04 03 250925 1 a Eemshaven vastgesteld Toelichting concept

Eemshaven

Toelichting

Eemshaven 11-12-2023

Eemshaven

Inhoudsopgave

Toelichting Hoofdstuk 1

5 Inleiding

7

Hoofdstuk 2 Beleid 2.1 Rijk 2.2 Provincie en Regio 2.3 Gemeente 2.4 Overige instanties

11 11 16 21 23

Hoofdstuk 3 Planbeschrijving 3.1 Huidige situatie 3.2 Toekomstige inrichting 3.3 Juridische vormgeving

27 27 28 30

Hoofdstuk 4 Toets aan wet- en regelgeving 4.1 MER en passende beoordeling 4.2 Wet geluidhinder en verkeer 4.3 Milieuzonering 4.4 Externe veiligheid 4.5 Luchtkwaliteit 4.6 Natuur 4.7 Cultuurhistorie en archeologie 4.8 Bodem 4.9 Water

37 37 37 39 40 42 42 45 45 45

Hoofdstuk 5

Economische uitvoerbaarheid

49

Hoofdstuk 6

Maatschappelijke uitvoerbaarheid

51

3

Eemshaven

4

Eemshaven

Toelichting

5

Eemshaven

6

Eemshaven

Hoofdstuk 1

Inleiding

Aanleiding Het nu voorliggende plan is de actualisering van de beheersverordening Eemshaven. Op 20 juni 2013 is deze vastgesteld. In de beheersverordening is de planologisch-juridische regeling van het bestemmingsplan 'Buitengebied-Noord (Eemshaven)', vastgesteld d.d. 27 mei 1993, geconserveerd. Alleen daar waar de feitelijke situatie afweek van de bestemde situatie, is de regeling aangepast. Ook zijn de ruimtelijke plannen en vergunningen die na 1993 zijn vastgesteld of verleend, in deze beheersverordening meegenomen. Er is sinds 1993 veel veranderd in de Eemshaven. Een actueel planologisch-juridisch kader is nodig om de verdere ontwikkeling van het haven- en industrieterrein te kunnen faciliteren. Ook het meest recente beleid, bijvoorbeeld op het gebied van natuur en milieu, vraagt om een herziening van de huidige planologisch-juridische regeling. Voorliggend bestemmingsplan voorziet hierin. Doel van dit plan is: doorontwikkeling van de Eemshaven als haven- en industrieterrein, waarbij de bestemde of vergunde situatie dan wel het vernieuwde beleid als uitgangspunt dient. Er worden geen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk gemaakt. Alleen ontwikkelingen waarvoor een ruimtelijke procedure is doorlopen, zijn in dit bestemmingsplan opgenomen. Nieuwe opgaven, zoals de repowering van het windpark, zijn geen onderdeel van dit bestemmingsplan.

Wel is aan de bestaande bedrijfskavels een ruime bestemmingsregeling toegekend zodat een optimale invulling alsook verduurzaming van de Eemshaven mogelijk is.

Afbeelding 1. Beheersverordening Eemshaven (Bron: ruimtelijkeplannen.nl) Plangebied De ligging en begrenzing van het plangebied zijn aangegeven op de overzichtskaart in deze toelichting (zie de verbeelding voor de exacte begrenzing). Globaal gezien bestaat het plangebied uit twee gedeelten: de 'westlob' rond het Doekegatkanaal, de Julianahaven en de Emmahaven waar veel havengebonden industrie aanwezig is en de 'oostlob' waarin de Wilhelminahaven ligt met veel energiegerelateerde bedrijvigheid. De begrenzing van de Eemshaven valt in belangrijke mate samen met de zeedijk en - van west naar oost - de

7

Eemshaven

Borkumkade, Meeuwenstaartweg, Kwelderweg en Robbenplaatweg. Huidig planologisch-juridisch regime Op het plangebied zijn thans de volgende planologische besluiten van kracht: Beheersverordering Eemshaven (20 juni 2013); Omgevingsvergunning windmeetmast nabij Ranselgatweg 2 (23 augustus 2013); Inpassingsplan kabeltrace Gemini Eemsmond (24 juni 2013); Bestemmingsplan Spoor Rds-Ems (3 december 2015); Inpassingsplan COBRAcable (6 maart 2016); Omgevingsvergunning Zonnepark Eemshaven (7 oktober 2016); Omgevingsvergunning twee windturbines Eemshaven-West (16 december 2016); Omgevingsvergunningen windturbines Innogy (Oostereemsweg en Westlob, 29 september 2017); Omgevingsvergunning Elevatortoren Westlob 4 (23 december 2017); Omgevingsvergunning zonnepark Eemscentrale (27 februari 2018); Bestemmingsplan helikopter start- en landingsplaats Eemshaven 31 mei 2018); Beheersverordening Facetregeling geitenhouderijen (28 oktober 2020); Inpassingsplan Noord-West 380 kV EOS-VVL (3 november 2020); Inpassingsplan Windpark Eemshaven West (ontwerp 23 maart 2022); Facetbeheersverordening geluidverdeelplan Eemshaven (16 november 2022). Naast de genoemde plannen zijn in het verleden in het plangebied verschillende omgevingsvergunningen verleend. Deze omgevingsvergunningen worden ook meegenomen in dit bestemmingsplan.

Vervolg procedure Het proces van totstandkoming van het bestemmingsplan heeft tijd in beslag genomen. Bij de opstart in 2015 is op aangegeven van de Commissie MER (CieMER) eerst een structuurvisie opgesteld waarin in de bijbehorende Milieueffectrapportage (MER) de cumulatieve effecten van projecten in de Eemsdelta zijn beoordeeld. In de structuurvisie zijn kaders en normeringen opgenomen die in het voorliggende bestemmingsplan zijn geconcretiseerd en/of geborgd. De herstart in 2017 leidde tot een voorontwerp dat in 2018 ter inzage gelegd is. De procedure heeft daarna stilgelegen als gevolg van het sneuvelen van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). Het reserveren van een stikstofbudget voor prioritaire projecten is juridisch niet houdbaar gebleken. Op basis van het huidige stikstofbeleid kan de verdere ontwikkeling van de Eemshaven evenwel doorgang vinden. Voor een verantwoording wordt kortheidshalve verwezen naar de Passende Beoordeling. Inmiddels heeft ook de planvorming van de Oostpolder een aanvang genomen. In het plangebied is al een windpark vergund en gerealiseerd. Provincie en gemeente zijn van plan de polder geschikt te maken als industrieterrein voor enkele specifieke doelgroepen. Voor de ontwikkeling wordt gebruik gemaakt van een deel van de geluidsreserve van de Eemshaven.

Dit gaat niet ten koste van de geluidrechten van bestaande bedrijven in de Eemshaven en er blijft voldoende reserveruimte in de Eemshaven over voor toekomstige ontwikkelingen. Met de vaststelling in het najaar van 2022 van de Facetbeheersverordening geluidverdeelplan is de reserve juridisch geborgd. Totstandkoming plan Het plangebied en de planomgeving is complex. Voor de begeleiding en coördinatie is een integrale projectgroep actief met specialisten op het gebied MER, natuur, geluid en planologie. De specialisten zijn afkomstig van de provincie Groningen, de gemeente het Hogeland, de gemeente Eemsdelta (voor afstemming met Oosterhorn), Rijkswaterstaat en Groningen Seaports. Afhankelijk van de agenda schuiven adviseurs aan vanuit de externe, ondersteunende bureaus (BügelHajema Adviseurs, Witteveen&Bos, Noordelijk Akoestisch adviesbureau en Altenburg&Wymenga). Leeswijzer Het tweede hoofdstuk beschrijft het (ruimtelijk) beleid voor het plangebied. Hoofdstuk 3 gaat in op de

8

Eemshaven

huidige situatie, toekomstige ruimtelijke inrichting en de juridische vormgeving van dit bestemmingsplan. In hoofdstuk 4 wordt verslag gedaan van de toets aan wet- en regelgeving op het gebied van natuur en milieu. In de laatste twee hoofdstukken komen achtereenvolgens de economische en maatschappelijke uitvoerbaarheid van dit bestemmingsplan aan bod.

