Nr. 37 Smart Delta Drechtsteden Factsheet Smart Delta Drechtsteden 2022

smartdeltadrechtsteden.nl

SAMENWERKEN AAN BREDE WELVAART De gemeenten in de Drechtsteden beschikken over hetzelfde DNA. Bevolkingsopbouw en -samenstelling, economisch profiel, arbeidsmarkt en de ligging in een groene omgeving komen sterk overeen. Ook hebben we dezelfde positieve kenmerken: een rijke historie en een eeuwenoude traditie van vakmanschap, waar innovatiedrang, hard werken en pragmatisme de boventoon voeren. Centraal gelegen in de Zuidwestelijke Delta op het kruispunt van wegen, water en spoor. Dé zuidelijke toegangspoort tot de Randstad. Een unieke combinatie van stedelijk gebied met een grote diversiteit aan voorzieningen én rustieke dorpen in het groen. Door het water aan elkaar verbonden. Ons gebied heeft als unique selling points: een krachtige, innovatieve (deels maritieme) maakindustrie en zorgsector en de internationaal toeristische trekpleisters als Unesco Werelderfgoed Kinderdijk, het Nationaal Park De Biesbosch en de historische binnenstad van Dordrecht.

Aantrekkelijke oevers in de Drechtsteden foto: She Fotografie

DOORPAKKEN OP GROTE UITDAGINGEN

Onze regio heeft zich na de crisis zeker hersteld, maar de brede welvaart scoort ‘afhankelijk van het onderzoek’ gemiddeld (Brede Welvaartsindicator 2019 van de Universiteit Utrecht en Rabobank) of zelfs onder gemiddeld (Sociaal-economische dynamiek, Bureau Louter, 2019) op de schaal van Nederland. Dat is, gelet op de ligging in de Randstad, opvallend. De groei van het aantal inwoners blijft achter bij die in Zuid-Holland en Nederland. Dit

Er is dus genoeg om trots op te zijn, maar er zijn ook forse opgaven. Bijna nergens in Nederland is de financiële en economische crisis harder aangekomen dan in onze regio. Grote fabrieken zijn gesloten (o.a. Lips en Nedstaal) of hebben te maken gehad met grote ontslagrondes (o.a. Royal IHC en Heerema Fabrication Group). Dit heeft forse littekens achtergelaten.

geldt ook voor de banengroei. En het gemiddelde opleidingsniveau is aanzienlijk lager dan landelijk. Bij grote groepen inwoners is nog steeds sprake van onzekerheid, spanningen en maatschappelijk ongenoegen. Door ons economisch profiel zijn we kwetsbaar voor nieuwe tegenslagen. Een verdere sociaal-economische transitie is daarom van groot belang.

HET ONTSTAAN EN NUT VAN DE GROEIAGENDA Om te zorgen dat onze regio toekomstbestendig en minder gevoelig voor crises wordt, is nodig dat overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen samen investeren in mensen, innovatie en de economie. De regio kan alleen het beste uit zichzelf halen door een samenhangende ontwikkelstrategie over de gemeentegrenzen heen.

Op basis van dit gedachtegoed is de Groeiagenda 2030 ontstaan; de strategische visie voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van de Drechtsteden. In 2017 heeft het Drechtstedenbestuur de Groeiagenda overhandigd aan Gedeputeerde Staten als basis voor concretisering en intensivering van de samenwerking. Dit bod is tot stand gekomen in een gezamenlijk traject waarin alle colleges hun bijdrage leverden en samen de urgentie onderschreven om met meer focus en meer daadkracht aan de slag te gaan met de maatschappelijke opgaven op ruimtelijk-economisch gebied. Vanaf september 2019 wordt de Groeiagenda meervoudig lokaal uitgevoerd. Een eerste resultaat van deze meervoudig lokale samenwerking was de overname door Oceanco van de werf van offshorebedrijf Heerema in Zwijndrecht. Door regionaal samen op te trekken met de jachtbouwer uit Alblasserdam en met de inzet van de EDB is de koop gesloten. Hiermee is de werkgelegenheid gegroeid, tot meer dan voor de sluiting van de werf.

