Raadsvoorstel 7.1 Principebesluit toekomstige samenwerking Drechtsteden

Zaaknummer

2020-0146702

Agendanummer

7.1

Datum vergadering

Maandag 11 januari 2021 om 20.00 uur

Aan

Gemeenteraad

Betreft

Principebesluit toekomstige samenwerking Drechtsteden

Portefeuillehouder

A. Flach

Vertrouwelijk:

Nee

Voorgesteld besluit 1. in te stemmen met de koers en uitwerkingsrichting voor de toekomstige Drechtsteden samenwerking verwoord in het geformuleerde principebesluit voor de colleges van de Drechtstedengemeenten op 27 oktober 2020: • De GRD wordt getransformeerd. Huidige tekst GRD wordt vervangen door een nieuwe GRtekst. • Zowel in de nieuwe GR als in de nieuwe service-gemeente helderheid over toe- en uittreding/deelname. Uitnodigend naar omliggende gemeenten. • In het kader van gedeeld eigenaarschap wordt de huidige GR omgebouwd naar een klassieke GR voor de sociale dienst, met daarin de volgende uitgangspunten: o Beleid hieromtrent wordt in de GR opgesteld en uitgevoerd, waarbij het lokaal primaat het startpunt is; o Robuust pakket van gezamenlijke diensten; o Maatwerk meer dan nu mogelijk; eventuele meerkosten hiervan wel altijd voor de afnemer, ook voor wat betreft investering in lokale ambtelijke capaciteit; o Bij besluiten streven naar consensus, maar indien er toch wordt gestemd moet er rekening worden gehouden enerzijds met belangen langs de lijnen van inwonersaantal / financiële bijdrage en anderzijds voorkomen dat er volledige overheersing is door “stedelijk gebied” of “poldergebied”. • Voor de overige dochters van de GRD wordt in principe gekozen voor een service-gemeente vanuit Dordrecht met zakelijke dienstverleningsovereenkomsten.

Hierbij hanteren we verschillende service-levels met een transparant kostenplaatje. Geen gedwongen winkelnering en commitment voor een aantal jaar voor een bepaald level. • Zowel de service-gemeente inzake bedrijfsvoering als de nieuwe GR op sociaal behoeft nadere uitwerking en inkleuring. Dordrecht komt voor Kerstmis als penvoerder met een voorstel daartoe en doet dat in samenspraak met de 7 gemeentesecretarissen. • Voor wat betreft de GR “sociaal” wordt tevens een bestuurlijke klankbordgroep met portefeuillehouders gevormd. • We vragen zo spoedig mogelijk commitment aan de 7 gemeenteraden op dit principebesluit. Dordrecht zal een eenduidig besluit voorbereiden dat via de colleges aan de 7 gemeenteraden kan worden voorgelegd. • Definitieve besluitvorming wordt voorgelegd in de vorm van een aangepaste GR-tekst en aanvullende besluiten in Q1 van 2021 • Communicatie (zowel richting raden als organisatie(s)) geschiedt eenduidig, voorbereid door penvoerder Dordrecht in samenspraak met de 7 gemeentesecretarissen. • Er worden in het nieuwe model inspirerende kwartaalbijeenkomsten geïntroduceerd waar politiek, bedrijfsleven en kennisinstellingen elkaar ontmoeten, bestaande uit plenair deel, workshops en ruimte voor ontmoeting/lunch/borrel.

• Het jaar 2021 wordt benut voor de implementatie. • Zowel inzake voortgang, communicatie en implementatie wordt in hoge mate het belang van de huidige organisatie en de medewerkers in acht genomen en betrokken. • 1 januari 2022 moet een en ander doorgevoerd zijn, zodat de nieuwe raads- en collegeperiode goed kan starten. 2. Inzake het sociaal domein aan te geven dat overkoepelend beleid door de lokale raden moet worden vastgesteld en dat stemgewicht moet worden gebaseerd op basis van het inwoneraantal. 3. Inzake het bedrijfsvoeringsdomein aan te geven dat de nieuwe vorm van samenwerking niet mag leiden tot hogere kosten.

