Voorstel 8.1 Bijlage 1 - Evaluatie mantelzorg 2019 - 2025

Afdeling:

Inhoud Inleiding .................................................................................................................................................... 3 1.1 2

3

4

5

6

Evaluatie traject....................................................................................................................... 3

Voorkomen en tijdig signaleren van overbelasting bij mantelzorgers .......................................... 3 2.1

Vergroten van vindbaarheid mantelzorgers ............................................................................ 3

2.2

Respijtvoorzieningen ............................................................................................................... 3

2.3

Informatie vanuit vragenlijsten en interviews......................................................................... 5

Structureel waarderen van mantelzorgers....................................................................................... 6 3.1

De dag van de mantelzorger ................................................................................................... 6

3.2

Het mantelzorg compliment ................................................................................................... 6

3.3

Mantelzorg waardering in de samenleving ............................................................................. 6

Aansluiten bij ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers ............................................................ 7 4.1

Sluit het aanbod aan bij de actuele behoefte ......................................................................... 7

4.2

Cursusaanbod.......................................................................................................................... 7

4.3

De jonge mantelzorger ............................................................................................................ 7

4.4

Wensen/behoeften van de mantelzorger .............................................................................. 7

Budget en middelen ......................................................................................................................... 9 5.1

Wat hebben we begroot ......................................................................................................... 9

5.2

De werkelijke kosten die zijn gemaakt .................................................................................. 10

Conclusies en aanbevelingen voor nieuw beleid ........................................................................... 11

2

Inleiding Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft in het uitvoeringsplan 2023/2025 een reeks acties geformuleerd om mantelzorgers te ondersteunen. In dit verslag zullen wij de onderdelen van het uitvoeringsprogramma 2023-2025 bespreken. 1.1

Evaluatie traject

In de periode juli/september 2025 hebben wij op verschillende manieren informatie verzameld voor deze evaluatie. Wij hebben dit gedaan door middel van: 3 bijeenkomsten voor mantelzorgers om in gesprek te gaan over hun ervaringen met het mantelzorgbeleid van de gemeente. Bij deze gesprekken hebben wij 7 mantelzorgers kunnen spreken over hun ervaringen met Mantelzorg. Een vragenlijst, verzonden aan alle mantelzorgers die bekend zijn bij MEE mantelzorg. Deze vragenlijst is door 54 personen ingevuld en teruggestuurd. Een gesprek met de aanbieders van onderdelen van het mantelzorg-aanbod (MEEMantelzorg (consulent en makelaar), Bureau Sociaal Raadslieden, Sophia Sociaal Team, De Blije Borgh, Zorgmies). De verslagen/uitkomsten van deze gesprekken zijn opgenomen bij de verschillende onderdelen van dit evaluatie verslag

2 Voorkomen en tijdig signaleren van overbelasting bij mantelzorgers 2.1

Vergroten van vindbaarheid mantelzorgers

In 2025 zijn er circa 800 mantelzorgers in beeld bij MEE Mantelzorgondersteuning. Onder hen zijn ook 60 jonge mantelzorgers aangemeld. Opvallend is dat jonge mantelzorgers vooral in beeld komen bij de jaarlijkse aanmelding voor het mantelzorgcompliment. In het eerste jaar van de evaluatieperiode is extra aandacht besteed aan het verkrijgen van meer zicht op kinderen die mantelzorger zijn (bijvoorbeeld als broertje, zusje of als zorgverlener voor een ouder) via het onderwijs. Dit heeft echter niet geleid tot een groot aantal aanmeldingen. Binnen het onderwijs lijkt er geen specifieke aandacht te zijn voor jonge mantelzorgers. Voor de komende beleidsperiode is het wenselijk om meer contacten te leggen met Jeugdhulp op School en de schoolmaatschappelijk werkers, om de signaalfunctie ten behoeve van jonge mantelzorgers te versterken. 2.2

Respijtvoorzieningen

In het uitvoeringsprogramma zijn verschillende respijtvoorzieningen benoemd voor de afgelopen periode:

• Logeervoorziening Voorafgaand aan de evaluatieperiode bestond de mogelijkheid om logeeropvang te regelen bij vakantie of ziekte van de mantelzorger, in samenspraak met De Blije Borgh. Het beroep op deze voorziening was en is minimaal. Een dergelijke logeervoorziening blijkt niet eenvoudig in de directe omgeving te realiseren. Veel mantelzorgers geven bovendien de voorkeur aan planbare nachtzorg of vervangende mantelzorg, bijvoorbeeld via Zorgmies of een Zorgmaatje.

