Raadsvoorstel 8.1 Aanvraag vangnetuitkering Participatiewet 2023

Zaaknummer

2024-0045221

Agendanummer

8.1

Datum vergadering

maandag 8 juli 2024 om 20:00 uur

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Aanvraag Vangnetuitkering Participatiewet 2023

Portefeuillehouder

S. van Die

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit In te stemmen met de verklaring aanvraag Vangnetuitkering 2023.

Beknopte samenvatting In maart 2024 is de gemeente door de SDD geïnformeerd over het tekort op de BUIG-uitkering over 2023 van € 700.498,--. Gemeenten die een tekort hebben op de BUIG-uitkering, kunnen onder voorwaarden een beroep doen op een vangnetuitkering. Hiertoe dient het college van B&W een aanvraag in te dienen, waarin het college een verklaring aflegt over de maatregelen die zijn genomen om te komen tot kostenreductie op de BUIG-uitgaven in 2023, waar de gemeenteraad mee heeft ingestemd. Omdat 2023 het tweede jaar op rij is, dat de gemeente een vangnetuitkering aanvraagt, dient een uitgebreid verzoek te worden ingediend. In dit voorstel wordt kort ingegaan op de oorzaken van het tekort op de BUIG-uitkering 2023 en de genomen maatregelen tot kostenreductie in 2023, die in het uitgebreide verzoek voor de vangnetuitkering zijn opgenomen.

Toelichting Inleiding Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. De uitkering van het Rijk voor het bekostigen van bovenstaande uitkeringen wordt via een vast verdeelmodel over de gemeenten verdeeld. Gemeenten met minder inwoners dan 40.000 inwoners (zoals Hendrik-Ido-Ambacht) krijgen deels een budget op basis van historische gegevens (gerealiseerde uitgaven BUIG van twee jaar eerder) en deels op basis van eerder genoemde, jaarlijks bijgestelde objectieve criteria, zoals gezinssamenstelling en arbeidsmarktkansen. De uitkering van het Rijk voor de bekostiging van de loonkostensubsidie (LKS) over gemeenten, wordt verdeeld op basis van gerealiseerde uitgaven. Eerder ging dit via het 'verdeelmodel bijstand'. Voor beide onderdelen ontving de gemeente van het Rijk voor 2023 een BUIG-uitkering van € 5.643.639,--. De lasten bedroegen echter na vaststelling van de jaarrekening door de GR Sociaal en het verdelen van de BUIG-lasten over de 7 Drechtstedengemeenten voor Hendrik-Ido-Ambacht € 6.344.137,--, Dit resulteert over 2023 in een tekort van € 700.498,--.

1

De belangrijkste verklaring voor het tekort over 2023 is de stijging van het wettelijk minimumloon in 2023, waar de bijstand op meebeweegt. Daarnaast is er sprake van een kostenstijging door een toename van de toepassing van loonkostensubsidie. Ook heeft een toename van het aandeel gehuwden (met een hogere uitkeringsnorm) plaatsgevonden en een afname van het aandeel alleenstaanden (met een lagere norm) en deeltijdwerkers (verdienen deel van hun uitkering terug) in 2023 geleid tot extra kosten. Tenslotte is er sprake geweest van hogere klantaantallen in het eerste halfjaar van 2023. Vanwege de hoogte van het hierdoor ontstane tekort kan de gemeente in aanmerking kan komen voor de vangnetuitkering. Wanneer kan een gemeente de vangnetuitkering aanvragen? De vangnetuitkering biedt gemeenten financiële compensatie voor grote tekorten op de BUIGuitkering. Gemeenten komen in aanmerking voor compensatie wanneer zij aan de volgende voorwaarden voldoen. - De gemeente heeft drie achtereenvolgende jaren een tekort op de BUIG-uitkering. - Het tekort over het laatste jaar bedraagt tenminste 7,5%. - Het college levert een analyse aan waarin het tekort verklaard wordt. - Het college levert een plan met maatregelen aan met een verklaring om het tekort terug te dringen. - Voor de aanvraag wordt gebruik gemaakt van het aanvraagformulier.- De gemeenteraad stemt in met de verklaring op het tekort.

