Raadsvoorstel 9.1 Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0

Zaaknummer

2021-0067890

Agendanummer

9.1

Datum vergadering

maandag 5 juli 2021 om 20:00

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0

Portefeuillehouder

R. Lafleur

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit 1. De Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0 vast te stellen.

Beknopte samenvatting _____________________________________________________________________________________ In deze RES 1.0 doen wij als Drechtsteden een regionaal bod van 0,37 TWh (terawattuur) ten behoeve van de nationale opgave om in 2030 35 TWh aan duurzame energie op te wekken op land. Dit bod is een inspanningsverplichting van de gezamenlijke Drechtstedengemeenten en wordt gerealiseerd door opwekking van duurzame energie op daken (0,21 TWh), zonnepanelen in restruimten (0,02 TWh), en zijn er regionaal mogelijkheden voor grootschalige opwekking van zonne- en windenergie (0,03 TWh, gerealiseerd) en in uitwerkingsgebieden (0,11 TWh). Daarnaast willen wij als regio 12.000 maar liever 25.000 woningen aardgasvrij maken door aansluiting op een warmtenet, in 2030 20% minder energie gebruiken in de gebouwde omgeving ten opzichte van 2020 en verduurzaming van de mobiliteitssector.

Toelichting Inleiding In 2019 werd het Nederlandse Klimaatakkoord gepubliceerd. In het akkoord staat hoe Nederland de afspraken uit de klimaatovereenkomst van Parijs nationaal gaat uitwerken. Het doel is om onze nationale CO₂-uitstoot in 2030 met 49% te verminderen vergeleken met 1990. Dit is een belangrijke stap voor het lange termijndoel om in 2050 tenminste 95% minder CO₂ uit te stoten. De energietransitie is een belangrijke opgave om deze doelen te bereiken. Voor een deel van deze opgave is Nederland opgedeeld in 30 energieregio's. Het Klimaatakkoord heeft de 30 energieregio’s als doel gesteld om in 2030 samen 35 TWh aan duurzame elektriciteit grootschalig op te wekken en om 1,5 miljoen bestaande gebouwen aardgasvrij te maken. In de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES 1.0) beschrijft elke regio de eigen keuzes en afwegingen in relatie tot de bijdrage aan het gestelde doel voor 2030. In de RES 1.0 doen wij als Drechtsteden een regionaal bod van 0,37 TWh[1] aan duurzame energieopwekking in 2030. Dit regionale bod bestaat uit een hoge inzet op zon op dak (0,21 TWh), zonnepanelen in restruimten (0,02 TWh) en grootschalige opwekking van zonne-energie en windenergie (0,03 TWh eerder gerealiseerd) en in uitwerkingsgebieden (0,11 TWh)[2]. Dit regionale

bod is een inspanningsverplichting van de gezamenlijke Drechtstedengemeenten. Hoe dit bod zich lokaal vertaalt hangt af van de inzet en bijdrage per gemeente. Daarnaast doen wij een bod om voor 2030 tenminste 12.000 maar zo mogelijk 25.000 woningen (in woningequivalenten) in de regio aardgasvrij te maken door middel van aansluiting op een warmtenet. Ook willen wij in 2030 tenminste 20% minder energie gebruiken in de gebouwde omgeving ten opzichte van 2020. Tenslotte zullen we bijdragen aan de verduurzaming van de mobiliteitssector. In 2017 hebben we in het Energieakkoord Drechtsteden als ambitie geformuleerd om in 2035 een energieneutrale gebouwde omgeving te hebben gerealiseerd. In de huidige context blijkt deze ambitie niet realistisch. Wel zetten we met de in deze RES 1.0 genoemde ambities een flinke stap richting een energieneutrale gebouwde omgeving die past bij onze en bij de nationale doelstellingen voor het jaar 2050. De RES 1.0 Drechtsteden is een gezamenlijk product van de zeven gemeenten, Provincie ZuidHolland en de waterschappen Hollandse Delta en Rivierenland. Het is voor ons belangrijk om onze ambities te baseren op gedegen analyses. Die ambities moeten kunnen rekenen op een breed draagvlak in onze samenleving. Een praktische aanpak met een ‘gezonde dosis nuchterheid’ staat centraal. [1] In de concept-RES werd het bod weergegeven in Petajoule (PJ).

In deze RES 1.0 gebruiken wij de eenheid die landelijk wordt gehanteerd, namelijk TeraWattuur (TWh). Het bod van 0,37 TWh zoals opgenomen in de RES 1.0 komt overeen met 1,33 PJ. [2] Zon op kleine daken wordt niet tot ons bod gerekend. In de Drechtsteden gaan we uit van de opwekking van 0,07 TWh aan zonne-energie op kleine daken in 2030.