9

Eemshaven

10

Eemshaven

Hoofdstuk 2 2.1

Beleid

Rijk

Besluit Algemene regels Ruimtelijke Ordening (Barro) Het Besluit Algemene regels Ruimtelijke Ordening (Barro) is met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 opgegaan in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). De instructieregels uit het Barro zijn hierin overgenomen en deels aangepast. In het Barro wordt het nationaal ruimtelijk beleid juridisch geborgd. Het bevatte regels die de beleidsruimte van andere overheden inperken, daar waar nationale belangen dat noodzakelijk maken. In hoofdstuk 2 van het Barro worden 14 nationale belangen genoemd. Drie daarvan hebben betrekking op de Eemshaven: Titel 2.5. Waddenzee en waddengebied De Eemshaven maakt deel uit van 'Waddengebied'. Zie afweging hieronder. Titel 2.8. Elektriciteitsvoorziening De Eemshaven is aangewezen als vestigingsplaats voor grootschalige elektriciteitsopwekking (2.8.1-2.8.4) en als vestigingsplaats voor een kernenergiecentrale (2.8.4-2.8.5). In de bestemming Bedrijventerrein - Industrie zijn elektriciteitsproductiebedrijven bij recht toegestaan. Daarnaast zijn dubbelbestemmingen en aanduidingen opgenomen waarin de hoogspanningsleidingen zijn geregeld. Titel 2.11. Primaire waterkeringen buiten het kustfundament De waddendijk rondom de Eemshaven is een primaire waterkering. Op grond van het Barro dient deze dijk als 'waterkering' bestemd te worden.

Voor de aangrenzende gronden is de gebiedsaanduiding 'vrijwaringszone - dijk' voorgeschreven. De verbeelding en regels zijn op deze eisen afgestemd. Titel 2.5 Waddenzee en waddengebied Uit kaart 5 van het Barro blijkt dat het plangebied buiten de begrenzing van de Waddenzee ligt en geheel binnen het Waddengebied valt (titel 2.5). Voor activiteiten binnen het Waddengebied geldt dat deze geen significante gevolgen mogen hebben voor de landschappelijke of cultuurhistorische kwaliteiten van de Waddenzee (externe werking). Als landschappelijke kwaliteiten van de Waddenzee worden aangemerkt: rust, weidsheid, open horizon en natuurlijkheid met inbegrip van de duisternis. Deze aspecten zijn in het kader van de m.e.r. getoetst. Op dit punt wordt verwezen naar hoofdstuk 6 van het MER (Bijlage 1) waarin de geluidseffecten op mens en dier beschreven zijn (rust), hoofdstuk 13 waarin de ruimtelijk-visuele effecten en het aspect 'duisternis' aan bod komen (weidsheid, duisternis) en hoofdstuk 14 waarin de effecten op natuur passend beoordeeld zijn (natuurlijkheid). Uit deze hoofdstukken blijkt dat er geen sprake is van significante effecten op de landschappelijke kwaliteiten. Dat geldt eveneens voor de cultuurhistorische kwaliteiten.

Deze cultuurhistorische kwaliteiten hebben namelijk uitsluitend betrekking op de gronden binnen het Waddenzee-gebied en worden dan ook niet beïnvloed door het bestemmingsplan. In artikel 2.5.10 is bepaald dat een bestemmingsplan binnen gronden die aan de Waddenzee grenzen, geen bestemmingen mogen bevatten die a) de aanleg van een nieuwe haven of nieuw bedrijventerrein, of b) zeewaartse uitbreiding van een direct aan de Waddenzee grenzende bestaande haven of bestaand bedrijventerrein mogelijk maken. Aangezien het bestemmingsplan betrekking heeft op bestaande bedrijfsgronden/havens en geen uitbreiding daarvan mogelijk maakt, is dit belang afdoende geborgd. Dat geldt ook voor artikel 2.5.12. Daarin is bepaald dat binnen het waddengebied voor gronden die tot het stedelijk gebied behoren regels moeten worden opgenomen "die ertoe strekken dat de maximaal toelaatbare bouwhoogten [voor nieuwbouw] aansluiten bij de hoogte van de bestaande bebouwing." Hiervan kan onder meer binnen de Eemshaven worden afgeweken indien de nieuwe bebouwing "binnen de verticale bebouwingscontour blijft". Deze bepalingen zijn in de regels overgenomen. Titel 2.8 Elektriciteitsvoorziening Op grond van titel 2.8 is de Eemshaven expliciet aangewezen als vestigingsplaats voor grootschalige elektriciteitsopwekking. Op grond van artikel 2.8.3 Barro betekent dit dat een bestemmingsplan dat

11

Eemshaven

betrekking heeft op een vestigingsplaats: grootschalige elektriciteitsopwekking toelaat (elektriciteitsproductie met een of meer elektriciteitsproductie-installaties met een gezamenlijk vermogen van ten minste 500 MW); voorziet in de fysieke ruimte daartoe; en het geen hoogtebeperkingen bevat voor installaties voor grootschalige elektriciteitsopwekking. De Eemshaven is ook aangewezen als vestigingsplaats voor een kernenergiecentrale. Op grond van artikel 2.8.5 Barro betekent dit dat een bestemmingsplan dat betrekking heeft op een vestigingsplaats voor een kernenergiecentrale of de daar omheen liggende gronden binnen een straal van 1 km, geen wijziging bevat ten opzichte van het ten tijde van inwerkingtreding van titel 2.8 van het Barro geldende bestemmingsplan die: nieuwe woningen mogelijk maakt, als gevolg waarvan het aantal bewoners binnen de straal van 1 km meer dan 5.000 personen zal bedragen; nieuwe kwetsbare objecten mogelijk maakt. Hyperscale datacentra Op 10 juni 2022 is een ontwerpwijziging van het Barro ter inzage gelegd. Deze wijziging regelt dat gemeenten in een bestemmingsplan geen nieuw hyperscale datacentrum mogen toelaten door de vestiging te verbieden. Van het verbod om in een bestemmingsplan hyperscale datacentra toe te laten worden twee gebieden uitgezonderd. In de provincie Noord-Holland zijn dit de locaties Agriport A7 en B1 in de gemeente Hollands Kroon.

In de provincie Groningen gaat het om een gedeelte van de gemeente Het Hogeland, namelijk voormalige gemeente Eemsmond met daarin het plangebied van de Eemshaven. Toetsing aan het Barro Omdat de Eemshaven is aangewezen als vestigingsplaats voor grootschalige elektriciteitsopwekking, moet dit mogelijk zijn gemaakt in het bestemmingsplan: In het bestemmingsplan zijn bestaande zonneparken opgenomen en aangeduid. Daarnaast laat het bestemmingsplan via een omgevingsvergunning binnenplanse afwijking nieuwe, tijdelijke zonneparken toe op eigen terreinen van bedrijven op het industrieterrein. Hierbij zijn geen hoogtebeperkingen gesteld aan de installaties voor grootschalige elektriciteitsopwekking, maar is wel opgenomen dat aan de omvang, situering en inrichting van het zonnepark een inrichtingsplan ten grondslag moet liggen.

Hiervoor zijn criteria geformuleerd waarmee rekening gehouden moet worden (historisch gegroeide landschapsstructuur, afstand tot andere ruimtelijke elementen en evenwichtige ordening en in de omgeving passende maatvoering en vormgeving van de voorzieningen voor de opwekking van zonne-energie); Het bestemmingsplan legt ook de planologische borging vast van reeds bestaande windturbines, nieuwe turbines zijn op grond van het bestemmingsplan niet mogelijk; Kolengestookte elektriciteitsproductiebedrijven, met uitzondering van bestaande kolengestookte elektriciteitsproductiebedrijven, zijn uitgesloten in het bestemmingsplan. In de Eemshaven zit een bestaande RWE steenkool- en biomassacentrale die goed is voor de opwekking van 1.560 MW; Daarnaast zijn bedrijven, opgenomen in bijlage I van Staat van bedrijfsactiviteiten toegestaan op basis van het bestemmingsplan. Hieronder vallen ook bio-energiecentrales. Het bestemmingsplan voorziet in een planologische borging van bestaande elektriciteitsopwekking van meer dan 500MW én staat de realisatie van nieuwe zonneparken toe.

Daarmee voldoet het bestemmingsplan aan titel 2.8 van het Barro voor wat betreft de vestigingsplaats voor grootschalige elektriciteitsopwekking Wat betreft de vestigingsplaats voor een kernenergiecentrale: het bestemmingsplan voorziet niet in nieuwe woningen en daarnaast zijn nieuwe kwetsbare objecten expliciet uitgesloten in het bestemmingsplan. Daarmee wordt ook voldaan aan titel 2.8 van het Barro voor wat betreft de vestigingsplaats voor een kernenergiecentrale. Aan de andere titels 2.5 en 2.11 voldoet het bestemmingsplan ook.