Een aanvraag voor de vangnetuitkering 2023 moet voor 15 augustus 2024 worden ingediend. Wat is de hoogte van de mogelijke compensatie? Compensatie vindt plaats op basis van de procentuele omvang van het tekort. Het tekort tot 107,5% is voor eigen risico, van 107,5 tot 112,5% wordt voor 50% gecompenseerd en het tekort boven de 112,5% wordt volledig vergoed. Op basis van de voorwaarden komt Hendrik-Ido-Ambacht uit op een procentueel tekort van 8,5%, waarmee een vangnetuitkering ter hoogte van € 153.959,-- kan worden aangevraagd. Waarom deze verklaring aanvraag vangnetuitkering? Het is voor de aanvraag van de vangnetuitkering noodzakelijk dat de raad vaststelt dat het college inzicht heeft gegeven in de oorzaken van het tekort, de getroffen interne en externe maatregelen, het beoogd effect van de maatregelen en de bijdrage die deze samen leveren om het tekort verder te reduceren. Waaruit bestaat de verklaring aanvraag vangnetuitkering? De verklaring bestaat uit 3 onderdelen A: Samenvatting van de oorzaken van het tekort B: Getroffen maatregelen om het tekort te reduceren C: Beoogd effect van de genoemde maatregelen In dit voorstel beschrijven we de essentie van de bijgevoegde verklaring voor de aanvraag van de Vangnetuitkering 2023.

Voorafgaand aan de verklaring willen we nog meegeven dat voor Hendrik-Ido-Ambacht geldt dat op 31 december 2023, 364 inwoners een bijstandsuitkering ontvingen Dit betreft 1,13% van de totale bevolking op 31 december 2023. Landelijk en regionaal is dat gemiddeld 2,3% van de bevolking. Omdat Hendrik-Ido-Ambacht een gemeente is met een relatief klein bijstandsvolume, is het effect van hogere kosten rondom loonkostensubsidie, een hogere taakstelling van statushouders en de substantiële (tijdelijke) groei van kosten voor Bbz (bijstand voor zelfstandigen) in 2023, ook meteen groter.

2

Maatregelen ter voorkoming van een tekort op de BUIG-uitkering in 2024. Vanwege de tekorten op de BUIG-uitkering in de afgelopen jaren heeft de SDD voor 2024 ambitie geformuleerd om het uitkerings-bestand van 353 (1 januari 2024) per 31 december 2024 terug te brengen naar 348. Deze daling is gebaseerd op de prognose van het CPB (MEV stijging 2,3%) en de eigen ambitie om het bestand te laten dalen met 3,7%. Dit resulteert in een daling van 1,4%. Om dit te realiseren zijn in 2023 door de GR Sociaal voorbereidingen getroffen voor extra uitstroombevorderende maatregelen op basis van de veranderde doelgroepen binnen het bijstandsbestand. Het gaat hierbij o.a. om intensievere inzet op loonkostensubsidie en beschut werk, inzet van Werkfit-trajecten (regulier bestand en statushouders) en een gerichtere aanpak naar werk voor statushouders via de regionale verbinder. In 2024 worden deze maatregelen geïmplementeerd waardoor een toename van de uitstroom en een afname van de kosten wordt verwacht.

Beoogd effect Het succesvol aanvragen van de Vangnetuitkering 2023 ter compensatie van het tekort op de BUIGuitkering 2023.

Argumenten A. De analyse in het uitgebreide verzoek voor de Vangnetuitkering 2023 biedt de raad inzicht in de oorzaken van het tekort op de BUIG-uitkering 2023. Het tekort op de BUIG wordt veroorzaakt door een samenloop van factoren. De voornaamste factoren die leiden tot het tekort over 2023 zijn: 1. De verhoogde instroom van statushouders als gevolg van de taakstelling. 2. De afstand tot de arbeidsmarkt van de groep bijstandsgerechtigden neemt toe. 3. Tekort BUIG: gemeente specifieke bijzonderheden bestandsopbouw 4. Toenemende kosten voor loonkostensubsidie en uitkeringskosten gehuwden. 5. Organisatieverandering bij de Sociale Dienst Drechtsteden en toenemende personele uitdagingen in de uitvoering B. Het uitgebreide verzoek voor de Vangnetuitkering 2023 biedt de raad inzicht in de genomen interne en externe maatregelen en effecten voor het terugdringen van het tekort op BUIGuitkering 2023. Om het tekort op de BUIG-uitkering 2023 terug te dringen zijn regionale en lokale maatregelen getroffen. Deze maatregelen hebben betrekking op de oorzaken, die op regionaal (SDD) en lokaal niveau beïnvloed kunnen worden. 1. Beperken van de instroom. 2. Bevorderen van de uitstroom naan werk 3. Bevorderen van de doorstroom. 4. Verbeteren van handhaving op rechtmatigheid 5.