Beoogd effect De RES 1.0 heeft als doel een haalbare, betaalbare, betrouwbare, duurzame en rechtvaardige energievoorziening, waarbij de balans met onze regionale en lokale economie, leefbaarheid en kwaliteit van landschap en natuur voorop staat. We spelen actief in op kansen die de energietransitie biedt voor onder andere werkgelegenheid en het versterken van onze sociaal economische positie.

Argumenten Gekozen aanpak is eerlijk en realistisch Onze regio is qua oppervlakte de kleinste energieregio van het land en bovendien een sterk verstedelijkt gebied. Dit betekent dat er ten opzichte van grotere en minder verstedelijkte energieregio's minder ruimte is voor grootschalige opwek van elektriciteit. Tegelijk willen wij wel onze verantwoordelijkheid nemen door (binnen onze mogelijkheden) een eerlijk en realistisch deel van de landelijke opgave van 35 TWh in het jaar 2030 op ons te nemen. Het regionale bod voor de opwekking van duurzame energie in deze RES 1.0 voorziet daarin. We zetten fors in op de opwek van elektriciteit op daken Voor onze verstedelijkte regio is het logisch om fors in te zetten op de opwek van elektriciteit op daken en in restruimtes. Zonnepanelen op daken van woningen, bedrijven, kantoren en maatschappelijke instellingen en in restruimtes hebben in onze regio een enorme potentie. Alle energie die op deze manier wordt opgewekt, hoeft bovendien niet in open landschappen te worden gerealiseerd.

Ons gebied is kansrijk voor warmtenetten De compactheid en bevolkingsdichtheid van onze regio bemoeilijkt het grootschalig opwekken van elektriciteit. Tegelijkertijd is de hoge bebouwingsdichtheid juist kans voor de warmtetransitie van gebouwen. De dichte bebouwing en ruime aanwezigheid van warmtebronnen maakt het toepassen van warmtenetten in onze regio namelijk kansrijk.

Iedereen heeft mee kunnen denken en mee kunnen werken aan de RES 1.0 De RES 1.0 is tot stand gekomen na een uitgebreid participatietraject, waarbij de samenleving centraal stond. In het proces richting de RES 1.0 hebben we onderzocht hoe we tot een realistisch en gedragen bod en aanpak kunnen komen. Een bod en aanpak die niet alleen aansluiten bij de mogelijkheden van onze regio, maar ook bij de wensen en ideeën van onze inwoners. Ons doel was om wederzijds begrip te creëren voor elkaars standpunten en ideeën. Uw zienswijze op de concept RES (oktober 2020) is meegenomen in het proces richting de RES 1.0 De gemeenteraad heeft vorig jaar een zienswijze gegeven op de concept RES. In deze zienswijze werd aandacht gevraagd voor participatie. Dit is in het proces van de totstandkoming van de RES 1.0 opgevolgd door intensieve participatierondes met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden. Ook heeft de raad aandacht gevraagd voor kansen voor innovaties om energie te winnen uit duurzame bronnen. Dit is meegenomen in het hoofdstuk energiesysteem, en zal periodiek worden herzien. Daarnaast werd in de zienswijze van de raad aandacht gevraagd voor de financiën, in het bijzonder de betaalbaarheid. Dit is in de RES 1.0 verwerkt door te kiezen voor een realistische ambitie en een nuchtere aanpak.

De Drechtstedengemeenten gaan volgens die aanpak inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties stimuleren en faciliteren. Doel daarvan is om stappen te zetten waar het nu al wél op een haalbare en betaalbare manier kan. Uiteraard wordt daarnaast gebruik gemaakt van wetgeving die met name energiebesparing voor bedrijven verplicht stelt. We maken bewust een pas op de plaats met betrekking tot stappen die nog niet haalbaar en betaalbaar gezet kunnen worden. Daarnaast dringen wij actief bij het Rijk aan op verdere invulling van de financiële en wettelijke randvoorwaarden. Dat doen we onder andere via de VNG, de G40gemeenten en gesprekken met het Rijk. De RES in Hendrik-Ido-Ambacht In Hendrik-Ido-Ambacht is de ruimte schaars De ruimte in onze gemeente is te schaars voor grote windturbines en grote zonnevelden. Daarom komen beide in de RES 1.0 ook niet voor in onze gemeente. Voor zon in restruimten lijkt in HendrikIdo-Ambacht alleen plaats in bepaalde gevallen, zoals nabij de A16, waarbij er geen of nauwelijks sprake is van aantasting van landschappelijke of natuurwaarden. Besluitvorming daarover gebeurt lokaal op grond van de lokale ruimtelijke kaders. In het ruimtelijk beleid (bestemmingsplan/omgevingsplan) zal opgenomen worden of en zo ja onder welke voorwaarden zon in restruimten mogelijk is, indien initiatiefnemers zich melden.