Samen schouders onder regionale vraagstukken

Gezamenlijke profilering en lobby

Veel vraagstukken spelen regionaal en kunnen we alleen samen

Regionale uitvoering van lobby, communicatie en

oppakken. Zo zetten we met onze regionale Innovatie- en

marketingstrategie blijft belangrijk in de profilering van onze

Human Capital agenda in op een goede aansluiting van onze

regio, waarbij de kracht van centrumstad Dordrecht wordt

beroepsbevolking op de werkgeversvraag. Ook heeft de bundeling

benut voor meer slagkracht. Public Affairs ondersteunt de

van de onderwijsvraag in gemeenten geleid tot de opening van

ruimtelijk-economische opgaven bij knelpunten in landelijk en

Dordrecht Academy, waarmee we het hoger onderwijs terug halen

provinciaal beleid. Denk hierbij aan de discussie rondom de

naar ons gebied. Verder zijn de herontwikkeling van Nedstaal en

rode contouren van het provinciaal woningbouwbeleid en de

verplaatsing van het Dordtse bedrijf Peute mooie resultaten die we

scheiding tussen stedelijk en landelijk gebied. Verdichting langs

behaalden dankzij onze samenwerking. Door aandacht te hebben

hoogwaardig openbaar vervoer (MerwedeLingelijn) biedt kansen

voor de vraagstukken die bij bedrijven spelen, zorgen we voor

voor woningbouw in Sliedrecht en Hardinxveld-Giessendam. De

behoud van werkgelegenheid, verduurzaming en filevermindering

gesprekken daarover worden op regionaal niveau gevoerd met

(vrachtwagens van de weg, bedrijven aan het water). Dit is alleen

de provincie Zuid-Holland. Daarnaast worden nieuwe financiële

te realiseren wanneer je als regio vanuit het perspectief van

geldstromen aangejaagd die bijdragen aan versnelling.

economische groei/structuurversterking met elkaar optrekt.

CONTINUÏTEIT VEREIST

bedrijfsleven en onderwijs met als doel de brede welvaart in de

Juist in de huidige tijd waarin we onverwacht te maken hebben

regio te verbeteren. Meervoudig lokaal en in een hecht triple helix

met een coronacrisis en recent de Oekraïnecrisis, staat het belang

netwerk zetten we in op een slimmere economie die bijdraagt aan

om ons te blijven inzetten voor een sterke toekomstbestendige

goede bereikbaarheid, fijn wonen en een duurzame leefomgeving.

regio weer haarscherp op ons netvlies. Daarvoor moeten de

Met een belangrijke rol voor communicatie, marketing en Public

gemeenten in de Drechtsteden blijven samenwerken. Samen

Affairs om de verbinding, versnelling en investering te realiseren

optrekken met hogere overheden, maatschappelijke partners, het

die hard nodig is. Zo gaan we slim samen vooruit.

DE ORGANISATIE

In de huidige situatie zijn de bestuurlijke trekkers verantwoordelijk voor het organiseren en monitoren van hun opgaven. Afstemming vindt plaats in de bestuurlijke werkgroepen, waarin de gemeenten worden vertegenwoordigd door de zeven lokale portefeuillehouders. De lokale portefeuillehouders, colleges en raden zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van de opgaven en projecten. Lokale coördinatoren monitoren de lokale uitvoering en zijn het lokale aanspreekpunt. Zij staan in verbinding met elkaar en de regionale manager. Vanaf september 2019 is deze werkwijze met Bestuurlijke Werkgroepen voor de vier opgaven in gang gezet. 2020 stond in het teken van verdere uitvoering van de ambities en het opbouwen van de coördinerende organisatie in Dordrecht als servicegemeente. De medewerkers zijn vanuit Bureau Drechtsteden in dienst gekomen bij de gemeente Dordrecht. De ‘Uitwerkingsovereenkomst Samenwerking Ruimtelijke Economie’ is door de zeven gemeenten gesloten, waarin afspraken zijn gemaakt rondom de uitvoering. Ook zijn de budgetten vanuit de Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden per 1 december 2020 overgeheveld naar de gemeente Dordrecht.

EEN NIEUWE MERKNAAM: SMART DELTA DRECHTSTEDEN

Nadat er niet meer onder een Gemeenschappelijke Regeling gewerkt werd aan ruimtelijke-economische opgaven, ontstond behoefte aan een gemeenschappelijke afzender voor gezamenlijke ambities. Een afzender die, naast de gemeenten, ook de andere partners in de regionale samenwerking omvat; de maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven, onderwijs en overige overheden in de regio. Er is een merk ontwikkeld dat alle partners in de samenwerking verbindt: Smart Delta Drechtsteden.

WAAR STAAT SMART DELTA DRECHTSTEDEN VOOR?