3

• Hulp aan huis Deze vorm van ondersteuning kan als maatwerk worden ingezet voor mantelzorgers, met als doel hen te ontlasten en de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van de zorgvrager te bevorderen. In de afgelopen periode zijn hierover afspraken gemaakt met Zorgmies als aanbieder. De ureninzet is als volgt (bijgewerkt tot 1 juli 2025): Jaar

Ureninzet

2023 512,5 uur 2024 2025 (1e halfjaar)

614 uur 292,5 uur

We kunnen concluderen dat de inzet van Zorgmies goed wordt benut. Wel geven mantelzorgers aan dat zij graag een bredere keuzemogelijkheid zouden willen.

• Dagopvang zonder indicatie In de afgelopen periode hebben we de mogelijkheid geboden om te kunnen starten met dagopvang, waarbij de indicatie vanuit de WMO nog niet is afgegeven. Hiervoor verstrekken wij een subsidie aan De Blije Borgh. Wij zien de benutting van deze subsidie teruglopen. De reden van deze onderbenutting lijkt te liggen in het feit dat al bij aanmelding direct een indicatie wordt aangevraagd en deze worden steeds snel afgegeven. Hierdoor is het beroep op een extra overbrugging vanuit de subsidie minimaal. Tijdens de subsidie gesprekken met De Blije Borgh stemmen wij af of de subsidie nog wenselijk/noodzakelijk is en hoe hoog de bijdrage dient te zijn. In de afgelopen periode is dit bedrag dan ook stapsgewijs verlaagd.

• Advisering over regelingen en vergoedingen Voor het bieden van de juiste informatie en ondersteuning aan mantelzorgers en zorgvragers onderscheiden wij 2 mogelijkheden. Bureau Sociaal Raadslieden is voornamelijk actief in het ondersteunen en aanvragen van niet zorg gerelateerde zaken die wel essentieel zijn voor de mantelzorger. De zorgmakelaar wordt ingezet als een mantelzorger knelpunten ervaart in de ondersteuning vanuit zorg gerelateerde aspecten. Bureau Sociaal Raadslieden

Voorzieningencheck Info en advies over voorzieningen en vergoedingen Aanvraag toeslagen (belasting) Kwijtschelding gemeentelijke heffingen en waterschap Aanvraag kinderbijslag

Mantelzorg makelaar

Aanvragen en regelen zorg Zoekt mee naar passend zorg aanbod Contacten met zorgkantoor/zorgverzekering/CIZ/ zorgaanbieders Afstemming werk en zorg Opstellen en indienen klacht/bezwaar op zorgaanbod

Beide voorzieningen worden goed gewaardeerd door de mantelzorgers in Hendrik-Ido-Ambacht. Er is sprake van een goede samenwerking met het Sophia Sociaal Team, waardoor er ook effectief wordt doorverwezen naar beide vormen van ondersteuning. De mantelzorgmakelaar heeft in de afgelopen jaren een groei doorgemaakt in het aantal cliënten dat wordt geholpen. We merken bovendien dat de huidige mantelzorgmakelaar proactiever te werk gaat. Er wordt steeds zorgvuldig gekeken of de inzet van de mantelzorgmakelaar vergoed kan worden

4

via een aanvullende verzekering als voorliggende voorziening. Als dat niet het geval is, kan de inzet worden bekostigd via subsidieverstrekking. Uit de vragenlijsten blijkt dat de ondersteuning van mantelzorgers blijvend aandacht vraagt. Respondenten geven aan dat zij nog te vaak worden geconfronteerd met bureaucratie, onbegrip en langdurige, moeizame procedures bij het aanvragen van zorg en ondersteuning. Er is behoefte aan meer inzicht in en kennis van de mogelijkheden voor ondersteuning, respijtzorg (aan huis) en vereenvoudiging van procedures. Dit vraagt om een blijvende inzet van voorzieningen zoals het Bureau Sociaal Raadslieden en de mantelzorgmakelaar. Naast het voortzetten van deze ondersteuningsmogelijkheden is ook het continu informeren van mantelzorgers een belangrijk aandachtspunt.

