Raadsvoorstel 7.7 aanvraag vangnetuitkering Participatiewet 2022

Zaaknummer

2023-0072236

Agendapunt

7.7

Datum vergadering

maandag 3 juli 2023 om 20:00

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Aanvraag vangnetuitkering Participatiewet 2022

Portefeuillehouder

S. van Die

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit Met goedkeuring kennis te nemen van de verklaring aanvraag vangnetuitkering BUIG.

Beknopte samenvatting Woensdag 8 februari heeft de Sociale Dienst Drechtsteden de gemeenten Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht en Sliedrecht geïnformeerd over het tekort op de BUIG uitkering 2022. De BUIG uitkering is de Rijksbijdrage aan gemeenten om te voorzien in de kosten voor de uitkeringen[1] en de kosten voor Loonkostensubsidie. Gemeenten die een tekort hebben op de BUIG kunnen onder voorwaarden een beroep doen op een vangnetuitkering en doen dat middels een aanvraag die een verklaring van het college van getroffen maatregelen om te komen tot kostenreductie en het instemmen van de gemeenteraad met deze verklaring bevat. [1] Zie bijlage 2 voor een toelichting op afkortingen en begrippen

Toelichting Inleiding De gebundelde uitkering (BUIG) betreft het budget dat gemeenten jaarlijks ontvangen voor de bijstandsuitkeringen. De BUIG wordt via een vast verdeelmodel over de gemeenten verdeeld. Gemeenten met minder inwoners dan 40.000 inwoners (zoals Hendrik-Ido-Ambacht) krijgen deels een budget op basis van historische gegevens (gerealiseerde uitgaven BUIG van twee jaar eerder) en deels op basis van eerder genoemde, jaarlijks bijgestelde objectieve criteria. Sinds 2022 worden de uitgaven ten bate van loonkostensubsidies historisch verdeeld in plaats van objectief. Dit houdt in dat er nu een andere financieringsmethodiek wordt gehanteerd. Voorheen werd verdeeld op basis van kenmerken van de gemeente. Vanaf 2022 wordt de loonkostensubsidie (LKS) met terugwerkende kracht over gemeenten verdeeld op basis van gerealiseerde uitgaven. Wanneer kan een gemeente de vangnetuitkering aanvragen? De vangnetuitkering biedt gemeenten financiële compensatie voor grote tekorten op de BUIG uitkering voor de bekostiging van de bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidie. Gemeenten komen in aanmerking voor compensatie wanneer zij aan een aantal voorwaarden voldoen. • De gemeente heeft drie achtereenvolgende jaren een tekort op de BUIG uitkering. • Het tekort over het laatste jaar bedraagt tenminste 7,5%. • Het college levert een analyse aan waarin het tekort verklaard wordt.

• Het college levert een plan met maatregelen aan met een verklaring om het tekort terug te dringen.

1

• •

Voor de aanvraag wordt gebruik gemaakt van het aanvraagformulier. De gemeenteraad stemt in met de verklaring op het tekort.

Een aanvraag voor de vangnetregeling moet voor 15 augustus 2023 worden ingediend. Wat is de hoogte van de mogelijke compensatie? Compensatie vindt plaats op basis van de procentuele omvang van het tekort. Het tekort tot 107,5% is voor eigen risico, van 107,5 tot 112,5% wordt voor 50% gecompenseerd en het tekort boven de 112,5% wordt volledig vergoed. Op basis van de voorwaarden komt Hendrik-Ido-Ambacht in aanmerking voor een vangnetuitkering ter hoogte van € 120.027,Waarom deze verklaring aanvraag vangnetuitkering? Het is voor de aanvraag van de vangnetuitkering noodzakelijk dat de raad vaststelt dat het college inzicht heeft gegeven in de oorzaken van het tekort, de getroffen interne en externe maatregelen, het beoogd effect van de maatregelen en de bijdrage die deze samen leveren om het tekort verder te reduceren. Waaruit bestaat de verklaring aanvraag vangnetuitkering? De verklaring bestaat uit 3 onderdelen • A; Samenvatting van de oorzaken van het tekort • B: Getroffen maatregelen om het tekort te reduceren • C: Beoogd effect van de genoemde maatregelen In dit voorstel beschrijven we de essentie van de bijgevoegde verklaring voor de aanvraag van de vangnetuitkering. Voorafgaand aan de verklaring willen we meegeven dat voor Hendrik-Ido-Ambacht geldt dat het uitkeringsbestand 1,14% van de totale bevolking betreft.

Dat houdt in dat op 31 december 2022 368 inwoners een bijstandsuitkering ontvingen. Landelijk en regionaal is dat gemiddeld 2,3% van de bevolking. Omdat Hendrik-Ido-Ambacht een gemeente is met een relatief klein bijstandsvolume, is het effect van hogere kosten rondom Loonkostensubsidie, een hogere taakstelling van statushouders en de substantiële (tijdelijke) groei van kosten voor Bbz (bijstand voor zelfstandigen) in 2022, ook meteen groter.