12

Eemshaven

Nationale Omgevingsvisie Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), geeft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomst en ontwikkelingen van de leefomgeving in Nederland. In de NOVI wordt ingegaan op urgente opgaven die zowel lokaal, nationaal als wereldwijd spelen. Deze opgaven omvatten onder andere klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw. Het uitgangspunt in de aanpak is dat ingrepen in de leefomgeving niet los van elkaar plaatsvinden, maar in samenhang. Aan de hand van een toekomstperspectief op 2050 brengt de NOVI de langetermijnvisie in beeld. Er zijn vier prioriteiten waar het Rijk op wil sturen en richting geven: Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie. Duurzaam economisch groeipotentieel. Sterke en gezonde steden en regio's. Toekomstbestendige ontwikkelingen van het land. De druk op de fysieke leefomgeving in Nederland is zo groot, dat belangen soms botsen. Het streven is combinaties te maken en win-win situaties te creëren, maar dit is niet altijd mogelijk. Soms zijn er scherpe keuzes nodig en moeten belangen worden afgewogen. Hiertoe gebruikt de NOVI drie afwegingsprincipes: Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies: In het verleden is scheiding van functies vaak te rigide gehanteerd.

Met de NOVI wordt gezocht naar maximale combinatiemogelijkheden tussen functies, gericht op een efficiënt en zorgvuldig gebruik van onze ruimte; Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal: wat de optimale balans is tussen bescherming en ontwikkeling, tussen concurrentiekracht en leefbaarheid, verschilt van gebied tot gebied. Sommige opgaven en belangen wegen in het ene gebied zwaarder dan in het andere; Afwentelen wordt voorkomen: het is van belang dat de leefomgeving zoveel mogelijk voorziet in mogelijkheden en behoeften van de huidige generatie van inwoners zonder dat dit ten koste gaat van die van toekomstige generaties. De Eemshaven is onderdeel van zowel de Nationale Hoofdstructuur Leefomgeving land als zee in de NOVI. Het betreft de hoofdstructuur voor transport van personen, goederen en energie en daarnaast economische clusters (nationaal hoogspanningsnetwerk, netwerk van buisleidingen, grote haven en/of industriegebieden, grote aanlandingspunten van windenergie van zee). Ook komen in de Eemshaven hoogspanningskabels en buisleidingen op zee aan land (internationale hoogspanningsverbindingen, netwerk van buisleidingen). Toetsing aan de Nationale Omgevingsvisie 1.

Het bestemmingsplan bevat binnen de bestemming ‘Bedrijventerrein - Industrie’ aanduidingen ten behoeve van bestaande zonneparken en windturbines. Voor nieuwe zonneparken geldt dat deze middels een binnenplanse afwijking mogelijk gemaakt kunnen worden. Daarmee biedt het bestemmingsplan mogelijkheid om de opwerk van duurzame energiebronnen te realiseren. Dit sluit aan bij de NOVI.

2.

Met de vaststelling van het bestemmingsplan wordt ruimte geboden aan de ontwikkeling van energie-intensieve industrie binnen de aangewezen cluster en inzet van duurzame energiebronnen (windturbines en zonneparken) zijn in het bestemmingsplan vastgelegd. Daarmee sluit het bestemmingsplan aan bij de NOVI.

3.

In het bestemmingsplan zijn gronden binnen de bestemming ‘Bedrijventerrein - Industrie’ aangewezen voor, onder andere, bedrijven die zijn genoemd in bijlage 1 van de regels 'Staat van bedrijfsactiviteiten'. In deze lijst zijn datacentra opgenomen. Daarmee maakt het bestemmingsplan de vestiging van datacentra mogelijk en draagt daarmee bij aan uitvoering van de NOVI.

Het bestemmingsplan is daarmee in lijn met de NOVI.

13

Eemshaven

Nationaal water programma 2025 Het Nationaal Water Programma beschrijft de hoofdlijnen van het nationaal waterbeleid en de uitvoering ervan in de Rijkswateren. Nederland moet zich aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, blijven werken aan een goeden bescherming tegen overstromingen en wateroverlast en aan een robuuste zoetwatervoorziening tegen toenemende droogte. Daarbij verdient zorg voor een goede waterkwaliteit en een duurzame drinkwatervoorziening de aandacht. In dit programma wordt in hoofdstuk 23 ingegaan op de Waddenzee en Eems-Dollard, waar de zeetoegangsgeul en -aantakkingen van het hoofdwatersysteem- binnen de Eemshaven in valt. Uitgangspunt voor de vaarroute van en naar de haven is het gebruikmaken van de natuurlijke geulen. Bereikbaarheid van de haven is daarbij van belang. Voor de geul binnen de Eemshaven gelden geen te handhaven afmetingen op grond van het Nationaal Water Programma. Toetsing aan het Nationaal Waterprogramma Het deel van de zeetoegangsgeul en aantakkingen van het hoofdwatersysteem die binnen het plangebied van het bestemmingsplan vallen zijn bestemd als ‘Water - Industriehaven’. De bereikbaarheid van de haven en bevaarbaarheid van de geul is daarmee geborgd met het bestemmingsplan. Het bestemmingsplan is daarmee in lijn met Nationaal Waterprogramma.

Ladder duurzame verstedelijking Het ministerie heeft de ladder voor duurzame verstedelijking in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) laten opnemen. Daardoor zal bij ruimtelijke besluiten gemotiveerd moeten worden hoe een zorgvuldige afweging is gemaakt ten aanzien van het ruimtegebruik. De ladder voor duurzame verstedelijking bestaat uit drie treden. Deze treden bewerkstelligen dat de wens om een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk te maken, nadrukkelijk wordt gemotiveerd en afgewogen met oog voor de ontwikkelingsbehoefte van een gebied, maar ook met oog voor de toekomstige ruimtebehoefte en voor de ontwikkeling van de omgeving waarin het gebied ligt. Per 1 juli 2017 is de Ladder voor duurzame verstedelijking in het Bro vereenvoudigd. Belangrijkste verschil is dat er alleen voor het bouwen buiten stedelijk gebied een uitgebreide motivering nodig is. Ook kunnen gemeenten de 'Laddertoets' doorschuiven naar een later moment, wanneer bijvoorbeeld gebruik wordt gemaakt van uitwerkingsplannen of wijzigingsplannen. Daarnaast wordt er niet meer gesproken van 'regionale behoefte' maar van 'behoefte'. Toetsing ladder duurzame verstedelijking De behoefte in de vorm van uit te geven en reeds gebruikte terrein binnen het plangebied blijft onverminderd. Er worden geen nieuwe functies toegevoegd die een nieuwe ruimtebeslag hebben dan al planologisch mogelijk.

Nadere toetsing aan de ladder voor duurzame verstedelijking is niet aan de orde. Structuurvisie Wind op land Het kabinet heeft zich ten doel gesteld om in 2020 op duurzame wijze te voorzien in 14% van de Nederlandse energiebehoefte. Windenergie speelt hierbij een belangrijke rol. Begin 2013 heeft het kabinet afspraken gemaakt met de provincies over het plaatsen van in totaal 6.000 MW windvermogen tot 2020. Een en ander is ruimtelijk geregeld in de Structuurvisie Wind op land (28 maart 2014). De Eemshaven geldt daarin als een gebied dat bestemd is voor de productie van 'grootschalige windenergie'. In het onderstaande kader is aangegeven welke kansen zich volgens de structuurvisie binnen de Eemshaven voordoen.

14

Eemshaven

Typering Eemshaven De Eemshaven is de grootste zeehaven van Noord-Nederland. De rol van de Eemshaven in de energievoorziening in Nederland is steeds belangrijker door de bouw van energiecentrales. Het gebied bestaat uit het havengebied zelf en een zuidelijk en westelijk daarvan gelegen gebied. In dit gebied zijn al veel windturbines gerealiseerd. Het huidig opgesteld vermogen bedraagt 264 MW. Er zijn verschillende nieuwe initiatieven voor windenergie. Vanwege de aanwezige elektriciteitsinfrastructuur en elektriciteitscentrales is netinpassing relatief eenvoudig. Aandachtspunten • Positieve kans op aansluiting bij groot, windrijk haven- en industriegebied. Windturbines zijn al beeldbepalend. • Landschappelijke kwaliteit 'Kaap' tussen Dollard en Waddenkust en UNESCO Waddenzee. • (Externe werking van) Natura 2000 (o.a. effecten op vogelpopulatie in Nederlandse en Duitse Waddenzee) en vleermuizen (hoogste risicosoorten). • Geluidhinder en slagschaduw in de aaneengesloten woonbebouwing Oudeschip. • Militaire radar. • Externe veiligheid transportleidingen. • Nautische en waterveiligheid en verstoring wal- en scheepsradar en zichtlijnen. • Glastuinbouw. • 380 kV-verbinding Noord-West. Crisis- en herstelwet Het plangebied is bij besluit van 13 mei 2014 aangewezen als ontwikkelingsgebied onder de Crisis- en herstelwet.

