Voorstel 7.4 Begroting en uitvoeringsprogramma 2026 Smart Delta Drechtsteden

Zaaknummer

2025-0127470

Agendapunt

7.4

Datum vergadering

maandag 2 februari 2026 om 20:00 uur

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Begroting en Uitvoeringsprogramma 2026 Smart Delta Drechtsteden

Portefeuillehouder

Platschorre

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit 1. het uitvoeringsprogramma en de begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden vast te stellen; 2. kennis te nemen van het voorstel ‘Samenwerking regio Smart Delta Drechtsteden – gemeente Gorinchem 2026’; 3. kennis te nemen van de Regionale Ruimtelijke Strategie 'Gezonde Maritieme Delta 2050'; 4. kennis te nemen van het 'De Witt Toekomstpact'.

Beknopte samenvatting Smart Delta Drechtsteden heeft, in samenwerking en afstemming met de betrokken gemeenten, het Uitvoeringsprogramma en werkbegroting 2026 opgesteld. Het Uitvoeringsprogramma beschrijft welke acties worden uitgevoerd om onze regionale ambities binnen Smart Delta te realiseren. Hierbij is tevens een begroting opgenomen. Het Uitvoeringsprogramma wordt u nu ter vaststelling aangeboden, vanuit uw bevoegdheid en uw budgetrecht als raad. Daarnaast vragen wij u kennis te nemen van het voorstel over de samenwerking tussen Smart Delta Drechtsteden en Gorinchem.

Toelichting Inleiding Gemeenten staan voor grote opgaven. Hoe zorgen we dat mensen een plek hebben om te wonen? Op welke manier geven we invulling aan de transitie naar duurzame energie? Hoe zorgen we voor toekomstbestendig onderwijs en werk? Wat hebben we te doen om onze regio bereikbaar te houden? En hoe zorgen we voor een gebied dat groen is en gezonde keuzes stimuleert? Deze vragen zijn voorbeelden van uitdagingen waar gemeenten voor staan. En deze vragen zijn allemaal voorbeelden van uitdagingen die niet door een gemeente individueel kunnen worden opgepakt. Deze opgaven overstijgen de grenzen van gemeenten en vragen om een gezamenlijke, regionale aanpak. Ook samenwerking met de provincie, Rijksoverheid en Europa loopt tegenwoordig vrijwel alleen nog via regio’s. Als we iets voor elkaar willen krijgen bij andere overheden, vraagt dit dus om regionale samenwerking met andere gemeenten. Om onze uitdagingen aan te pakken, trekken we dan ook samen op. In onze regio doen we dat al lange tijd met andere Drechtsteden-gemeenten. Die samenwerking heeft ons veel gebracht. Onder de vlag van Smart Delta Drechtsteden hebben we de afgelopen jaren invulling gegeven aan een nieuwe vorm van samenwerking. Deze ontwikkeling zetten we verder voort. De inhoudelijke opgaven waar onze regio voor staat zijn stevig en vragen om forse inzet en

ambitie. Tegelijkertijd staat de financiële situatie van gemeenten onder druk en moeten keuzes gemaakt worden, ook in regionale samenwerking. Met deze uitdaging is de begroting van Smart Delta Drechtsteden voor 2026 opgesteld. In de raadsvergadering van 7 juli 2025 stelde u het uitvoeringsprogramma 2025 Smart Delta Drechtsteden vast. We gaven daarbij aan dat verder is en wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van de samenwerking in Smart Delta Drechtsteden. In de afgelopen periode zijn de adviezen die het bureau Common Eye heeft opgesteld verder opgevolgd en uitgewerkt. Er zijn stappen gezet richting een nieuwe governance en een nieuwe financiële structuur. Tijdens de raadsoploop van 25 november zijn de gemeenteraden hierover bijgepraat. Er is tevens gewerkt aan een nieuwe opbouw van de begroting per thema. Dit heeft geresulteerd in het nu voorliggende Uitvoeringsprogramma en werkbegroting voor 2026. Met de begroting 2026 zetten we een stap naar meer transparantie van de kosten en baten van samenwerking in de regio. Daarnaast vormt de begroting een eerste opstap naar een nieuw financieringsmodel voor de samenwerking. In de begroting 2026 wordt de inwonersbijdragen van de gemeenten met 20% gereduceerd. In het komende jaar werken we aan een Regionale Investeringsagenda voor onze regio, die ook moet bijdragen aan een nieuwe inrichting van de begroting.

