Raadsvoorstel 7.4 Opvang Okraiense vluchtelingen

Zaaknummer

2024-0074123

Agenda

7.4

Datum vergadering

maandag 7 oktober 2024 om 20:00 uur

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Opvang vluchtelingen en asielzoekers

Portefeuillehouder

L. Platschorre

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit 1. de bestuursovereenkomst met het COA over de opvang van maximaal 200 asielzoekers op een schip gelegen aan de kade langs de Rietbaan te verlengen tot medio 2027 2. de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne op een schip langs de kade van de Rietbaan te verlengen tot medio 2027 en de huur van het schip waarop deze vluchtelingen worden opgevangen te verlengen tot medio 2027, rekening houdend met de aanbestedingsprocedure en de geldende aanbestedingsregels 3. de mogelijkheden te onderzoeken voor uitbreiding van opvang van vluchtelingen uit Oekraïne naar 267 plekken op de huidige locatie, onder voorwaarden van bekostiging van deze uitbreiding door het Rijk

Beknopte samenvatting De problematiek in de opvang van vluchtelingen is en blijft onverminderd groot. Dit is zeer frequent te zien in de media. In Hendrik-Ido-Ambacht vangen wij 200 vluchtelingen uit Oekraïne op. Daarnaast is er ruimte voor 200 asielzoekers. Beide groepen vluchtelingen worden opgevangen op schepen langs de kade aan de Rietbaan op het Citadelterrein. Met dit voorstel beogen wij de opvang van vluchtelingen in onze gemeente te blijven voortzetten tot medio 2027.

Toelichting Inleiding Op 15 juni 2023 heeft uw raad het besluit genomen om een bestuursovereenkomst met het COA aan te gaan, gericht op de opvang van maximaal 200 asielzoekers op een boot gelegen aan de kade aan de Rietbaan tot uiterlijk 1 juli 2025. Op 15 januari 2024 nam uw raad tevens het besluit om de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne te continueren tot 1 juli 2025 en de huur van het schip waarop deze opvang plaatsvindt, te verlengen tot 1 juli 2025. Vanaf eind april 2022 vangt onze gemeente op dit schip circa 200 vluchtelingen uit Oekraïne op. In de afgelopen periode hebben we kunnen constateren dat het aantal vluchtelingen en asielzoekers in Nederland onverminderd groot blijft. Het absolute aantal vluchtelingen groeit en is dynamisch.

1

Wereldwijd zijn er meer dan 108 miljoen vluchtelingen. Dit is een gevolg van onder andere de situaties in Oekraïne, Ethiopië en Afghanistan. Er zijn hierdoor meer asielzoekers wereldwijd. De daarbij komende problematiek blijft daarbij ook onverminderd groot. We zien dit zeer frequent terug komen in de media.

Beoogd effect Het blijven bieden van een veilige en gastvrije opvanglocatie voor vluchtelingen in onze gemeente en het blijven leveren van een bijdrage aan de omvangrijke problematiek in het kader van de opvang van vluchtelingen.

Argumenten We vangen in Hendrik-Ido-Ambacht asielzoekers en vluchtelingen op De opvang van vluchtelingen kent twee stromen: asielzoekers (meer- en minderjarig) en Oekraïense vluchtelingen. Op deze beide stromen zijn verschillende juridische kaders van toepassing, vandaar het onderscheid. We vangen in Hendrik-Ido-Ambacht zowel vluchtelingen als asielzoekers op. We vangen in Hendrik-Ido-Ambacht geen AMV-ers (Alleenreizende Minderjarige Vluchtelingen) op. De opvang op beide schepen is hiervoor niet geschikt. Het vluchtelingenvraagstuk staat onverminderd hoog op de maatschappelijke en politieke agenda's Het vluchtelingenvraagstuk blijft hoog staan op de maatschappelijke en politieke agenda's. Onze gemeente heeft, net zoals veel andere gemeenten in Nederland, haar maatschappelijke verantwoordelijkheid genomen en de boven genoemde opvanglocaties geopend. De druk op de landelijke asielketen blijft echter onverminderd hoog. Daarbij is er een acute situatie in de asielopvang ontstaan; het aantal asielaanvragen blijft hoger dan de asielketen aan kan. De uitstroom van statushouders naar reguliere woningen, hotels en doorstroomlocaties laat landelijk een achterstand zien waardoor de druk op asielopvang vergroot. Sinds 1 februari 2024 is de Spreidingswet van kracht In augustus 2022 is een bestuursakkoord gesloten tussen Rijk, veiligheidsberaad en gemeenten.

