Raadsvoorstel 7.2 - Ondernemersfonds

Zaaknummer

2021-0113877

Agenda nummer

7.2

Datum vergadering

Maandag 4 oktober 2021 om 20:00 uur

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Ondernemersfonds

Portefeuillehouder

A. Flach

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit 1. Medewerking te verlenen aan het instellen van een ondernemersfonds door in te stemmen met een verhoging van het OZB-tarief niet-woningen met: - € 30 per € 100.000 WOZ-waarde per 1 januari 2022 - € 20 per € 100.000 WOZ-waarde per 1 januari 2023 (tot € 50 per € 100.000 WOZ-waarde) - € 20 per € 100.000 WOZ-waarde per 1 januari 2024 (tot € 70 per € 100.000 WOZ-waarde) ten behoeve van de dekking van een ondernemersfonds voor een periode van 3 jaar (tot 31 december 2024) 2. De door de verhoging van de OZB gegenereerde middelen beschikbaar te stellen via een subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht (i.o.). De financiële consequenties als volgt te verwerken: 1. De opbrengsten en lasten van 2023 en 2024 te verwerken in de begroting 2023. 2. De opbrengsten en lasten van 2022 te verwerken in de winternota 2022.

Beknopte samenvatting In het Actieplan Lokale Economie hebben gemeente, Vereniging Ambachtse Ondernemers (VAO) en Detailhandelsraad afgesproken te starten met de invoering van een gemeentebreed ondernemersfonds. Hiertoe is in de afgelopen periode een beeld gevormd van het draagvlak en opzet van het ondernemersfonds. Met dit voorstel wordt op basis van dit draagvlakonderzoek voorgesteld het ondernemersfonds in te voeren per 1 januari 2022.

Toelichting Inleiding In het Actieplan Lokale Economie 2019-2022 hebben gemeente, Vereniging Ambachtse Ondernemers (VAO) en Detailhandelsraad afgesproken te starten met de invoering van een gemeentebreed ondernemersfonds Op de raadsinformatieavond van 25 mei jl. bent nu nader geïnformeerd over dit initiatief. In de afgelopen periode heeft er een onderzoek plaatsgevonden om te bekijken of er voldoende draagvlak is om tot instelling van een ondernemersfonds te kunnen overgaan. Inmiddels is dit traject afgerond en worden middels dit voorstel de resultaten gepubliceerd en voorgesteld over te gaan tot invoering per 1 januari 2022.

Wat is een ondernemersfonds? Bij een ondernemersfonds dragen ondernemers en vastgoedeigenaren middels een verhoging van de OZB-belasting op niet-woningen bij aan een fonds, waarbij zij deze bijdrage via samenwerking met andere ondernemers in hun omgeving weer kunnen inzetten voor collectieve maatregelen of activiteiten. Dit werkt als volgt: • De gemeente verhoogt de OZB voor niet-woningen met een vast percentage. Deze verhoging komt, conform de verdeling van de reguliere OZB voor niet-woningen, voor 45% ten laste van gebruikers en 55% ten laste van eigenaren van niet-woningen. Een eigenaar-gebruiker betaalt 100% van de verhoging. • Deze meeropbrengst wordt door de gemeente als subsidie uitgekeerd aan de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht. Dit is een zelfstandige, onafhankelijke stichting, bestuurd door ondernemers of andere relevante stakeholders. • De Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht alloceert deze gelden als 'trekkingsrecht' aan de gebieden of sectoren evenredig met wat deze opgebracht hebben. Maximaal 6% van het totale budget wordt door de stichting gereserveerd voor beheerskosten. • Deze zogeheten ‘trekkingsgebieden’ zijn logisch functioneel samenhangende gebieden, zoals een bedrijventerrein of een winkelgebied.