Beknopte samenvatting Al sinds 2017 wordt gesproken over de doorontwikkeling van de Drechtstedelijke samenwerking. Naar aanleiding van het Deetman-rapport zijn in 2019 besluiten genomen over de samenwerking in het ruimtelijk-economisch domein. Op 29 oktober 2019 heeft de Dordtse raad een motie aangenomen over de samenwerking in de Drechtsteden in het sociaal domein. Naar aanleiding daarvan hebben de colleges van de Drechtstedengemeenten in drie conferenties met elkaar gesproken. De derde collegeconferentie was op 27 oktober jl. Tijdens deze laatste conferentie zijn de colleges tot een principebesluit gekomen over de toekomstige samenwerking tussen de Drechtstedengemeenten in het sociaal domein én over de overige dochters van de GRD.

Toelichting Inleiding De gemeenteraad van Dordrecht heeft in oktober 2019 een motie aangenomen over de regionale samenwerking in het sociaal domein. Hierna hebben de zeven colleges van de Drechtsteden met elkaar twee verschillende mogelijkheden voor deze samenwerking verkend. De colleges hebben aangegeven samen te willen blijven optrekken om zaken robuust te organiseren. Aan de andere kant willen ze meer mogelijkheden voor maatwerk, passend bij de lokale opgaven en bij de financiële situatie. Sociaal domein De huidige samenwerking in de GRD op het sociaal domein heeft voordelen van effectiviteit en efficiency. Dit heeft aan de andere kant ook geleid tot een mate van standaardisatie en uniformiteit die, mede vanwege de Rijks decentralisaties, niet meer past bij de huidige opgaven en (financiële) omstandigheden van de gemeenten. Het Rijk heeft gelijktijdig met de drie decentralisaties flinke kortingen doorgevoerd die de financiering van het sociaal beleid onder druk zet. Oplopende kortingen bij de Participatiewet en de Jeugdzorg leiden tot knelpunten. Daarnaast is sprake van verder oplopende tekort op de bijstandsuitkeringen, als direct gevolg van fors teruglopende rijksmiddelen en een toenemend aantal cliënten. Er is druk ontstaan op de financiële en beleidsinhoudelijke solidariteit.

Verder is geconstateerd dat in de loop der jaren sprake is van een bestuurlijk complexe samenwerkingspraktijk. De gemeenten hebben waardering uitgesproken voor de huidige dienstverlening in het sociaal domein. Ondanks dat is er behoefte aan meer ruimte voor lokale regie, eigen lokale beleidskeuzes en maatwerk in ambities en uitvoering.

Tijdens de conferenties is eerst getrechterd naar twee mogelijke varianten voor de samenwerking in het sociaal domein: de klassieke GR-regeling en een servicegemeente-constructie. De klassieke GRregeling is daarbij bedoeld in de vorm van een collegeregeling en dus zonder Drechtraad en Drechtstedenbestuur. De servicegemeente is een constructie waarin de gemeente Dordrecht in een zakelijke relatie taken uitvoert voor en dienstverlening levert aan de andere gemeenten. Op 27 oktober van dit jaar hebben de colleges in gezamenlijkheid een principebesluit genomen over de samenwerking in het sociaal domein. Er is voor gekozen om de huidige GRD op te splitsen. De bestaande GRD wordt afgeslankt tot een collegeregeling GR Sociaal Domein, waarin de SDD zal functioneren. Bedrijfsvoering Tijdens deze laatste collegeconferentie is ook gesproken over de huidige samenwerking in het bedrijfsvoeringsvoeringsdomein (ServiceCentrum Drechtsteden, IngenieursBureau Drechtsteden, GemeenteBelastingen Drechtsteden en het OnderzoekCentrum Drechtsteden). Hier is gekozen voor een constructie waarbij de gemeente Dordrecht als servicegemeente de brede bedrijfsvoeringstaken buiten het sociaal domein voor de overige gemeenten gaat verzorgen. Hiervoor worden de genoemde GRD-dochters ondergebracht in de Dordtse organisatie.