Eén van de onderdelen van dat akkoord is het instellen van de 'Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen' (Spreidingswet), waarmee gemeenten een wettelijke taak in de opvang van asielzoekers krijgen. Het doel van de wet is te komen tot voldoende, duurzame opvangplekken (minimaal 5 jaar) en een evenwichtiger verdeling van asielzoekers over provincies en gemeenten. Een verdeelsleutel moet leiden tot een evenwichtiger spreiding van asielzoekers over Nederland. Gemeenten voeren hierover gesprekken aan provinciale regietafels. De Spreidingswet is sinds 1 februari 2024 van kracht. Een nieuw kabinet leidt tot een nieuwe koers In de politiek lopen de meningen zeer uiteen over het vluchtelingenvraagstuk. De Tweede Kamer verkiezingen van november 2023 hebben tot een forse verschuiving geleid in de politieke verhoudingen. In het Hoofdlijnenakkoord dat PVV, BBB, VVD en NSC recent sloten, wordt aangekondigd dat zij de Spreidingswet in zullen trekken. Het is daarmee onduidelijk wat de uiteindelijke gevolgen voor de gemeenten zullen zijn. We dragen in Hendrik-Ido-Ambacht evenredig bij aan de opvang van vluchtelingen Vanuit verantwoordelijkheid en solidariteit draagt de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht al geruime tijd evenredig bij aan de opvang en integratie van asielzoekers en vluchtelingen.

We willen onze bijdrage in de landelijke opvangketen voortzetten Het is vooralsnog niet duidelijk wat de gevolgen zijn van de nieuwe koers van het recent aangetreden kabinet. De boodschap voor nu is echter helder: in het regeerakkoord staat dat de Spreidingswet zo snel als mogelijk zal worden ingetrokken. Vanuit solidariteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid, stellen wij voor onze bijdrage te blijven leveren in de opvangketen. De onduidelijkheid in het Rijksbeleid betekent voor ons dat wij nu niet zullen inzetten op het

2

realiseren van structurele opvanglocaties. Wij kiezen daarom voor het verlengen van de huidige opvanglocatie van de opvang van asielzoekers. De opvang op de huidige locaties verloopt goed Inmiddels hebben we geruime tijd ervaring met de opvang van vluchtelingen op de beide locaties aan de Rietbaan. Deze opvang verloopt, op enkele incidenten na, goed. De maatschappelijke impact is tot nog toe gering. Tevens is er een goede samenwerking met het COA en de eigenaar van het terrein. Vóór 1 november moeten wij kenbaar maken hoeveel asielzoekers wij opvangen Het kabinet raamt eens in de twee jaar hoeveel opvangplekken er nodig zijn. Daarbij maakt het kabinet een indicatieve verdeling over alle gemeenten op basis van inwoneraantal en SES-WOA score (sociaaleconomische score van een gemeente). In de capaciteitsraming die de staatssecretaris begin 2024 bekend heeft gemaakt, is de landelijke opgave bepaald op 96.000 opvangplekken. Deze moeten uiterlijk op 1 juli 2025 gerealiseerd zijn. Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft indicatief een opgave van 204 opvangplekken, waaronder 17 AMV. Hieraan voldoen we op dit moment (nagenoeg), uitgezonderd de opvang van AMV-ers. In andere gemeenten in de regio worden wel AMVers opgevangen of zullen hiervoor plekken worden ingericht. De scores van de gemeenten in een provincie tellen op tot de provinciale opvangopgave.

Aan provinciale en regionale regietafels bespreken gemeenten hoe zij gezamenlijk deze opgave gaan invullen. De Provinciale Tafel wordt gecoördineerd door de commissarissen van de Koning (CdK) in hun rol van Rijksorgaan. De CdK brengt voor 1 november van het jaar verslag uit aan de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. Na besluitvorming in uw raad, zullen wij aan de Regionale Regietafel melden dat wij tot medio 2027 het huidige aantal van 200 plekken op een schip langs de kade van het Citadelterrein zullen blijven aanbieden. We zullen hiervoor de overeenkomst met het COA, in overleg met hen, verlengen. We verlengen de opvang van Oekraïners tot medio 2027 Sinds april 2022 biedt onze gemeente 200 opvangplekken voor vluchtelingen uit Oekraïne. Dit gebeurt eveneens op een schip, gelegen aan de Rietbaan aan het Citadelterrein. De opvang gebeurt op het schip Rossini. Met de eigenaar van dit schip is een huurovereenkomst aangegaan tot 1 juli 2025. De oorlog in Oekraïne duurt nog steeds voort. Het ligt niet in de verwachting dat deze situatie snel verandert. Onze gemeente heeft zich vanaf het begin opengesteld voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Dit doen we niet alleen om te voldoen aan de regionale taakstelling, maar ook vanuit de overtuiging hulp te willen bieden aan mensen in nood. Het is wenselijk ook de opvang van Oekraïners in de huidige vorm voort te zetten.

