03 01 040625

Memo Aan:

College

Van: Cc:

Peter Meijer

Datum:

1 mei 2025 Bezuinigingsspoor 1: Clusters Algemene Uitkering vs. uitgaven medebewindstaken

Onderwerp: Zaaknummer: Status:

Aanleiding Om inzicht te krijgen in welke inkomensstromen vanuit het gemeentefonds komen en wat de kosten van onze (medebewinds)taken zijn, willen we graag een vergelijking hebben van de diverse clusters in het gemeentefonds en de gemeentelijke uitgaven die daaraan gelinkt kunnen worden. Bij de beoordeling van dit inzicht speelt wel dat door de onlangs doorgevoerde herijking de uitgangspunten van het gemeentefonds drastisch zijn gewijzigd. In het oude model werd uitgegaan van een verklaringsmodel, waarbij gezocht werd naar maatstaven die ten grondslag liggen aan de te maken kosten. In het nieuwe model wordt uitgegaan van statistische regressie. Dat wil zeggen dat wordt gekeken of de uitkomsten van het model als geheel statistisch gezien in de buurt komen van de daadwerkelijke kosten van de meeste gemeenten. Door het afwijkende patroon van onze gemeente ten opzichte van het overgrote deel van de gemeenten heeft het nieuwe model op onderdelen bijzondere uitkomsten voor onze gemeente. Dat maakt dat het moeilijk is om de uitkering in de diverse clusters van het gemeentefonds als richtlijn te nemen voor wat de gemeentelijke uitgaven zouden mogen zijn. Er is immers alleen op totaalniveau naar de effecten gekeken. Bijkomende complicerende factor is dat het model mogelijk wordt aangepast naar aanleiding van de resultaten van de evaluatie die in 2025 bekend zullen worden.

Wijziging van de maatstaven zou tot behoorlijk andere uitkomsten in de clusters van met name het Sociaal Domein kunnen leiden. Dit maakt het lastig om hier harde conclusies aan te verbinden. Onderzoek In het uitgevoerde onderzoek hebben we de kosten van onze gemeente gekoppeld aan de uitgaven van de daaraan gekoppelde taakvelden. Dit hebben we gedaan op basis van de Septembercirculaire van 2024. Complicerende factor in de vergelijking is de OZB. Deze wordt namelijk gekort op de Algemene Uitkering op basis van het totaal van de WOZ waarden, tegen een landelijk gemiddeld tarief. Zodoende wordt getracht om een zo gelijk mogelijk speelveld tussen de diverse gemeenten te creëren. Aangezien de OZB ook een algemeen dekkingsmiddel betreft, heeft dit als gevolg dat de euro’s in de vergelijking tussen de ontvangsten in de clusters niet één op één te vergelijken zijn met de uitgaven op de bijbehorende taakvelden. Om dat te kunnen ondervangen hebben we de inkomsten uit de clusters van de Algemene Uitkering en de Uitgaven op de bijbehorende taakvelden omgezet naar een percentage. Daarmee ontstaat er een vergelijking tussen het relatieve deel van onze inkomsten in de AU voor de diverse clusters en het Postbus 26

9980 AA Uithuizen

088 345 8888

gemeente@hethogeland.nl

www.hethogeland.nl

Pagina 1/4

relatieve deel van de uitgaven op de gekoppelde taakvelden. Zodoende ontstaat er een beeld of wij naar verhouding meer of minder besteden aan een cluster/hoofdtaakveld. In de bijlagen vindt u een totaaloverzicht van de vergelijking. In de onderstaande tabel een korte samenvatting van beschreven vergelijking:

Vergelijking Algemene Uitkering en Medebewindstaken Bedragen x € 1.000,AU in € Uitgaven in Euro AU in % Uitgaven in % Bestuur en ondersteuning € 18.112 € 42.131 Openbare orde en veiligheid € 6.772 € 6.397 6% 5% Infrastructuur, ruimte en milieu € 25.632 € 19.720 21% 17% Sport, cultuur en recreatie € 11.515 € 13.282 10% 11% Onderwijs € 7.760 € 8.432 6% 7% Sociale basisvoorzieningen € 10.462 € 12.762 9% 11% Individuele voorzieningen Jeugd € 24.248 € 22.182 20% 19% Individuele voorzieningen WMO € 15.105 € 17.216 13% 15% Participatie € 19.318 € 18.516 16% 16% Totaal € 138.923 € 160.637 100% 100% Bevindingen In bovenstaand overzicht hebben we de uitgaven in het cluster Bestuur & Ondersteuning procentueel buiten beschouwing gelaten. Reden hiervoor is dat veel kosten in de taakvelden die aan dit cluster kunnen worden gekoppeld voornamelijk in de overhead zitten en ook geen medebewindstaak zijn. Theoretisch zouden we kunnen stellen dat de kosten op dit vlak voor een groot deel uit de eigen middelen als de OZB worden gedekt. U ziet dan ook dat het totaal van de gepresenteerde uitgaven fors hoger ligt dan het totaal van de Algemene Uitkering. Wanneer we inzoomen op de diverse clusters, dan zien we een behoorlijke afwijking op het cluster Infrastructuur, Ruimte en Milieu. Dit cluster behelst 21% van het totaal van de Algemene Uitkering (m.u.v. cluster B&O).

