RA575 - Hendrik Ido Ambacht - Accountantsverslag 2020
Tekst van het document
ACCOUNTANTSVERSLAG 2020
Gemeente Hendrik Ido Ambacht
5 juli 2021
Aanbiedingsbrief
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van de gemeente Hendrik Ido Ambacht T.a.v. de heer G. Logt, Raadsgriffier Postbus 34 3340 AA Hendrik Ido Ambacht
Wij hebben de jaarrekening 2020 van gemeente Hendrik Ido Ambacht (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 9 november 2020, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2020. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Rotterdam, 5 juli 2021
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Dit jaar kwamen daar nog de gevolgen van het coronavirus bij, waardoor wij niet of nauwelijks bij u op locatie konden langskomen en alle informatie en vragen digitaal hebben moeten afstemmen. Het gevolg hiervan was een iets minder efficiënt proces vanwege de inherente beperkingen aan de digitale middelen. Desondanks is het proces goed verlopen. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking.
Kenmerk: MS/MF/RA575
Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
w.g. C.M. Steehouwer MSc RA
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD
2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING
AANDACHTSPUNTEN VOOR 2021
De jaarrekening 2020 is getrouw.
De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn rechtmatig.
De ongecorrigeerde controleverschillen blijven onder de goedkeuringstolerantie.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.
De WNT is nageleefd.
Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.
ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN
Forse afname boekwaarde grondexploitaties a.g.v. gerealiseerde verkopen Volgerlanden.
Geen tussentijdse winstneming op Ambachtsezoom, doordat gerealiseerde verkopen achterblijven op plan.
Gemeente zelfstandig risicodrager voor Volgerlanden, echter nog niet geformaliseerd. Verliesvoorziening Volgerlanden toegenomen met € 200.000 bij een licht verbeterd eindsaldo. Tijdelijke ondersteuning zelfstandig ondernemers (Tozo) als maatregel n.a.v. COVID-19. Uitvoering belegd bij SDD en lang onduidelijkheid gebleven over wijze van verantwoorden en toepassing regels. Te verantwoorden in SiSa 2021. Algemene beeld; prestatieverklaringen zorginstellingen vertraagd, geen doorwerking naar gemeenten.
DASHBOARD
RESULTAAT 2020
Op basis van de door ons uitgevoerde jaarrekeningcontrole komen wij tot de volgende top-4 aan aandachtspunten voor het komende jaar:
Invoering rechtmatigheidsverantwoording;
Jaarrekeningproces is verbeterd. Wel blijven investeren in nog betere aanlevering.
Aandacht voor gemeentebrede (fraude)risicoanalyse, inclusief agenderen in auditcommissie;
Verschillende algemene reserves. Advies deze samen te voegen, dan wel de specifiek gelabelde reserves te presenteren als bestemmingsreserve (n.a.v. vraag & antwoord Commissie BBV).
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN EN OBSERVATIES
5
JAARREKENING
Er is geen sprake van overschrijding op programma’s, derhalve geen sprake van begrotingsonrechtmatigheid op dit vlak.
(x €1.000)
2020
Begroting (na wijziging)
Saldo van baten en lasten
17.537
14.624
Mutatie reserves
-16.859
-14.584
678
40
Resultaat
Het resultaat van de gemeente Hendrik Ido Ambacht over het jaar 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 678.000 voordelig. De afwijking van de realisatie ten opzichte van de begroting is beperkt te noemen, uitgedrukt in de totaal begrote lasten.
UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN 7,00
Er is geen sprake van kredietoverschrijdingen, welke groter zijn dan de rapporteringstolerantie.
6,00
Twee doorlopende contracten en een regionaal contract zijn in het kader van EU-aanbesteding als (gedeeltelijk) onrechtmatig aangemerkt. De totale besteding op deze contracten bedraagt € 227.000 over 2020.
4,00
Lening u/g nog te formaliseren in overeenkomst.
1,00
H4-regeling bevat een fout van € 55.000 betreffende de BTW die hierin als besteding zijn opgevoerd. Dit betreft een dubbele declaratie die conform de regels is verantwoord, echter vanwege de (landelijke) onduidelijkheid vanuit de Belastingdienst fout moet worden gerekend in de SiSa-verantwoording.
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
5,70 6,20
5,00
3,70 3,40
3,00 2,00 2017
2018
2019
2020
Weerstandsvermogen nog steeds uitstekend, financiële positie fors verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar. Dit is voornamelijk zichtbaar in solvabiliteit en schuldquote. Zie verder ook paragraaf 3.2.
BIJLAGEN
6
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw & rechtmatig 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Gecorrigeerde fouten 2.5 Top 4-aandachtspunten voor 2021
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (1)
COVID-19 enorme impact op boekjaar 2020. Zie hiervoor onze managementletter en de BADO-notitie.
7
Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2020 De situatie en ontwikkelingen rond het coronavirus hebben een grote impact gehad het afgelopen jaar en dus ook op de jaarrekening over het boekjaar 2020. Ook voor 2021 zal dit naar verwachting nog in belangrijke mate het geval zijn. Wij hebben in onze managementletter u hierover ook al geïnformeerd en zijn de afgelopen periode meerdere keren in overleg geweest met uw organisatie. Eind februari is de BADO-notitie met betrekking COVID-19 “effecten en risico's voor decentrale overheden” uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is behandeld in de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA en is daarmee ook richtinggevend geweest bij onze controle van de jaarrekening 2020. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-en-risicos-corona-voor-jaarrekening2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en de specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en onze controleverklaring.
Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar de jaarrekening en naar paragraaf 3.1 van dit verslag.
Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening is goed verlopen.
