Raadsvoorstel 9.2 Transitie Warmte 2021

Zaaknummer

2021-0067892

Agendanummer

9.2

Datum vergadering

maandag 5 juli 2021 om 20:00

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Transitievisie Warmte 2021

Portefeuillehouder

R. Lafleur

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit 1. Kennis te nemen van de Transitievisie Warmte 2021 en deze vast te stellen.

Beknopte samenvatting Met het vaststellen van het nationale Klimaatakkoord hebben we afgesproken dat alle gemeenten uiterlijk in 2021 hun Transitievisie Warmte vaststellen. Ter besluitvorming ligt nu onze gemeentelijke visie op de warmtetransitie voor. Deze stelden we op in nauwe samenwerking met de andere Drechtsteden, die hun visie nu ook ter besluitvorming voorleggen. In onze visie zijn de alternatieven voor aardgas en het tijdpad per buurt uitgewerkt tot wat we een ‘perspectiefkaart’ noemen. Daarmee is voor elke Ambachter in elke wijk inzichtelijk wat het meest kansrijke alternatief voor aardgas is voor elke wijk. We herijken de Transitievisie Warmte 2021 iedere vijf jaar. Zo weten we zeker dat we de nieuwste inzichten op het gebied van innovatie en wet- en regelgeving meenemen.

Toelichting ______________________________________________________________________________________

Inleiding “De Drechtsteden gaan voor nieuwe energie en zetten samen de schouders onder de Energietransitie. Een belangrijk onderdeel van de transitie is dat we onze woningen en gebouwen op een andere manier gaan verwarmen en toewerken naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Om deze opgave te realiseren hebben wij samen met onze partners samenhang gecreëerd én een eerste gezamenlijk beeld bepaald voor de aanpak en fasering van de warmtetransitie in de Drechtsteden. Deze samenhang en het gezamenlijke beeld vindt u in de Transitievisie Warmte 1.0 die we middels dit raadsvoorstel ter vaststelling aan u voorleggen”. Twee jaar geleden stelde u de Transitievisie Warmte 1.0 vast (kenmerk 2269234). Inmiddels hebben we een grote stap gezet, en vragen we u om de Transitievisie Warmte 2021 (TVW) vast te stellen. Deze TVW is de schakel tussen de Regionale Energiestrategie 1.0 die nu eveneens ter besluitvorming voorligt (kenmerk 2021-0067890) en de uitvoering op wijkniveau, straks: • Op regionaal niveau brengen we duurzame energiebronnen in de regio in kaart in de vorm van de Regionale Energie Strategie (RES). Onderdeel van de RES is de Regionale Structuur Warmte (RSW), waarmee we onder andere de regionale beschikbare warmtebronnen in beeld brengen.

• Als regisseur van de warmtransitie geven we lokaal vorm aan de Transitievisie Warmte (TVW), die beschrijft hoe de gemeente samen met stakeholders de warmtevraag in de gebouwde omgeving op een aardgasvrije en duurzame manier invult en hoe de verduurzamingsroute verloopt. • In wijken waar we starten met een traject richting aardgasvrij stellen we een wijkuitvoeringsplan op. In het uitvoeringsplan maakt de wijk, en bij de vaststelling: de gemeenteraad, straks de definitieve keuzes over hoe en wanneer de wijk aardgasvrij wordt. Daarbij worden de bewoners, overige gebouweigenaren en andere belanghebbenden nauw betrokken In de Transitievisie Warmte 2021 is uitgewerkt wat het alternatief voor aardgas is voor elke wijk, en wat het transitiepad naar aardgasvrij is voor elke wijk. In 2017 hebben we in het Energieakkoord Drechtsteden als ambitie geformuleerd om in 2035 een energieneutrale gebouwde omgeving te hebben gerealiseerd. In de huidige context blijkt deze ambitie niet realistisch. Wel zetten we met de in deze Transitievisie Warmte genoemde ambities een flinke stap richting een energieneutrale gebouwde omgeving en passen onze doelstelling aan naar 2050.

Beoogd effect Om bewoners, ondernemers en maatschappelijke partijen in de gemeente duidelijkheid te geven over warmtetransitie in de omgeving waarin ze wonen, werken en recreëren, en om daarnaast met de gemeente nu koers te zetten naar een klimaatbestendige, duurzame, energieneutrale gebouwde omgeving in 2050.

