Nr. 5 Lid-GS brief PS OV 1.0 RB diverse ontwikkelingen openbaar vervoer

Lid Gedeputeerde Staten E.F.A. (Frederik) Zevenbergen Contact

efa.zevenbergen@pzh.nl Postadres Provinciehuis

Postbus 90602 2509 LP Den Haag T 070 - 441 66 11 www.zuid-holland.nl Datum Ons kenmerk

DOS-2015-0007638 PZH-2022-807090922 Bijlagen

-

Onderwerp

Diverse ontwikkelingen in het openbaar vervoer Geachte Statenleden, Met deze brief wil ik u, mede namens gedeputeerde Baljeu, informeren over diverse ontwikkelingen in het openbaar vervoer (OV) in de concessies van de provincie Zuid-Holland. Ik ga hierbij in op de beschikbaarheidsvergoeding vanaf 2023 en de rituitval door personeelsgebrek. Beschikbaarheidsvergoeding Tot nu toe is het OV tijdens corona voor een groot deel in stand gehouden door de beschikbaarheidsvergoeding van het Rijk (BVOV) en doorbetaling van onze exploitatiesubsidies aan de vervoerders. De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat heeft aangegeven de BVOV voor 2023 niet langer ter beschikking te willen stellen. De staatssecretaris stelt dat het OV volgend jaar op 99% van het aantal reizigers van 2019 zou moeten zitten. Ze baseert zich hierbij op rapportages van het Kennisinstituut voor Bezoekadres Zuid-Hollandplein 1 2596 AW Den Haag

Mobiliteitsbeleid (KiM). Alle decentrale OV-autoriteiten en de vervoerders zijn er echter van overtuigd dat volgend jaar dat aantal reizigers nog niet is teruggekeerd. De ontwikkeling in de reizigersaantallen van onze concessies is weergegeven in de volgende tabel.

Tram 9 en de buslijnen 90, 385 en 386 stoppen

Maand

ZHN

DMG MLL

DMG Bus

HWGO

TAG

dichtbij het

Januari

46%

53%

65%

52%

52%

provinciehuis. Vanaf

Februari

65%

70%

86%

77%

68%

het tien minuten lopen.

Maart

66%

78%

84%

72%

79%

De parkeerruimte voor

April

72%

77%

85%

82%

80%

auto’s is beperkt.

Mei

78%

82%

82%

82%

82%

station Den Haag CS is

Tabel 1: reizigersaantallen per maand per concessie, vergeleken met 2019 Voor de concessie DMG is onderscheid gemaakt tussen trein (MerwedeLingelijn) en bus. Reizigersaantallen waren aan het begin van het jaar op een laag niveau. Dit kwam door lockdowns als gevolg van corona. Inmiddels bevinden reizigersaantallen zich op ongeveer 80%

Ons kenmerk

DOS-2015-0007638 PZH-2022-807090922

en zien we geen snelle stijging meer. Dit is te verklaren doordat studenten en scholieren maximaal zijn teruggekeerd, maar forenzen nog niet. We zien dat door thuiswerken zij meer dagen niet op kantoor zijn en daardoor minder reizen. Forenzen in het OV zijn voor een groot percentage reizigers die op een kantoor werken, waar thuiswerken relatief eenvoudig voor is. Wegvallen van de BVOV zonder compensatie heeft voor onze concessies verregaande gevolgen. De gevolgen verschillen echter per concessie. Dit komt door de volgende oorzaken: • Concessies met veel forenzen hebben minder snel reizigersherstel dan concessies met •

•

veel studenten en scholieren. Afschaling op trein is bijna niet mogelijk, omdat de kosten van materieel in verhouding zeer hoog zijn ten opzichte van de bus, waar personeelskosten hoger zijn. Dit heeft met name invloed op de concessie DMG, waar de MerwedeLingelijn, de bus en ketendiensten in een concessie zitten. Concessies aan het eind van een concessieperiode hebben minder last van wegvallen