De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle i.r.t. COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft zowel het samenstellen van de jaarrekening als onze controle grotendeels digitaal en op afstand plaatsgevonden. Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen: • Ook al zijn we het digitale werken al meer dan een jaar gewend, het blijft bijzonder om te constateren dat het mogelijk is geweest de jaarrekening op te stellen en te controleren. De samenwerking was, ondanks alle COVID-19 maatregelen, plezierig en constructief. • Het proces heeft enige vertraging opgelopen door het op afstand werken waardoor afstemming van vragen meer doorlooptijd heeft. Daarnaast is in overleg enige fasering in de aanlevering gerealiseerd waardoor met name de controle van de rechtmatigheid later heeft plaatsgevonden. Hierover zijn proactief afspraken gemaakt. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid dit proces met u te evalueren.
De gevolgen van COVID-19 zijn uitgebreid en evenwichtig toegelicht in een separate paragraaf.
DASHBOARD
Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente heeft ervoor gekozen om in één overzichtelijke paragraaf toe te lichten welke gevolgen COVID-19 op de gemeente Hendrik Ido Ambacht heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft genomen respectievelijk uitgevoerd. Per programma zijn vervolgens de effecten van Corona op de jaarrekening 2020 beschreven (ten opzichte van de begroting). Wij beoordelen dit als een evenwichtige wijze van verslaglegging en zijn van mening dat dit een adequate verantwoording is van de effecten van COVID-19 voor uw gemeente.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (2)
Tozo uitgevoerd door Sociale Dienst Drechtsteden Afrekening via SiSabijlage van de GRD
8
Tozo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten: Tozo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020
Tozo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020
Tozo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021
De Tozo-regeling is aanvankelijk als een regelluwe regeling geïntroduceerd, waarbij de minister heeft opgeroepen vooral snel te bevoorschotten. Pas in het voorjaar van 2021 is de regelgeving rondom Tozo en de verantwoording hiervan enigszins uitgekristalliseerd, al blijft sprake van onduidelijkheden. Met de SDD is een intensief traject doorlopen deze regelgeving te interpreteren en toe te passen en is een forse inspanning geleverd dossiers op orde te brengen en definitieve beschikkingen op te leggen. In de loop van juni wordt duidelijk wat de impact is voor uw gemeente, zowel wat betreft de omvang van de lasten als de doorwerking van bevindingen vanuit de SDD. Uw gemeente heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het rijk ontvangen van € 5.145.000. Van dit bedrag is € 3.253.000. niet besteed en zal weer worden terugbetaald aan het Rijk (opgenomen in de jaarrekening 2020), onder aftrek van de vergoeding voor uitvoeringskosten. De uitvoering van deze regeling is in delegatie uitbesteed aan de Sociale Dienst Drechtsteden (hierna: SDD) als onderdeel van de Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden (hierna: GRD). Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening van de GRD wordt verantwoording afgelegd aan het rijk. Op basis van de SiSa-bijlage van de GRD worden ook de definitieve afrekeningen door het Rijk bepaald.
In uw SiSa-bijlage over 2021 is het dan ook de bedoeling de bedragen over te nemen van de beschikking die u van het Rijk zal ontvangen. Voor Tozo doet u over 2020 een zogenaamde nul-verantwoording. De juistheid van deze verantwoording hebben wij vastgesteld. Op grond van de Tozo-regeling worden fouten en onzekerheden verwerkt in de definitieve rijksbijdrage Tozo, onder de veronderstelling dat deze worden teruggevorderd. Uit onze controle op de Tozo-uitkeringen resteren geen fouten of onzekerheden. Om die reden is geen sprake van een terugbetalingsverplichting aan het Rijk. Evenmin is derhalve sprake van een impact op het resultaat van uw gemeente. Wij hebben deze fouten en onzekerheden in ons oordeel meegewogen aan de hand van de aanwijzingen zoals opgenomen in hoofdstuk 9 van de nota verwachtingen accountantscontrole en gerapporteerd in bijlage B bij dit rapport. Overige corona gerelateerde bevindingen In onze controle hebben wij uitgebreid aandacht besteed aan de impact van het coronavirus op de jaarrekening 2020. Onder andere in de waardering van vorderingen, prestatielevering rondom inkopen en inschattingen voor de grondexploitaties hebben onze bijzondere aandacht gehad. Wij hebben geen bevindingen die in dit kader vanwege corona zijn geconstateerd. In het vervolg van dit verslag gaan wij nog nader in op de bevindingen uit de controle als geheel.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 De jaarrekening is getrouw De jaarrekening 2020 is getrouw en rechtmatig
9
Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2020 een goedkeurende controleverklaring af te geven met betrekking tot de getrouwheid en rechtmatigheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2020 als van de activa en passiva per 31 december 2020 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang welke door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid welke niet zijn gecorrigeerd. Wij rapporteren geconstateerde afwijkingen boven de € 62.000, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (in €)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
Onjuiste presentatie kortlopende schulden
0
-
Totaal
0
-
1.233.000
3.699.000
Performance materialiteit (afslag ter ondervanging niet-ontdekte fouten)
820.000
2.460.000
Rapporteringstolerantie (5% van materialiteit)
62.000
62.000
VERWIJZING
Getrouwheid
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft alle fouten boven onze rapporteringstolerantie gecorrigeerd (en ook enkele posten lager dan deze rapporteringstolerantie). Fouten die niet zijn gecorrigeerd zijn van een zeer geringe omvang en zullen begin 2021 worden gecorrigeerd indien nodig. Wij concluderen dat de niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn derhalve voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken met betrekking tot de getrouwheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.