Principebesluit Tijdens de collegeconferentie van 27 oktober is een principebesluit genomen voor zowel het sociaal als het bedrijfsvoeringsdomein, dat nu wordt voorgelegd aan de raden. Belangrijk in dit principebesluit is, dat in de komende tijd gewerkt zal moeten worden aan een nadere duiding van deze nieuwe vormen van samenwerking. Op basis daarvan zal definitieve besluitvorming worden voorgelegd. Deze nadere uitwerking is essentieel. Afhankelijk daarvan zullen we een definitief besluit gaan nemen.

Beoogd effect Met deze nieuwe vorm van samenwerking beogen de gemeenten meer focus op lokaal primaat met ruimte voor lokaal maatwerk en lokale ambities, waarbij aandacht is voor zowel grootstedelijke problematiek als de opgaven van de kleinere gemeenten. Een ander doel is een minder complexe bestuurlijke samenwerkingspraktijk. Daarnaast is gezocht naar een vorm van samenwerking waarbij de gewaardeerde expertise van de GRD-dochters wordt gewaarborgd en tot zijn recht komt. Voor Hendrik-Ido-Ambacht beoogt dit voorstel ook het zelfstandig blijven van onze gemeente én het behouden van een eigen zelfstandige ambtelijke organisatie.

Argumenten Dienstverlening aan onze inwoners staat voorop Bovenal willen wij zorgen voor een goede dienstverlening aan onze inwoners. Dat geldt zowel voor de primaire processen als voor de ondersteunende processen. In het sociaal domein is de situatie veranderd toen in 2015 de aansturing en verantwoordelijkheid op gemeentelijk niveau is gekomen met de overgedragen taken van het Rijk van de decentralisaties op de Participatiewet, WMO en de Jeugdzorg. De belangrijkste gedachte hierbij is het dichterbij de inwoner organiseren. Voor lokale bestuurders in het sociaal domein betekent dit dat zij invulling willen geven aan hun rol als bestuurder en aan de voorkant sturing willen oppakken, met democratische legitimiteit. De keus voor een collegeregeling vergroot zo onze lokale invloed. Er is daarnaast meer behoefte aan lokale beleidsruimte. De samenwerking in een klassieke GR-regeling geeft hier goed vorm aan. Voor bedrijfsvoering is er de wens van zo min mogelijk bestuurlijke drukte. Bedrijfsvoering zou niet moeten leiden tot politieke discussies. De ambitie, kwaliteit en innovatie van onze bedrijfsvoering moeten echter wél aansluiten bij de grote strategische opgaven waar we als gemeenten voor staan.

Daarbij zien we dat de ambities van de gemeente Dordrecht anders en/of groter zijn dan die van de kleinere gemeenten. Dit verschil in ambities kan zowel in een klassieke GR-regeling als in een servicegemeente-constructie worden vorm gegeven. Voor nu is gekozen voor een servicegemeenteconstructie. Overigens hebben we goede ervaringen met Dienstverlening Drechtsteden, dat ook in een servicegemeente- constructie is vorm gegeven. Doorpakken en besluiten nemen Na een lange tijd van praten en varianten uitwerken, is het tijd om besluiten te nemen en door te pakken. De sociaal-economische én ook de financiële posities van de gemeenten vragen om handelen. In de laatste collegeconferentie is 2021 beschouwd als jaar van transitie, zodat begin 2022 de besluiten kunnen zijn uitgevoerd en de nieuwe collegeperiode goed kan starten. Onze maatschappelijke partners en de medewerkers van de GRD en Drechtstedengemeenten verdienen duidelijkheid.

Kanttekeningen In een korte tijd moet veel worden uitgewerkt De colleges hebben afgesproken dat Dordrecht nog voor Kerstmis komt met een met een voorstel voor nadere uitwerking van de servicegemeente-constructie en voor de nieuwe GR op sociaal domein. Uitwerking betreft bijvoorbeeld de tekst van de gemeenschappelijke regeling. Daarbij behoren een maatwerkpakket, portefeuilleverdeling, onderscheid tussen AB en DB. Maar ook de stemverhouding, met bijzondere aandacht voor waardering van inbreng in inwoneraantal/klanten/opdracht/budget. Daarnaast moet een businesscase worden gemaakt voor het onderdeel bedrijfsvoering. Dit alles is noodzakelijk voordat definitieve besluiten kunnen worden genomen. Afgesproken is dat in het eerste kwartaal van 2021 definitieve besluitvorming wordt voorgelegd in de vorm van een aangepaste GR-tekst en aanvullende besluiten. Er is een risico in de haalbaarheid van deze planning. Vervolgens zullen door de raden nog meer besluiten moeten worden genomen, over bijvoorbeeld de definitieve GR-tekst, welke onderdelen al dan niet worden afgenomen bij de service gemeente of welk service-level we kiezen. Voor ons zal dit betekenen dat we moeten bezien welke onderdelen we al dan niet afnemen of welk service-level we willen kiezen. Er moet met andere woorden nog erg veel gebeuren om op 1 januari 2022 alles ingevoerd te hebben.