Dit wordt verwerkt in een structurele begroting vanaf 2027, die op een vernieuwde wijze wordt opgebouwd. Deze begroting zal in de zomer van 2026 gereed zijn. Zo zetten we met de nu voorliggende begroting een volgende stap in de doorontwikkeling van onze regionale samenwerking. Samenwerking met Gorinchem In de raadsinformatiebrief van 3 maart 2025 (LIS 7 april 2025) bent u geïnformeerd over de verdere verkenning van de samenwerking tussen de gemeente Gorinchem en Smart Delta Drechtsteden. Ook hierin zijn in de afgelopen periode stappen gezet. U treft daarom tevens een voorstel aan over de samenwerking met Gorinchem voor een periode van één jaar.

Beoogd effect Het bieden van helderheid over de opgaven en activiteiten die in 2026 worden opgepakt om de ambities van Smart Delta Drechtsteden te realiseren; helderheid over de samenwerking tussen Smart Delta Drechtsteden en de gemeente Gorinchem.

Argumenten Het Uitvoeringsprogramma geeft inzicht in de uit te voeren activiteiten. Zoals afgesproken in de Samenwerkingsovereenkomst Ruimtelijk-Economisch domein, wordt jaarlijks een uitvoeringsprogramma opgesteld waarin op hoofdlijnen staat aangegeven welke opgaven en activiteiten worden opgepakt om de ambities van de Drechtsteden te realiseren. Het Uitvoeringsprogramma biedt overzicht van de werkzaamheden en activiteiten binnen de programmalijnen Bouwen en Wonen, Ruimtelijke Ordening, Werken en Economie, Bereikbaarheid en Mobiliteit, Energietransitie en Public Affairs, communicatie en evenementen. De opgaven staan niet los van elkaar en vormen een integrale agenda. In het Uitvoeringsprogramma 2026 zijn ook de beide Regio Deals opgenomen. De thema’s groen en blauw en drie taskforces zijn nieuwe onderdelen in het uitvoeringsprogramma De landelijke en regionale ontwikkelingen staan niet stil. Er zijn urgente opgaven die onze uitdrukkelijke aandacht behoeven. Dit heeft ertoe geleid dat er drie taskforces zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma: de Taskforce Bereikbaarheid, de Taskforce Netcongestie en de Taskforce Bereikbaarheid. Deze taskforces zijn tijdelijk en bedoeld om kracht en kennis te bundelen en de samenwerking te versterken om concreet tot uitvoering en acties te komen. Hier zijn geen nieuwe vergaderstructuren aan gekoppeld.

Een taakstelling van 20% is verwerkt in de begroting Nagenoeg elke gemeente in Nederland heeft te maken met stevige bezuinigingsopgaven. Dit geldt ook voor de gemeenten die samen werken binnen Smart Delta Drechtsteden. Dit heeft ertoe geleid dat elke gemeente uit de Drechtsteden een structurele bezuinigingsopgave in de meerjarenbegroting voor 2026 heeft opgenomen op het gehele systeem van de samenwerking in het ruimtelijk-economisch domein. De omvang van de bezuinigingen verschilt per gemeente. In de voorliggende begroting is een taakstelling van 20% op de regionale inwonersbijdrage verwerkt. Dit komt (deels) tegemoet aan de bezuinigingsopgaven die door de individuele gemeenten zijn benoemd. Er zijn verbeteringen aangebracht in de begroting In de begroting van 2026 zijn verbeteringen doorgevoerd. Deze zijn hieronder beschreven in de financiële paragraaf. We werken meervoudig lokaal samen Het Uitvoeringsprogramma is tot stand gekomen met zowel ambtelijke als bestuurlijke afstemming. De inhoudelijke doelen en ambities zijn besproken aan de regionale bestuurlijke tafels. We werken in de regio Drechtsteden meervoudig lokaal samen. Daarover hebben we afspraken gemaakt in de samenwerkingsovereenkomst Ruimtelijk-economisch domein. Eén van de afspraken is dat Smart Delta jaarlijks een uitvoeringsprogramma opstelt en dat de raden dit vaststellen.