10
Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij rapporteren geconstateerde afwijkingen boven de € 62.000, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (in €)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
Onjuiste presentatie kortlopende schulden
216.384
-
Europese aanbestedingen
227.000
-
1.233.000
3.699.000
Performance materialiteit (afslag ter ondervanging niet-ontdekte fouten)
820.000
2.460.000
Rapporteringstolerantie (5% van materialiteit)
62.000
62.000
VERWIJZING
Rechtmatigheid §4.7
Totaal Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
Wij concluderen dat deze controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn derhalve voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken met betrekking tot de rechtmatigheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Top 4-aandachtspunten voor 2021 Op basis van onze controle en de observaties die wij hierbij gedaan hebben, reiken wij u de volgende aandachtspunten aan
11
Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2020 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende top 4 van aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1. Invoering rechtmatigheidsverantwoording Al enkele keren hebben wij u gerapporteerd en in de auditcommissie gesproken over de op handen zijnde invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Vooralsnog heeft behandeling van deze wetgeving nog niet plaatsgevonden, waarmee invoering in 2021 meer en meer onzeker wordt. Wij adviseren u echter wel door te gaan met de voorbereiding hierop en de eventueel extra tijd die wordt gegeven optimaal te benutten. Belangrijk hierbij is met name de diepgang en vastlegging van de verbijzonderde interne controle (VIC) en de hierna ook nog behandelde (fraude)risicoanalyse. De impact van de regionale ontwikkelingen (GR Sociaal, Dordrecht als servicegemeente) zullen ook de nodige impact kunnen hebben, afhankelijk van de afspraken die hierover gemaakt worden in de regio. Naar verwachting wordt nog in juni 2021 duidelijk of het jaar van invoering van de rechtmatigheidsverantwoording verschuift. 2. Jaarrekeningproces is verbeterd! Investeren in nog betere aanlevering Het proces inzake de jaarrekeningcontrole is dit jaar goed verlopen.
De jaarrekening is op tijd aangeleverd en de documenten zijn overwegend via het jaarrekeningdossier bij aanvang van de controle aangeleverd. Via deze weg onze complimenten voor de verbeteringen die zijn doorgevoerd in dit proces. Nog niet alles ging helemaal goed, echter gezien de korte doorlooptijd die we samen hebben gerealiseerd ondanks het volledig op afstand werken zien wij dit als ‘de punten op de i’. Wij zullen in samenspraak met de ambtelijke organisatie de controle evalueren even eventuele verbeteracties concreet maken voor de controle 2021. 3. Aandacht voor gemeentebrede (fraude)risicoanalyse In het verlengde van voorgaand punt is het raadzaam een gemeentebrede risicoanalyse op te stellen, waarbij tevens aandacht is voor frauderisico’s. Naast dat dit de organisatie helpt bij het versterken van de interne organisatie en prioritering van verbeteracties, vormt deze analyse de basis voor de werkzaamheden en aandachtspunten voor de verbijzonderde interne controle. Daarnaast moet de komende jaren in het kader van de jaarrekeningcontrole nog meer aandacht zijn voor frauderisico’s en is het noodzakelijk deze ook periodiek te bespreken met de auditcommissie, zodat de auditcommissie hierin ook een actieve rol krijgt. Zie ook paragraaf 4.1 van dit verslag. 4.
Presentatie algemene reserve in de jaarstukken In uw jaarstukken is een viertal algemene reserves gepresenteerd, waarbij er drie specifiek zijn gelabeld voor achtereenvolgens grondexploitaties, projecten en verkoopopbrengst Eneco. Uit recente antwoorden vanuit de Commissie BBV blijkt dat er slechts één algemene reserve kan zijn. Wij adviseren u dan ook ofwel de algemene reserves samen te voegen in de jaarstukken en eventueel extracomptabel een registratie van de subreserves bij te blijven houden. Een andere optie is de benoemde algemene reserves te presenteren als separate bestemmingsreserves.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
12
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2020 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente 3.4 Ons beeld van uw financiële positie
3.1 Resultaat 2020 Resultaat 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 2,4 miljoen
13
Het resultaat van de gemeente Hendrik Ido Ambacht over het jaar 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 0,7 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)
2020
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
VERSCHIL
IN %
Saldo van baten en lasten
17.537
14.624
2.913
19,9
Mutatie reserves
-16.859
-14.584
-2.275
15,6
678
40
638
0,6
Resultaat
Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2020 op programma’s zijn afdoende toegelicht in de jaarrekening
DASHBOARD
In de jaarrekening is een uitputtende uiteenzetting opgenomen van voordelige en nadelige afwijkingen tussen de realisatie en de begroting, inclusief de incidentele baten en lasten die de realisatie hebben beïnvloed. Kortheidshalve verwijzen wij naar deze toelichting. Het resultaat 2020 wijkt ongeveer 0,6% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Wij concluderen dan ook dat deze afwijking voor ons geen aanleiding geven om hier procesmatige aanbevelingen te doen.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Dashboard financiële positie per 31 december 2020
NETTO SCHULDQUOTE
14
BELASTINGCAPACITEIT
SOLVABILITEIT 50
90
105
95
130
95% 220
-100
< 90%
29%
20
90-130%
0
> 130%
(GECORRIGEERDE) SCHULDQUOTE
< 20%
112% 100
20-50%
> 50%
50
150
< 95%
95-105%
> 105%
STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE
GRONDEXPLOITATIE
0
90
35 130
90% -100
< 90%
DASHBOARD
220
90-130%
65%
20
> 130%
JAARREKENING
100
0
< 20%
FINANCIËLE POSITIE
2%
20-35%
> 35%
BEVINDINGEN
5
-5
< 0%
BIJLAGEN
0%
> 0%
3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente
15
Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen
7,00 6,00
5,70
6,20
5,00 3,70
4,00
3,40
3,00 2,00 1,00 2017
2018
2019
2020
Toelichting financiële positie Ondanks de forse toename van de vrije reserve is het weerstandsratio beperkt afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Achtergrond hiervan is de toename van de ingeschatte risico’s ten opzichte van de jaarrekening 2019 van € 7,1 miljoen eind 2019 naar € 10,7 miljoen eind 2020. In de begroting 2021 zijn deze hogere risicobedragen reeds opgenomen. De meest bepalende risico’s hierin zijn het hogere risico dat wordt gecalculeerd voor bijdragen aan de SDD en SOJ (+ € 1,2 miljoen) en het algemene risico dat gerelateerd is aan o.a. een beroep op garantieverstrekkingen en een hoger dan begrote loon- en prijsindex (+ 2,2 miljoen). Ondanks de lichte daling blijft sprake van een solide weerstandsvermogen. De overige kengetallen zoals deze op de voorgaande pagina zijn weergegeven laten overwegend een positieve tot zeer positieve ontwikkeling zien ten opzichte van voorgaande jaren. De afname van de boekwaarde grondexploitaties door gerealiseerde verkopen, de gedeeltelijke aflossing van schulden uit de Eneco-gelden en de verhoging van de reservepositie, eveneens door toevoeging van Eneco-gelden zijn de belangrijkste verklaringen voor deze ontwikkeling. Met de verdere realisatie van Ambachtsezoom en Volgerlanden ligt een verdere afname van de ratio grondexplotatie in de lijn der verwachting.