2.3

Informatie vanuit vragenlijsten en interviews

Vanuit de vragenlijsten blijkt dat ruim 72% aangeeft dat zij geen gebruik maakt van respijtzorg, 24% van de respondenten maken wel gebruik van respijtvoorzieningen.

-

Logeerhuis of logeren bij PGB (kinderen en jongvolwassenen)

-

Dagbesteding

-

Familie/kennissen

-

Activiteitenaanbod in weekend Vervangende mantelzorg (Zorgmies)

-

Thuiszorg bij vakantie

-

Zorgmaatje

-

Opgenomen in DBB (Dagbesteding behoud gericht)

5

3

Structureel waarderen van mantelzorgers

3.1

De dag van de mantelzorger

Op 10 november is de "Dag van de Mantelzorger". Op deze dag gaan vrijwilligers en medewerkers van MEE en de gemeente het dorp in om de Mantelzorgers in Ambacht een bloemetje aan te bieden. Het betreft hier mantelzorgers die in onze gemeente wonen en in beeld zijn bij MEE. De mantelzorger kan ook iemand zijn die in onze gemeente woont maar zorg draagt voor een naaste die buiten onze gemeente verblijft of woonachtig is. Vanuit de vragenlijsten blijkt dat een blijk van waardering op deze manier welkom is en heel hoog scoort. Punt van aandacht is wel de prijs van de bloemen, die jaarlijks stijgt. Hierdoor is ook geïnformeerd of deze blijk van waardering ook anders kan worden ingevuld. Een grote meerderheid wil het bloemetje graag behouden, maar ook een attentie als bijvoorbeeld chocolade kan worden gewaardeerd.

3.2

Het mantelzorg compliment

Het mantelzorg compliment wordt jaarlijks uitgereikt aan mantelzorgers die zorg dragen voor een zorg vragende die verblijft of woonachtig is in onze gemeente. Deze mantelzorger hoeft dus niet in Ambacht te wonen. De mantelzorgers worden aangemeld en zijn in beeld bij MEE. Dit is conform het woonplaatsbeginsel van Wmo artikel 2.1.6. De mantelzorgers ontvangen als compliment een VVV bon - Volwassen mantelzorgers € 100,- Jonge Mantelzorgers € 25,Mantelzorgers geven in de uitvraag unaniem aan dat zij heel blij zijn met deze bonnen. Het compliment voor jonge mantelzorgers wordt nu toegekend aan jongeren tot 18 jaar. In Zwijndrecht is de leeftijdsgrens vastgesteld op 23 jaar. I.v.m. het gelijk trekken van regelingen is het advies om ook in Hendrik-Ido-Ambacht de leeftijd te verhogen naar 23 jaar.

3.3

Mantelzorg waardering in de samenleving

Tijdens de evaluatie hebben wij aan mantelzorgers gevraagd welke wensen zij nog hebben voor zichzelf. Hierbij komt duidelijk naar voren dat zij nog regelmatig worden geconfronteerd met onbegrip of bewustwording bij derden. Er wordt ervaren dat er weinig besef is van de impact die mantelzorgers ervaren op hun leven. Mantelzorgers willen graag zo lang en zo goed mogelijk voor hun naaste/geliefde/familielid blijven zorgen. Hiervoor hebben zij behoefte aan steun, een luisterend oor en een plek om ervaringen te kunnen delen. Het organiseren van ontmoeting, leren en ervaren met elkaar, dat is een wens die meer keren wordt uitgesproken. Er is ook uitgevraagd in hoeverre men in de werksfeer ervaart dat er mogelijkheden zijn en ruimte is voor mantelzorg taken. Onder de ondervraagden zijn een aantal respondenten die mantelzorg combineren met werk. Bij deze respondenten is tevredenheid over de ruimte die zij krijgen om hun mantelzorg taken uit te voeren. Het blijft echter wel een punt van aandacht om Mantelzorg en werk onder de aandacht te blijven houden van werkgevers. Veelal is er binnen bedrijven nog geen aandacht voor Mantelzorg in combinatie met werk.

