Nr. 25 Ledenbrief VNG Modelverordening Lokaal eigendom bij grootschalige elektriciteitsopwek

5 . 9) Aan de leden

Datum

16 oktober 2025 Ons kenmerk

U202500257 Lbr. 25/047 Telefoon

070- 3738393 Bijlage(n)

2

Onderwerp

Modelverordening Lokaal eigendom bij grootschalige elektriciteitsopwek

Geachte leden van college en gemeenteraad, In deze ledenbrief informeren wij u over de VNG modelverordening Lokaal eigendom bij grootschalige elektriciteitsopwek. Deze heeft gevolgen voor beleid en uitvoering bij gemeenten. Achtergrond en ontwikkelingen Op basis van een bij amendement ingevoegd artikel in de Energiewet (artikel 6.12, derde lid, van de Energiewet) kan een gemeente bij verordening bepalen dat een producent bij de aanleg of uitbreiding van projecten voor wind- en zonne-energie moet streven naar 50% lokaal medeeigendom. Dit streven is eerder neergelegd in het Nederlandse Klimaatakkoord en op deze manier ook vastgelegd in Nederlandse wetgeving. Lusten en lasten worden zo eerlijker verdeeld. Ook kan lokaal eigendom het draagvlak voor dergelijke energieprojecten vergroten. De VNG heeft vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Energiewet de modelverordening Lokaal eigendom bij grootschalige elektriciteitsopwek opgesteld. Gemeenten kunnen deze modelverordening gebruiken om eigen beleid over lokaal eigendom in algemeen geldende regels te verankeren. Hiermee is de inspanningsverplichting van de producent te toetsen en af te dwingen en is voor iedereen duidelijk hoe lokaal eigendom binnen de gemeente ingevuld wordt.

Met dit model kunt u vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Energiewet (naar verwachting 1 januari 2026) toewerken naar een verordening die past bij uw gemeente. De modelverordening voorziet in een bepaling waarmee de verordening gelijktijdig in werking treedt met de Energiewet. De VNG hoopt met dit duidelijke kader uw gemeentelijke praktijk rond de energietransitie te ondersteunen. Meer informatie De geconsolideerde teksten van de VNG-modellen (met de bijbehorende toelichtingen) zijn te raadplegen via de Kennisbank Decentrale Regelgeving (www.decentralereqelqevinq.nl). De VNG modelverordeningen (zonder de toelichtingen) staan ook in Modellen Decentrale

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag l Postbus 30435 l 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 i info@vng.nl l vng.nl

1/2

Modelverordening Lokaal eigendom bij grootschalige elektriciteitsopwek

Regelgeving (https://puc.overheid.nl/mdr/). Bijlagen Deze ledenbrief bevat 2 bijlagen: Bijlage 1- Modelverordening lokaal eigendom bij grootschalige elektriciteitsopwek met algemene en artikelsgewijze toelichting. Bijlage 2- lmplementatiehandleiding bij de modelverordening lokaal eigendom bij grootschalige elektriciteitsopwek: nadere toelichting van de te maken keuzes en instructies voor de toepassing van de regeling.

Vragen Voor vragen over deze ledenbrief kunt u terecht bij het Klantcontactcentrum van de VNG, via 0703738393 of e-mail: infoavno.nl. Met vriendelijke groet, Vereniging van Nederlandse Gemeenten

-----~,

dr. mr L.K. Geluk Algemeen directeur

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/2

a

e2

modelueroadeneng_lokaal_eigendorn_bs_grootschakge_elektrocitettsopwek , •

CNJ Model Verordening lokaal eigendom bij grootschalige elektriciteitsopwek 1.mnsollz. modalinpollngtm - ( ] of limy oorb.rd) [tildstip] e door afternoon. in te rullan - )lao OF We] • door genre«a tor inenn ).eco) f acidebel - Pled] s ee^ voorbeeld led &Ware of urtieg roof gemmed* Condamtees ar ook mogekne Mood:weed «en bedding dee mod food«. re do *en keimmg•luderd Omsk« Ook wordt ar gee**, trot triangle *stud gekonn kan wooden hberld ken feel , crearkernen de, de en* versant tel mer «Mien of arterdeden berate den een renderer mare LS op der de raemmerog of «Hong bg hel not omen,an van eon feedlot'« older «I of onderdeel met warden rodeos. Elo aan opeormeng worn zo map actor het er murals. onderdeel 'en' of 'of ' (dodder en *redo het lealele onderdne afgesloten end *en of «en * "aA ev nog *en elaaelleket oolgt