Op de volgende pagina lichten wij de achtergrond van de verschillende ratio’s nader aan u toe.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.4 Ons beeld van uw financiële positie
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien
Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden Uw financiële positie is sterk te noemen Uw weerstandsvermogen is uitstekend
De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen
16
Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2021 gaat gelden. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.
Weerstandsvermogen is uitstekend In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 36,7 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2020 is de risicoreserve grondbedrijf meegeteld als vrij aanwendbare reserves. In geval van calamiteiten is het mogelijk om (een deel van) deze reserve een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente Hendrik Ido Ambacht heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 10,7 miljoen. Het weerstandsvermogen van uw gemeente is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2020 29% (2019: 17%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. Uw solvabiliteit is het afgelopen jaar sterk verbeterd door de hiervoor reeds genoemde zaken. De netto schuldquote bedraagt 95% (2019: 179%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden.
Ten opzichte van voorgaand jaar is de netto schuldquote sterk verbeterd en bevindt zich nu binnen de wenselijke waarden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).
Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag
DASHBOARD
Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie, bestaande uit de grondpositie (de boekwaarde) ten opzichte van de totale baten, is bijna gehalveerd ten opzichte van voorgaand jaar (2020: 65%, 2019: 121%). De gerealiseerde verkopen zijn hierin de grootste bepalende factor geweest. Volgens het GTK 2020 is een ratio grondexploitatie > 35% het meest risicovol te noemen. JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
17
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 Overige bevindingen 4.5 BBV, WNT en SiSa 4.6 Begrotingsrechtmatigheid 4.7 Toelichtingen onrechtmatigheden 4.8 Significante schattingsposten
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (1/2)
Nog aandachtspunten in de interne beheersing. Onze controle vooral gegevensgericht. Zie ook managementletter 2020.
Ambities zijn vastgelegd in IC-plan
Meer nadruk op risicoanalyse inclusief frauderisico’s
18
Interne beheersing en onze aanpak voor 2021 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter 2020. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als veel andere gemeenten, nog enkele aandachtspunten zijn, maar dat er ook verbeteringen zijn doorgevoerd. Dit betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons veelal niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven etc.). Wij hebben in onze managementletter opgeroepen om uw ambities en mogelijkheden op het gebied van de interne beheersing te bepalen, zodat wij ook onze controleaanpak daarop kunnen aanpassen. Enerzijds omdat het niveau van interne beheersing de primaire verantwoordelijkheid is van het college / de organisatie en anderzijds om te voorkomen dat wij de lat in onze controleaanpak te hoog leggen en daar elk jaar met dezelfde bevindingen over blijven rapporteren. In het IC-plan dat in 2020 is geactualiseerd is deze ambitie weergegeven.
Naar onze indruk is dit een realiseerbare ambitie waar u enige jaren voor nodig zult hebben, gezien het aantal processen dat zich binnen de gemeente afspeelt. Het opzetten van het VIC-plan is op dit moment onderhanden. Wij staan u hierbij graag met raad en daad terzijde. Fraude De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie de NBA heeft hiertoe een notitie “Best practice maatregelen frauderisicobeheersing voor bestuurders en toezichthouders” onderhanden. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen zoals de gemeenteraad bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude kunnen de gelegenheden tot fraude afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. Landelijk vinden er diverse pilots plaats waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude. De best practice van de NBA is erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. Uw gemeente heeft nog geen geactualiseerde frauderisicoanalyse.