Daarmee valt het plan onder artikel 2, lid 1 sub v van het Besluit Chw. Het plangebied heeft daardoor speciale aandacht als milieu-ontwikkelingsgebied en ter optimalisering van de milieugebruiksruimte. In dat kader is door gemeente en provincie nader onderzoek gedaan ten aanzien van milieuaspecten en is door de provincie Groningen een structuurvisie opgesteld (zie hieronder) waarin de milieu-uitgangspunten voor de Eemsdelta zijn verwoord. Landelijke opgave energie-infrastructuur De Eemshaven is een knooppunt in de landelijke energievoorziening. De komende jaren zal bij voortduur geïnvesteerd worden in installaties en leidingen. Om het tot aardgas(kwaliteit) opgewekte LNG te kunnen gebruiken en transporteren is een uitbreiding van het landelijk gastransportnet nodig. Gasunie ontwikkelt in dat kader een LNG-installatie met leiding in de Eemshaven. Bij het ontwerp van de leiding wordt rekening gehouden met de aanwezigheid van bestaande windturbines, kabels en leidingen en andere infrastructuur evenals de primaire waterkering die wordt gekruist en waaraan deels parallel wordt gelegd. Programma Aansluiting Wind Op Zee (PAWOZ) De Eemshaven vervult een belangrijke rol in het aanlanden van windenergie van zee.

Het ministerie van Klimaat en Groene Groei onderzoekt via het Programma Aansluiting Wind Op Zee – Eemshaven (PAWOZ-Eemshaven) de mogelijkheden voor toekomstige kabel- en leidingroutes vanaf de Noordzee naar Eemshaven. Er worden momenteel 10 mogelijke routes onderzocht. Bij deze routes moet rekening worden gehouden met diverse waardevolle gebieden zoals de Wadden en Waddeneilanden, het UNESCO Werelderfgoed de Waddenzee en Natura 2000 gebieden. Het programma is nog in ontwikkeling. Structuurvisie Buisleidingen 2012-2035 In het nationale beleid, vastgelegd in de Structuurvisie Buisleidingen 2012-2035, is de Eemshaven aangemerkt als belangrijk haven- en industriecluster waar buisleidingen voor gevaarlijke stoffen naartoe lopen. Het exacte tracé van en naar de Eemshaven heeft momenteel een indicatief karakter vanwege de lopende besluitvorming over een regionale Buizenzone tussen Eemshaven en Delfzijl, een initiatief van Groningen Seaports, het havenbedrijfsleven en de Provincie Groningen. Hiervoor worden verschillende tracés onderzocht, waaronder routes over land langs bestaande Gasunieleidingen en de zeedijk, een

15

Eemshaven

alternatief door de Eems en een mogelijke route langs de N33. De provincie heeft de Eemshaven in het Provinciaal Omgevingsplan aangewezen als aanlandingspunt voor buisleidingen, waarbij rekening moet worden gehouden met een toename van aanlandingen van hoogspanningskabels. Een aandachtspunt is dat het tracé naar de Eemshaven in een dynamische vaargeul ligt, wat risicoverhogend kan zijn voor buisleidingen. De definitieve keuze voor een aanlandingspunt in Noord-Groningen hangt samen met bredere besluitvorming over leidingtracés in het Waddengebied. Toetsing overige nationale beleid Er volgen geen belemmering uit nationaal beleid ten aanzien van de verdere ontwikkeling van de Eemshaven. De ontwikkelingen die dit bestemmingsplan mogelijk maken zijn in lijn met het nationale beleid.

2.2

Provincie en Regio

Omgevingsvisie De Omgevingsvisie (geconsolideerde versie november 2023) bevat de integrale lange termijnvisie van de provincie op de fysieke leefomgeving. Hoofddoelstelling is het verder verbeteren van het aantrekkelijke woon- en leefklimaat in de provincie. Het accent ligt daarbij op het benutten van de ontwikkelingsmogelijkheden, naast het beschermen van de karakteristieke bebouwde en onbebouwde elementen. Door samenwerking met medeoverheden en andere partijen en het leveren van maatwerk wil de provincie haar doelen bereiken. De Omgevingsvisie gaat uit van vijf samenhangende thema's en elf provinciale 'belangen': Ruimte 1. 2. 3. 4.

Ruimtelijke kwaliteit Aantrekkelijk vestigingsklimaat Ruimte voor duurzame energie Vitale landbouw

Natuur en landschap 5. 6.

Beschermen landschap en cultureel erfgoed Vergroten biodiversiteit

Water 7. 8.

Waterveiligheid Schoon en voldoende water

Mobiliteit 9.

Bereikbaarheid

Milieu 10. Tegengaan milieuhinder 11. Gebruik van de ondergrond

16

Eemshaven

Afbeelding 2. Visiekaart 'Energetic Region' (Bron: Omgevingsvisie) Het plangebied raakt het provinciale belang 'ruimtelijke kwaliteit'. Ruimtelijke kwaliteit wordt bepaald door de mate waarin binnen een gebied de gebruikswaarde, de belevingswaarde en de toekomstwaarde in onderlinge verhouding geoptimaliseerd zijn. Een hoge ruimtelijke kwaliteit is volgens de Omgevingsvisie van belang om de provincie aantrekkelijk te laten blijven qua wonen, werken en recreëren. Dynamische steden, dorpen waar veel te beleven valt, een mooie woonomgeving en mooie natuur dragen volgens de Omgevingsvisie bij aan de aantrekkingskracht van de provincie. Bij de concrete invulling van ruimtelijke kwaliteit richt de provincie zich op de kansen die zich voordoen in lokale en regionale situaties. Daarbij wordt ruimte gegeven aan maatwerk.

17

Eemshaven

In het 'visiedeel' van de Omgevingsvisie wordt een beeld geschetst van de fysieke leefomgeving van Groningen in 2040. De Eemshaven krijgt daarin bij de 'digitale revolutie' en de 'energietransitie' een belangrijke rol toebedeeld. De provincie: "De Eemshaven is een belangrijke Europese offshore windenergiehaven en een belangrijk knooppunt voor transport van energie die op zee wordt opgewekt naar de eindverbruikers in Nederland en elders in Europa. In de Eemsdelta werken ruim 1.500 mensen in de offshore windsector waarbij een groot deel ook de Duitse parken onderhoudt. De aangelegde helihaven heeft die ontwikkelingen versneld. Enkele bedrijven die de omslag naar verduurzaming niet hebben gemaakt dreigen verplaatst te worden naar andere landen. [...] De datahotels in de Eemshaven in combinatie met het glasvezelnet zorgen er voor dat Groningen voorop blijft lopen in de belangrijkste vestigingsvoorwaarde voor bewoners en bedrijven: gigaspeed breedband internet. In combinatie met de succesvolle uitrol van een 5G pilot heeft dit er voor gezorgd dat onze provincie in de twee volgende generaties ook voorop is blijven lopen.

De snel daaropvolgende volgende generaties mobiel dataverkeer hebben een impuls gegeven aan bedrijvigheid gelieerd aan de mobiele datasector." Ruimte voor duurzame energie - belang 3 - gaat over concurrerende (Energyport), toekomstbestendige en 'schone' vormen van energie (een duurzame energievoorziening, minder CO2 en een goede ruimtelijke inpassing). Vanwege de grote impact van gaswinning op de leefbaarheid vindt de provincie een versnelde energietransitie belangrijk. Daarom wordt aan duurzame energie (met name: zon, wind, biomassa en geothermie) veel ruimte gegeven. De Eemshaven speelt hierin als internationaal energieknooppunt, een dragende rol. De Eemshaven is in de Omgevingsvisie aangewezen als zeehaventerrein. Het gaat daarbij primair om "bedrijvigheid op logistiek gebied en opslag (containers, bulk) en energie gerelateerde ruimtevragende en/of zware industriële activiteiten." In het kader van dit laatste is het havengebied bestemd tot concentratiegebied voor grootschalige windenergie. De strekdam langs de havenmond is tevens aangewezen als zoekgebied voor de vervanging van windturbines. Ook zijn reserveringen voor een 380 kV-hoogspanningsleiding opgenomen. De 'heliport Eemshaven' is in de Omgevingsvisie aangewezen als een luchthaven van regionale betekenis.