Argumenten We maken af waar we aan begonnen zijn Dit is niet de eerste Transitievisie Warmte van Hendrik-Ido-Ambacht. In 2019 is in alle zeven Drechtsteden de Transitievisie Warmte 1.0 vastgesteld. Daarin is een eerste onderzoeksbeeld gemaakt van de meest kansrijke warmteopties in buurten. In deze versie hebben we het onderzoeksbeeld herijkt en bovendien transitiepaden bepaald. Daarbij gaan we niet alleen in op het einddoel aardgasvrij, maar ook de weg ernaartoe, de fasering, het handelingsperspectief, met logische tussenstappen per type wijk. We doen het samen met onze partners Zes van de zeven Drechtsteden - Alblasserdam, Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht - hebben in een gezamenlijk traject gewerkt aan de Transitievisies Warmte 2021. Dit traject is gelijktijdig doorlopen met het opstellen van de RES 1.0 en de daaronder vallende Regionale Structuur Warmte, om optimale afstemming tussen de beleidsdocumenten te verzekeren. Binnen Hendrik-Ido-Ambacht hebben we samengewerkt met partners als de woningcorporaties, HVC en de netbeheerder Stedin. We pakken kansen waar we die zien Er is een SAH subsidie[1] toegekend aan woningcorporaties Rhiant en Woonkracht10 voor het aansluiten van in totaal zo’n 340 woningen op het warmtenet, voor 2025. Deze subsidie maakt het mogelijk om nu werk te maken van de transitie naar aardgasvrij.

Wellicht biedt de verduurzaming van het corporatiebezit bovendien kansen voor de omliggende woningen en gebouwen. Participatie wordt steeds belangrijker Op allerlei manieren en momenten in het proces van de TVW zijn zo’n 4500 bewoners en bedrijven in de Drechtsteden betrokken. In het najaar van 2020 zijn zij bijvoorbeeld via een enquête gevraagd om te laten weten wat ze belangrijk vinden in de overstap naar aardgasvrij. Daarnaast hebben we gedurende het hele traject gebruikgemaakt van het participatieplatform

denkmee.drechtstedenenergie.nl, dat ingezet is voor participatie van zowel de Transitievisies Warmte als de RES. Bewoners zijn op verschillende momenten, via een meedenkgroep en via plenaire (Teams) bijeenkomsten geïnformeerd en bevraagd. Zij zijn het immers die straks werk moeten gaan maken van en keuzes moeten gaan maken bij de warmtetransitie, waar het gaat om hun eigen woning. In bijlage 1 die bij de Transitievisie Warmte hoort zijn alle uitkomsten van de participatie terug te vinden.

We kijken naar buurten als eenheid, en focussen in een volgende fase op delen daarvan We kijken per buurt naar de warmteoptie, de fasering, het handelingsperspectief (welke stappen kan een gebouweigenaar wanneer nemen), lokale kansen en ontwikkelingen en naar onzekerheden waar we mee om moeten gaan. Samen vormen die onderdelen het transitiepad van een buurt. In een transitiepad schetsen we per buurt de route om tot een warmteoptie te komen. Binnen elke buurt heeft elke gebouweigenaar de optie om niet mee te doen met het meest kansrijke alternatief voor de buurt, de zogenoemde ‘opt-out’. Het is straks aan het proces in de wijk, het opstellen van het wijkuitvoeringsplan, om een aantrekkelijk, duurzaam en betrouwbaar alternatief voor een zo groot mogelijke groep bewoners te ontwikkelen. Met de Transitievisie hebben we als gemeente scherp wat het alternatief is voor elke wijk, en hiermee staan we klaar voor bewoners wanneer zij vragen hebben of zelf een initiatief willen starten. Kortom, de Transitievisie Warmte als uitnodigingskader. Warmtenet beperkt kansrijk, maar nu wel duidelijkheid De conclusie is dat het warmtenet momenteel de meest kansrijke oplossing is in het oosten van de gemeente: Kruiswiel, Oostendam en een deel van De Volgerlanden.

