Raadsvoorstel verklaring aanvraag Vangnetuitkering 2024

Zaaknummer

2025-0044694

Datum vergadering

maandag 7 juli 2025

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Aanvraag Vangnetuitkering Participatiewet 2024

Portefeuillehouder

Van Die

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit 1. In te stemmen met de verklaring aanvraag Vangnetuitkering 2024.

Beknopte samenvatting

In maart 2024 is de gemeente door de Sociale Dienst Drechtsteden geïnformeerd over het tekort van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht op de BUIG-uitkering over 2024 van € 574.316,-- en de mogelijkheid om een Vangnetuitkering P-wet 2024 van € 49.808,-- aan te vragen. Gemeenten met een tekort op de BUIG-uitkering, kunnen onder voorwaarden een beroep doen op de Vangnetuitkering Participatiewet. Hiertoe dient het college van B&W een door de gemeenteraad geaccordeerde aanvraag te doen. In dit collegevoorstel wordt kort ingegaan op de oorzaken van het tekort op de BUIG-uitkering 2024 en de genomen maatregelen tot kostenreductie in 2024, die in het uitgebreide verzoek voor de Vangnetuitkering Participatiewet 2024 zijn opgenomen.

Toelichting Inleiding Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. De uitkering van het Rijk voor het bekostigen van bovenstaande uitkeringen wordt via een vast verdeelmodel over de gemeenten verdeeld. Gemeenten met minder inwoners dan 40.000 inwoners (zoals Hendrik-Ido-Ambacht) krijgen deels een budget op basis van historische gegevens (gerealiseerde uitgaven BUIG van twee jaar eerder) en deels op basis van eerder genoemde, jaarlijks bijgestelde objectieve criteria, zoals gezinssamenstelling en arbeidsmarktkansen. De uitkering van het Rijk voor de bekostiging van de loonkostensubsidie (LKS) over gemeenten, wordt verdeeld op basis van gerealiseerde uitgaven. Eerder ging dit via het 'verdeelmodel bijstand'. Voor beide onderdelen ontving de gemeente van het Rijk voor 2024 een BUIG-uitkering van €

6.383.891,--. De lasten bedroegen echter na vaststelling van de jaarrekening door de GR Sociaal en het verdelen van de BUIG-lasten over de 7 Drechtstedengemeenten voor Hendrik-Ido-Ambacht € 6.958.207,--. Dit resulteert voor het derde jaar op rij, in 2024 in een tekort van € 574.316,--, wat daarmee een stuk lager ligt (€ 126.180,--) dan in 2023. Procentueel bedraagt het tekort over 2024, 9% van de ontvangen BUIG-uitkering over 2024. Vanwege de hoogte van dit tekort kan de gemeente in aanmerking komen voor de vangnetuitkering Participatiewet (P-wet). De belangrijkste verklaring voor het tekort over 2024 is de stijging van het wettelijk minimumloon in 2024, waar de bijstands-uitkeringen op meebewegen. Daarnaast is er sprake van een kostenstijging door een toename van de toepassing van loonkosten-subsidie. Ook heeft een toename van het aandeel gehuwden (met een hogere uitkeringsnorm) plaatsgevonden en een afname van het aandeel alleenstaanden (met een lagere norm) en deeltijdwerkers (verdienen deel van hun uitkering terug) in 2024 geleid tot extra kosten. Wanneer kan een gemeente de Vangnetuitkering P-wet aanvragen? De vangnetuitkering P-wet biedt gemeenten financiële compensatie voor grote tekorten op de BUIGuitkering. Gemeenten komen in aanmerking voor compensatie wanneer zij aan de volgende voorwaarden voldoen.

- De gemeente heeft drie achtereenvolgende jaren een tekort op de BUIG-uitkering. - Het tekort over het laatste jaar bedraagt tenminste 7,5%. - Het college levert een analyse aan waarin het tekort verklaard wordt. - Het college levert een plan met maatregelen aan met een verklaring om het tekort terug te dringen. - Voor de aanvraag wordt gebruik gemaakt van het aanvraagformulier. - De gemeenteraad stemt in met de verklaring op het tekort. Een aanvraag voor de vangnetuitkering 2024 moet voor 15 augustus 2025 worden ingediend. Wat is de hoogte van de mogelijke compensatie? Compensatie vindt plaats op basis van de procentuele omvang van het tekort op de BUIG-uitkering. Een tekort tot 7,5% op de BUIG-uitkering is voor eigen risico van de gemeente. Een tekort tussen de 7,5% en 12,5% op de BUIG-uitkering wordt voor 50% gecompenseerd en een tekort boven de 12,5% op de BUIG-uitkering wordt volledig vergoed. In 2024 komt Hendrik-Ido-Ambacht in 2024 uit op een procentueel tekort van 9% op de BUIGuitkering voor 2024, zijnde € 574.316,--. Hiervan is 7,5 %, zijnde € 474.701,--, eigen risico voor de gemeente. Na aftrek van het eigen risico resteert nog een tekort van € 99.616,--. Voor 50% van dit bedrag, zijnde € 49.808,-- kan een Vangnetuitkering P-wet worden aangevraagd.