Lokaal primaat en stemgewicht In het opgestelde principebesluit is aangegeven dat beleid voor het sociaal domein in de GR wordt opgesteld en uitgevoerd, waarbij het lokaal primaat het startpunt is. In aanvulling daarop, vinden wij het belangrijk dat het overkoepelend sociaal beleid wordt vastgesteld door de lokale raden, zodat sturing daadwerkelijk aan de voorkant kan worden opgepakt. Wanneer er in de nieuwe vorm van samenwerking in het sociaal domein een situatie ontstaat waarbij moet worden gestemd, kan het stemgewicht op verschillende criteria worden gebaseerd. Het criterium van het aantal inwoners is wat ons betreft het meest objectief en verdient daarom de voorkeur. Geen urgentie op het onderdeel bedrijfsvoering in Hendrik-Ido-Ambacht Anders dan andere gemeente(n) ervaren wij geen knelpunten in de dienstverlening bij bedrijfsvoering die wij expliciet aan de samenwerkingsconstructie wijten. Natuurlijk kan het op onderdelen altijd beter, maar de producten en diensten die wij geleverd krijgen van de dochters die onder onder het bedrijfsvoeringsdomein vallen, zijn over het algemeen naar tevredenheid. De

huidige vorm van samenwerking voldoet dan ook. Een andere manier van samenwerking op bedrijfsvoering is voor ons dus geen noodzaak. In de collegeconferentie hebben we aangegeven onder voorwaarden bereid te zijn om de keus te maken voor het construct van een servicegemeente. Daarbij is het verschil tussen de Drechtstedengemeenten voor ons belangrijk. Dordrecht zal immers andere eisen stellen dan de andere gemeenten. Het bieden van verschillende service-levels is voor ons dan ook essentieel. We moeten een keus kunnen maken voor een servicelevel dat bij ons past en voldoet aan onze voorwaarden. Daarnaast zullen wij de uitgewerkte voorstellen toetsen aan (in ieder geval) de volgende criteria: de kwaliteit van de dienstverlening moet minimaal gelijk blijven en de nieuwe vorm van dienstverlening moet niet leiden tot hogere kosten. De voorstellen die Dordrecht gaat doen zullen we in de komende periode kritisch moeten beoordelen op basis van (in ieder geval) deze criteria. Principe-besluit over bedrijfsvoeringsdomein komt plotseling Nadat de discussie over het ruimtelijk-economisch domein werd afgesloten, is het gesprek gestart over de samenwerking in het sociaal domein. Dit gebeurde naar aanleiding van de genoemde Dordtse motie. In het Deetman-rapport werd aangeven dat de samenwerking in het bedrijfsvoeringsdomein binnen het GRD-construct doorgezet kon worden.

Wel werd de oproep gedaan om te komen tot optimalisatie, bijvoorbeeld op het gebied van integraliteit en innovatie. Maar dus bínnen het GRD-domein. Een andere vorm van samenwerking op dit onderdeel is eerder dan ook geen onderwerp van gesprek geweest. Pas tijdens de derde en laatste bijeenkomst kwam de toekomst van de bedrijfsvoering kort ter sprake. Voorafgaand heeft hierover geen ambtelijk gesprek plaatsgevonden. De secretarissen is gevraagd om voor het sociaal domein twee varianten uit te werken. Hen is geen advies gevraagd over bedrijfsvoering. Ambtelijk zijn we verbaasd over het verloop van dit proces, temeer daar bedrijfsvoering juist het domein van de secretarissen is. Financiële consequenties zijn nog niet nader geduid De financiële consequenties van (de overgang naar) deze nieuwe vormen van samenwerking zijn nog niet in beeld gebracht. Dat gebeurt in de nadere uitwerking. Het is daarmee niet helder welk effect dit kan hebben op onze begroting. Bij de beoordeling van de uitwerking straks, zal daarom voor ons één van de uitgangspunten zijn dat de nieuwe vorm van samenwerking financieel positieve effecten heeft, of dat we bij gelijke kosten een betere kwaliteit krijgen.