Hiervoor geldt een luchthavenbesluit op grond van de Wet luchtvaart, waarin beperkingen in verband met vliegveiligheid, geluid en externe veiligheid zijn opgenomen. Het aantal vliegbewegingen voor de heliport is gemaximeerd op 10.950 per jaar. Voor de helihaven zijn twee turbines worden verwijderd. Deze zijn gecompenseerd met twee plekken voor windturbines op de strekdammen. In paragraaf 2.3 wordt op de helihaven en deze turbines ingegaan. Koersdocument Op 28 september 2022 is het Koersdocument door Provinciale Staten vastgesteld. In het Koersdocument staat de eerste aanzet, de koers, voor de nieuwe Omgevingsvisie met daarin vier opgaven: Ontwikkelen van een sterke structuur voor innovatie, kennis en werkgelegenheid Bouwen aan een aantrekkelijke, gezonde en bereikbare woon- en leefomgeving Toekomstbestendig maken van het landelijk gebied Stappen zetten naar een CO2-neutrale provincie De Eemshaven is in in het Koersdocument aangewezen als bovenregionaal bedrijventerrein met een eigen profiel van onder meer zeehaven, hyperscale datacenters en groene energie. Eemshaven zal een cruciale rol spelen in de transitie naar het produceren, opslaan en verwerken van groene energie (o.a. waterstof). Omgevingsverordening provincie Groningen De Omgevingsverordening provincie Groningen (geconsolideerde versie november 2024) bevat regels voor de fysieke leefomgeving.

Deze regels richten zich op de thema's ruimtelijke ordening, water, infrastructuur, milieu en ontgrondingen. De Omgevingsverordening is nauw verbonden met de Omgevingsvisie. Hieronder wordt op de voor het plangebied van toepassing zijnde regels ingegaan. Afdeling 2.6 (Waterkeringszone): Het bestemmingsplan moet voorzien in regels die zorgen voor de bescherming van bestaande of toekomstige primaire waterkeringen. De waterkering rondom de

18

Eemshaven

Eemshaven is als zodanig bestemd op de verbeelding. Daarnaast zijn aanduidingen opgenomen die mede tot doel hebben om de waterkerende functie te beschermen en versterken (zie paragraaf 3.3). Afdeling 2.9 (Provinciaal basisnet Groningen): De Eemshavenweg en de spoorlijn Roodeschool-Eemshaven zijn onderdeel van het Provinciaal Basisnet. De veiligheidszones van weg en spoorlijn en het invloedsgebied van de weg vallen binnen het plangebied. Dit betekent dat er een verantwoording van het groepsrisico moet worden gegeven. In paragraaf 4.4 wordt ingegaan op externe veiligheid. Afdeling 2.20 (Windturbines): De Eemshaven is aangewezen als concentratiegebieden grootschalige windenergie. In Hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op winenergie. Overig: Uit Kaart 1 (Buitengebied) van de Omgevingsverordening blijkt dat de Eemshaven tot het bestaand stedelijk gebied behoort. Uit Kaart 6 (Natuur) en kaart 7 (Landschap) blijkt dat er geen natuuren landschapswaarden binnen het plangebied zijn opgenomen. Ook op de overige kaarten zijn geen specifieke waarden of belemmeringen voor het plangebied aangegeven. Structuurvisie Eemsmond-Delfzijl De provincie Groningen heeft voor 15 grote ruimtelijke projecten in de Eemsdelta, de Structuurvisie Eemsmond-Delfzijl opgesteld (Provinciale Staten, 19 april 2017).

Doel van deze Structuurvisie is "het bepalen van een ruimtelijk kader en milieubeleid voor verdere planvorming met het uitgangspunt dat de omgevingseffecten van de 15 projecten individueel en cumulatief passen binnen de beschikbare milieugebruiksruimte." De Structuurvisie is een uitwerking van de Omgevingsvisie 2016-2020. De daarin geformuleerde opgave voor 'Energyport' met de daarbij benoemde prioritaire belangen staan centraal. De uitdaging zit volgens de provincie in het "in balans brengen van de (duurzame) energie en economische belangen en de belangen van leefomgeving, natuur en landschap." Er zijn zeven belangen geformuleerd. In volgorde van belangrijkheid: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

ruimte voor duurzame energie; aantrekkelijk vestigingsklimaat (bedrijven); tegengaan van milieuhinder; waterveiligheid; het vergroten van de biodiversiteit; het beschermen van het landschap en cultureel erfgoed; aantrekkelijk vestigingsklimaat (recreatie en toerisme).

19

Eemshaven

Afbeelding 3. Normenkader Structuurvisie Eemsmond-Delfzijl In afbeelding 3 is het gebiedsspecifiek milieubeleid uit de structuurvisie ten aanzien van geluid, geur en externe veiligheid opgenomen. Aanvullend gelden nog aangescherpte normen voor luchtkwaliteit (20 µg/m³) en lichthinder (lichtplan, verlichting windturbines). Hiervoor zijn onder meer afspraken gemaakt tussen Natuur- en Milieufederatie Groningen, Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta en Groningen Seaports als uitwerking van het Integraal Milieu Beleid. Het normenkader en de aangescherpte normen zijn in de regels van dit bestemmingsplan opgenomen. Zie verder de juridische vormgeving in paragraaf 3.3. Omdat een aantal milieu-uitgangspunten uit de Structuurvisie direct betrekking hebben op de gebruiksmogelijkheden in dit bestemmingsplan en omdat het plangebied is aangewezen in het kader van de Crisis- en herstelwet (Chw) als ontwikkelingsgebied, is het niet meer dan logisch dat ten aanzien van milieuaspecten op een wat vernieuwende ontwikkelingsgerichte wijze in het bestemmingsplan wordt omgegaan met deze aspecten. In dat kader is ook bezien of milieuregels niet als algemene borging kunnen worden meegenomen in dit bestemmingplan met verbrede reikwijdte. Daarmee wordt ook al gekeken hoe in de toekomst onder de Omgevingswet regeling kan plaatsvinden in een Omgevingsplan.

Vorenstaande heeft ertoe geleid dat is besloten in dit plan uit te gaan van sturing op milieueffecten, bijvoorbeeld door het opnemen van geurnormen en geluidnormen. Evaluatie Structuurvisie (2020) De Structuurvisie Eemsmond-Delfzijl is geëvalueerd in 2020 en in een bestuurlijk overleg van de betrokken overheden in februari 2021 vastgesteld. Uit de evaluatie komen de volgende constateringen: Alle projecten zijn gerealiseerd binnen de beschikbare milieugebruiksruimte. Het vervallen van de PAS betekent voor de bestemmingsplannen Eemshaven en Oosterhorn en alternatief voordat van rechtsgeldigheid sprake is. De afgelopen jaren zijn er stappen gezet in de monitoring en evaluatie van milieueffecten die verdere uitbouw vragen.

20

Eemshaven

Nieuwe ontwikkelingen in de vraag van bedrijven en de voortgaande transitie naar circulair en duurzaam, vraagt onverminderd intensief overleg en samenwerking tussen alle betrokken partijen. Het rapport sluit af met een aantal aanbevelingen die ook betrokken dienen te worden bij het voorliggende bestemmingsplan. De eerste is de vraag in hoeverre nieuwe bedrijven en verduurzaming andere effecten met zich meebrengen dan voorzien in de STV en in hoeverre dit nog passend is bij de destijds voorziene milieugebruiksruimte. En uiteraard een zo robuust mogelijke oplossing voor stikstof. Om met het tweede te beginnen. Op dit moment lopen nog een aantal onderzoeken en is de provincie bezig met een Groningse Aanpak Stikstof (GrAS). Omdat nu voor het bestemmingsplan toch wettelijke beleidsruimte is voor stikstof is gevonden, zijn de uitkomsten van de GrAS nog niet te betrekken bij dit bestemmingsplan. De vervolgprocedure zal duidelijk maken in hoeverre de nu verkregen ruimte stand houd in de rechtsgang. Dat laat overigens onverlet dat overheden, GSP en ook bedrijven maximaal inzetten op vergroening een reductie van emissies. Of de milieugebruiksruimte in de bestemmingsplannen voldoende toekomstbestendig is, kan eveneens nog niet beantwoord worden.