Gerichte inzet op de doelgroep statushouders, waaronder de uitvoering van de Wet Inburgering in de Drechtsteden door de Sociale Dienst Drechtsteden 6. Deelname aan landelijke netwerken en leergroepen 7. Verkennen van de mogelijkheden om de gemiddelde prijs van de uitkering te verlagen 8. Beheersmaatregelen gemeente specifiek C. Het uitgebreide verzoek voor de Vangnetuitkering 2023 biedt de raad inzicht in de benoemde resultaten in het kader van het terugdringen van het tekort op BUIG-uitkering 2023. Met de genomen maatregelen is voor 2023 beoogd een resultaat te behalen, dat gelijk staat aan de landelijke daling van het uitkeringsbestand voor 2023. De landelijke prognose van het CPB, gebaseerd op de CEP-rapportage voor 2023 voorzag een daling van het uitkeringsbestand met 1,4%. In het bijgevoegde uitgebreide verzoek voor de vangnetuitkering 2023 is aangegeven, dat bovengenoemde doelstelling voor 2023 nagenoeg behaald is met op 31-12- 2023, 364 Ambachtse inwoners met een bijstandsuitkering (inclusief IOAW en IOAZ).

3

In het uitgebreide verzoek is als ambitie, ondanks de negatieve prognose van het CPB die landelijk een stijging van het aantal uitkeringsgerechtigden voorziet, door de Sociale Dienst Drechtsteden, een daling van het aantal Ambachtse uitkeringsgerechtigden naar 350 opgenomen.

Kanttekeningen 1. De aanvraag voor de vangnetuitkering wordt beoordeeld door een externe commissie. Bij het opstellen van deze aanvraag heeft de gemeente zich laten adviseren door de Sociale Dienst Drechtsteden als uitvoeringspartner van de Participatiewet. Zij heeft in samenspraak met ons de verklaring opgesteld. De aanvraag wordt beoordeeld door een toetsingscommissie. De commissie kan tot het oordeel komen dat de gemeente niet of niet voldoende heeft voldaan aan de gestelde voorwaarden, waardoor een aanvraag afgewezen kan worden. 2. Compensatie vanuit de vangnetuitkering is niet vrij besteedbaar. Binnen de GR Sociaal hebben we op de inkomensregelingen, de kostenverdeling gebaseerd op het procentuele aandeel inkomsten BUIG. Dit betekent dat de inkomsten uit de vangnetuitkering niet 1 op 1 ten bate zullen komen van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. De vangnetuitkering is namelijk een compensatie voor het tekort op de BUIG. De inkomsten uit de vangnetuitkering 2023 worden meegerekend als inkomsten voor de BUIG 2024.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Nee

Duurzaamheid Niet van toepassing.

Financiën Tekort BUIG-uitkering 2023 Voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht bedraagt het tekort (d.w.z. het verschil tussen inkomsten en uitgaven) voor het jaar 2023 op de BUIG-uitkering € 700.498,--. Het tekort over 2023 is bijna € 100.000,-- meer dan in 2022. Voor de historische ontwikkeling van het tekort wordt verwezen naar onderstaande tabel. 2021

2022

2023

Lasten BUIG

5.246.165

5.515.049

6.344.137

Baten BUIG

4.973.670

4.913.290

5.643.639

Tekort voor Vangnetuitkering

-272.495

-601.759

-700.498

Verwachte Vangnetuitkering 2023 In 2023 hebben we vanuit de Rijksuitkering € 5.643.639,-- voor de BUIG ontvangen. De totale kosten op de BUIG bedroegen € 6.344.137,--. Dit levert over 2023 een tekort op van € 700.498,--. Op basis van de voorwaarden komt Hendrik-Ido-Ambacht uit op een procentueel tekort van 8,5% en komt daarmee in aanmerking voor een vangnetuitkering ter hoogte van € 153.959,--. Binnen de Drechtsteden hebben we op de uitkeringen de kostenverdeling gebaseerd op het procentuele aandeel inkomsten BUIG. Dit betekent dat de inkomsten uit de vangnetuitkering niet 1 op 1 ten baten zullen komen van de aanvragende gemeenten. De vangnetuitkering is namelijk een compensatie voor het tekort op de BUIG. De inkomsten uit de Vangnetuitkering 2023 worden meegerekend als inkomsten BUIG 2024.

4

Juridisch Niet van toepassing.

Communicatie en participatie Niet van toepassing

Vervolgstappen Planning van de vervolgstappen Na bespreking en instemming van de gemeenteraad met de aanvraag voor de Vangnetuitkering 2023, zal de aanvraag worden verstuurd naar de Toetsingscommissie.

Verantwoordelijkheid voor uitvoering Team Sociaal Domein

Bijlagen 1.

Aanvraagformulier Vangnetuitkering BUIG 2023 versie 21 mei 2024.docx

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht De secretaris,

De burgemeester,

5

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders, voorstelnr. 2024-0045221

besluit:

In te stemmen met de verklaring aanvraag Vangnetuitkering 2023.

Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 8 juli 2024

De griffier,

De voorzitter,

Drs. Ing. G.H. Logt

mr. P. van der Giessen

6