Dit zal door college en raad worden vastgesteld. Compensatie bewoners Langeweg en Rijksstraatweg vanwege zonneveld bij Kijfhoek Bewoners aan de Langeweg en Rijksstraatweg die geschaad worden door de eventuele aanleg van een zonneveld in Zwijndrecht ten noorden van Kijfhoek dienen als compensatie – ondanks een zorgvuldige ruimtelijke inpassing- financieel te kunnen participeren.

Energiebesparing en -opwek Energiebesparing en duurzame opwekking van energie uit zon op daken zijn nu de speerpunten voor onze gemeente. Daarnaast zijn warmtewinning uit oppervlaktewater of uit bodem en ondergrond, en toepassing van innovatieve technieken voor Hendrik-Ido-Ambacht de komende jaren belangrijk voor onze energietransitie. Communicatie is daarbij het belangrijkste instrument om energiebesparing te stimuleren. De tezamen met de RES 1.0 in juli door de Raad vast te stellen Transitievisie Warmte geeft aan waar de kansen liggen voor het zetten van stappen op weg naar een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050. De gemeente zal de verdere uitleg van warmtenetten faciliteren, onder meer afhankelijk van de aan u voor te leggen Transitievisie Warmte. De Transitievisie Warmte geeft de kansen in onze gemeente weer om stap voor stap toe te werken naar een aardgasvrije gemeente in 2050.

Kanttekeningen Randvoorwaarden voor de energietransitie zijn nog niet op orde Op dit moment is (landelijke) wet- en regelgeving in ontwikkeling en zijn er op onderdelen onvoldoende uitvoeringsmiddelen, subsidies en andersoortige (financiële) regelingen om de energietransitie volledig te realiseren. Met oog hierop kiezen wij in deze tussenfase voor een aanpak waar wij inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties stimuleren en faciliteren, om stappen te zetten waar het nu wél kan. We maken daarnaast bewust een pas op de plaats wat betreft stappen die nog niet haalbaar en betaalbaar gezet kunnen worden. Investeringskosten netimpact De elektriciteits- en gasnetten zijn door de energietransitie ingrijpend aan het veranderen. Om alle ontwikkelingen te faciliteren en betaalbaar te houden, is het noodzakelijk om naar het totale energiesysteem te kijken. Door de systeemefficiëntie te vergroten, wordt de gemiddelde benutting van het net verbeterd. De netimpact analyse die ten behoeve van de RES 1.0 is uitgevoerd door netbeheerder Stedin beschrijft de impact van de RES op de energie-infrastructuur. Ook geeft het een eerste inzicht in de financiële investeringen die hier voor Stedin mee samenhangen. Om (een deel van) deze financiële investeringen te kunnen realiseren heeft Stedin inmiddels een verzoek tot kapitaalstorting gedaan bij haar aandeelhouders.

Beperken van de opwarming van de aarde De RES 1.0 geeft invulling aan de afspraken in het Klimaatakkoord. De realisatie van het Klimaatakkoord komt op gang maar we liggen momenteel niet op schema om de gewenste CO₂reductie te halen. Een nieuw kabinet zal besluiten of en hoe Nederland het doel van 49% minder CO₂-uitstoot in 2030 bijstelt naar 55%, zoals door de Europese Unie is besloten. Waarschijnlijk zijn er de komende tijd aanvullende stappen nodig om deze doelstellingen te behalen én de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 maar maximaal 2 graden Celsius.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Nee

Duurzaamheid De RES 1.0 levert een bijdrage aan het landelijk Klimaatakkoord en is een verdere uitwerking van de concept-RES Drechtsteden uit 2020.

Financiën De vaststelling van de RES 1.0 heeft op zichzelf geen directe financiële consequenties. De uitvoering van de RES 1.0 valt primair onder de regie en verantwoordelijkheid van de gemeenten. De uitvoering zal vanwege de benodigde inzet, capaciteit en investeringen wel aanvullende financiële middelen vergen. Besluitvorming over aanvullende activiteiten en financiële middelen hangt samen met aanvullende financiële middelen vanuit het Rijk en loopt altijd volledig via de lokale besturen en bij voorkeur via de reguliere planning & control cyclus. Financiële consequenties kunnen bovendien per organisatie verschillen omdat ze afhankelijk zijn van de lokale bestuurlijke afwegingen en keuzes. Of en hoeveel middelen er ter beschikking worden gesteld, blijft dus nadrukkelijk een lokale bestuurlijke afweging.

Juridisch De RES 1.0 heeft grondslag in het bestuurlijk afgesproken Klimaatakkoord. De decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen) hebben ingestemd met de uitvoering van het Klimaatakkoord. De RES 1.0 is een strategische verkenning. De opgaven en ambities uit de RES 1.0 krijgen juridische status in de verankering in het instrumentarium van de Wet Ruimtelijke Ordening of Omgevingswet.