Beoogd effect Het succesvol aanvragen van de vangnetuitkering ter compensatie van het tekort op de BUIG uitkering 2022.

Argumenten A. De verklaring biedt inzicht in de oorzaken van het tekort. Het tekort op de BUIG wordt veroorzaakt door een samenloop van factoren. De voornaamste factoren die leiden tot het tekort zijn: 1. De verhoogde instroom van statushouders als gevolg van de taakstelling. 1. Het aandeel statushouders binnen het bijstandsbestand van Hendrik-Ido-Ambacht is de afgelopen jaren toegenomen. Aangezien Hendrik-Ido-Ambacht een gemeente is met een gering bijstandsvolume, heeft een relatief groot aandeel statushouders direct impact op het bijstandsbestand en de kosten hiervan. Dit effect geldt ook voor de langere termijn, omdat een deel van deze doelgroep niet snel uitstroomt. Een hogere instroom leidt normaliter ook tot een hogere uitstroom, maar door het hoge aandeel inburgeraars in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, geldt deze stelregel nu niet. 2. Een groot aandeel van bijstandsgerechtigden heeft een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt waardoor zij niet of niet direct richting werk kunnen worden bemiddeld. 1. Doelgroepen die in het verleden terecht konden binnen de Wajong en WSW zijn nu afhankelijk van bijstand als zij niet zelfstandig een baan kunnen vinden. In combinatie met de toenemende complexiteit in de maatschappij en een grotere groep nieuwkomers is de toename van een groeiende groep bijstandsklanten 2

onafwendbaar. Dit is vergelijkbaar met de landelijke ontwikkeling. Dit laat zien dat er een afgenomen dynamiek is in het bijstandsbestand. 3. Het bestand kent een groot aandeel uitkeringsgerechtigden met een lang uitkeringsverleden en een grote afstand tot de arbeidsmarkt 1. Voor deze groep is uitstroom naar betaalde of gesubsidieerde arbeid op afzienbare termijn niet aan de orde. De kans om uit de bijstand te geraken wordt kleiner naarmate men er langer in zit. 4. Hogere kosten voor loonkostensubsidie, uitkeringskosten gehuwden en uitkeringen Bbz (bijstand voor zelfstandigen). 1. De kosten voor Bbz zijn substantieel gegroeid in 2022. De oorzaak van deze, naar verwachting tijdelijke, ontwikkeling is de versoepelde Bbz regeling die bij de afloop van de andere coronamaatregelen door het Rijk werd ingevoerd. Deze werd via de BUIG bekostigd 2. In Hendrik-Ido-Ambacht geldt een hoger percentage gehuwde uitkeringsgerechtigden. Omdat de bijstandsnorm voor gehuwden hoger is, zorgt dit voor een hogere prijs van de uitkering. 3. In 2022 namen de kosten voor loonkostensubsidie toe, bij een nagenoeg gelijkblijvend bestand subsidieontvangers. De oorzaak van deze uitgaven is grotendeels een wetswijziging rondom de vereenvoudiging van loonkostensubsidie per 1 januari 2022. Het gaat voor Bbz om een bedrag van € 105.079 dat boven de begroting valt en voor LKS om een tekort van € 52.119.

Dit tekort bedraagt tezamen € 157.198 en is daarmee verantwoordelijk voor 26% van het totale tekort op de BUIG. De verklaring van het tekort is daarmee voor een aanzienlijk deel te vinden in de toename in kosten voor Bbz en LKS. B. De verklaring biedt inzicht in de te nemen maatregelen en effecten voor het terugdringen van het tekort. Om het tekort op de BUIG terug te dringen zijn maatregelen getroffen. Deze maatregelen hebben betrekking op het deel van de oorzaken dat op lokaal/regionaal niveau beïnvloed kan worden. 1. Het beperken van de instroom. Door middel van maatregelen als een Werkfit aanpak van leerontwikkelbedrijf Perspct en het mobiliteitsplatform Kickstart zetten we in op het beperken van instroom. 2. Het bevorderen van de doorstroom en uitstroom naar werk. Doordat we de arbeidstoeleiding meer richten op kansrijke sectoren en inzetten op leerlijnen om kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. Regionaal zetten we in op loonkostensubsidie en lokaal leggen we nadruk op vroegsignalering en lokale onderlinge samenwerking. Dit is zichtbaar door de oprichting van het Ambachts Verbond Vroegsignalering, de welkomstwandelingen voor statushouders en de acties voor het vergroten van perspectief voor bijstandsgerechtigden in het Lokale Actieplan Economie thema 'sociaal ondernemen' 3. Handhaving.