6

4 Aansluiten bij ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers 4.1

Sluit het aanbod aan bij de actuele behoefte

Uit de interviews en ingevulde vragenlijsten blijkt dat het huidige aanbod over het algemeen als positief wordt ervaren, maar dat er ook behoeften zijn die nog niet worden vervuld. De wensen liggen met name op het gebied van ontmoeting en meer passende vormen van dagbesteding voor de diverse doelgroepen onder de zorgbehoevende inwoners (zie ook paragraaf 3.4). Eerder is gekozen voor de inzet van een logeerbed als respijtvoorziening. We hebben echter moeten constateren dat de vraag naar deze vorm van vervangende mantelzorg minimaal is.

4.2

Cursusaanbod

Vanuit MEE Mantelzorgondersteuning wordt jaarlijks de training Balans in Zorg aangeboden (nu: Krachtig Zorgen voor Jezelf en de Ander). Deze cursus bestaat uit acht bijeenkomsten waarin verschillende thema’s rondom mantelzorg worden besproken met de deelnemers. De effecten die worden waargenomen zijn onder andere een versterking van de veerkracht van mantelzorgers en een verbeterd vermogen om om te gaan met de zorgvrager en veranderende omstandigheden. Daarnaast is er cursusaanbod voor mantelzorgers die te maken hebben met zorgvragers met psychische of psychiatrische problematiek. Deze cursus is in de afgelopen periode door 25 personen gevolgd.

4.3

De jonge mantelzorger

Voor jonge mantelzorgers worden momenteel vier keer per jaar activiteiten georganiseerd, in samenwerking met Dordrecht, Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Papendrecht. De deelname aan deze activiteiten varieert. Er worden ook trainingen aangeboden voor jongeren. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de leeftijdsgroepen 8 tot 12 jaar (Alleen voor mij) en 13 tot 18 jaar (Just for me). Deze trainingen zijn met name bedoeld voor broers en zussen van zorgvragers, maar ook voor kinderen van ouders met PTSS. Het is van blijvend belang om professionals te trainen in het herkennen van jonge mantelzorgers en in hoe zij het samenspel met deze jongeren op een passende manier kunnen vormgeven.

4.4

Wensen/behoeften van de mantelzorger

Vanuit de diverse gesprekken en vragenlijsten worden een aantal punten van aandacht meegegeven voor het toekomstig beleid. Ontmoeten, leren en ervaringen delen Mantelzorgers geven aan behoefte te hebben aan meer "lotgenoten" contact. Tijdens deze contactmomenten kan er aandacht zijn voor thema's die spelen binnen de mantelzorg of bijvoorbeeld met elkaar activiteit ondernemen (bloemschikken, workshop of lezing voor mantelzorgers). Binnen deze contacten dient er ook oog te zijn voor de verschillende doelgroepen onder mantelzorgers. We hebben mantelzorgers van personen op leeftijd met cognitieve/somatische problematiek maar ook dient er aandacht te zijn voor contact tussen mantelzorgpappa's en mamma's (van kleine kinderen tot jongvolwassenen) of de jonge mantelzorger. Het advies is om een onderzoek te starten naar de realisatie van koffie/thema ochtenden in samenwerking met o.a. de bibliotheek of bestaande voorzieningen zoals huiskamers van de wijk of Deelcafé de Buuf. Het kunnen uitwisselen van ervaringen vergroot ook de samenredzaamheid van de mantelzorgers.