van de BVOV dan concessies aan het begin. Dit komt doordat deze laatste concessies nog veel groei hadden voorzien, die zich nu niet voordoet. Afhankelijk van de omstandigheden leidt dit in sommige concessies tot een mogelijke afname van ruim 30% van de diensteregeling ten opzichte van de situatie voor corona. Bij een dergelijke forse afschaling zal het OV minder aantrekkelijk worden, waardoor nog minder reizigers dan nu het OV zullen nemen. Hierdoor zal het jaar erop nog verder afgeschaald moeten worden, waardoor het OV in een negatieve spiraal dreigt terecht te komen. Het contract voor het Personenvervoer over Water is per 1 januari 2022 ingegaan. Ook hier zijn de gevolgen van de pandemie zichtbaar met een lager reizigersaantal dan waarmee bij de inschrijving rekening is gehouden. De financiële consequenties hiervan worden nu onderzocht, waarbij mogelijk nog gebruik gemaakt gaat worden van de BVOV 2022. Samen met de andere Decentrale Vervoersautoriteiten zet ik de komende weken vol erop in om voor 2023 toch een regeling te krijgen. Hierbij wijzen we het Rijk op zijn rol als systeemverantwoordelijke. Ik zal u informeren over de uitkomst hiervan. Na deze uitkomsten moeten we aan de slag om nieuwe vervoerplannen te maken voor 2023.

Ziekteverzuim De OV-bedrijven kampen al langere tijd met een gebrek aan personeel door een combinatie van natuurlijke uitstroom (waarmee de daling van het OV-aanbod tijdens corona is gecompenseerd), een hoog ziekteverzuim en – als gevolg van de krapte op de arbeidsmarkt – problemen bij het werven van nieuw en tijdelijk personeel. De vakantieperiode versterkt dit, waardoor het nog moeilijker wordt om alle diensten in te vullen. Arriva, Connexxion en Qbuzz hebben verschillende maatregelen voorgesteld, waarvan een deel al in de pers is gecommuniceerd. NS heeft aangegeven nog geen plannen te hebben voor beperking van de treindienst Alphen aan den Rijn - Gouda. De maatregelen per vervoerder zijn hieronder beschreven. Qbuzz (DMG) Qbuzz kampt al enige tijd met onvoorzienbare rituitval door personeelsgebrek. Om te zorgen voor een betrouwbaar en planbaar OV-aanbod is besloten een aantal beperkingen in te voeren. Tegenover het nadeel van een gepland lager aanbod staat het voordeel dat ritten niet op het

2/4

Ons kenmerk

DOS-2015-0007638 PZH-2022-807090922

laatste moment uitvallen, waardoor reizigers veel hinder zouden ondervinden. Het Reizigersoverleg RODAG is ook van mening dat uitval op het laatste moment onwenselijk is. Het gaat om onderstaande aanpassingen die, zoals nu verwacht, duren tot het eind van de zomerdienstregeling (20 augustus): • De korte ritten Dordrecht – Gorinchem van de MerwedeLingelijn vervallen per 27 juni. • •

Hierdoor geldt op de gehele lijn een halfuurdienst. De lijnen 4, 5 en 7 van de stadsdienst Dordrecht rijden met ingang van 2 juli in de daluren van maandag tot en met zaterdag elk half uur in plaats van elk kwartier. De R-net-lijnen 416, 488, 489 en 491 rijden vanaf 4 juli in de daluren elk half uur in plaats van elk kwartier. Op zaterdagen na 20:00 uur wordt één in plaats van twee maal per uur gereden.

• Snelbuzz 388 rijdt op zaterdagen overdag elk uur in plaats van elk half uur. In de zomer is het aantal reizigers altijd lager dan de rest van het jaar. Uitdunning van de dienstregeling in de zomervakantie is dan voor minder reizigers nadelig. De capaciteit van het OV is voldoende om het te verwachten aantal reizigers te kunnen verwerken. Connexxion (Concessie HWGO) Connexxion heeft eveneens last van personeelsgebrek, al is uitval tot nu toe voorkomen door onder meer overwerk. De rek is er echter uit, waardoor deze zomer rituitval dreigt. Om hinder voor reizigers te voorkomen is gekozen voor een geplande inkrimping van de dienstregeling. Dit leidt tot twee aanpassingen die van kracht zijn gedurende de zomerdienstregeling (2 juli – 21 augustus): • Op werkdagen worden in de ochtend- en avondspits twee retourritten van lijn 437

•

geschrapt, reizigers kunnen gebruik maken van lijn 436) (wachttijd maximaal tien minuten). Gelet op het geringere aantal reizigers leidt dit niet tot knelpunten. In tegenstelling tot andere jaren blijft lijn 104 gedurende de zomerdienstregeling op het traject Ouddorp – Renesse elk uur rijden, op werkdagen wordt de frequentie wel verhoogd naar een halfuurdienst. Op basis van het gemiddelde aantal reizigers per zaterdag (in 2021: 310 per dag) is de capaciteit ruim voldoende.