De ondernemers in een trekkingsgebied kunnen, mits zij zich georganiseerd hebben, in gezamenlijkheid besluiten over de bestedingen in hun trekkingsgebied. Samenwerkende ondernemers krijgen zo een structurele financiële positie. • Ondernemers bepalen in gezamenlijkheid de bestedingsdoelen. Hierbij kan gedacht worden aan onder andere: - Beveiliging en surveillance - Parkmanagement - KVO-certificering - Collectieve inkoop - Duurzaamheidsmaatregelen - Organisatie van evenementen - Promotie van winkelgebieden - Bestrijding van leegstand • Het ondernemersfonds is nadrukkelijk een constructie voor en door ondernemers. De gemeente blijft buiten de besluitvorming over bestedingen. De bestedingsdoelen zijn vrij te bepalen, zolang het een collectief karakter heeft en de besluitvorming transparant verloopt. Gelden voor trekkingsgebieden blijven als geoormerkte reservering staan, waardoor het mogelijk is om te sparen voor grotere investeringen. • Middels een convenant tussen gemeente en Stichting Ondernemersfonds HendrikIdoAmbacht worden afspraken over de onderlinge verhoudingen, randvoorwaarden en prestatieafspraken tussen gemeente en Stichting Ondernemersfonds vastgelegd. Daarmee fungeert het als basis voor het functioneren van de stichting.

Hierin is ook vastgelegd dat de stichting financiële verantwoording aflegt bij de gemeente, ook over haar eigen exploitatie, zodat de gemeente toezicht blijft houden op de bestedingssystematiek van middelen met een publieke oorsprong. • Het bestuur van de stichting ziet erop toe dat de middelen volgens de afspraken in het convenant worden gealloceerd. Een bestuursfunctie bij de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht is onbezoldigd. Wel kan door de stichting professionele capaciteit in de uitvoering worden ingeschakeld, gefinancierd uit de reservering voor beheerskosten. • Tevens wordt een Raad van Advies geinstalleerd. Deze bestaat uit een representatieve vertegenwoordiging van OZB-plichtige sectoren en geeft gevraagd en ongevraagd advies aan het bestuur. • De gehele categorie niet-woningen betaalt mee, dus ook de non-profit sector zoals de zorginstellingen, de culturele sector, onderwijs en sport. Alleen gebouwen die vrijgesteld zijn van OZB-belasting, zoals het gemeentehuis en kerken, dragen niet bij.

• Het fonds wordt ingestoken als een pilot van 3 jaar, waarbij een evaluatie aan het einde van deze periode uitwijst of er genoeg draagvlak is het fonds voort te zetten. Hiermee is evaluatie geborgd, maar krijgt het fonds tegelijkertijd voldoende tijd om zich te bewijzen. Waarom een ondernemersfonds? Een ondernemersfonds draagt bij aan meerdere doelen: • Het biedt een structurele financiële positie voor het bedrijfsleven, om activiteiten en maatregelen in het algemeen belang van ondernemers in gang te zetten die anders niet georganiseerd zouden kunnen worden; • Het structurele karakter ervan betekent dat ook investeringen voor de langere termijn kansrijk zijn; • Het geeft een stimulans aan ondernemers om zich te organiseren en verhoogt daarmee de organisatiegraad op bedrijventerreinen en winkelgebieden; • Het sluit freeridergedrag uit (iedereen betaalt mee); • De opzet van een gemeentebrede voorziening betekent dat het voor alle gebieden geregeld is, waarmee er geen noodzaak meer is voor het instellen van aparte, gebiedsgebonden regelingen als bedrijveninvesteringszones; • Een stichting waarin alle ondernemers middels gebiedsverenigingen zijn vertegenwoordigd dient als gesprekspartner voor de gemeente.