Wij hebben u geadviseerd deze toe te voegen aan het IC-plan, als onderdeel van de algehele risicoanalyse die als basis dient voor het interne controleplan. Dit interne controleplan wordt jaarlijks door het college vastgesteld. In de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen in de begroting en het jaarverslag zijn de belangrijkste risico’s weergegeven. Ook de klokkenluidersregeling en het meldpunt misstanden zijn ingestelde beheersmaatregelen. Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van, primair de auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing. Bijvoorbeeld door jaarlijks de actuele frauderisicoanalyse te bespreken en te bespreken in hoeverre het interne proces van totstandkoming en interne toetsing van deze risico’s verloopt en hoe de organisatie passende interne maatregelen bepaalt. Ook kan hierbij aandacht worden besteed aan de werkzaamheden die intern in het kader van de rechtmatigheidscontrole al plaatsvinden en raakvlakken hebben met detectie van mogelijke fraudes.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (2/2)
Invoering rechtmatigheidsverantwoording 2021 nog steeds ongewis. Vooral doorgaan op ingezette weg van voorbereidingen treffen
19
Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2021 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt. Wij hebben vernomen dat op deze consultatie veel reacties zijn binnengekomen die door de commissie BBV worden verwerkt. Gelijktijdig vindt de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaats. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van het BBV en andere wetgeving. Met het uitstel van de wetsbehandeling dat nu diverse keren heeft plaatsgevonden is het nog allerminst zeker dat de rechtmatigheidsverantwoording per boekjaar 2021 wordt ingevoerd. Echter, zolang dit onzeker is adviseren wij u de ingezette weg en acties voort te zetten en ook de voorbereidingen in kaderstelling en normen te continueren. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing.
Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording met terugwerkende kracht wordt ingevoerd, wordt de gemeente met ingang van verslagjaar 2021 immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.
Stand van zaken binnen uw gemeente
Stand van zaken binnen uw gemeente Binnen de organisatie moeten nog stappen gezet worden om straks klaar te zijn voor het afgeven van een rechtmatigheidsverantwoording. Deze stappen zien wij met name nog op de volgende aspecten: • Uitwerken van een gemeentebrede (fraude)risicoanalyse; • Aansluitend hierop in te richten VIC-plan, uitgaande van een scope die aansluit bij de nog vast te stellen kaders; • Uitwerking van controledocumenten waarin de interne controles kunnen worden vastgelegd zodat deze toetsbaar zijn voor de controle die door de accountant zal moeten worden uitgevoerd; • Opstellen van interne richtlijnen of instructies over de wijze van documenteren van de uitgevoerde werkzaamheden. In de managementletter hebben wij u al geadviseerd uw ambitie te bepalen in het kader van ‘in control’ zijn. Wij hebben begrepen dat u uw formatie verwacht te versterken om aan bovenstaande ook daadwerkelijk invulling te kunnen geven. Indien gewenst assisteren wij u graag bij de totstandkoming van de benodigde zaken, zeker ook gezien onze kennis en ervaring die wij inmiddels met Hendrik Ido Ambacht hebben.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht (1/2)
De afrekeningen in het kader van het Sociaal Domein zijn verwerkt in de jaarrekening.
20
Serviceorganisatie Jeugd De gemeente Hendrik Ido Ambacht werkt met de gemeenten in Zuid-Holland-Zuid via de Serviceorganisatie Jeugd (SOJ) samen inzake de uitvoering van de jeugdzorg. De Serviceorganisatie Jeugd is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J). De meeste taken zijn aan de SOJ gedelegeerd, alleen de taken van de wijkteams zijn gemandateerd. Bij delegatie ligt de verantwoordelijkheid voor een rechtmatige uitvoering van de taken bij de gemeenschappelijke regeling. Derhalve is de rechtmatigheid van de uitgaven van de SOJ (verantwoordingen zorgaanbieders) geen onderdeel van ons accountantsoordeel bij de jaarrekening van de gemeente Hendrik Ido Ambacht. Bij de jaarrekening 2020 van DG&J, waarvan SOJ onderdeel is, is op moment van afgifte van dit accountantsrapport nog geen controleverklaring verstrekt. De gemeente heeft de concept jaarcijfers ontvangen. De gemeente Hendrik Ido Ambacht heeft in de jaarrekening de lasten voor jeugdzorg op basis van de laatst bekende prognose verantwoord. Persoonsgebonden budgetten Jeugd De Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheert de persoonsgebonden budgetten. Facturen van de door de cliënten gecontracteerde zorgaanbieders worden door de SVB betaald. SVB controleert deze facturen (factuur conform contract tussen cliënt en zorgaanbieder en of de gemeente een beschikking heeft verstuurd).
De accountant van de SVB heeft onderzoek gedaan naar de rechtmatigheid van de bestedingen van de persoonsgebonden budgetten. Uit deze controle blijken fouten en onzekerheden. Controle op prestatielevering vindt niet door de SVB en/of de accountant van de SVB plaats. De persoonsgebonden budgetten voor de jeugdzorg zijn via de SOJ aan de SBV betaald. Het resultaat op de persoonsgebonden budgetten is onderdeel van het resultaat van de SOJ. Omdat de uitvoering van de jeugdzorg aan de SOJ is gedelegeerd, heeft het accountantsoordeel van de accountant van de SVB geen gevolgen voor het accountantsoordeel bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Hendrik Ido Ambacht voor wat betreft de Persoonsgebonden budgetten Jeugd.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht (2/2)
De afrekeningen in het kader van het Sociaal Domein zijn verwerkt in de jaarrekening.