Waarom deze Verklaring Aanvraag Vangnetuitkering P-wet? Het is voor de aanvraag van de vangnetuitkering noodzakelijk dat de gemeenteraad vaststelt, dat het college inzicht heeft gegeven in de oorzaken van het tekort, de getroffen interne en externe maatregelen, het beoogd effect van de maatregelen en de bijdrage die deze samen leveren om het tekort verder te reduceren. Waaruit bestaat de verklaring aanvraag Vangnetuitkering P-wet? De verklaring bestaat uit 3 onderdelen A: Samenvatting van de oorzaken van het tekort B: Getroffen maatregelen om het tekort te reduceren C: Beoogd effect van de genoemde maatregelen Achtergrondinformatie aanvraag Vangnetuitkering P-wet 2024 Doelstelling aantal uitkeringsgerechtigden P-wet voor 2024: Bij de Aanvraag Vangnetuitkering P-wet 2023 was de geformuleerde ambitie voor 2024 dat het uitkeringsbestand Hendrik-Ido-Ambacht per 31 december 2024 zou dalen van 364 op 31 december 2023 naar 350 inwoners met een bijstandsuitkering op 31 december 2024.

Deze daling is niet helemaal bereikt. Op 31 december 2024 hadden Hendrik-Ido-Ambacht 358 recht op een uitkering, waarvan: - 346 inwoners met een uitkering vanuit de Participatiewet - 10 inwoners met een IOAW-uitkering - 2 inwoners met een IOAZ- uitkering. Hierbij moet vermeld worden dat, ondanks de aanhoudend krappe arbeidsmarkt in 2024 het bijstands-bestand landelijk met 0,8% steeg en dat in gemeenten met minder dan 50.000 inwoners, zoals Hendrik-Ido-Ambacht het bijstandsbestand zelfs steeg met 1,7% nieuwe uitkeringsgerechtigden. We concluderen, dat ondanks het feit dat we de doelstelling van een reductie naar 350 uitkeringsgerechtigden niet hebben gehaald, we met een krimp naar 358 inwoners met een uitkering eind 2024, nadrukkelijk tegen de landelijke trend in bewegen. Verklaring tekort BUIG-uitkering 2024 Ten aanzien van bijgevoegde verklaring van het tekort geven we mee dat in Hendrik-Ido-Ambacht op 31 december 2024, 358 inwoners (346 inwoners een uitkering in het kader van de P-wet, 10 inwoners in het kader van de IOAW en 2 inwoners in het kader van de IOAZ) een uitkering ontvingen van de Sociale Dienst Drechtsteden. Dit betreft 1,10% van de totale bevolking. Het percentage bijstandsgerechtigden als onderdeel van de totale bevolking van de gemeente vertoont hiermee een lichte daling ten opzichte van 2023 (1,13%) en 2022 (1,14%).

Omdat Hendrik-Ido-Ambacht een gemeente is met een relatief klein bijstandsvolume, is het effect van hogere kosten rondom loonkostensubsidie, een hogere taakstelling van statushouders en de substantiële (tijdelijke) groei van kosten voor Bbz (bijstand voor zelfstandigen) in 2024, ook meteen groter. Doelstelling BUIG-middelen in 2025 en verder Vanwege de tekorten op de BUIG-uitkering in de afgelopen jaren heeft de SDD voor 2025 een ambitie geformuleerd om het aantal bijstandsgerechtigden in het kader van de P-wet van 346 op 1 januari 2025, per 31 december 2025 terug te brengen naar 338. Deze daling is gebaseerd op door de GR Sociaal geformuleerde ambitie voor 2025 om het regionale bestand van uitkeringsgerechtigden te verlagen met 142 inwoners. De ambitie van de GR Sociaal ligt daarbij opnieuw hoger dan de CPBnorm, die voor 2025 uitgaat van een stijging van het bestand met 0,28%.

Beoogd effect Het succesvol aanvragen van de Vangnetuitkering 2024 ter compensatie van het tekort op de BUIGuitkering 2024.

Argumenten A. De analyse in het uitgebreide verzoek voor de Vangnetuitkering Participatiewet 2024 biedt de gemeenteraad inzicht in de oorzaken van het tekort binnen de BUIG-middelen voor 2024. Het tekort binnen de BUIG-middelen 2024 wordt veroorzaakt door een samenloop van factoren. De voornaamste oorzaken voor het tekort over 2024 zijn: • De verhoogde instroom van statushouders als gevolg van de taakstelling • Een toename van de afstand tot de arbeidsmarkt van de groep bijstandsgerechtigden • Gemeentespecifieke bijzonderheden in het bestand van bijstandsgerechtigden • De toenemende kosten voor loonkostensubsidie en uitkeringskosten gehuwden • De organisatieverandering bij de Sociale Dienst Drechtsteden en toenemende personele uitdagingen in de uitvoering B. Het uitgebreide verzoek voor de Vangnetuitkering Participatiewet 2024 biedt de gemeenteraad inzicht in de genomen interne en externe maatregelen en effecten voor het terugdringen van het tekort binnen de BUIG-middelen voor 2024.