Wat wel kan worden waargenomen is dat bedrijven als gevolg van het sneuvelen van de PAS zich tot het maximale inspannen om de emissies maximaal te beperken. Of dat nu vanuit noodzaak of vanuit intrinsieke motivatie wordt gedaan, een aantal effecten neemt daardoor soms meer af dan voorzien. Een voorbeeld is de versnelde elektrificering van logistiek, bouw en bedrijfsprocessen waardoor gelijktijdig de geluidhinder afneemt. GSP en de overheden hebben zich gebonden aan gemeenschappelijke visie, inspanningen en programma's om de effecten voor natuur en omwonenden waar kan terug te dringen. Welke oplossing voor de stikstof ook komt, dat blijft aan de basis staan van verdere ontwikkelingen rond de milieugebruiksruimte de komende jaren. Toetsing aan het provinciale en regionale beleid Vanuit provinciaal en regionaal beleid zijn er geen belemmering voortgekomen die ononverkomelijk zijn. De ontwikkeling van de Eemshaven is in lijn met provinciaal en regionaal beleid.

2.3

Gemeente

Omgevingsvisie Het Hogeland 2022 In 2022 is de Omgevingsvisie Roemte voor Het Hogeland vastgesteld. In deze Omgevingsvisie is vastgelegd hoe de gemeente kijkt naar haar leefomgeving. Wat ze belangrijk vindt, wat de ambities zijn en waar ze aan werkt. De Omgevingsvisie gaat dus over wat de gemeente wil bereiken. De Eemshaven is in de Omgevingsvisie de economische kernzone met groeipotentie. De regio is door het Rijk aangewezen als ’hydrogen valley’; de regio voor de ontwikkeling en toepassing van waterstof. De gemeente zet vol in op de mogelijkheden om de Eemshaven te laten groeien tot energie-hub en centrum voor de productie en verwerking van waterstof. De Eemshaven is een belangrijke spil in het Eems-Dollardgebied, dat voor Nederland een bepalende rol vervult in de energieketen door het opwekken, aanlanden en balanceren van duurzame energie. Gekoerst wordt op een Eemshaven die steeds meer circulair wordt. Samen met het havengebied in Delfzijl worden kansen gezien voor een vergroening van de economie, waarbij bedrijven onderling warmte, water en grondstoffen uitwisselen. De gemeente stimuleert bedrijven in de Eemshaven om te verduurzamen en geeft ook ruimte voor nieuwe bedrijvigheid die gebonden is aan de beschikbaarheid van duurzame energie. De gemeente weet niet precies hoe de energie- en waterstofeconomie zich zal ontwikkelen.

Ze weet ook niet welk ruimtebeslag deze energie-economie met zich mee zal brengen. Daarom gaat ze in de komende jaren aan de slag met een gebiedsprogramma voor het gebied rond de Eemshaven. De gemeenteraad zal daarvoor de kaders vaststellen. De huidige structuurvisie voor het Eems Dollard-gebied legt de basis voor het programma. Het programma maakt de gemeente samen met de gebiedspartners. In het programma wordt onderzocht hoe de economische ontwikkeling van de haven kan worden gekoppeld aan duurzame energie, toekomstbestendige landbouw, natuur, klimaatadaptatie en een goed woon- en leefklimaat voor de inwoners. De gemeente verwacht dat met deze inzet de Eemshaven zich zal ontwikkelen tot een plek voor

21

Eemshaven

specialistische arbeidskrachten, van hoogopgeleide onderzoekers tot praktijkgeschoolde vakmensen. Haar leer-werktrajecten zet ze ook in om inwoners die nieuw of ander passend werk zoeken een goede startkwalificatie te geven voor het werkaanbod in de Eemshaven. De Eemshaven zal een spin-off genereren voor de directe woon- en leefomgeving. De gemeentelijke investeringen richten zich daar ook op: de omliggende dorpen moeten mee profiteren van de ontwikkelkracht van de Eemshaven. Voor nieuwe arbeidskrachten zoekt de gemeente ruimte rond Uithuizen, Uithuizermeeden en Roodeschool. Deze dorpen liggen in de nabijheid van de Eemshaven en zijn goed, duurzaam bereikbaar met het openbaar vervoer. Het Beleidsplan Economie 2017-2021 is opgenomen in de omgevingsvisie. Toetsing aan de Omgevingsvisie Het Hogeland Het bestemmingsplan Eemshaven biedt in beginsel ruimte aan de ambities zoals die zijn gesteld in de Omgevingsvisie Het Hogeland. De daadwerkelijke mogelijkheden dienen per specifiek initiatief nader aan het bestemmingsplan te worden getoetst. Op het aangrenzende bedrijventerrein Oostpolder wordt wel specifiek ruimte geboden aan dit type bedrijvigheid. De Oostpolder maakt onderdeel uit van het Eemshaven-complex. Het bieden van ruimte aan waterstof-producerende of waterstof opslaande bedrijven is daarmee in lijn met de Omgevingsvisie van de gemeente Hogeland.

Eemshaven+ In het programma Eemshaven+ maakt de gemeente plannen voor de dorpen in dit gebied. Verschillende projecten zijn geformuleerd als onderdeel van het programma. Rondom de Eemshaven gaat het bijvoorbeeld om: het plaatsen van een nieuwe vijzel voor molen Goliath; het verduurzamen van woningen in Oudeschip en omstreken; vernieuwing van het Dorpshuis Oudeschip; opwaarderen van natuur en recreatie in Aeilsgat; bomen en heggen plaatsen tegen lichthinder van de Eemshaven; plaatsen van lantaarnpalen; anti resonantie-maatregelen op naar de Oostpolder gerichte gevels van boerenschuren. Toetsing aan het Programma Eemshaven+ Deze projecten hebben geen invloed op het industrieterrein van de Eemshaven en kunnen afzonderlijk gerealiseerd worden. Het bestemmingsplan heeft geen invloed op de ontwikkelingen uit het programma Eemshaven+ en daarom zijn er geen wijzigingen die om actualisatie vragen voor het MER 2019. Het programma Eemshaven+ draagt bij aan het versterken van de sociaaleconomische structuur van de dorpen in de omgeving van het plangebied. Beleidsplan Economie 2017-2021 (Is opgenomen in de omgevingsvisie 2023) In 2016 is het Beleidsplan Economie 2017 - 2021 vastgesteld. De primaire doelstelling van dit beleidsplan is het vergroten van de werkgelegenheid.

De gemeente Het Hogeland (voormalige gemeente Eemsmond) zet daarbij in op de kerntaken: regisseren, stimuleren en faciliteren. Het beleidsplan richt zich op het ontwikkelen van economische activiteiten en het vergroten van de werkgelegenheid in de gemeente en in de Eemshaven. In het beleidsplan is veel aandacht voor de Eemshaven en de verdere invulling van het bedrijventerrein Eemshaven-Zuidoost. De belangrijkste ontwikkelingen voor de korte en de middellange termijn zijn: verdere invulling Eemshaven Zuidoost, aanleg van ICT voorzieningen/breedband internet in het buitengebied, ruimte en werk bieden aan MKB-bedrijven in zowel de Eemshaven als op de lokale bedrijventerreinen, wijzigen van het centrumdorp Uithuizen, versterken van de havens in de gehele Eemsdelta, leidingenstrook Eemshaven-Delfzijl, vervangen huidige windpark (re-powering is geen onderdeel van dit plan) en toepassen van biomassa ten behoeve van energieopwekking. Het beleidsplan is opgenomen in de omgevingsvisie Het Hogeland 2022.

22

Eemshaven

Bedrijventerreinenvisie Het Hogeland 2021-2035 In deze visie richt de gemeente Het Hogeland zich op de groeiende vraag naar reguliere bedrijfsterreinen, met name in Winsum, Bedum, Uithuizen en de haven van Lauwersoog. Mede door de economische ontwikkeling in Noord-Groningen en de bedrijvigheid rond de Eemshaven wordt deze behoefte versterkt. In hoofdstuk 4 wordt specifiek ingegaan in op de Zeehaventerreinen Eemshaven. De meeste ruimte in het gebied wordt gebruikt voor de sectoren energie, data en logistiek. Daarnaast bieden deze sectoren de meeste arbeidsplaatsen. Veel logistieke activiteit is verbonden aan de energiesector, met name rondom offshore wind-projecten. De groei van offshore windparken in het Nederlandse en Duitse deel van de Noordzee leidt tot een toenemende vraag naar logistieke ruimte. Daarnaast worden de offshore turbines groter, waardoor er meer opstel- en assemblageruimte benodigd is op en aan de kade. Daarnaast wordt ingegaan op de vraag naar vestiging of uitbreiding van bedrijven vanuit de energiesector, en welke factoren hier invloed op hebben. Overheidsbeleid rondom de energiesector, zoals transitie van fossiele brandstoffen naar duurzame alternatieven, wordt gezien als belangrijke variabele. Ook de prijsontwikkeling van elektriciteit en verschillende typen brandstoffen bepalen de investeringsbereidheid.