In een deel van De Volgerlanden is reeds een warmtenet aanwezig en zijn er enkele kansrijke clusters van corporatiebezit en utiliteitsbouw om dit uit te breiden. Hier zien we het meest gunstige bronperspectief op de korte termijn, namelijk aquathermie. In andere buurten waar warmtenetten vanuit de modellen eerder als voorkeursoplossing naar voren komen, is geconstateerd dat de haalbaarheid hiervan onzeker is vanwege het gebrek aan perspectief op duurzame bronnen in die buurten en de relatief beperkte schaal en dichtheid van de woningen in Hendrik-Ido-Ambacht. Ook het relatief beperkte en verspreide corporatiebezit blijkt hierbij een uitdaging. Dit leidt er toe dat we in de buurten Dorp, Krommeweg-Noord en Krommeweg-Zuid op een andere aardgasvrije oplossing gaan inzetten – waarschijnlijk een ‘all-electric’ individuele oplossing, zoals een warmtepomp. Afhankelijk van de ontwikkeling van het warmtenet in de rest van de gemeente, de regio en buurtgemeente Ridderkerk, kan op de langere termijn nog perspectief komen op warmtenetten. We herijken daarom deze TVW 2021 elke vijf jaar. We onderscheiden nu de volgende transitiepaden: warmtenetbuurten, all-electricbuurten, besparingsbuurten, bedrijventerreinen en nieuwbouw- en transformatiegebied. Hiermee sluiten we de ogen nadrukkelijk niet voor kansrijke toepassingen in de toekomst.

Denk aan waterstof, dat mogelijk in de periode vanaf 2030 een grotere rol gaat spelen bij de verwarming van de gebouwde omgeving. [1] subsidie Stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen (SAH) van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Met de SAH kunnencorporaties subsidie krijgen voor de aansluiting van huurwoningen op een warmtenet. De huurwoning gebruikt na de uitvoering geen aardgas meer. De SAH is voor alle bestaande huurwoningen die binnen 5 jaar van het aardgas af gaan en op een warmtenet zijn aangesloten.

Kanttekeningen Financiële en juridische kaders vanuit het Rijk in ontwikkeling Bij het Rijk dringen we actief aan op verdere invulling van de financiële en wettelijke randvoorwaarden. Dat doen we onder andere via de VNG, G40 en gesprekken met het Rijk. Voor bewoners die nu geen zicht hebben op een aansluiting op het warmtenet is de overstap naar aardgasvrij via een all-electric (individuele warmtepomp) optie wel érg prijzig. Dat is feitelijk niet anders dan twee jaar geleden, bij het gesprek over de TVW 1.0. Het tempo waarin wij de warmtetransitie kunnen realiseren valt of staat met de economische haalbaarheid. In het nationale Klimaatakkoord (2019) werd de term ‘woonlastenneutraal’ genoemd. Hoewel er discussie is over wat dat feitelijk betekent, lijkt het duidelijk dat voor een groot aantal woningen iets wat daarbij in de buurt komt, niet gehaald kan worden. Met subsidies en op basis van een langjarige businesscase als het gaat om collectieve oplossingen zoals een warmtenet, liggen de kaarten anders. Daar wordt een aanbieder als HVC nu concreet uitgedaagd om met een aantrekkelijk en concurrerend aanbod te komen aan bewoners. De warmtetransitie voltrekt zich niet binnen de gemeentegrenzen Gemeenten staan niet op zichzelf. Keuzes in één gemeente kunnen effect hebben op andere gemeenten. Denk daarbij het benutten van lokale warmtebronnen.

Bij de uitvoering van de TVW 2021, richting de uitvoeringsplannen op wijkniveau, blijven we daarom in regionaal verband de afstemming zoeken. Ook omdat bijvoorbeeld spelers als de corporaties, netbeheerder Stedin en HVC een bovenlokale rol spelen. Capaciteit Er is ontzettend veel gemeentelijke inzet nodig om de regierol die we hebben gekregen van het Rijk volwaardig te kunnen spelen. Er moet op zo veel fronten kennis, expertise en actie ingezet worden, dat we dat als kleine gemeenten onmogelijk allemaal (alleen) kunnen doen. We maken daarom graag gebruik van de extra middelen de het Rijk heeft toegezegd (op basis van het advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur, en te verwachten begin 2022). Ondertussen gaan we zo doelmatig om met alle capaciteit die we wel hebben, en doen we dingen liever goed dan snel. Transitievisie Warmte is geen eindbeeld In de Transitievisie Warmte is uitgewerkt wat de het meest kansrijke alternatief is op basis van de laagste nationale/integrale/totale kosten. Dit zijn alle kosten voor het realiseren van het alternatief voor aardgas. Dat zegt nog niets over de vraag wie die kosten betaalt.