De coördinatie op het geheel van de opgaven gebeurt binnen het team van Smart Delta Drechtsteden. Dit team is ondergebracht bij de gemeente Dordrecht. Deze inzet ondersteunt de lokale uitvoering bij de gemeenten. Deze begroting is een tussenstap en opmaat naar een meerjarenbegroting In 2025 is gewerkt aan de doorontwikkeling van de bestuurlijke samenwerking in de regio. De adviezen en aanbevelingen die het bureau Common Eye heeft opgesteld, worden opgevolgd en verder uitgewerkt. Gewerkt wordt aan governance, structuur en nieuwe financiële afspraken voor Smart Delta. Dit uitvoeringsprogramma 2026 met de bijbehorende werkbegroting is hiervan één van de resultaten. Het is echter nog niet het eindproduct, maar een tussenstap op weg naar een meerjarenbegroting. Zoals is aangegeven in het stuk, moet deze nieuwe meerjarenbegroting beter aan gaan sluiten bij de lokale behoeften van de gemeenten en meer maatwerk bieden. In 2026 zullen hier flinke stappen in gezet moeten worden. Het is daarbij van belang de gezamenlijke doelen en samenhang tussen de opgaven scherp in beeld te blijven houden, zodat er een goede balans is tussen maatwerk en gezamenlijke ambities. De verkenning naar deelname van Gorinchem in Smart Delta wordt voortgezet In 2025 is een verkenning naar deelname van de gemeente Gorinchem aan Smart Delta Drechtsteden gestart.

De resultaten van het eerste jaar laten zien dat er veel inhoudelijke raakvlakken zijn die vragen om nadere samenwerking. Tegelijkertijd is de verkenning naar de vorm van samenwerking nog niet volledig afgerond. Gorinchem werkt ook samen in andere regio's op een aantal thema's die ook binnen Smart Delta worden opgepakt. Om de vorm van samenwerking verder uit te werken, is een langere verkenningsperiode nodig. Dit wordt met dit voorstel geborgd, waarbij Gorinchem een bijdrage levert voor de begroting 2026. Hierover moet nog besluitvorming plaatsvinden binnen de gemeente Gorinchem. Met de bijdrage van Gorinchem en de deelname van de gemeente Altena rondom maritiem wordt de eerder in de begroting opgenomen verdienopgave van € 120.000,gerealiseerd. Perspectief op begroting met afronding Common Eye en opmaak Regionale Investeringsagenda De ruimtelijke strategie ‘Gezonde Maritieme Delta 2050’ is het verhaal waarin de diverse lokale en regionale visies en documenten zijn samengebracht als focus voor de toekomstige samenwerking. In de raadsinformatiebrief van 9 september 2025 (LIS 6 oktober 2025) hebben wij u hierover