Alle afzonderlijke raden moeten besluiten nemen De colleges van de Drechtstedengemeenten hebben in de afgelopen periode, elk op hun eigen manier, over dit onderwerp met hun raden gesproken en daarbij standpunten en gedachten uitgewisseld. Nu dat het principebesluit door de college is genomen, is de volgende stap dat alle zeven raden hierover ook besluiten nemen, het liefst zoveel mogelijk in hetzelfde tijdsbestek. Een mogelijk risico is dat de raden geen gelijke besluiten nemen of qua besluitvorming erg in tijd zullen uiteenlopen. Bovendien is tot nog toe niet in alle raden gesproken over deze ontwikkeling in het bedrijfsvoeringsdomein. De discussies zijn tot nog toe vooral gegaan over de samenwerking in het sociaal domein. Cultuur en gedrag zijn de basis voor een goede samenwerking Een belangrijke basis voor een goede samenwerking, in welke vorm dan ook, is de cultuur van die samenwerking. Zo constateerde Deetman ook al in zijn onderzoek. Vertrouwen en onderling

gerespecteerd gedrag liggen hieraan ten grondslag. Dit is doorslaggevend voor elke variant van samenwerking die we kiezen. De plotselinge nieuwe opvatting over de invulling op het bedrijfsvoeringsdomein werkt hier niet aan mee.

Consequenties van het voorstel Begrotingswijziging Nee

Duurzaamheid n.v.t.

Financiën Een transitie voorstel met daarbij nadere financiële inzichten, moet later volgen. Kosten en dekking zijn nu nog niet duidelijk.

Juridisch De GRD wordt getransformeerd. De huidige GRD-tekst wordt vervangen door een nieuwe GR-tekst voor het sociaal domein. Ook voor bedrijfsvoering geldt dat de juridische consequenties in beeld zullen moeten worden gebracht.

Communicatie en participatie De colleges van de Drechtstedengemeenten hebben in een drietal conferenties met elkaar gesproken onder dagvoorzitterschap van Marja Bijsterveldt, burgemeester van Delft. In onze gemeente zijn meerdere bijeenkomsten met de raad en het college geweest. Daarnaast is het volgende gebeurd op het sociaal deel: - De portefeuillehouders sociaal domein hebben een advies over maatwerk opgesteld; - De gemeentesecretarissen hebben een keuzenotitie van de 2 sturingsvarianten uitgewerkt - Onder leiding van een externe WGR expert is een tussentijdse bestuurlijke casussessie met bestuurlijke vertegenwoordigers vanuit de gemeenten georganiseerd om te proeven hoe het in de praktijk kan gaan lopen. - De regiovoorzitter heeft een gesprek gevoerd met het presidium van de Drechtraad. Tevens hebben de regiovoorzitter en vicevoorzitter van de regio oriënterend gesproken met de OR van de GRD. - Het MT van de GRD heeft een oriëntatie traject gelopen. Tevens heeft dit MT oriënterend gesproken met de OR van de GRD.

Vervolgstappen Planning van de vervolgstappen Afgesproken is dat het in de conferentie door de colleges geformuleerde besluit eenduidig wordt voorgelegd aan de zeven gemeenteraden, zodat in december 2020 (uiterlijk 2021) de raden commitment geven op dit principebesluit en de koers. In het besluit is aangegeven dat zaken nadere uitwerking en inkleuring behoeven, wie daarvoor aan de lat staan en wanneer beoogde oplevering

is. Het doel is dat de besluiten op 1 januari 2022 zijn doorgevoerd en de nieuwe raads- en collegeperiode goed kan starten.