In De Volgerlanden staat nu geen warmtenet in de Transitievisie bijvoorbeeld, vanuit het idee dat het niet nodig is om relatief goed geïsoleerde woningen met een collectief warmtenet te verwarmen – dat kan prima met individuele oplossingen – en dat het relatief goedkoper is om een wat slechter geïsoleerde (oudere) buurt met een warmtenet te verwarmen. Individuele bewoners hoeven dan (nog) niet vergaand te isoleren. Dat scheelt de bewoners veel kosten (maar het warmtebedrijf niet). Over de verdeling van kosten gaan we in het vervolg – het wijkuitvoeringsplan – in discussie met de bewoners en andere stakeholders in de wijk. Daar gaan we het alternatief verder uitwerken, en verdiepend vergelijken met eventuele andere kansrijke alternatieven. Samen bepalen we dan het eindbeeld. Dit kan voor verschillende delen binnen de wijk ook nog verschillend zijn.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Nee

Duurzaamheid De Transitievisie Warmte 2021 draagt bij aan het klimaatakkoord en is een uitwerking van het energieakkoord Drechtsteden.

Financiën Aan de uitvoering van de TVW 2021 zijn voor de betrokken partners, waaronder de gemeente, netbeheerders, woningcorporaties, provincie en waterschap, kosten verbonden. Deze kosten moeten de komende periode worden geconcretiseerd. Die hangen bijvoorbeeld af van het aantal wijken waar we willen starten met het concrete gesprek over de warmtetransitie. Uitgangspunt blijft dat de energietransitie voor iedereen haalbaar en betaalbaar moet zijn en blijven. Bij het Rijk vragen wij blijvend aandacht voor de kosten van de energietransitie, voor onze organisatie, maar ook voor onze inwoners en bedrijven.

Juridisch N.v.t.

Communicatie en participatie Zes van de zeven Drechtsteden - Alblasserdam, Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht - hebben in een gezamenlijk traject gewerkt aan de Transitievisies Warmte 2021. De communicatie rondom de TVW 2021 Hendrik-Ido-Ambacht bereiden we waar mogelijk voor met de Drechtsteden, om de samenhang (ook met de RES) eenduidig te formuleren. Zo komt er per gemeente een (digitale) samenvatting voor een breed publiek, met gelijkluidende inleidingen voor de verschillende gemeenten en specifieke informatie per gemeente. Om inwoners en andere stakeholders te informeren over de TVW 2021 maken we gebruik van de van de gemeentelijke informatiekanalen. We stellen een lokaal persbericht op om uit te leggen wat zowel de Transitievisie Warmte 2021 als de Regionale Energiestrategie 1.0 zijn, wat de relatie tussen beide documenten is, en wat het betekent voor onze inwoners. Voor de volgende stap in het proces zal een aparte communicatie- en participatieaanpak worden gemaakt.

Vervolgstappen Planning van de vervolgstappen We zijn in afwachting van extra financiële middelen van het Rijk. Zodra die middelen beschikbaar zijn, zetten we vervolgstappen aan de hand van deze Transitievisie Warmte 2021. Deze vervolgstappen zien er als volgt uit. Op basis van deze TVW 2021 gaan we aan de slag met de uitvoering. Dat doen we in het eerste geval concreet met de buurten waar een warmtenet kansrijk is. HVC heeft hier het initiatief genomen. Voor elk van de wijken die we in de komende drie decennia op een alternatieve manier gaan verwarmen, geldt op hoofdlijnen het volgende proces. Naast HVC kan ook de woningcorporatie het initiatief nemen. De gemeente kan dat ook zelf zijn. De komende periode werken we hiervoor een Plan van aanpak uit. Komen tot een Uitvoeringsplan kan 1 tot 1,5 jaar duren, het uitwerken en realiseren van een collectieve oplossing zoals een warmtenet neemt vervolgens zo een 5 tot 10 jaar in beslag. Bijlage 5 geeft dit proces weer.

Bijlagen 1. TVW 2021 Drechtsteden - Hoofdtekst.pdf 2. TVW 2021 Drechtsteden - Bijlagen.pdf 3. Bijlage 5 wijkuitvoeringsplan.pdf

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht

De secretaris,

De burgemeester,

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders, voorstelnr. 2021-0067892

besluit:

1. Kennis te nemen van de Transitievisie Warmte 2021 en deze vast te stellen.

Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 5 juli 2021

De griffier,

De voorzitter,

drs. ing. G.H. Logt

J. Heijkoop