Nr. 33 VNG -agenda digitale grondrechten en ethiek

12. https:/A

v.rathenau.nl/sites/defatjlt/filRs/2018-02/ODwaarderen FINAl .ndf

4. Methoden

26

Versterken van de relaties met andere overheidspartners Het veld van digitale grondrechten en ethiek is sterk in beweging en verschil­ lende overheidspartijen zijn met goede initiatieven bezig. Gemeenten zijn een grote speler in dit veld. Zij hebben het voortouw en zijn de directe link met de inwoners. De VNG behartigt de belangen van gemeenten in het proactief positioneren ten opzichte van dit veld. Door een nauwe samenwer­ king met belangrijke overheidsspelers binnen de thematiek van digitale grondrechten voorkomen we dubbel werk en maken we gebruik van eikaars kennis en kunde. Dit zal op sommige plekken een fundamentele heroriënta­ tie vragen van interbestuurlijke samenwerking. In andere gevallen betekent dit ook een verschuiving van de theoretische gelijkwaardigheid van bestuurs­ lagen naar een praktische.

Een gebied waar de VNG de relatie met andere overheidspartners kan ver­ sterken is op het vlak van toezichthouders. De digitaliseringsopgave van de overheid raakt het meest concreet de werkzaamheden van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Echter, de verhouding tussen verschillende toezicht­ houders is niet altijd duidelijk, zeker wanneer hun respectievelijke waarden botsen. Zo kijkt de AP naar privacy, maar is het niet duidelijk hoe zij zich ver­ houden tot bijvoorbeeld de Autoriteit Financiële Markten (AFM), die andere waarden representeren. De VNG gaat in gesprek met toezichthouders en hun verhouding tot de complexe cross-sectorale gemeentelijke praktijk. Een concrete uitkomst hiervan betreft bijvoorbeeld het werken naar handreikin­ gen over domein-specifieke wet- en regelgeving in relatie tot de AVG. In samenwerking met het ministerie van BZK, de AP en andere relevante part­ ners gaat de VNG op zoek naar manieren om hier duidelijkheid in te ver­ schaffen. Wanneer onduidelijke wet- en regelgeving in de weg staat van effectief en innovatief beleid is het noodzakelijk dat alle betrokkenen hierin samenwerken om dit op te lossen.

4. Methoden

27

5.

Speerpunten

Deze agenda bestrijkt een breed palet aan thema’s. Ook hebben we te maken met thema's die volop in ontwikkeling zijn, waarin het eindpunt soms nog zoeken is. Om tot resultaten te komen, helpt het om concreet te benoemen wat we willen berei­ ken.

Weg naar een meervoudige democratie Ons doel is dat in 2026 .. .alle gemeenten op hun manier de meervoudige democratie een plek gegeven hebben en de positie van de inwoner in de informatiesamenleving versterkt is. Dat vraagt ten eerste dat gemeenten doorpakken met inwonerparticipatie, waaronder via digitale participatiemiddelen. Dat vraagt ten tweede een dienstverlening die toegankelijk, begrijpelijk en menselijk is. Tot slot dient de inzet van technologie door gemeenten doelmatig en rechtma­ tig wordt gedaan waarbij het maatschappelijk centraal voorop staat. • Inzet 1. Bij de inzet van technologie worden burgerraden of digitale participatie initiatieven geraadpleegd; 2. Alle digitale dienstverlening voldoet aan toegankelijkheidstandaarden zoals WCAG (3.0) en WMEBV; 3. De inzet van digitale middelen is altijd onderhevig aan doelmatigheidstoetsing. • Wat hebben gemeenten daarvoor nodig: 1. Onderzoek naar de governance van inwonerparticipatie bij digitaliseringsvraagstukken; 2. Centrale financiering vanuit de rijksbegroting zodat toegankelijkheids-standaardaarden door alle overheidspartners kunnen worden toegepast 3. Ontwikkeling van doelmatigheidstoetsing bij de inzet van digitale mid­ delen en deze integreren in de DPIA.

5. Speerpunten

28

Eén transparante overheid met de benodigde checks & balances Ons doel is dat in 2026 ...de gemeentelijke organisatie ingericht is op een manier die de juiste checks & balances bij de inzet van technologie garandeert. Dat vraagt ten eerste dat we digitaliseringsprocessen op een transparante manier uitvoeren en hierbij het ethisch perspectief-waaronder privacy- structureel borgen in de gemeentelijke organisatie, bijvoorbeeld via principes en codes as de Code Goed Digitaal Openbaar Bestuur. Ten tweede vraagt dit een verster­ king van de positie van controlerende organen als de gemeenteraad en de rekenkamer. Tot slot vraagt dit interbestuurlijke samenwerking voor het opstellen van duidelijke juridische kaders en ondersteuning op toezicht.

• Inzet: 1. Digitalisering gebeurt conform de algemene beginselen van behoorlijk bestuur; 2. Raadsleden zijn digitaal geletterd en worden actief betrokken bij de inzet van technologie; 3. Ethische impact assessments zijn een vast onderdeel bij de inzet van digitale middelen en worden periodiek geëvalueerd. • Wat hebben gemeenten daarvoor nodig: 1. Juridische verankering Code Goed Digitaal Openbaar Bestuur in de Algemene Beginselen van Behoorlijk Bestuur; 2. Middelen voor ontwikkeling raadsacademie digitalisering (naar Binnenhof academie die al bestaat); 3. Onderzoek naar de rol van de lokale rekenkamer bij digitalisering.

Grip op de digitale soevereiniteit Ons doel is dat in 2026: ..gemeenten grip hebben op hun positie ten opzichte van de markt als­ mede de digitale publieke ruimte. Dat vraagt van gemeenten dat zij samen sturen op techniek waarin publieke waarden zijn geborgd via onder andere standaarden en inkoopvoorwaarden, en dat de verantwoordelijkheden van alle betrokkenen helder zijn. Tevens vraagt dit dat we interbestuurlijk en in EU-context samenwerken om publieke regie over de digitale ruimte verster­ ken, onder meer om problematiek als desinformatie tegen te gaan. • Inzet: 1. De borging van publieke waarden is een vast onderdeel van inkoopvoorwaarden; 2. Via EU- en interbestuurlijke samenwerking reguleren gemeenten de markt rondom de digitale publieke ruimte.

5. Speerpunten

29

• Wat hebben gemeenten daarvoor nodig: 1. Gezamenlijke ontwikkeling kwaliteitsnormen m.b.t. ethische afwegin­ gen bij de inzet van digitale middelen; 2. Middelen voor de ontwikkeling van beleidsinstrumenten voor lokale overheden om platformmonopolies tegen te gaan.

5. Speerpunten

30

Colofon

Auteurs Tim Kies en David van den Berg

Redactie Robbert-Jan Gorgels Grafisch ontwerp Simpel is slim Foto omslag ANP foto, David Rozing

Colofon

31

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 82 00 info@vng.nl

januari 2022

vng.nl