Eemshaven kan ook in de toekomst blijven concurreren als Energyport en de opwekking van elektriciteit, mede dankzij de goede logistieke infrastructuur. Toetsing aan de Bedrijventerreinenvisie Het Hogeland 2021-2035 Het bestemmingsplan Eemshaven biedt in beginsel ruimte aan de ambities zoals die zijn gesteld in de bedrijventerreinenvisie. De daadwerkelijke mogelijkheden dienen per specifiek initiatief nader aan het bestemmingsplan te worden getoetst. Op het aangrenzende bedrijventerrein Oostpolder wordt wel specifiek ruimte geboden aan dit type bedrijvigheid. De Oostpolder maakt onderdeel uit van het Eemshaven-complex. Het bieden van ruimte aan waterstof-producerende of waterstof opslaande bedrijven is daarmee in lijn met de bedrijventerreinenvisie. Overige beleidsnota's De gemeente Het Hogeland (voormalige gemeente Eemsmond) heeft ook in samenwerking met andere overheden diverse beleidsnota's opgesteld. Deze komen in de volgende paragraaf aan bod.

2.4

Overige instanties

Ontwikkelingsvisie Eemsdelta 2030 In september 2013 is de 'Ontwikkelingsvisie Eemsdelta 2030; Samen denken, samen doen' vastgesteld. Aan het tot stand komen van de Ontwikkelingsvisie hebben verschillende instellingen meegewerkt: de provincie Groningen, de gemeenten Het Hogeland en Eemsdelta (toenmalige gemeenten Delfzijl, Eemsmond, Appingedam en Loppersum), de Waterschappen Noorderzijlvest en Hunze en Aa's, het Rijk, LTO Noord, Milieufederatie Groningen en Groningen Seaports. Doel van de Ontwikkelingsvisie is de 'economische ontwikkeling samen te laten gaan met substantiële groei van de werkgelegenheid en die op een duurzame wijze vorm te geven. Met behoud en versterking van de identiteit en de ruimtelijke kwaliteit.' Dit is uitgewerkt in vijf centrale opgaven. Voor de Eemshaven zijn relevant: we willen omschakelen naar een duurzame energievoorziening omdat fossiele grondstoffen steeds schaarser en duurder zullen worden en het milieu teveel belasten; we willen omschakelen naar een economie die duurzamer is en meer gebaseerd is op groene grondstoffen ('biobased economy'), omdat de economie kennisintensiever wordt en grondstoffen schaarser worden; we willen de economische ontwikkeling en de ecologie met elkaar in balans brengen. In verband daarmee willen we de milieudruk terugbrengen en de kwaliteit van de leefomgeving verbeteren.

Dat is voor de Eemsdelta urgent vanwege de ligging aan het Natura 2000 gebied (Waddenzee; Eems-Dollard

23

Eemshaven

estuarium) en de diagnose dat het ecologisch systeem van het Eems-Dollard estuarium er slecht voor staat; veranderingen in het klimaat vragen om oplossingen in het kader van het Deltaprogramma. Dit, om de veiligheid van de kustverdediging op orde te houden, om te voorzien in de toenemende vraag naar zoet water, om de boezemveiligheid op peil te houden en ten behoeve van de productie van gewassen. Dit bestemmingsplan stimuleert de verduurzaming van de energievoorziening en industrie. Verwezen wordt naar de 'Notitie ambities Eemshaven - duurzaamheid, energietransitie en leefomgeving' (augustus 2018), die als bijlage bij het MER is opgenomen. In paragraaf 3.2 wordt op deze notitie ingegaan. Aandacht voor ecologie en ecologie in balans is er op grond van het normenkader. Economische visie Eemsdelta 2030 De gemeenten Het Hogeland en Eemsdelta (toenmalige gemeenten Delfzijl, Eemsmond, Appingedam en Loppersum) hebben te samen met de provincie Groningen de Economische visie Eemsdelta 2030 opgesteld (Bureau EZ Eemsdelta, 17 oktober 2012). Deze Economische visie is een uitwerking van de Ontwikkelingsvisie Eemsdelta 2030.

In aansluiting bij het beleid van Rijk, provincie en Groningen Seaports is het doel: 'de economische ontwikkeling stimuleren met een continue focus op de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en de infrastructuur.' De Economische visie stelt dat voor het MKB, de industrie en havengebonden bedrijvigheid tot 2020 voldoende aanbod aan bedrijventerreinen beschikbaar is. De grote nieuwe kansen voor de Eemshaven liggen bij de offshore-windenergieparken. De Eemshaven ligt strategisch ten opzichte van deze zeegebieden. Andere kansen betreffen de omschakeling naar biobased energieproductie en de aanleg van nieuwe zeekabels richting de Scandinavische landen.

Meer specifiek benoemt de economische visie de volgende ontwikkelingsmogelijkheden voor de Eemshaven: verbeteren van doorstroming op de autowegen naar Delfzijl en Eemshaven; in beeld brengen van de op- en overslagmogelijkheden van de binnenhaven door uitbreiding van de kade en verruiming van de huidige regelgeving; in kaart brengen van goederenstromen met een potentie voor de Eemsdelta en op basis hiervan acquisitie inzetten op de meest kansrijke mogelijkheden; vestiging van energie-intensieve bedrijvigheid nabij de Eemshaven en Oosterhorn-Delfzijl en de ontsluiting daarvan door utilitaire koppelingen; de bestaande afspraken met de energiebedrijven RWE/Essent, NUON en Eemsmond Energie over de ontwikkeling van hun centrales in de Eemshaven worden gerespecteerd; gezamenlijk ontwikkelen van infrastructuur, zoals de buizenzone Eemshaven - Delfzijl. In dit bestemmingsplan wordt aan deze ontwikkelingsmogelijkheden binnen het plangebied tegemoet gekomen door een globale bestemmingsregeling aan de bedrijfskavels toe te kennen waardoor de bedrijven - waaronder ook op- en overslag en energie-intensieve bedrijvigheid - zich optimaal kunnen ontwikkelen. Havenvisie 2030 Groningen Seaports (GSP) heeft op 17 oktober 2012 de 'Havenvisie 2030; Economische groei = groen' vastgesteld.

Ingezet wordt op de transitie van de 'oude economie' naar een 'circulaire economie', waarin de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen sterk verminderd is en de nadruk ligt op herbruikbaarheid van producten en grondstoffen. De Eemshaven zal in 2030 moeten functioneren als 'energie en datahub voor Noordwest-Europa'. De haven geldt als 'essentiële schakel in het Noordwest-Europees netwerk voor elektriciteits- en datavoorziening door de effectieve en betrouwbare combinatie van 2 knooppunten: intelligente energievoorziening en internationale communicatie en gegevensopslag.' Op dit punt wordt verwezen naar paragraaf 3.2 waarin op de verduurzaming van het bedrijventerrein wordt ingegaan. Zie ook de MER-bijlage 'Notitie ambities Eemshaven - duurzaamheid, energietransitie en leefomgeving' (augustus 2018). Vestigingsbeleid (2016)

24

Eemshaven

GSP streeft in haar Vestigingsbeleid naar een circulaire economie. Hiertoe zijn verschillende beleidsmaatregelen benoemd, die de economie en duurzaamheid versterken. Een circulaire economie resulteert op gebiedsniveau onder meer in lagere kosten, concurrerend vermogen en verbeterde milieuprestaties. De belangrijkste beleidsmaatregelen die bijdragen aan deze ambities voor de Eemshaven zijn hieronder beschreven. Reservering van preferente synergiegebieden GSP stelt synergie als voorwaarde voor de vestiging van een bedrijf nabij een bestaand cluster. Hierdoor kunnen bedrijven elkaars duurzaamheidsambities versterken. Dit beleid biedt onder meer kansen voor het hergebruiken van proceswater en andere restproducten, en voor het creëren van warmtekringlopen. Co-siting GSP plaatst nieuwe bedrijven zoveel mogelijk in de directe nabijheid van bedrijven die aan-/afleveren. Co-siting biedt kansen om verkeersbewegingen van en naar Eemshaven en binnen het industrieterrein te reduceren. Clustering GSP stimuleert economische bedrijfsperformance en duurzaamheid door bedrijven te clusteren op basis van functionele dwarsverbanden en minimale onderlinge hinder. Binnen dergelijke clusters kunnen energie, grond- en reststoffen zo efficiënt mogelijk worden benut. Clustermanagement GSP ondersteunt bedrijven in het optimaliseren van synergie door middel van clustermanagement.