Met een gezamenlijke inzet bouwen de gemeenten met triple helix partners aan een vitaal en aantrekkelijk gebied voor (nieuwe) inwoners en ondernemers. We zorgen voor onderlinge verbinding en informatiedeling binnen dit groeiende netwerk door (kwartaal) bijeenkomsten en communicatiekanalen (o.a. website, nieuwsbrief en social media). Regionaal agenderen, monitoren en organiseren versus (meervoudig) lokaal uitvoeren is de formule voor succes op onderstaande opgaven.

Visual: Mecanoo

BOUWEN EN WONEN Smart Delta Drechtsteden gaat voor meer woningen; 25.000 nieuwe woningen tot 2030. En dat is essentieel. Want mensen die hier wonen, hebben een woning nodig die bij hen past. Dat geldt ook voor mensen van buiten de regio. Bijvoorbeeld omdat ze hiernaartoe terug willen verhuizen. Of omdat ze hier werken en dichtbij hun werk willen wonen. Daarom werken de Drechtsteden aan voldoende passende woningen, zodat iedereen die dat wil hier goed kan wonen. Nieuwe inwoners zijn bovendien cruciaal om onze voorzieningen in stand te houden en om als gebied aantrekkelijk te zijn voor vestiging van nieuwe bedrijven.

Eigentijdse woongebieden bij ov en aan het water Er komen woningen dichtbij openbaar vervoer-knooppunten, zoals in de Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht en nabij de haltes van de MerwedeLingelijn. De trein brengt je snel naar de Randstad, Zeeland of Brussel. Nieuwe woongebieden komen er ook langs de oevers van de Drechtsteden. Nu zijn daar vooral bedrijven gevestigd en kunnen inwoners niet overal het water zien. Door sommige van deze locaties te transformeren, ontstaan eigentijdse woongebieden aan het water. De reeds aanwezige waterbus verbindt de nieuwe gebieden met de bestaande centra. Zo ontwikkelen de Drechtsteden zich tot aantrekkelijke woonregio in de zuidelijke Randstad. Ook voor huishoudens uit de midden- en hogere inkomens en dat brengt de regio sociaaleconomisch beter in balans.

Regionale woningbouwprogrammering Met een regionale woonvisie bepalen we een gezamenlijke ontwikkelrichting voor woningbouw en woonkwaliteiten. Regionale afstemming en kennisuitwisseling is nodig om de bouwproductie te versnellen. Daarnaast wordt een gezamenlijke lobby gevoerd richting provincie en Rijk.

WERKEN EN ECONOMIE Smart Delta Drechtsteden gaat voor extra banen. Banen voor nu, maar ook voor de toekomst. Daar zijn gezonde, sterke bedrijven voor nodig en een arbeidsmarkt die aansluit bij de behoefte van het bedrijfsleven. Om dat voor elkaar te krijgen, werken we nauw samen met onderwijs en bedrijfsleven. We zetten de komende jaren in op 30.000 nieuwe arbeidsplaatsen. Kwaliteit en diversiteit naar type baan, opleidingsvraag en branche staan hierbij voorop. Zo creëren we een stabiele, economische toekomst, die blijvend kansen biedt voor groei en vernieuwing.

Vitale arbeidsmarkt verbinden met bedrijfsleven De economie verandert. Technologie en digitalisering spelen een steeds grotere rol in het productieproces. Bedrijven in de Drechtsteden zijn doorlopend bezig hun kennis en kunde te verbeteren en te vernieuwen. Dat vraagt om mensen die niet alleen goed zijn opgeleid, maar die ook op veranderingen kunnen inspelen. Smart Delta Drechtsteden zet zich in voor het aantrekken, behouden en ontwikkelen van talent op een vitale arbeidsmarkt waar iedereen kan meedoen en die aansluit bij de behoefte van het bedrijfsleven. Hiervoor zijn initiatieven ontwikkeld als Smart Campus Leerpark, het programma Leven Lang Ontwikkelen, de mbo-aanpak BAAS en het Programma Hoger Onderwijs Drechtsteden. Stuk voor stuk voorbeelden van hoe regionale werkgevers, onderwijsinstellingen en overheid zich met elkaar verbinden met het oog op de toekomst.

Goed vestigingsklimaat Groeiende werkgelegenheid vraagt om gezonde bedrijven die hun bedrijfsvoering op orde hebben en hun concurrentiepositie kunnen behouden en versterken. Smart Delta Drechtsteden werkt daarom aan een goed vestigingsklimaat, voor zittende en nieuwe bedrijven. Er vindt regionale afstemming plaats over de ruimtelijke programmering in de regio ten aanzien van kantorenaanbod en bedrijventerreinen. Een bedrijf moet zich kunnen verplaatsen en uitbreiden in de regio, afhankelijk van hoe het zich ontwikkelt. Vanuit de gedachte: het juiste bedrijf op de juiste plek. Zo wordt voorkomen dat bedrijven wegtrekken uit onze regio.