21
Sociale Dienst Drechtsteden (Participatiewet en WMO) Het beleid en het beheer van de WMO is door de gemeente overgedragen aan de Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden (GRD). Dit geldt zowel voor de WMO taken als de uitvoering van de Participatiewet (verstrekken van uitkeringen en loonkostensubsidies). Beide taken zijn in delegatie overgedragen aan de GRD (feitelijk aan Sociale Dienst Drechtsteden) en tellen derhalve niet meer voor het accountantsoordeel over de jaarrekening 2020 van de gemeente Hendrik Ido Ambacht. Voor de SiSa-bijlage moeten echter wel in t+1 de fouten die zijn gerapporteerd door GRD ten aanzien van uitvoering van de Participatiewet voor de gemeente Hendrik Ido Ambacht. De fouten t.a.v. de uitvoering van de Participatiewet over 2019 zijn derhalve opgenomen in deze rapportage bij het onderdeel SiSa (Bijlage B). Deze zijn lager dan de rapporteringstolerantie van € 125.000 voor de SiSa-bijlage. Derhalve niet opgenomen in de Sisa-bijlage. De bedragen zijn ook lager dan de rapporteringstolerantie zoals deze wordt gehanteerd voor de jaarrekeningcontrole van € 55.864. Derhalve zijn deze fouten ook niet opgenomen in paragraaf 2.2 en 2.3 van dit verslag. De uitvoering van de taken voor beschermd wonen worden door de gemeente Dordrecht (als zijnde centrumgemeente) uitgevoerd.
Gemeente Hendrik Ido Ambacht heeft met de regiogemeenten een samenwerkingsovereenkomst beschermd wonen en opvang 2017-2018 afgesloten. In deze overeenkomst is in 5 lid 5 opgenomen dat eventuele overschotten en tekorten conform een gedefinieerde verdeelsleutel na afloop van het kalenderjaar zal verdelen. Voor 2020 heeft de gemeente een concept verantwoording ontvangen waaruit blijkt dat de gemeente Hendrik Ido Ambacht een bedrag van € XX van de centrumgemeente zal ontvangen (overschot op budget). Het betreft hier een conceptafrekening. Dit bedrag is door de gemeente Hendrik Ido Ambacht als vordering op de gemeente Dordrecht in de definitieve jaarrekening opgenomen. Op basis van de laatst beschikbaar informatie concluderen wij dat de concept afrekening slechts beperkt zal kunnen afwijken van de definitieve afrekening en dat de last derhalve juist en volledig is verantwoord. Persoonsgebonden budgetten WMO De hiervoor beschreven situatie ten aanzien van de uitkomsten van de controles uitgevoerd door de accountant van de SVB gelden ook ten aanzien van de persoonsgebonden budgetten voor WMO. De persoonsgebonden budgetten voor de WMO zijn via de SDD aan de SBV betaald. Het resultaat op de persoonsgebonden budgetten is onderdeel van het resultaat van de SDD/GRD ad € XX (opgenomen als schuld voor de afwikkeling van de overgedragen regelingen over 2020).
Bij deze verantwoording is nog geen controleverklaring door de accountant van SDD verstrekt waardoor deze afrekening nog het oordeel concept heeft en er mogelijk nog wijzingen kunnen volgen. Omdat de uitvoering van de WMO aan de SDD (onderdeel GRD) is gedelegeerd, heeft het accountantsoordeel van de accountant van de SVB geen gevolgen voor het accountantsoordeel bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Hendrik Ido Ambacht voor wat betreft de Persoonsgebonden budgetten WMO. Uitgaven Tozo Voor de uitgaven en afrekening Tozo met de Sociale Dienst Drechtsteden verwijzen wij naar paragraaf 2.1 van dit accountantsverslag.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (1/3)
22
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, wijzigingen in verkoopverwachtingen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?
Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2020 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2.
De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).
Effectief geen winstneming op Ambachtsezoom over 2020
DASHBOARD
In ons accountantsverslag 2019 wezen wij u reeds op de mogelijke winstneming op het project Ambachtsezoom voor 2020. Op basis van de POC methode zou € 130.000 winst kunnen worden genomen. Dit is lager dan verwacht in de geactualiseerde grondexploitatie. Dit wordt met name veroorzaakt door vertraging in uitgifte van de gronden. In 2020 stond een bedrag van € 2,5 miljoen geraamd aan te realiseren opbrengsten. In 2020 is slechts € 220.000 aan verkoopopbrengsten gerealiseerd. In de grondexploitatie worden ook diverse project specifieke risico’s geïdentificeerd. Het totaal hiervan is groter dan het genoemde te nemen winst bedrag. Hierdoor wordt in de jaarstukken 2020 nog geen winst genomen voor dit project. JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (2/3) Met name afname boekwaarde Volgerlanden, lichte toename boekwaarde Ambachtsezoom
23
De totale netto boekwaarde na aftrek van de verliesvoorziening bedraagt ultimo 2020 € 77,8 miljoen (2019: € 99,5 miljoen). Doordat er slechts twee actieve grondexploitaties zijn is de hiernaast getoonde grafiek herleidbaar naar respectievelijk Volgerlanden en Ambachtsezoom. De afname van de boekwaarde wordt met name veroorzaakt door de verkopen op het project Volgerlanden. De verkopen zijn hier gerealiseerd conform de begrote verkopen. De totale voorziening voor verwachte verliezen is in 2020 toegenomen met € 0,2 miljoen als gevolg van een ophoging van de voorziening voor project Volgerlanden. Dit houdt verband met de inschatting dat de onderhandelingen met de gemeente Zwijndrecht resulteren in een situatie dat Hendrik Ido Ambacht volledig risicodrager is voor deze grondexploitatie, in tegenstelling tot de eind 2019 nog van toepassing zijnde overeenkomst. Op moment van rapporteren is nog geen formeel akkoord over een ontbindingsovereenkomst. Derhalve is de huidige verwerkingswijze gebaseerd op de inschatting van de uitkomst van de gesprekken met Zwijndrecht.
ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2020–2019 (x € 1 miljoen) 120,0
99,5
100,0
In de hierna volgende paragraaf gaan wij dieper in op de ontwikkelingen en onze observaties en bevindingen.