7

Meer eenheid in beleid in de regio en vereenvoudiging van aanvraag procedures Mantelzorgers worden veel geconfronteerd met complexiteit van wet- en regelgeving, moeilijke aanvraagprocedures, steeds moeten herhalen van vraagstelling, onbegrip en beperkte inzet van ondersteuning (bijv. in het huishouden). Daarnaast is gevoelsmatig sprake van het missen van eenheid in beleid binnen de regio. Regelgeving maakt het vaak ook onduidelijk of een voorziening in de WMO beter passend is of welke (on)mogelijkheden de Wet Langdurende Zorg kent. Een combinatie van beiden is niet mogelijk en bij een WLZ indicatie kan geen beroep gedaan worden op maatwerk vanuit de WMO.

Verbreding zorgaanbieders als/bij vervangende mantelzorg Bij vervangende mantelzorg wordt nu veelal inzet geleverd door Zorgmies. Inmiddels zijn er ook ervaringen opgedaan met andere zorgaanbieders die inzetbaar zijn voor vervangende mantelzorg. Er ligt een duidelijke wens om het aanbod voor vervangende mantelzorg te verbreden. Het gaat hier veelal om zorg die buiten het reguliere WMO-aanbod wordt ingekocht voor incidentele opvang bij ziekte of vakantie. Daarnaast is voorgesteld om te overwegen om een tegoedbon in te voeren die incidenteel kan worden ingezet voor een extra klus in huis, die niet valt onder het reguliere ondersteuningsaanbod, bijvoorbeeld een keertje een tuin opruimen o.i.d.

Een breder aanbod van activiteiten Het betreft hier activiteiten die kunnen worden geboden aan zorgbehoevende personen. Gedacht wordt hierbij aan creatieve activiteiten als stimulans voor cognitieve fitheid maar ook de mogelijkheid om aangepast te kunnen sporten of participeren van personen met een beperking bij sportverenigingen of een aanbod bij sportscholen en sportverenigingen om aangepast sporten mogelijk te maken.

Dagbesteding en woonplekken voor jong volwassenen Voor de doelgroep Jong volwassenen wordt in nabijheid de mogelijkheid gemist voor het aanbieden van dagbesteding of het realiseren van woonplekken voor jong volwassenen met een beperking. Dit onderwerp zouden we in de komende periode verder kunnen onderzoeken op behoefte en aanbod in nabijheid. –

Mantelzorg en Werkgevers Vanuit de vragenlijsten zien we dat erop zich positieve ervaringen zijn met de medewerking van werkgevers. We zien echter ook dat dit niet goed is opgenomen in CAO en veel mantelzorgers zijn daardoor afhankelijk van persoonlijke visie op mantelzorg bij een werkgever. Het is dan ook wenselijk om bij onze lokale werkgevers kennis en inzicht te vergroten rondom mantelzorg en de complexiteit van mantelzorg in combinatie met werknemer schap.

8

5 Budget en middelen 5.1

Wat hebben we begroot INVULLING REGULIER MANTELZORGBUDGET 2023-2025

Uitgangspunt:

1. Het voorkomen en tijdig signaleren van overbelasting bij mantelzorgers

2. Structureel de inzet van mantelzorgers waarderen

Voorziening/activiteit:

Geraamd budget:

Logeervoorziening

€ 20.000,-

Dagopvang zonder indicatie

€ 10.000,-

Hulp aan Huis

€ 20.000,-

Advies over regelingen en vergoedingen

€ 5.700,-

Het mantelzorgcompliment (€ 100,- per mantelzorger)

€ 60.000,-

Uitvoeringskosten mantelzorgcompliment

€ 2.000,-

Bloemenactie Dag van de mantelzorg Bekostiging: de kosten van circa € 6.000,- zijn onderdeel van de subsidie aan MEE

n.v.t.

Vrijwilligersverzekering voor mantelzorgers Bekostiging: gebeurt via een ander budget

n.v.t.