Communicatie en participatie Voor het tot stand komen van de RES 1.0 zijn er drie participatieronden doorlopen, waarbij inwoners, grondeigenaren en overige stakeholders nauw betrokken zijn geweest. De communicatie rondom de RES 1.0 gebeurt regionaal. Op 25 mei (na besluitvorming in de colleges) verstuurt de regio een persbericht. Rond 1 juli volgt een publieksvriendelijke versie van de RES 1.0. Daarnaast stellen we een lokaal persbericht op om uit te leggen wat zowel de Regionale Energiestrategie 1.0 als de Transitievisie Warmte 2021 zijn, wat de relatie tussen beide documenten is, en wat het betekent voor onze inwoners.

Vervolgstappen Planning van de vervolgstappen Lokale borging van de RES 1.0 De RES 1.0 is een beleidsstrategie met ambities en een aanpak die perspectief biedt. De RES 1.0 is ontwikkeld op basis van input van betrokken partijen, inhoudelijke onderzoeken en het participatieproces. De opgehaalde gedeelde conclusies zijn verwerkt in dit document. De uiteindelijke keuzes en het mandaat voor de uitvoering ligt bij de gemeenten, provincie en waterschappen. Vanwege de relatie met het Klimaatakkoord, vraagt de RES 1.0 om commitment op het wat en is er lokaal maatwerk mogelijk op het hoe. De plannen uit de RES 1.0 kunnen worden uitgevoerd nadat ze zijn vastgelegd in het gemeentelijke en provinciale beleid en regels voor de leefomgeving. De decentrale overheden zijn zelf verantwoordelijk voor deze borging in de eigen lokale beleidskaders. Daarbij is er ruimte voor lokale bestuurlijke afwegingen en zorgvuldige afstemming met lokale ambities uit aangrenzende domeinen. Omgevingswet In 2022 wordt de Omgevingswet ingevoerd. De Omgevingswet biedt het kader om te sturen op de maatschappelijke opgaven. Ook de RES 1.0 krijgt een plaats in de instrumenten van de

beleidscyclus van de Omgevingswet, waaronder de omgevingsvisies, programma's en omgevingsplannen. In deze lokale omgevingsdocumenten kan worden vastgelegd onder welke voorwaarden de gemeente opwekking van duurzame energie uit zon in restruimten wil toestaan. Kwantificeren benodigde organisatie Het uitvoeren van onze energiestrategie vergt inzet op energiebesparing, de opwekking van duurzame energie, de verduurzaming van mobiliteit én de warmtetransitie. Om dit allemaal in goede banen te leiden, is het belangrijk om in de komende jaren te zorgen voor een goede organisatie, aansturing en uitwerking. Het is van belang om te komen tot een organisatie die passend is voor de opgave, maar tegelijk ook rekening houdt met de financiële situatie waarin de decentrale overheden zich bevinden. Momenteel werken wij met de buurgemeenten en regio samen om de benodigde organisatie verder te concretiseren en kwantificeren. Deze uitwerking zal leiden tot een bestuurlijk voorstel, waarin u wordt gevraagd om aanvullende middelen beschikbaar te stellen. Het voorstel zal sterk gerelateerd zijn aan de aanvullende middelen die het Rijk via het gemeentefonds beschikbaar zal stellen ten behoeve van de uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord.

Tweejaarlijkse herijking van de RES De RES 1.0 wordt vastgesteld door de zeven gemeenteraden, provinciale staten en het algemeen bestuur van de twee waterschappen. Elke twee jaar herijken de decentrale overheden van iedere energieregio de RES op grond van nieuwe inzichten, innovaties en ervaringen. Zo ontwikkelt de RES zich stapsgewijs en is er ruimte om innovaties te benutten.

Bijlagen 1. RES 1.0 170521.pdf 2. Bijlage A. Onderbouwing bod.pdf 3. Bijlage B. Participatiestrategie RES 1.0 Drechtsteden.pdf 4. Bijlage C. Participatiestrategie zon en wind.docx.pdf 5. Bijlage D. Communicatie Participatieplatform Denk mee.pdf 6. Bijlage E. Landschap en ruimtegebruik.pdf 7. Bijlage F. Netimpact.pdf 8. Bijlage G. Onderzoekstraject Restruimte.pdf 9. Bijlage H. Onderzoekstraject zoekgebieden.pdf 10. Bijlage I. Warmte.pdf 11. Bijlage J. Kansen groen gas.pdf 12. Bijlage K. Omgevingsvisies.pdf

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht De secretaris,

De burgemeester,

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders, voorstelnr. 2021-0067890

besluit:

1. De Regionale Energiestrategie Drechtsteden 1.0 vast te stellen.

Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 5 juli 2021

De griffier,

De voorzitter,

drs. ing. G.H. Logt

J. Heijkoop