Doordat de handhaving op rechtmatigheid een meer preventief karakter heeft gekregen, is de uitstroom door handhaving lager dan in voorgaande perioden. 4. Gerichte inzet op statushouders. Op basis van leerbaarheid en competentieniveau, is de prioriteit bij de aanpak van de doelgroep statushouders vooral gericht op het vinden van aansluiting bij regulier (beroeps)onderwijs. In de ontwikkeling van het lokale welkomstprogramma voor statushouders hebben we aandacht voor participatie en in de doorontwikkeling van participatie (plekken) in onze gemeente, hebben we specifieke aandacht voor de doelgroep statushouders. C. Het beoogd effect wordt in de verklaring beschreven Met de te treffen maatregelen wordt beoogd een resultaat te behalen dat tenminste gelijk staat aan de landelijke daling van het bestand 2023. De landelijke prognose van het CPB, gebaseerd op de CEP rapportage, bedraagt -1,4%. Voor ons betekent dit beoogd effect dat het bestand op 31 december 2023 daalt tot 363 (ten opzichte van 368 nu). Ondanks het treffen van maatregelen, wordt het behalen van deze doelstelling uitdagend. Bijvoorbeeld de instroom van statushouders heeft in Hendrik-Ido-Ambacht een groot effect op het totaal aantal inwoners met een bijstandsuitkering. Gezien de gestegen taakstelling huisvesting statushouders moet er rekening mee worden gehouden dat ook 2023 geen meevallend jaar wordt.

3

Kanttekeningen 1. De aanvraag voor de vangnetuitkering wordt beoordeeld door een externe commissie. Bij het opstellen van deze aanvraag heeft de gemeente zich laten adviseren door de Sociale Dienst Drechtsteden als uitvoeringspartner van de Participatiewet. Zij heeft in samenspraak met ons de verklaring opgesteld. De aanvraag wordt beoordeeld door een toetsingscommissie. De commissie kan tot het oordeel komen dat de gemeente niet of niet voldoende heeft voldaan aan de gestelde voorwaarden waardoor een aanvraag afgewezen kan worden, dit lijkt ons niet aannemelijk vanwege de volledige aanvraag. 2. Compensatie vanuit de vangnetuitkering is niet vrij besteedbaar. Binnen de Drechtsteden hebben we op de inkomensregelingen de kostenverdeling gebaseerd op het procentuele aandeel inkomsten BUIG. Dit betekent dat de inkomsten uit de vangnetuitkering niet 1 op 1 ten baten zullen komen van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. De vangnetuitkering is namelijk een compensatie voor het tekort op de BUIG. De inkomsten uit de vangnetuitkering 2022 worden meegerekend als inkomsten voor de BUIG 2023.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Nee

Duurzaamheid Het thema duurzaamheid is niet van toepassing op de aanvraagprocedure voor de vangnetuitkering 2022.

Financiën In 2022 hebben we vanuit de Rijksuitkering € 4.822.742,- voor de BUIG ontvangen. De totale kosten op de BUIG bedroegen € 5.424.501,-. Hiermee hadden we een tekort van -12,55% = € 601.759,- op de totale uitkeringslasten. Omdat gemeenten een eigen risico dragen van 100% op de eerste 7,5% van het tekort komen we in aanmerking over een tegemoetkoming in het tekort op een bedrag van € 240.053,Dit valt grotendeels in de schijf van 7,5–12,5%. 0,05% valt in de schijf >12.5% en voor dat gedeelte komen we in aanmerking voor een vergoeding van 100%. We komen daarmee in totaal in aanmerking voor een mogelijk vangnetuitkering van € 120.027,Binnen de Drechtsteden hebben we op de uitkeringen de kostenverdeling gebaseerd op het procentuele aandeel inkomsten BUIG. Dit betekent dat de inkomsten uit de vangnetuitkering niet 1 op 1 ten baten zullen komen van de aanvragende gemeenten. De vangnetuitkering is namelijk een compensatie voor het tekort op de BUIG. De inkomsten uit de vangnetuitkering 2022 worden meegerekend als inkomsten BUIG 2023.

Juridisch De aanvraagbepalingen over het vangnet zijn gebaseerd op het in paragraaf 7.1 van de Participatiewet opgenomen artikel 74, eerste lid. Blijkens artikel 8c van de Participatiewet, kan het indienen van een verzoek tot vangnetuitkering niet worden overgedragen aan het bestuur van een openbaar lichaam op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Een verzoek tot vangnetuitkering dient door het college van burgemeester en wethouders van de tekortgemeente te worden ingediend, ook indien de uitvoering van de Participatiewet aan een samenwerkingsverband is overgedragen.

Communicatie en participatie De verklaring is opgesteld door de Sociale Dienst Drechtsteden in samenspraak met gemeente Hendrik-Ido-Ambacht.

4

Vervolgstappen Planning van de vervolgstappen 1. Ondertekening van de verklaring door de raad. 2. Aanvragen van de vangnetuitkering voor 15 augustus 2023.

Bijlagen 1. checklist-voor-gemeenteraden-bij-de-aanvraag.pdf 2. Aanvraag Vangnetuitkering HIA 2022 def.docx

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht De secretaris,

De burgemeester,

5

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders , voorstelnr. 2023-0072236

besluit:

Met goedkeuring kennis te nemen van de verklaring aanvraag vangnetuitkering BUIG.

Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 3 juli 2023

De griffier,

De voorzitter,

drs. ing. G.H. Logt

J. Heijkoop

6