Verantwoordelijkheid voor uitvoering De gemeente Dordrecht is verantwoordelijk voor de uitvoering van dit besluit.

Burgemeester en wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht De secretaris,

De burgemeester,

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht;

Gezien het voorstel van burgemeester en wethouders, voorstelnr. 2020-0146702

besluit:

1. in te stemmen met de koers en uitwerkingsrichting voor de toekomstige Drechtsteden samenwerking verwoord in het geformuleerde principebesluit voor de colleges van de Drechtstedengemeenten op 27 oktober 2020: • De GRD wordt getransformeerd. Huidige tekst GRD wordt vervangen door een nieuwe GRtekst. • Zowel in de nieuwe GR als in de nieuwe service-gemeente helderheid over toe- en uittreding/deelname. Uitnodigend naar omliggende gemeenten. • In het kader van gedeeld eigenaarschap wordt de huidige GR omgebouwd naar een klassieke GR voor de sociale dienst, met daarin de volgende uitgangspunten: o Beleid hieromtrent wordt in de GR opgesteld en uitgevoerd, waarbij het lokaal primaat het startpunt is; o Robuust pakket van gezamenlijke diensten; o Maatwerk meer dan nu mogelijk; eventuele meerkosten hiervan wel altijd voor de afnemer, ook voor wat betreft investering in lokale ambtelijke capaciteit; o Bij besluiten streven naar consensus, maar indien er toch wordt gestemd moet er rekening worden gehouden enerzijds met belangen langs de lijnen van inwonersaantal / financiële bijdrage en anderzijds voorkomen dat er volledige overheersing is door “stedelijk gebied” of “poldergebied”. • Voor de overige dochters van de GRD wordt in principe gekozen voor een service-gemeente vanuit Dordrecht met zakelijke dienstverleningsovereenkomsten.

Hierbij hanteren we verschillende service-levels met een transparant kostenplaatje. Geen gedwongen winkelnering en commitment voor een aantal jaar voor een bepaald level. • Zowel de service-gemeente inzake bedrijfsvoering als de nieuwe GR op sociaal behoeft nadere uitwerking en inkleuring. Dordrecht komt voor Kerstmis als penvoerder met een voorstel daartoe en doet dat in samenspraak met de 7 gemeentesecretarissen. • Voor wat betreft de GR “sociaal” wordt tevens een bestuurlijke klankbordgroep met portefeuillehouders gevormd. • We vragen zo spoedig mogelijk commitment aan de 7 gemeenteraden op dit principebesluit. Dordrecht zal een eenduidig besluit voorbereiden dat via de colleges aan de 7 gemeenteraden kan worden voorgelegd. • Definitieve besluitvorming wordt voorgelegd in de vorm van een aangepaste GR-tekst en aanvullende besluiten in Q1 van 2021 • Communicatie (zowel richting raden als organisatie(s)) geschiedt eenduidig, voorbereid door penvoerder Dordrecht in samenspraak met de 7 gemeentesecretarissen. • Er worden in het nieuwe model inspirerende kwartaalbijeenkomsten geïntroduceerd waar politiek, bedrijfsleven en kennisinstellingen elkaar ontmoeten, bestaande uit plenair deel, workshops en ruimte voor ontmoeting/lunch/borrel. • Het jaar 2021 wordt benut voor de implementatie.

• Zowel inzake voortgang, communicatie en implementatie wordt in hoge mate het belang van de huidige organisatie en de medewerkers in acht genomen en betrokken. • 1 januari 2022 moet een en ander doorgevoerd zijn, zodat de nieuwe raads- en collegeperiode goed kan starten.

2. Inzake het sociaal domein aan te geven dat overkoepelend beleid door de lokale raden moet worden vastgesteld en dat stemgewicht moet worden gebaseerd op basis van het inwoneraantal. 3. Inzake het bedrijfsvoeringsdomein aan te geven dat de nieuwe vorm van samenwerking niet mag leiden tot hogere kosten.

Aldus besloten door de raad der gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in zijn openbare vergadering van 11 januari 2021

De griffier,

De voorzitter,

G.H. Logt

J. Heijkoop