Zuid-Holland Noord (Arriva) Arriva kampt met een blijvend hoger ziekteverzuim; het effect daarvan wordt versterkt door een groter aantal medewerkers dat verlof heeft gekregen (het gaat om het opnemen van meer verlofdagen en verlof dat al eerder is toegekend). Omdat niet voldoende personeel beschikbaar is om de diensten te rijden is besloten de vakantiedienstregeling, die gepland was voor de periode zondag 10 juli tot en met zaterdag 20 augustus, een week eerder in te laten gaan, dus op zondag 3 juli. Met deze ingreep kan de reiziger in elk geval duidelijkheid worden geboden, waardoor het openbaar vervoer planbaar blijft. Het alternatief zou zijn dat willekeurige diensten (voor de klant onaangekondigd) vervallen. Personenvervoer over Water

Ook Blue Amigo kampt met het niet voldoende beschikbaar hebben van personeel. Om te zorgen voor een betrouwbaar en planbaar OV-aanbod heeft Blue Amigo een afgeschaalde dienstregeling ingezet. Tegenover het nadeel van een gepland lager aanbod, staat het voordeel dat afvaarten niet op het laatste moment uitvallen. Hoewel ook dan geldt dat

3/4

Ons kenmerk

DOS-2015-0007638 PZH-2022-807090922

afvaartuitval niet 100% te voorkomen is, is de verwachting dat de reiziger relatief minder hinder ondervindt. Punt van aandacht hierbij is de informatievoorziening en communicatie richting reizigers en opdrachtgevers. Helaas zorgden verstoringen in de datastromen de afgelopen tijd voor verkeerde of ontbrekende reisinformatie. Dit heeft voor veel ongenoegen gezorgd bij reizigers. Met Blue Amigo is afgesproken dat tijdige informatieverstrekking aan de opdrachtgevers en reizigers over problemen met en wijzigingen in de dienstuitvoering prioriteit krijgt. Inmiddels is het ICT-probleem met de informatie op de DRIS-panelen zo goed als geheel opgelost. Provinciale rol bij uitval Ik betreur uiteraard dat ritten moeten worden geschrapt vanwege personeelstekort. Ik zie tegelijkertijd dat vervoerders hard werken om de overlast voor reizigers tot een minimum te beperken en dat ze er alles aan doen om personeel te werven. We hebben als provincie de mogelijkheid om rituitval te korten op de exploitatiesubsidie. Rituitval door personeelstekorten is volgens onze concessievoorwaarden verwijtbare rituitval. Hiernaast kunnen we bij overmatige uitval een boete opleggen. Ik bestudeer beide mogelijkheden en zal de voor- en nadelen van het inzetten van deze instrumenten afwegen. Aantrekken van voldoende OV-medewerkers is cruciaal voor de dienstverlening en de uitvoering van de dienstregeling.

Zonder personeel rijdt er geen OV. De OV-bedrijven hebben een grote opgave om hierin te voorzien. Als het onvoldoende lukt om in deze opgave te voorzien is er een dreiging van verdere afschaling. Ondanks het feit dat de provincie niet verantwoordelijk is voor het personeelsbeleid en de werving van de OV-bedrijven proberen we daar waar mogelijk de bedrijven bij hun wervingsbehoefte te ondersteunen vanuit onze regierol. Tot slot Ons openbaar vervoer verkeert op dit moment op meerdere fronten in zwaar weer. OV is cruciaal in onze bereikbaarheid, nu en in de toekomst. Samen met de andere decentrale overheden en vervoerders probeer ik er alles aan te doen om het OV door deze tijden heen te loodsen. Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Zodra er nieuwe ontwikkelingen zijn informeer ik u verder. Hoogachtend,

E.F.A. (Frederik) Zevenbergen

4/4