Nieuwe ontwikkelingen eind augustus 2024: opvang Oekraïners De ontwikkelingen in het vluchtelingendossier volgen elkaar zeer snel op. Eind augustus heeft ons nieuwe informatie bereikt, die wij met dit raadsvoorstel aan u voorleggen. De Minister van Asiel en Migratie heeft eind augustus een brief gestuurd aan alle gemeenten over de opgave noodopvang van ontheemden uit Oekraïne. De instroom blijft onverminderd doorgaan en dit lijkt op de korte termijn niet te wijzigen. De beschikbare capaciteit groeit echter niet mee. Op basis van de huidige prognose zijn er per 1 januari 2025 120.000 gemeentelijke opvangplekken nodig. Op dit moment zijn er 92.167 gerealiseerd, met een bezetting van 99,8 procent. Dit heeft tot gevolg dat ontheemden niet kunnen doorstromen vanuit een hub of crisisnoodopvang naar gemeentelijke opvanglocaties. De minister doet een beroep op alle gemeenten om gezamenlijk zorg te dragen voor voldoende opvang voor ontheemden uit Oekraïne, om te voorkomen dat

3

ontheemden op straat moeten slapen. De minister verzoekt om zo snel mogelijk in te zetten op het realiseren van de eerder afgesproken 97.000 plekken (per brief van 12 april 2023) en toe te werken naar de 120.000 plekken die per 1 januari 2025 nodig zijn. De minister is zich ervan bewust dat dit een grote opgave en uitdaging is. De Nationale Opvang Organisatie voor ontheemden uit Oekraïne zal alle gemeenten en samenwerkingsverbanden blijven bijstaan met financiële middelen, bemiddeling en advies. Voor de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid betekent dit dat er in totaal 3576 Oekraïners in deze regio moeten worden opgevangen. Op dit moment zijn er 2723 plekken gerealiseerd. Dit betekent dat er een opgave is van 853 plekken. In Hendrik-Ido-Ambacht hebben wij nu 206 opvangplekken beschikbaar (inclusief de 6 opvangplekken aan De Baak). De nieuwe opgave betekent dat er voor onze gemeente een inspanningsplicht is voor 267 plekken, dus een uitbreiding van 61 plekken. Ons college heeft zich gebogen over deze nieuwe uitdaging. Wij zijn van mening dat we ons moeten blijven open stellen voor de opvang van Oekraïners, vanuit de eerder genoemde humanitaire overweging en overtuiging dat we hulp willen bieden aan mensen in nood. Hendrik-Ido-Ambacht is echter een dichtbevolkte gemeente en locaties voor extra opvang zijn niet zomaar voorhanden.

Ons college stelt daarom voor te onderzoeken of er mogelijkheden zijn om de huidige opvanglocatie op een schip aan de Rietbaan te vergroten. Dit zou mogelijk kunnen door de opvang op een groter schip te laten plaatsvinden. Dit zal nader moeten worden onderzocht en kan worden meegenomen in de nieuwe aanbesteding van een schip, dat tevens plaats moet vinden per 1 juli 2025. Uiteraard moeten voorwaarden daarbij worden onderzocht. Er zal overleg plaats moeten vinden met de eigenaar van de kade, er moet worden gekeken naar de afmetingen van het nieuwe schip in relatie tot de beschikbare ruimte, de kosten en de vergoeding hiervan door het Rijk en mogelijke gevolgen voor de vergunning. Nieuwe ontwikkelingen eind augustus 2024: 28 dagen regeling Oekraïners Er is een herziening van de Regeling opvang ontheemden Oekraïne van kracht die de gemeente de mogelijkheid biedt dat bewoners van Oekraïne opvang niet meer dan 28 dagen per kalenderjaar de opvang mogen verlaten. Voorheen mochten zij 28 dagen aaneengesloten de opvang verlaten. In de praktijk komt het voor dat bewoners een lange periode (binnen 28 dagen) de opvang verlaten, zich vervolgens weer melden en daarna de opvang wederom voor een langere periode verlaten. Op deze manier wordt een opvangplek bezet gehouden en kan deze niet worden bezet door een andere ontheemde.

Ons college heeft daarom besloten deze 28-dagen regeling over te nemen en dit kenbaar te maken aan de bewoners van het schip door dit op te nemen in de huisregels van het schip. Opvang in Hendrik-Ido-Ambacht voor de langere termijn Met dit voorstel beogen wij de opvang van vluchtelingen voort te zetten tot medio 2027. Voor de periode daarna is het onduidelijk of er geschikte locaties in Hendrik-Ido-Ambacht voor vluchtelingenopvang zijn. Onze gemeente is dicht bevolkt en er zijn veel ruimteclaims op het gebied van wonen, werken, mobiliteit, energie, klimaat en groen, waar we rekening mee moeten houden. Hierover willen we met uw raad een strategisch gesprek voeren.