3. Het aanbod sluit aan bij de ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers

Mantelzorg- en vrijwilligersondersteuning MEE

€ 74.508,-

Overig:

Onvoorziene kosten

€ 1.500,-

Actualisatie voorjaarsnota (mantelzorgcompliment)

€ 10.000,221.775,-1

Totaal:

1 In het totaalbedrag van de begroting over 2023 is rekening gehouden met de prijsindex exploitatie

. 9

5.2

De werkelijke kosten die zijn gemaakt Uitgave overzicht budget 2023-2025

Uitgangspunt:

Voorziening/activiteit: Logeervoorziening

Het voorkomen en tijdig signaleren van overbelasting bij mantelzorgers

Dagopvang zonder indicatie/De Blije Borgh Hulp aan Huis/zorgmies Advies over regelingen en vergoedingen/BSR Het mantelzorgcompliment (€ 100,- per mantelzorger)

Waarderen Structureel de inzet van mantelzorgers

Bloemenactie Dag van de mantelzorg

Mantelzorg- en vrijwilligersondersteuning (MEE-consulent) Mantelzorg makelaar

Totaal •

2024 realisatie

2025 begroot

€-

€-

€-

€ 4408,-

€ 527,-

€ 5000,-

€ 15.533,25

€ 16.350,39

€ 9537,-*

€ 5871,-

€ 6544,-

€ 6348,92

€ 67.500,-

€ 75.000,-

€ 75.000,-

000,-

Vrijwilligersverzekering voor mantelzorgers Bekostiging: gebeurt via een ander budget

Het aanbod sluit aan bij de ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers

2023 realisatie

€ 10.000,-

€ 10.000,-

€ 10.000,-

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

€ 85.535,-

€ 75.535

€ 2912,00

€ 5000,-

€196.868,39

€ 186.420,92

€ 76.713,-

€ 3408,00

€ 183.433,25

Zorgmies eerste half jaar 2025 realisatie

10

6 Conclusies en aanbevelingen voor nieuw beleid Conclusie en aanbevelingen voor nieuw beleid (2026–2030) We kunnen concluderen dat de mantelzorgers in Hendrik-Ido-Ambacht over het algemeen tevreden zijn over de ondersteuning en het aanbod. Tegelijkertijd zijn er duidelijke aandachtspunten en wensen voor het nieuwe beleid. Hieronder volgen de belangrijkste aanbevelingen, gegroepeerd per thema:

Ondersteuning en respijt •

Behoefte aan uitbreiding van het aantal aanbieders van adequate vervangende mantelzorg.

•

Geen draagvlak voor het handhaven van het respijtlogeerbed.

•

Meer mogelijkheden voor incidentele activiteiten ter ontlasting van mantelzorgers, met aandacht voor verschillende doelgroepen (jonge mantelzorgers, brusjes – kinderen met een zorgintensief broertje of zusje –, mantelmama’s en -papa’s, overbelaste mantelzorgers, volwassen mantelzorgers).

•

Extra mogelijkheden voor dagbesteding zonder indicatie.

•

Toegankelijke vormen van emotionele ondersteuning, zoals een luisterend oor.

•

Verbetering van het aanbod huishoudelijke ondersteuning (snellere procedures, betere beschikbaarheid).

Waarderen en erkennen •

Behoud van de bloemenactie op de Dag van de Mantelzorger.

•

Behoud van het mantelzorgcompliment (VVV-bon).

•

Verhoging van de leeftijdsgrens voor jonge mantelzorgers naar 23 jaar.

•

Aanbieden van een activiteit speciaal voor mantelzorgers.

•

Meer maatschappelijke erkenning voor de zwaarte en impact van mantelzorg.

Informatie en communicatie •

Voortzetten van de inzet van de mantelzorgmakelaar en het Bureau Sociaal Raadslieden.

•

Meer mogelijkheden voor ontmoeting en kennisdeling, bijvoorbeeld via een mantelzorgcafé.

•

Vereenvoudiging van aanvraagprocedures.

•

Aanbieden van lezingen en workshops.

•

Betere vindbaarheid van informatie over ondersteuning en respijtzorg.

11

Samenwerking in de keten •

Betere afstemming van regionaal beleid (nu vaak verschillend per gemeente).

•

Structurele aandacht voor álle doelgroepen mantelzorgers.

•

Verbeterde samenwerking tussen mantelzorgondersteuning en het onderwijs, via Jeugdhulp op School en schoolmaatschappelijk werk.

•

Blijvende inzet op netwerk- en ketensamenwerking.

12