GSP geeft bedrijven een overzicht van reststromen, bijproducten en halffabricaten. Daarnaast stimuleert GSP samenwerking op gebiedsniveau en ondersteunt het de ontwikkeling van cross-sectorale initiatieven. Aanleg walstroom GSP legt walstroom aan op verschillende kades en steigers. Dieren worden zo niet meer gehinderd door lawaai van generatoren of van stil liggende schepen. Daarnaast draagt walstroom bij aan een verminderde CO2-uitstoot. Diervriendelijke verlichting GSP kiest voor een combinatie van diervriendelijke en energiezuinige verlichting van de openbare ruimte. Daarnaast overweegt GSP om aanvullende eisen te stellen aan bedrijven, om ook op de bedrijfspercelen lichthinder zoveel mogelijk te beperken. Het vestigingsbeleid is vertaald in een ruime bestemmingsregeling (zie paragraaf 3.3) die de inzet van bovengenoemde middelen bij recht mogelijk maakt. Aanvullend zullen maatwerkafspraken met individuele bedrijven worden gemaakt. Havenbeheersverordening De havenbeheersverordening bevat regels ten aanzien van het beheer van activiteiten binnen het havengebied. De verordening is sinds 2019 ongewijzigd gebleven. Activiteiten en ontwikkelingen binnen het havengebied dienen volgens de verordening te verschieden. Ecologie & Economie in balans in de Eemsdelta In 2009 is op initiatief van de provincie Groningen het project 'Ecologie en Economie in balans' (E&E) gestart.

Aan dit project werken mee: ministeries, gemeenten, waterschappen, bedrijven en diverse natuur-/milieuorganisaties. De inzet van het project is het behouden van een gezonde balans tussen economische en ecologische ontwikkelingen. De bouwstenen voor het E&E-project zijn vastgelegd in

25

Eemshaven

Ecologie & Economie in balans in de Eemsdelta (2012) en in de Ontwikkelingsvisie Eemsdelta (zie boven). Op 30 januari 2014 hebben de betrokken partijen de Samenwerkingsovereenkomst natuurverbetering en verbetering bereikbaarheid Eems-estuarium ondertekend. In hoofdlijnen gaat het om: een aantrekkelijker vestigingsklimaat voor bedrijven; meer groei van de economische activiteiten, waarbij duurzaamheid voorop staat; een verbetering van het Eems-Dollard estuarium; een hogere kwaliteit van het milieu en de leefomgeving. In paragraaf 4.1 en 4.6 wordt ingegaan op het ecologisch onderzoek dat ten behoeve dit bestemmingsplan is verricht en de daaruit voorvloeiende maatregelen. Toetsing beleid overige instanties Uit het beleid van de overige instanties volgen geen belemmering voor de verdere ontwikkeling van de Eemshaven. Het bestemmingsplan is in lijn met het vigerende beleid van overige instanties.

26

Eemshaven

Hoofdstuk 3 3.1

Planbeschrijving

Huidige situatie

Algemeen De Eemshaven is de grootste zeehaven van Noord-Nederland, gelegen aan de westelijke oever van de Eems. Het oppervlak bedraagt, inclusief havenbekkens, circa 1.130 ha.

Afbeelding 4. Uitgegeven kavels (licht oranje) en bruto voorraad (donker oranje) in de Eemshaven (Bron: Havenkaart GSP 2022) [check of we actualiseren, aansluiten bij Aanvulling MER met peiljaar 2022, ik regel dat dan via GSP] Bedrijvigheid Binnen de Eemshaven zijn bedrijven gevestigd die in meer of mindere mate gebonden zijn aan de zeehaven. Het betreft onder meer zeetransport, op- en overslag, industriële- en energieactiviteiten met omvangrijk bulktransport. In de Westlob van de Eemshaven is een shortseahaven inclusief overslagterminal gerealiseerd. De terminal biedt faciliteiten voor de afhandeling van containers. Daarnaast is er een de strategische opslag voor olie gevestigd. De Beatrixhaven, de bulkkade van de Julianahaven en de Wilhelminahaven aan de oostzijde van de Eemshaven zijn recentelijk verlengd. De Oostlob van de Eemshaven is naast overslaghaven vooral ontwikkeld als industrieterrein voor energiebedrijven. Er zijn meerdere (energie)bedrijven die grootschalige activiteiten ontplooien in de Eemshaven, zoals NuoN en RWE. In de Eemshaven zijn verder bedrijven gevestigd met ruimtevragende en/of zware industriële activiteiten, zoals Theo Pouw Secundaire Bouwstoffen aan de zuidzijde van het industrieterrein. [actualiseren, ik check bij Marcel]

27

Eemshaven

Afbeelding 5. Bestaande en vergunde windturbines binnen de Eemshaven Windpark De Eemshaven is onderdeel van een grootschalig windpark. Er zijn op dit moment circa 75 turbines aanwezig binnen de Eemshaven. Bovenstaande afbeelding toont de posities van de turbines binnen het plangebied. In dit bestemmingsplan zijn alleen de bestaande c.q. vergunde turbines meegenomen. Zie verder paragraaf 3.3 voor een toelichting op de juridische regeling hiervan. Spoorlijn Roodeschool-Eemshaven In de westlob van de Eemshaven is de spoorlijn Roodeschool-Eemshaven verlengd tot aan de Borkumlijn. Dit betreft een spoorverbinding voor personenvervoer.

3.2

Toekomstige inrichting

Dit bestemmingsplan maakt geen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk. Dat wil zeggen dat alle bestemmingen die aan het plangebied zijn toegekend, teruggaan op de bestaande situatie dan wel op reeds afgegeven vergunningen en/of eerder doorlopen ruimtelijke procedures. Op grond van geldende bestemmingen en vergunningen zijn nog diverse ontwikkelingen in de Eemshaven mogelijk. Zo kunnen de braakliggende bedrijfskavels worden ingevuld, zijn kleine mutaties in het windpark mogelijk en kunnen er aanpassingen aan het hoogspanningsnet worden gedaan. In het onderstaande worden deze ontwikkelingen kort toegelicht. Bedrijfsontwikkeling Ruim 34% van de Eemshaven wacht nog op een invulling met bedrijvigheid. Daarvan is slechts 11% niet uitgegeven. De overige 23% is al wel uitgegeven, maar nog niet vergund. Afbeelding 4 laat zien welke terreinen nog braak liggen. Op grond van de geldende beheersverordening kunnen hier bedrijven in de milieu categorieën 1 tot en met 5.3 gevestigd worden. Ook de ingevulde bedrijfskavels kunnen op grond van dezelfde regeling opnieuw ontwikkeld worden.

28

Eemshaven

Helihaven In de westlob, nabij de zeedijk, is een bedrijfsgebonden helikopter start- en landingsplaats gevestigd. Deze helihaven wordt ingezet ter ondersteuning van de offshore windindustrie op de Noordzee ten noorden van Nederland en Duitsland. Het project bestaat uit een helikopter start- en landingsplaats, inclusief alle benodigde voorzieningen, in een gebied met een oppervlakte van 1,5 ha. In december 2015 heeft de provincie Groningen een Luchtvaartbesluit genomen voor de komst van deze helihaven. Op 31 mei 2018 is het bestemmingsplan voor de helihaven vastgesteld. Deze is overgenomen in de regeling van onderhavig plan. Windpark Re-powering is, zoals eerder aangegeven, geen onderdeel van dit bestemmingsplan. De vergunde mutaties in het windpark zijn wel meegenomen. Het gaat hier om de verplaatsing van twee turbines vanwege de komst van de helihaven. De oude turbineposities zijn wegbestemd op grond van het vigerend bestemmingsplan voor de helihaven. Voor de nieuwe turbines is een regeling in dit bestemmingsplan opgenomen (het gaat om de 'rode' turbines aan noordzijde van het plangebied in afbeelding 5), evenals voor de komst van turbines binnen de Oost-/Westlob van de Eemshaven (overige 'rode' turbines in afbeelding 5).