Ontwikkelpartners Promotie en acquisitie van de Drechtsteden richting het bedrijfsleven is regionaal belegd bij Deal. Zowel nationaal als internationaal profileert Smart Delta Drechtsteden zich als een aantrekkelijke re-

Innovatiekracht vergroten en versterken

gio voor nieuwe investeerders en ondernemers. Op het gebied van

De maritieme sector en de (technologische) maakindustrie zijn

ties, zoals de Economic Board Zuid-Holland (EBZ), Economic De-

van oudsher sterk geworteld in onze regio. Sectoren die een grote innovatiekracht laten zien. Met initiatieven als de Duurzaamheidsfabriek, de Maakfabriek en het MKB-Katalysatorfonds Drechtsteden willen we de innovatiekracht van de regio vergroten en versterken. Ook stimuleren we de onderlinge uitwisseling tussen bedrijven en samenwerking met het onderwijs. Om van elkaar te leren, samen nieuwe inzichten op te doen, producten en processen te ontwikkelen en die in de praktijk te toetsen. Die samenwerking blijft uiteraard niet alleen beperkt tot de bedrijven in de maakindustrie, maar geldt evengoed voor de zorgsector waar digitalisering een steeds grotere rol speelt.

onze economische agenda op human capital en innovatie werken we samen met regionale en bovenregionale triple helix-organisavelopment Board Drechtsteden (EDB) en InnovationQuarter (IQ). Bovendien beschikt onze regio met de Regionale Ontwikkelmaatschappij Drechtsteden (ROM-D) als één van de weinige regio’s in Nederland over een vehikel om, met inbreng van het risicodragend kapitaal, uitvoering te geven aan complexe revitaliserings- en verplaatsingsoperaties van bedrijven.

Innovatief personenvervoer over water foto: Seabubbles - Milan Rinck

BEREIKBAARHEID EN MOBILITEIT Smart Delta Drechtsteden werkt aan betere bereikbaarheid. Met het uitvoeren van ambities uit de Groeiagenda, 25.000 woningen en 30.000 arbeidsplaatsen, moet de regio inzetten op het aantrekken van extra inwoners en het vergroten van de lokale economie. Een voorwaarde voor het behalen van deze doelstellingen is een goede bereikbaarheid van de regio. Om dit op een integrale manier en op regionale schaal aan te pakken, is de Regionale Gebiedsagenda opgesteld. De vraag naar woon- en werklocaties beïnvloedt elkaar, maar heeft ook een belangrijke weerslag op het onderliggend wegennet en de vervoersstromen in de regio.

Slimme en duurzame mobiliteitsoplossingen Met het uitvoeren van de Regionale Gebiedsagenda zorgt Smart Delta Drechtsteden dat het gebied ook in 2030 goed bereikbaar blijft. Dit versterkt de regio, die op een uniek kruispunt ligt van

Betere verbindingen over de weg Ook het omliggende wegennet wordt aangepakt. De lokale N3 is al flink onder handen genomen. Met Rijk en provincie werken we aan plannen voor betere doorstroming van de A15 en A16 en stimuleren we uiteraard ook het gebruik van de fiets.

waterwegen, snelwegen en spoorlijnen. Door deze te verbinden, worden niet alleen de handel en maakindustrie goed ontsloten, maar blijft de regio ook goed bereikbaar voor mensen die er wonen of naartoe reizen. Slimme oplossingen voor mobiliteit die zo duurzaam mogelijk zijn. Bijvoorbeeld innovatief personenvervoer over water en een betere kwaliteit van het fietsnetwerk als duurzaam alternatief voor de auto.

Betere treinverbindingen en dedicated goederenlijn De ontwikkeling van de Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht is een belangrijke aanjager voor een betere bereikbaarheid. Je kunt iedere 10 minuten de trein naar de Randstand nemen en stapt net zo makkelijk in de MerwedeLingelijn naar Gorinchem. De Drechtsteden zijn op die manier beter verbonden voor studenten en werknemers. Met hopelijk een apart spoor voor het vervoer van gevaarlijke stoffen, want in dit gebied komen een heleboel nieuwe woningen.