Om het tekort op de BUIG-uitgaven 2024 terug te dringen zijn regionale en lokale maatregelen getroffen. Deze maatregelen hebben betrekking op de oorzaken, die op regionaal (SDD) en lokaal niveau beïnvloed kunnen worden. • Het beperken van de instroom • Het bevorderen van de uitstroom naan werk • Het bevorderen van de doorstroom • Het verbeteren van handhaving op rechtmatigheid • Een gerichte inzet op de doelgroep statushouders • Gemeentespecifieke beheersmaatregelen C. Het uitgebreide verzoek voor de Vangnetuitkering 2024 biedt de raad inzicht in de benoemde resultaten in het kader van het terugdringen van het tekort binnen de BUIG-midddelen voor 2024. Met de genomen maatregelen is voor 2024 beoogd een resultaat te behalen, dat gelijk staat aan de landelijke daling van het uitkeringsbestand voor 2024. De landelijke prognose van het CPB, gebaseerd op de CEP-rapportage voor 2024 voorzag een daling van het uitkeringsbestand met 1,4%. In het bijgevoegde uitgebreide verzoek voor de vangnetuitkering 2024 is aangegeven, dat bovengenoemde doelstelling voor 2024 nagenoeg behaald is met op 31-12- 2024, 358 Ambachtse inwoners met een bijstandsuitkering (inclusief IOAW en IOAZ).

In het uitgebreide verzoek is als ambitie voor 2025, ondanks de negatieve prognose van het CPB die landelijk een stijging van het aantal uitkeringsgerechtigden met 1% voorziet, door de Sociale Dienst Drechtsteden opnieuw een geambieerde daling van het aantal Ambachtse uitkerings-gerechtigden naar 333 opgenomen.

Kanttekeningen 1.

De aanvraag voor de Vangnetuitkering P-wet wordt beoordeeld door een externe toetsingscommissie. Bij het opstellen van deze aanvraag heeft de gemeente zich laten adviseren door de Sociale Dienst Drechtsteden als uitvoeringspartner van de Participatiewet. Zij heeft in samenspraak met ons de verklaring opgesteld. De aanvraag wordt beoordeeld door de onafhankelijke Toetsingscommissie vangnet Participatiewet. De toetsingscommissie kan tot het oordeel komen dat de gemeente niet of niet voldoende heeft voldaan aan de gestelde voorwaarden, waardoor een aanvraag afgewezen kan worden. 2. De compensatie vanuit de Vangnetuitkering P-wet is niet vrij besteedbaar. Binnen de GR Sociaal hebben we op de inkomensregelingen, de kostenverdeling gebaseerd op het procentuele aandeel inkomsten BUIG. Dit betekent dat de inkomsten uit de Vangnetuitkering P-wet 2024 niet 1 op 1 ten goede komen aan de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. De vangnetuitkering is namelijk een compensatie voor het regionale tekort op de BUIG-middelen 2024. De gemeentelijke inkomsten uit de Vangnetuitkering P-wet 2024 worden hiertoe meegerekend als inkomsten voor de regionale BUIG-uitgaven 2025.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Nee

Duurzaamheid N.v.t.

Financiën Voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht bedraagt het tekort (d.w.z. het verschil tussen inkomsten en uitgaven) voor 2024 op de BUIG-uitkering € 574.316,--. Het tekort over 2024 is € 126.181,-minder dan in 2023. Voor de historische ontwikkeling van het tekort wordt verwezen naar onderstaande tabel. 2022

2023

2024

Lasten BUIG

5.515.049

6.344.137

6.958.207

Baten BUIG

4.913.290

5.643.640

6.383.891

Tekort voor VU -601.759 -700.497 -574.316 Verwachte Vangnetuitkering P-wet 2024 In 2024 hebben we vanuit de Rijksuitkering € 6.383.891,-- voor de BUIG ontvangen. De totale kosten op de BUIG over 2024 bedroegen € 6.958.207,--. Dit levert over 2024 een tekort op van € 574.316,--, zijnde 9% van de ontvangen BUIG-uitkering. Op basis van de rekentool van de Landelijke Toetsingscommissie komt de gemeente in aanmerking voor een Vangnetuitkering P-wet van € 49.808,-- voor 2024.

Juridisch N.v.t.

Communicatie en participatie N.v.t.

Vervolgstappen Planning van de vervolgstappen Na uw instemming wordt de aanvraag Vangnetuitkering P-wet 2024 ter bespreking en vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad.

Verantwoordelijkheid voor uitvoering Team Sociaal Domein.

Bijlagen 1.

Aanvraagformulier Uitgebreid VU 2024 HIA def.docx

Niet digitale bijlagen

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht De secretaris,

De burgemeester,

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders, voorstelnr. 2025-0044694

besluit:

1. In te stemmen met de verklaring aanvraag Vangnetuitkering 2024.

Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 7 juli 2025

De griffier,

De voorzitter,

H.M. van 't Westeinde

mr. P. van der Giessen