80,0
60,0
77,8
76,5
52,9
40,0
24,9
23,0
20,0
0,0
BIE - woningbouw
BIE - bedrijventerreinen
2020
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2019
Totaal
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (3/3) Verbetering eindresultaat in project Volgerlanden
Verkopen blijven in 2020 nog achter, o.a. doordat leveringen nog niet hebben plaatsgevonden
24
Ontwikkeling Volgerlanden De uitkomst in de grondexploitatie Volgerlanden is met € 60.000 verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar. Op basis van de genoemde inschatting in relatie tot de onderhandelingen met Zwijndrecht is de verliesvoorziening echter toegenomen met € 220.000. De verbetering van het project ten opzichte van voorgaand jaar wordt met name veroorzaakt door een verhoging van de nog te realiseren opbrengsten met € 3,4 miljoen en een verhoging van de kosten, met name voor bouwrijp maken, met € 2,0 miljoen. Daarnaast zijn de parameters voor kostenstijgingen gedaald met €1 miljoen en is ook de opbrengstenstijging gedaald met € 2,2 miljoen. Op basis van onze controle hebben wij vastgesteld dat deze wijzigingen in aannames aanvaardbaar zijn en op een juiste wijze zijn verwerkt in de grondexploitatie. Ontwikkeling Ambachtsezoom In tegenstelling tot de realisatie van de opbrengsten in het project Volgerlanden blijven de verkopen in Ambachtsezoom in 2020 achter op de begroting. In de begroting 2020 was rekening gehouden met een opbrengst van € 2,5 miljoen, echter is slechts € 0,2 miljoen verkocht in 2020. Deze vertraging wordt met name veroorzaakt door de vertraging in het bouw- en woonrijpmaken, waardoor in 2020 ook € 5,1 miljoen minder aan kosten is gemaakt.
Daarnaast is door de economische onzekerheid door COVID-19 een aantal reserveringen nog niet omgezet in een verkoop. U loopt dan ook het risico dat de opbrengsten zullen vertragen of lager zullen uitvallen, indien onverhoopt gerekend dient te worden met een lagere waarde per M2. Daarnaast is een groot deel van de totale geramde kosten voor dit project inmiddels gemaakt. Op dit moment is 75% van de totale kosten gerealiseerd en is slechts 5,5% van de opbrengsten gerealiseerd. Over het algemeen zijn grondexploitaties voor bedrijventerreinen meer risicovol dan voor woningbouw, met name vanwege conjunctuur. Daarnaast is nog onvoldoende duidelijk in hoeverre de lockdown naar aanleiding van COVID-19 van invloed is op de bedrijventerreinen. Wij hebben met specifieke aandacht naar deze opbrengsten gekeken en vastgesteld op basis van de verkregen controle-informatie dat 60% van de uit te geven kavels reeds is gereserveerd en waarbij de verwachting is dat van deze 60% ook 60% in 2021 zal worden getransporteerd en daarmee tot opbrengstrealisatie leidt. Door middel van waarneming ter plaatse hebben wij vastgesteld dat inmiddels bouwactiviteiten plaatsvinden en dat derhalve grondverkopen ook daadwerkelijk plaats hebben gevonden in 2021.
Wij adviseren u de verkopen in dit project periodiek te blijven monitoren in relatie tot de actualisatie, zodat u tijdig kunt acteren bij wijzigingen in de verkoopsnelheid in dit project en de impact van een eventuele langere looptijd of lagere gemiddelde verkoopprijs kunt doorrekenen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.4 Overige bevindingen en observaties
25
Samenvoeging algemene reserves
Vier algemene reserves Zoals al onder de aandachtspunten aangegeven voldoet de presentatie van de algemene reserves niet geheel aan het BBV. Gezien de omschrijving in de toelichting hebben wij dit niet als fout geëvalueerd. Kortheidshalve verwijzen wij voor het advies op dit punt naar paragraaf 2.4.
Betalingsregeling nog te formaliseren
Verstrekte lening nog niet geformaliseerd In het kader van de nieuwbouw van de Willem de Zwijgerschool zijn afspraken gemaakt over de verrekening van de bijdrage van de overkoepelende vereniging ad € 200.000. De afspraak is dat de eigen bijdrage over een periode van, naar verwachting, dertig jaar zal worden betaald. Deze betalingsafspraken zijn nog niet vastgelegd in een formele leningsovereenkomst. Wij vragen uw aandacht hiervoor.
Vaststelling subsidies in COVID-19 tijd
DASHBOARD
Vaststelling subsidies Naar wij hebben begrepen en voor de grootste subsidies ook geconstateerd, zijn tot heden geen subsidies 2020 vastgesteld. Vanwege de coronamaatregelen bestaat er een reëel risico dat de subsidieontvangers niet de afgesproken activiteiten hebben uitgevoerd om de subsidie conform de voorlopige beschikking te kunnen vaststellen. Wij vragen uw aandacht voor de juiste besluitvorming in die situaties om te voorkomen dat dit komend jaar tot onrechtmatigheden leidt. Concreet betekent dit dat bij het toekennen van de subsidie ondanks het niet realiseren van de afspraken expliciet een beroep moet worden gedaan op de hardheidsclausule. Hiervoor is een collegebesluit nodig.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 BBV, WNT en SiSa
26
BBV wordt nageleefd
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd.
WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten
Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 181.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2020 voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Één bevinding SiSa-bijlage
DASHBOARD
SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2019. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen een fout geconstateerd van € 55.714 voor de regeling H4 SPUK. De gemeente heeft voor genoemd bedrag zowel een btw-vordering opgenomen op de fiscus als een besteding in de SPUK regeling. Door de onduidelijkheid over de fiscale behandeling van sportactiviteiten is dit de voorgeschreven werkwijze (dubbel declareren), wat wel leidt tot een gerapporteerde fout ten aanzien van de SiSa, maar bij juiste verwerking in de jaarrekening niet leidt tot een fout in de jaarrekening. In de jaarrekening is een schuld opgenomen voor dit bedrag, wat de dubbele declaratie representeert. Zie tevens Bijlage B.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 Begrotingsrechtmatigheid (1/2)
Gerealiseerd resultaat 2020 is € 0,7 miljoen (positief).
27
Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 110,7 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 101,7 miljoen aan werkelijke lasten over 2020. Dit is in totaal een onderschrijding van 9,0 miljoen (circa 8%). Aan baten had u een bedrag van € 125,3 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 119,2 miljoen aan werkelijke baten over 2020. In totaal gaat het om een lagere realisatie van baten van € 6,1 miljoen (circa 5%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in, dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2020 is er per saldo circa € 16,9 miljoen aan de reserves toegevoegd zodat het gerealiseerde resultaat € 0,7 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerde en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.
Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerd opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zie hierna voor een overzicht van de lastenoverschrijdingen per programma en de overschrijdingen van investeringskredieten.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 Begrotingsrechtmatigheid (2/2)
Geen programma’s met overschrijding van begrote lasten op programmaniveau
28
Zoals blijkt uit de onderstaande figuur is geen sprake van begrotingsoverschrijding op de lasten. Derhalve is geen sprake van begrotingsonrechtmatigheden. ONRECHTMATIG LASTENOVERSCHRIJDING PROGRAMMA
BEGROTINGSAFWIJKING
Sociaal, Welzijn en Educatie (geen overschrijding)
n.v.t.
-
Ruimtelijke ordening, economie en wonen (geen overschrijding)
n.v.t.
-
TELT NIET MEE IN OORDEEL
TELT WEL MEE IN OORDEEL -
Buitenruimte n.v.t. (geen overschrijding) Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de analyse begrotingsafwijkingen, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2020 (vanaf bladzijde 229). Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen n.v.t. (geen overschrijding)
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.7 Toelichting onrechtmatigheden
Geen kredietoverschrijdingen boven de tolerantie
29
Kredietoverschrijdingen In het kader van de begrotingsrechtmatigheid hebben wij de lastenoverschrijdingen op investeringskredieten getoetst om vast te stellen of de gerealiseerde uitgaven binnen de door de gemeenteraad geautoriseerde begroting (investeringskredieten) zijn gebleven. Uit deze analyse blijkt dat er geen sprake is van overschrijdingen van het budget boven de tolerantie. Aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsregels gecontroleerd aan de hand van een door de ambtelijke organisatie opgestelde zogenaamde inkoopanalyse. Ter ondersteuning van een optimale check op de naleving van deze complexe wetgeving, is een landelijke handreiking aan u verstrekt waarin alle relevante elementen zijn opgenomen als toetspunten, inclusief een praktische vertaling hoe dit te doen. Op basis van de uitgevoerde controle hebben wij vastgesteld dat twee contracten ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed. De totale besteding op deze contracten in 2020 en de als gevolg hiervan te rapporteren onrechtmatigheid bedraagt € 192.000. Het betreft hier contracten die in eerdere jaren zijn afgesloten.
Onrechtmatige aanbestedingen voor € 227.000
DASHBOARD
Aanvullend op de individueel grote contracten, voeren wij een steekproef uit op alle uitgaven op contracten die voor de afgelopen vier jaar tezamen beneden de goedkeuringstolerantie blijven. Uit deze steekproef blijken verder geen onrechtmatigheden. Naast deze onrechtmatige uitgaven is sprake van een regionaal aanbesteed contract voor inhuur. Regionaal is sprake van een overschrijding van de contractwaarde hiervan. Als gevolg hiervan komt een prorata deel van de overschrijding als rechtmatigheidsbevinding terug bij elk van de in dit contract deelnemende organisaties in de regio. Voor de gemeente Hendrik Ido Ambacht ramen wij dit op een bedrag van circa € 35.000. Momenteel wordt de exacte verdeling nog onderzocht. Derhalve is vooralsnog een raming van de impact voor u in deze rapportage opgenomen. Het betreffende contract is per eind 2020 afgelopen en via een nieuwe aanbestedingsprocedure is een niveau overeenkomst afgesloten. Daarmee werkt deze bevinding niet door naar 2021.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.8 Significante schattingsposten Schattingen zijn in het algemeen realistisch (neutraal) van aard
30
Inherent aan het opmaken van een jaarrekening is dat het college schattingen moet maken. Bepaalde schattingen zijn van bijzonder belang door hun invloed op de jaarrekening en de waarschijnlijkheid dat toekomstige gebeurtenissen significant afwijken van de verwachtingen van het management. Een goed inzicht in de jaarrekening vereist kennis van deze posten. Als onderdeel van de controle hebben wij de aanvaardbaarheid van de schattingen beoordeeld. In het hierna opgenomen overzicht hebben wij van de jaarrekeningposten waaraan een belangrijke schatting ten grondslag ligt grafisch weergegeven op welke wijze wij de door het college gebruikte mate van prudentie inschalen. BEOORDELING HUIDIG BOEKJAAR
POST IN DE JAARREKENING
Voorziening dubieuze debiteuren
Voorziening voor belastingdebiteuren is dynamische bepaald en GBD doet hiervoor een voorstel wat gevolgd wordt. De overige debiteuren van de gemeente worden statisch bepaald waarbij dus per debiteur beoordeeld wordt of deze nog inbaar is.
Waardering materiële vaste activa