geïnformeerd. Tijdens de raadsinformatieavond van 14 oktober 2025 is hierover tevens een presentatie gegeven. Met het nu voorliggende voorstel vragen wij u om kennis te nemen van de Ruimtelijke Strategie. De ruimtelijke strategie zal de komende tijd worden uitgewerkt in een Regionale Investerings Agenda (RIA). De voorliggende Smart Delta begroting 2026 zal waarschijnlijk naar aanleiding van de afronding van het Common Eye-traject en de RIA worden bijgesteld (burap- gedachte) in de zomer/Q3 2026. Dan is het duidelijk op basis van de afronding van Common Eye en de dan voorliggende RIA wie aan welk project meedoet en wat daarvan de impact wordt voor de gemeentelijke bijdragen. De gedachte is namelijk dat elke opgave wordt opgebouwd uit een variabel deel (projectkosten) en een vast deel (overleg, afstemming). Daarnaast kent de Smart Delta begroting een basis om de samenwerking te laten draaien (Regio Deal, Public Affairs voor de regio, bijeenkomsten etc.). Alle deelnemers betalen de basiskosten en de vaste kosten, maar het variabele deel (maatwerk) is alleen voor de gemeenten die meedoen met het betreffende project. Samenwerking met De Witt Toekomstpact Het De Witt Toekomstpact zet in op samenwerking van bedrijven, onderwijsinstellingen en overheid. Het pact richt zich in eerste instantie op versterking van de maritieme maakeconomie in de periode 2025–2035.

Het hart van deze maakindustrie bevindt zich in de Drechtsteden. Snelle economische en technologische veranderingen maken een gezamenlijke en samenhangende aanpak nodig om als regio en industrie toekomstbestendig te zijn. Met dit pact gaan we in triplehelix-verband werken aan concrete projecten op de thema's verduurzaming van onze scheepvaart, voldoende ruimte, innovatie & concurrentievermogen en een krachtige arbeidsmarkt. Deze thema's sluiten goed aan op landelijke, provinciale en Europese doelen en op het Maritieme Masterplan en de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie. Het pact is daarmee een strategische regionale roadmap, die planvorming op vier thema’s koppelt met projecten en aan in de toekomst beschikbare financieringsmogelijkheden. Wij vragen u kennis te nemen van het De Witt Toekomstpact. Voor Hendrik-Ido-Ambacht levert het regionale Pact meerdere voordelen op zoals deelname aan een gezamenlijke lobby richting het Rijk, goede samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen en krachtige regio waar toeleveranciers, dienstverleners en MKB-bedrijven in Ambacht van meeprofiteren en kunnen aansluiten op regionale initiatieven. Onze bedrijven kunnen deelnemen aan innovatieve verduurzamingsprojecten in de maritieme sector en kunnen profiteren van een betere toegang tot talent (arbeidsmarkt) en meer financieringsmogelijkheden voor innovatie.

Kanttekeningen Dit programma biedt nog onvoldoende mogelijkheden voor maatwerk Naar aanleiding van de adviezen van Common Eye is en wordt gewerkt aan een nieuwe financieringssystematiek, zoals hierboven omschreven. Het is nog niet gelukt deze stap naar een nieuwe systematiek daadwerkelijk te maken. Daarmee is er nog geen ruimte gekomen om maatwerk per deelnemer toe te passen. Deze stap moet in de meerjarenbegroting 2027 worden gezet. De samenwerking met de gemeente Gorinchem is verkennend van aard De bijdrage van de gemeente Gorinchem heeft een verkennend karakter. De bijdrage is incidenteel voor het jaar 2026. Gaandeweg het jaar zal duidelijkheid komen of en hoe structureel met de gemeente Gorinchem zal worden samengewerkt. Dan wordt ook duidelijk of en in welke mate deze bijdrage zal worden gecontinueerd. De lokale inzet en middelen zijn niet opgenomen in het Uitvoeringsprogramma In het programma wordt aangegeven welke activiteiten worden uitgevoerd door het team van Smart Delta Drechtsteden. Ook bij de gemeenten ligt een verantwoordelijkheid voor de uitvoering. Het is