Dit maakt dialoog met het bedrijfsleven voor de gemeente transparanter en zorgt voor een sterkere onderhandelingspositie voor de ondernemers; • Uiteindelijk dragen de gezamenlijke bestedingen van de ondernemers bij aan het vestigingsklimaat en economische ontwikkeling in de gemeente. Inmiddels zijn er ruim 40 gemeentebrede ondernemersfondsen in het land. In de deze fondsen blijkt dat er duidelijk invulling wordt gegeven aan bovenstaande elementen. In de regio Drechtsteden zijn er al langer fondsen actief in Zwijndrecht en Alblasserdam. In andere regiogemeenten worden gesprekken gevoerd over oprichting van een fonds. Richtinggevende principes ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht In het draagvlakonderzoek zijn onderstaande richtinggevende principes meegenomen: • Hoogte van de opslag: €30-€50-€70 in drie jaar De opslag op de OZB is een vast percentage, maar wordt voor de vergelijkbaarheid en om de discussie te kunnen voeren vaak uitgedrukt in € per €100.000 WOZ-waarde. Het is hierbij van belang dat de verschillende trekkingsgebieden een substantieel budget hebben om daadwerkelijk projecten van de grond te krijgen, terwijl er tegelijkertijd een niet te grote druk op de begroting van ondernemers wordt gelegd.

Hier wordt als vertrekpunt gekozen voor een opslag die gradueel oploopt: van €30 per €100.000 WOZ-waarde in het eerste jaar tot €70 per €100.000 WOZ-waarde in het derde jaar en verder (bij voortzetting van het fonds). Op deze manier wordt de begroting van ondernemers niet direct in het eerste jaar, dat toch ook vaak een opbouwjaar is voor het fonds, teveel belast. Tegelijkertijd zorgt de opbouw wel dat uiteindelijk jaarlijks structureel een substantieel budget wordt gevormd. Een dergelijke verhoging levert (op basis van de totale WOZ-waarde niet-woningen in de gemeente) een bruto totale meeropbrengst op van ongeveer €94.000 in het eerste jaar, €157.000 in het tweede jaar en €220.000 in het derde jaar en verder (bij voortzetting van het fonds). Hiervan wordt de opbrengst van de gemeentelijke panden ingehouden. • Omgang maatschappelijke sectoren Niet alleen ondernemingen, maar ook de niet-woningen in de non-profitsector betalen mee aan het fonds. Het gaat hierbij om sectoren zoals sport, cultuur, zorg en onderwijs. Deze kunnen een sectoraal eigen trekkingsrecht krijgen, waarmee zij als sector onderling besluiten over de bestedingsdoelen. In veel fondsen wordt dit gezien als meerwaarde, er worden cross-overs gevonden in bijvoorbeeld culturele evenementen gericht op vitaliteit of

ouderen, of waarbij de sportsector dingen organiseert voor schoolklassen. Wel is het belangrijk aandacht te besteden aan goede inbedding en bestedingsdoelen voor deze sectoren, zeker gezien de beperkte financiële positie van bijvoorbeeld de sport en cultuursector. Draagvlakonderzoek en inrichting fonds Een rapportage van de resultaten van het draagvlakonderzoek is als bijlage bij dit voorstel gevoegd. Hier worden ook de eerste ideeën gepresenteerd met betrekking tot inrichting van het fonds, zoals opgehaald in dit traject. Het fonds is nadrukkelijk voor ondernemers, door ondernemers, en dus is in de inrichting van het fonds ook in belangrijke mate een onderwerp van gesprek tussen de ondernemers. Bij instemming met het ondernemersfonds zal in de komende periode worden gewerkt aan onder andere het verder uitwerken van het systeem van trekkingsrechten en de bestuurssamenstelling van de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht.

Beoogd effect Het ondernemersfonds dient als doel om ondernemers, via een ozb-opslag en een systeem van trekkingsrechten, een financiële positie te verschaffen om gezamenlijk investeringen te doen die het vestigingsklimaat en de economische ontwikkeling van Hendrik-Ido-Ambacht bevorderen.