Foto: Devaca

ENERGIETRANSITIE Smart Delta Drechtsteden gaat voor nieuwe energie. We werken toe naar een duurzaam systeem voor het opwekken van elektriciteit en het verwarmen van onze huizen en gebouwen. We kiezen in de Drechtsteden voor een realistische en nuchtere aanpak die gedragen wordt door inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners in de regio. Deze aanpak heeft ervoor gezorgd dat we één van de koplopers zijn op het gebied van de warmtetransitie. Het is onze ambitie om tussen nu en 2030 minimaal 12.000 en maximaal 25.000 woningen aan te sluiten op een warmtenet.

In balans met economie, leefbaarheid en natuur Het is een immense en urgente opgave waar de komende jaren de schouders onder gezet moet worden om een leefbare aarde te kunnen doorgeven aan de generaties na ons. Smart Delta Drechtsteden streeft nadrukkelijk naar een rechtvaardige energietransitie. Zodat de lusten en lasten eerlijk worden verdeeld en niemand achter blijft. De balans met onze regionale en lokale economie, leefbaarheid en kwaliteit van landschap en natuur staat hierbij voorop.

Randvoorwaarden verbeteren Helaas zijn de randvoorwaarden voor de energietransitie nog onvoldoende op orde. Dit komt doordat relevante wetgeving nog in ontwikkeling is, ambtelijke capaciteit binnen gemeenten te schaars is én de kosten nog te hoog zijn. Public Affairs voert namens Smart Delta Drechtsteden via verschillende kanalen lobby om dit blijvend onder de aandacht te brengen van het Rijk.

RIJKS EN EUROPESE MIDDELEN Een krachtige regio die goed samenwerkt staat sterk

capital budget kregen onder andere de programma’s Hoger

richting subsidieverstrekkers. Zo plukken we als Smart Delta

Onderwijs Drechtsteden, BAAS en Perspct een impuls.

Drechtsteden ook financiële vruchten van onze samenwerking op ruimtelijk economisch gebied. Een goed voorbeeld daarvan is de Regio Deal.

Regio Deal Drechtsteden-Gorinchem

Waar zetten we op in voor de komende periode? Met onze gezamenlijke financiële investeringen hebben we inmiddels dus een fors bedrag aan externe financiering binnen

Met de toekenning van de Regio Deal hebben we 22,5 miljoen

gehaald voor de ontwikkeling van ons gebied. Mede hiervoor zijn

euro aan rijksmiddelen ontvangen voor verbetering van onze

goede gesprekken ontstaan met partners en is er veel beweging

oevers, toegepaste innovatie en human capital agenda. Dit

in de regio. Ook de komende periode zetten we regionaal in op

bedrag is door de Drechtstedengemeenten en provincie

het verkrijgen van extra middelen om onze ambities versneld

verdubbeld en is een belangrijke impuls voor de verwezenlijking

te realiseren, zoals een nieuwe tranche van de Regio Deal, de

van onze ambities. Een totaal van 45 miljoen euro investeren

Woningbouwimpuls, het Nationaal Groeifonds van het Rijk. In het

we tot 2025 de ontwikkeling van nieuwbouw, bijvoorbeeld op

bijzonder zetten we ons in om ook Europese subsidies naar onze

het oude IJzergieterijterrein in Hardinxveld-Giessendam. En in

regio te halen.

verschillende lokale oeverprojecten, zoals het Waterbusplein in Hendrik-Ido-Ambacht, de ontwikkelingen op het Nedstaal-terrein in Alblasserdam en de Noordoevers in Hendrik-Ido-Ambacht en Zwijndrecht. Met het innovatiebudget zijn de projecten Smart Campus Leerpark, Innovatie Roadmaps en Regionaal Platform Digital Mainport Drechtsteden opgestart. En vanuit het human

SOCIAALECONOMISCH HERSTEL IN EEN TOEKOMSTBESTENDIGE REGIO We ambiëren een versterking van de sociaal-economische positie van de hele regio, ook al worden projecten niet altijd in de eigen gemeente uitgevoerd. De Spoorzone levert niet alleen woningen op voor de inwoners van Dordrecht en Zwijndrecht, maar voor de hele regio en versterkt daarnaast de bereikbaarheid van de gehele regio. Door verruiming van onze (duurzame) woningvoorraad en werklocaties, stimuleren we bovenregionale groei, maar zorgen we ook voor een verbetering van de leefomgeving en voorzieningen voor onze huidige en nieuwe inwoners. De regio wordt nog aantrekkelijker om te wonen en werken door een verbeterde bereikbaarheid over weg, water en spoor. Met Smart Delta Drechtsteden zijn we een nieuwe weg ingeslagen om samen met bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere maatschappelijke partners te bouwen aan een toekomstbestendige sterke regio. Samen met u gaan we graag slim samen vooruit.