Kanttekeningen De terreineigenaar moet positief staan t.o.v. het voortzetten van deze situatie In dit voorstel gaan we uit van verlenging van de opvang op beide schepen tot medio 2027. Hierbij is het uiteraard noodzakelijk dat de terreineigenaar hier positief tegenover staat. In gesprekken met de eigenaar van het terrein, is gebleken dat deze in beginsel welwillend staat tegenover verlenging tot 1 juli 2026 en daarna, bij wederzijds goedvinden, een verlenging tot 1 juli 2027. De terreineigenaar verbindt hier de voorwaarde aan dat de portacabins behorende bij het schip waar de Oekraïners worden opgevangen, worden verplaatst in de richting van het schip, op gelijke hoogte waar de portacabins van het COA-schip staan. De terreineigenaar kan op deze manier het overige deel van het terrein zo optimaal mogelijk benutten en ontwikkelen. Hierover zullen nadere afspraken moeten worden gemaakt in de overeenkomst met de terreineigenaar. Er zullen kosten 4

verbonden zijn aan het verplaatsen van de portacabins. Deze zullen in beeld moeten worden gebracht. Onze voorwaarde bij het verlengen van het contract is dat deze kosten door het Rijk zullen worden vergoed. Nieuwe aanbesteding schip opvang Oekraïners Wanneer uw raad besluit de opvang van de vluchtelingen uit Oekraïne te verlengen, dan zal een nieuwe aanbesteding van het schip plaats moeten vinden. De voorbereidingen hiervoor zullen worden gestart na uw besluit. Vergunningen asielboten Met de raadsinformatiebrief van 13 maart van dit jaar hebben wij u laten weten dat de beide boten voor opvang van vluchtelingen zonder vergunning langs de kade van de Rietbaan liggen. Voor beide boten zijn vergunningen nodig vanwege het handelen in strijd met het omgevingsplan. Wij gaven aan dit zo snel mogelijk te zullen herstellen. De voorbereidingen voor de aanvraag zijn gestart.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Nee

Duurzaamheid n.v.t.

Financiën De kosten voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen op de Rossini (kosten terrein en inrichting daarvan, kosten huur schip, kosten catering, kosten beveiliging en ander personeel etc.) zijn volledig vergoed door het Rijk. De kosten die samenhangen met de opvang van asielzoekers op de Bellriva worden gedragen door de landelijke overheid /COA. COA heeft daarvoor een rechtstreekse overeenkomst met de verhuurder van het schip en de eigenaar van het terrein. De gemeente heeft hier geen bemoeienis mee. De kosten van het verplaatsen van de portacabins zullen in beeld moeten worden gebracht. Voorwaarde bij het verlengen van het contract is dat deze kosten worden betaald door het Rijk.

Juridisch De bevoegdheid om met het COA te verlengen, ligt bij het college. De burgemeester blijft te allen tijde bevoegd om in het kader van de openbare orde en veiligheid te handelen. In de raadsvergadering van 5 juni 2023 is een motie aangenomen waarin onder andere is aangegeven dat de raad de beslissingsbevoegdheid aangaande (nood)opvang van asielzoekers in alle gevallen aan zichzelf voorbehoudt.

Communicatie en participatie Na besluitvorming zullen de omliggende bedrijven en omwonenden per brief worden geïnformeerd. Ook zal er een persbericht worden opgesteld en zal er een bericht worden geplaatst in het gemeentenieuws.

Vervolgstappen

5

Planning van de vervolgstappen Na besluitvorming zullen de omliggende bedrijven en omwonenden per brief worden geïnformeerd. Ook zal er een persbericht worden opgesteld en zal er een bericht worden geplaatst in het gemeentenieuws.

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht De secretaris,

De burgemeester,

6

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders, voorstelnr. 2024-0074123

besluit:

1. de bestuursovereenkomst met het COA over de opvang van maximaal 200 asielzoekers op een schip gelegen aan de kade langs de Rietbaan te verlengen tot medio 2027 2. de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne op een schip langs de kade van de Rietbaan te verlengen tot medio 2027 en de huur van het schip waarop deze vluchtelingen worden opgevangen te verlengen tot medio 2027, rekening houdend met de aanbestedingsprocedure en de geldende aanbestedingsregels 3. de mogelijkheden te onderzoeken voor uitbreiding van opvang van vluchtelingen uit Oekraïne naar 267 plekken op de huidige locatie, onder voorwaarden van bekostiging van deze uitbreiding door het Rijk

Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 7 oktober 2024.

De griffier,

De voorzitter,

Drs. ing. G.H. Logt

mr. P. van der Giessen

7