Argumenten Dit is conform wat gemeente, VAO en Detailhandelsraad in het Actieplan Lokale Economie 20192022 hebben afgesproken. In het Actieplan Lokale Economie is afgesproken dat er gestart wordt met de invoering van een ondernemersfonds. Het is dus een initiatief van het georganiseerd ondernemerschap in de gemeente. Dit vanuit het oogpunt van samen ondernemen, waarbij een fonds het samenwerken optimaal stimuleert en koplopers ondersteunt. Het fonds creëert een structurele financiële positie voor ondernemers om in collectief verband te investeren in de bedrijfsomgeving. Hierdoor kunnen structurele, meerjarige investeringen worden gedaan die zonder een ondernemersfonds niet zouden kunnen worden gedaan. Dat gaat niet alleen over schoon, heel en veilig, maar ook over langjarige thema's als verduurzaming en leegstandsbestrijding. Deze investeringen versterken de lokale economie en het vestigingsklimaat. Een fonds vóór ondernemers, dóór ondernemers met een verplichte bijdrage stimuleert ondernemers zich te organiseren en verenigen om initiatieven te ontplooien. Samenwerking is een voorwaarde om binnen het fonds initiatieven te kunnen ontplooien. Dit verhoogt de organisatiegraad van ondernemers. Ook het uitsluiten van freeridergedrag is een belangrijke onderligger voor collectiviteit.

Het hebben van ondernemersvertegenwoordigingen door de gehele gemeente heen maakt ook samenwerking en dialoog tussen de gemeente en ondernemers gemakkelijker.

Kanttekeningen Er zijn al winkeliersverenigingen die een goedlopend systeem van een jaarlijkse bijdrage van ondernemers en vastgoedeigenaren hebben. Hier is het zaak om deze bestaande organisaties naadloos te integreren in het ondernemersfonds en daarbij geen extra structurele administratieve last te creëren. Dit is al in meerdere bestaande ondernemersfondsen succesvol gedaan.

Alle gebieden en sectoren dienen een zodanige plek te krijgen in het fonds dat zij bestedingsdoelen vinden en projecten kunnen ontplooien. Dit speelt met name voor de maatschappelijke sectoren, die vanwege hun status als niet-woning ook onderdeel zijn van het fonds maar een andere rol hebben dan ondernemers. In de opstartfase van het fonds wordt er nadrukkelijk aandacht besteed aan deze groep deelnemers en het komen tot een structurele inbedding van deze sectoren in het fonds.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Ja

Duurzaamheid In het traject van oprichting van het ondernemersfonds is duurzaamheid nog niet van toepassing. Na oprichting van het ondernemersfonds zijn de ondernemers vrij in het bepalen van de bestedingsdoelen van hun trekkingsrecht. In ondernemersfondsen in andere gemeenten zijn hier ook initiatieven te zien met betrekking tot duurzaamheid, zoals gezamenlijke inkoop van duurzame energie, de aanleg van zonnepanelen of realisatie van elektrische laadpunten.

Financiën De OZB-heffing op niet-woningen wordt geheven in een percentage van 45% van de gebruikers en 55% van de eigenaren. Een eigenaar-gebruiker betaalt 100%. De bijdrage voor het ondernemersfonds wordt ook naar deze rato geheven, hetgeen neerkomt op - 2022: €13,50 voor gebruikers, €16,50 voor eigenaren per €100.000 WOZ-waarde - 2023: €22,50 voor gebruikers, €27,50 voor eigenaren per €100.000 WOZ-waarde - 2024: €31,50 voor gebruikers, €38,50 voor eigenaren per €100.000 WOZ-waarde Deze verhoging komt bovenop een eventuele reguliere wijziging van de OZB-belasting en wordt als percentage uitgedrukt meegenomen in de OZB-verordening voor 2022 en verder. Als een pand leegstaat, wordt er geen gebruikersheffing geïnd. Deze "misgelopen" opbrengsten worden, op basis van de het gemiddelde leegstandspercentage, al verrekend in de totale opbrengst van het fonds. Aangezien het ondernemersfonds gevoed wordt door een opslag op een bestaande belasting, zijn de bijkomende incassokosten voor de gemeente nihil. Wel is een begrotingswijziging nodig om de effecten van de inkomsten en uitgaven van het ondernemersfonds op te nemen. Deze effecten zijn budgettair neutraal.

Juridisch De verhoging van de OZB-belasting niet-woningen ten behoeve van het ondernemersfonds wordt verankerd in de OZB-verordening 2022 en volgende jaren, en wordt hierin ook apart benoemd. Bij oprichting van de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht krijgt het ondernemersfonds een juridische status. Na oprichting van de Stichting en installatie van het stichtingsbestuur worden de juridische en financiële afspraken tussen Stichting en gemeente vastgelegd in een convenant. Dit convenant wordt door het college afgesloten en hierover wordt de raad geïnformeerd.