van belang dat de gemeenten deze lokale uitvoering op zich nemen en zorgen dat er voldoende capaciteit en middelen daarvoor beschikbaar zijn. De gemeenten zijn daarvoor zelf verantwoordelijk. Onze lokale inzet in capaciteit en de bijdrage aan lokale projecten is geborgd in onze begroting. Er zijn minder middelen beschikbaar In de begroting 2026 is een taakstelling van 20% op de regionale inwonersbijdrage verwerkt. Dit komt (deels) tegemoet aan de taakstellingen die de deelnemers in hun eigen begrotingen hebben opgelegd, maar is tegelijkertijd een flinke beperking ten opzichte van de middelen die voorgaande jaren beschikbaar waren. Dit betekent dat scherp geprioriteerd moet worden en efficiënt moet worden samengewerkt. We zullen zowel ambtelijk als bestuurlijk vinger aan de pols houden en kritisch zijn op voortgang en het behalen van de gezamenlijke ambities.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Nee

Duurzaamheid Het Uitvoeringsprogramma draagt bij aan ons programma duurzaamheid 2024-2030.

Financiën Ten opzichte van de begroting 2025 heeft een aantal grote wijzigingen plaats gevonden. Dit heeft erin geresulteerd dat: • Alle posten van de begroting ter discussie zijn gesteld. Dit heeft ertoe geleid dat ruim € 550.000 ten opzichte van de vorige begroting is komen te vervallen; • De begroting is los gemaakt van de begroting van Dordrecht. a. Hiermee zijn onjuistheden gecorrigeerd, dit leidt tot een toename van de uitgaven met € 365.000; b. Tevens zijn de geraamde inkomsten gecorrigeerd met ruim € 880.000; • Er zijn intensiveringen opgenomen van € 160.000 voor de Taskforce Bouwen en van € 82.000 voor de Tasforce Mobiliteit; • Er een bijdrage van € 300.000 van de gemeente Gorinchem (incidenteel, voor het jaar 2026) is opgenomen. • De verdienopgave van € 119.826 uit de begroting van 2025 tevens is ingevuld. In totaal leidt dit tot een daling van de inwonerbijdrage van de zeven gemeenten van € 4.866.674 in 2025 naar € 3.892.098 in 2026. Dit levert een besparing op van 20,03%. In onze begroting is voor 2026 een taakstelling van 15% voor Smart Delta Drechtsteden opgenomen. Voor de jaren daarna is een taakstelling van 20% in onze begroting opgenomen. De Ambachtse bijdrage aan de begroting van Smart Delta Drechtsteden bedraagt € 428.316. De bijdrage over 2025 was € 535.333.

Juridisch Voor de uitvoering van de samenwerking op het gebied van Ruimtelijke Economie hebben de gemeenten in de Drechtsteden een Samenwerkingsovereenkomst gesloten. Naar aanleiding van de doorontwikkeling van de regionale samenwerking wordt deze aangepast. U ontvangt hierover een voorstel zodra dit gereed is.

Communicatie en participatie n.v.t.

Vervolgstappen Planning van de vervolgstappen De uitvoering van het programma zal (verder) worden opgepakt door het team Smart Delta Drechtsteden en de lokale gemeenten.

Verantwoordelijkheid voor uitvoering Bestuursadvies en Team Smart Delta Drechtsteden

Bijlagen 1. Uitvoeringsprogramma en begroting 2026 2. Samenwerking Smart Delta Drechtsteden Gorinchem 3. Ruimtelijke strategie Drechtsteden 2025-2025 4. De Witt Toekomstpact 2025 DEF

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht De secretaris,

De burgemeester,

P. Kalkman

P. van der Giessen

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders, voorstelnr. 2025-0127470

besluit:

1. het uitvoeringsprogramma en de begroting 2026 Smart Delta Drechtsteden vast te stellen; 2. kennis te nemen van het voorstel ‘Samenwerking regio Smart Delta Drechtsteden – gemeente Gorinchem 2026’; 3. kennis te nemen van de Regionale Ruimtelijke Strategie 'Gezonde Maritieme Delta 2050'; 4. kennis te nemen van het 'De Witt Toekomstpact'.

Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 2 februari 2026

De griffier,

De voorzitter,

J.G. Honcoop

P. van der Giessen