Daar tegenover staat dat 17% van onze uitgaven gaat naar de taakvelden die bij dit cluster behoren. Daar tegenover staat dat wij met name op de clusters Sociale Basisvoorzieningen en Individuele voorzieningen Wmo procentueel meer uitgeven dan het aandeel van de clusters in de Algemene Uitkering. Op de overige clusters zijn de uitgaven en inkomsten qua % redelijk in evenwicht. De hierboven geconstateerde afwijkingen liggen in de lijn van de verwachtingen. We weten immers dat de tekorten zich met name voordoen in het Sociaal Domein. Aangezien de begroting in evenwicht moet zijn, is het logische gevolg dat dit ten koste gaat van de andere clusters, waar de beleidsvrijheid groter is dan in het Sociaal Domein. Bij dit alles moeten we, zoals in de inleiding beschreven, er rekening mee houden dat het huidige verdeelmodel van het Gemeentefonds is gebaseerd op statistische regressie. Dit nieuwe verdeelmodel heeft voor onze gemeente voornamelijk een negatief effect gehad op de clusters die betrekking hebben op het Sociaal Domein (vnl. Wmo). Het is afwachten of dit ongewenste effect (gedeeltelijk) wordt hersteld na de evaluatie van het nieuwe model in 2025. Er wordt immers nog steeds gezocht naar alternatieve maatstaven voor de ‘Centrumfunctie’, zodat er meer recht wordt gedaan aan gemeenten zonder ‘Centrumfunctie’, maar wel met hogere kosten in het Sociaal Domein.

Pagina 2/4

Inmiddels wordt door de fondsbeheerders wel erkend dat er een probleem bestaat met de huidige maatstaf voor de ‘Centrumfunctie’, maar vooralsnog wijzen de eerste tekenen er niet op dat de fondsbeheerders van plan zijn het model op dit vlak aan te passen. Conclusie In dit memo hebt u kunnen zien dat er een discrepantie zit tussen de ontvangsten in de clusters van de Algemene Uitkering en de uitgaven in de bijbehorende taakvelden. Deze discrepantie wordt voornamelijk veroorzaakt door het nieuwe verdeelmodel van de Algemene Uitkering. Dit model is echter gebaseerd op statistische regressie en wordt momenteel geëvalueerd. Dat betekent dat bovenstaande vooral inzicht geeft in de inkomsten en uitgaven, wat wellicht ook gebruikt kan worden ter ondersteuning van onze inzet in de lobby die momenteel wordt gevoerd richting het rijk. Financiële effecten Zoals u in bovenstaande analyse hebt kunnen lezen, heeft dit voorstel geen financiële effecten in het kader van de bezuinigingsopgave.

Pagina 3/4

Bijlage 1 Algemene uitkering (obv SC 2024) € (x 1.000)

Cluster

Bestuur en ondersteuning

+ = maar AU dan koste -/- = meer kosten dan A

Begroting 2025 %

saldo B/L € (x 1.000) 3.649 897 37.584

Taakveld 0.1 0.2 0.4

Omschrijving Bestuur Burgerzaken Overhead

1.1 1.2

Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid

0.63 0.9 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 3.1 3.2 3.3 3.4 7.2 7.3 7.4 7.5 8.1 8.3

Parkeerbelasting Vennootschapsbelasting (Vpb) Verkeer en vervoer Parkeren Recreatieve havens Economische havens en waterwegen Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur (uitzondering: grex = Overige Eigen Middelen) Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimtelijke ordening Wonen en bouwen

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

598 5.495 757 197 445 1.430 4.360

4.1 4.2 4.3

Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken

10 4.931 3.491

6.1 6.2 7.1

Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Volksgezondheid

6.363 3.935 2.464

6.72a 6.72b 6.72c 6.72d 6.73a 6.73b 6.73c 6.74a 6.74b 6.74c 6.82a 6.82b

Jeugdzorg begeleiding Jeugdzorg behandeling Jeugdhulp dagbesteding Jeugdhulp zonder verblijf overig Pleegzorg Gezinsgericht Jeugdhulp met verblijf overig Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Gesloten plaatsing Jeugdbescherming Jeugdreclassering

9.003 908 1.384 473 579 617 2.674 5.035 657 851

6.6 6.71a 6.71b 6.71c 6.71d 6.81a 6.81b

Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Huishoudelijke hulp (Wmo) Begeleiding (Wmo) Dagbesteding (Wmo) Overige maatwerkarrangementen (Wmo) Beschermd wonen (Wmo) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo)

3.519 6.999 4.647 1.225

6.3 6.4 6.5

Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie

5.215 10.166 3.135

18.112

Openbare orde en veiligheid

6.772

Infrastructuur, ruimte en milieu

25.632

Sport, cultuur en recreatie

11.515

Onderwijs

7.760

Sociale basisvoorzieningen

10.462

Individuele voorzieningen Jeugd

Individuele voorzieningen WMO

24.248

15.105

Participatie

19.318

Overig OZB OEM

3.328 -12.458 -8.294 121.498

Totaal

%

42.131

-24.019

4.663 1.733

6%

6.397

5%

375

19.720 17%

5.911

13.282 11%

-1.767

12.690 -62 185 1.125 516 392 69 -181

-390 139 2.800 2.436

21%

10%

6%

8.432

9%

20%

7%

-672

12.762 11%

-2.300

22.182 19%

2.066

17.216 15%

-2.111

18.516 16%

803

827

13%

16%

Saldo

Pagina 4/4