Communicatie en participatie In aanloop naar dit raadsvoorstel is een draagvlakonderzoek uitgevoerd, waarvoor verschillende communicatie- en participatiemomenten hebben plaatsgevonden. De resultaten hiervan zijn te vinden in de bijlage.

Na raadsbesluit zal deze worden gepubliceerd. Daarnaast wordt hier middels de reguliere kanalen (o.a. nieuwsbrieven, social media) over gecommuniceerd en zullen de betrokken stakeholders per email persoonlijk worden geïnformeerd. Tot het moment dat de stichting operationeel is, verzorgt de gemeente de communicatie rondom het ondernemersfonds. Hierna is communicatie de verantwoordelijkheid van de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht.

Vervolgstappen Planning van de vervolgstappen Bij een positief besluit zal per 1 januari 2022 de OZB-belasting op niet-woningen verhoogd worden met het vastgestelde bedrag. Deze opbrengsten worden gereserveerd voor de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan de concrete inrichting van het fonds: • Oprichten Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht • Werven en installeren stichtingsbestuur en raad van advies • Opstellen, vaststellen en ondertekenen convenant tussen gemeente en stichting • Samen met de stakeholders definitief vaststellen begrenzing trekkingsgebieden • Inrichting afhandeling projectaanvragen door Stichting Ondernemersfonds HendrikIdoAmbacht • Vaststellen en communiceren budgetten per trekkingsgebied (naar rato van opbrengst) Naar verwachting zullen in Q2 van 2022 de voorbereidingen ten aanzien van implementatie van het fonds worden afgerond door de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht en is deze geheel zelfstandig operationeel. Vanaf dan is het ook mogelijk voor trekkingsgerechtigden om projecten op te starten gefinancierd uit het fonds. Het stichtingsbestuur vervult een aanjaagrol in het organiseren van trekkingsgebieden daar waar nog geen bestaand samenwerkingsverband is en in het komen tot concrete projecten.

Mocht het voor een trekkingsgebied niet mogelijk blijken zich in het eerste jaar te organiseren en dus gebruik te maken van het trekkingsrecht, dan blijven deze gelden als geoormerkte reservering staan bij de stichting Ondernemersfonds, voor gebruik in de daaropvolgende twee jaren. In het voorjaar van 2024 wordt een evaluatie van het functioneren van het fonds opgestart, teneinde een besluit te kunnen nemen over voortzetting van het fonds. De resultaten van de evaluatie zullen door de stichting aan college en raad worden voorgelegd.

Verantwoordelijkheid voor uitvoering Beleid en Ontwikkeling - Economische zaken

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht

De secretaris,

De burgemeester,

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders, voorstelnr. 2021-0113877

besluit:

1. Medewerking te verlenen aan het instellen van een ondernemersfonds door in te stemmen met een verhoging van het OZB-tarief niet-woningen met: - € 30 per € 100.000 WOZ-waarde per 1 januari 2022 - € 20 per € 100.000 WOZ-waarde per 1 januari 2023 (tot € 50 per € 100.000 WOZ-waarde) - € 20 per € 100.000 WOZ-waarde per 1 januari 2024 (tot € 70 per € 100.000 WOZ-waarde) ten behoeve van de dekking van een ondernemersfonds voor een periode van 3 jaar (tot 31 december 2024) 2. De door de verhoging van de OZB gegenereerde middelen beschikbaar te stellen via een subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Hendrik-Ido-Ambacht (i.o.). De financiële consequenties als volgt te verwerken: 1. De opbrengsten en lasten van 2023 en 2024 te verwerken in de begroting 2023. 2. De opbrengsten en lasten van 2022 te verwerken in de winternota 2022. Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 4 oktober 2021.

De griffier,

De voorzitter,

G.H. Logt

J. Heijkoop