Mare tune wordt o

morn« en de

ferentabelemdled

De read o an el pensiente ram drlimMlat ' teeter«, net onPrwel van coke« van buegernee Mr en emoralers yen realm xn nernmer, ' gel« 00 Wee« 0 12 derde led van de Energorret geceen te« «tree van de beam ~WO DM. oast,* Me« .ceegende tenderer; Vtwordening leaked mondor be] groorcbdige Malurkbeitsomede )Oen genre.«

flooldstuk 1 Algertme beg:waling«, Mikal 1 Nerd« en dm verordenong en de daarop Demeter:la Imaged« wordt verge« Onder BrareacSSI sin fed orodende het Moreno« eon beamonerk «a bade, eld en de Ondevengerret long ion peed« Mound« panto,. moo -ondernerreng en Mine ondernenengen naddelgrote ondemoneng genmeMen wateschappen provencm ger *stood n de nab. centring van de enstallare en batting kobbend nuot de blerelende derrigementlin) Joke« mend«, In« fundetch en econonesch Mede-log endow, hebben van eon enetellebe en de op.«, de• me do retell*lre rvordl gerealeseed door de tenor van pertern en de nabge o morn van die mlalle. 'Ng., ardor, a er het gore, vas elektnatedeocrek door annoonergo burr ea gernemlegrens von (Mot gmeeenedall b en hw goer van elork.,ODAfo 0 nor wrolenergee berren de gereentegrene van de [arm gamma* 0 erne,' een sera« . an 10 km de tophoogte van de nondtudene gereten o anaf de . cer . an de two.*

Vereonging van lerderlands• Crenimineen

f

MOW 2 Toigsasstrigsbavollt I be, , 9.9,0 wog es van mepasseng op de aanleg of udbowdeng van een groolsceologe rota.ln

vow de our.« . an elerdnoted eat hernvembare «wren 2 Ondee een gm orechabge wool.ra voor de opweek van eletanced ud beenemerbse bronco« word .erman a *en sonnispork mn ton <parse van len rnreste *opal INVII MVO of b een mndlurbute riot err <apace.* van ten nmste ).SS I, I -

~shoal, 2 Moticedistpapticht kneel *tendon. Anibal 3 InspanolosproptkIsting lotted Mgondons 1 89 de idnieg of totbdrOng er an een groolsc berg* anolaistm soot de oporek van *Jeddah* of

hernernerbare bro.« gekll er .oor de produced •en impannongredkchtm or 50 grocer* kokaal eigendon, te bereeken 2 Er es nr leader gerN neat ed«dam aan de empennage.. erplachteng als

a In peon atintoonbem en ventliserbaat conelier rs gemmtal mot eon bestaande gewgaw...Me sorm

van personal, ot ondevnanimgen uel de kong van pinion b er met men dan een bimenkomst met do partuen is gessoes, «awn de nsagetkpdseden voot Mu« engendor as. ootgOedd en wreck*. O or germ rem temp es gee. en am de ornge mg om lokaal rondo rn re tuenuken of d er geen *corralled, Meshed, imbed a gedawn »did 1 Molhowilhe Yosposologsintrpaktetlag Wu. algandom 1 Ditt pedacord ~mg vocentstaand aan hat onochlor tan de boutractis «oil woof de satin of milleteigrog ems de ~ilk a mika underrates Om Melt er «MI on, rneolomendorn len snow vs de voodenornen inatallatn en do exploitabis damson door *en kred van pang« te bevordenen

b *Mk peoceentage mole mendon, o o, reengekomen c voor dever need« der 50 moue mode-moms:tom el overeengekornen trat de red«en dean en sn en of er ender* corm sari ferric«a pentads* ovefeengekonnn

Anibal 3 Goopreon* an boachaiden modinartng 1 Voor d* motrvenng bodolld n Maul*. most* bd, ender a wooden de volgend* tog..., en beaches:Min door do pro ducent son MI college verotnon a de minhodon gebnald rotor de corona.*** or« bet project b *elk* +dogmatic*, getaktold me hoodoo. trdoetnolui bescOnboat rc genen en C ten »men ran de lei."vanMl4rL 10 hoe don ie V op mean tow 0•110~11.big bat pupa ap Imbokkm. Yap ends* wipe de ~WM via doe 0~ alp ~Mot elee 1' ire den polijan do eingellibled Imam Ord., be paticipenn 2 Vow de ~ski, hidesigie MiallAwngt. Ik.DNw b women da ie «geode gnome en Mooned«, dear do poodueeme ~Ye* a ~Re si spoke,Ma ~pea» »rk genia.t b kae de diplim OEM ~le voitgelega C NMI pondaiwie bawds ppd.., en de knng v an pennon al dan net .oem d. gemstone st [oration tom bead '110.19.".0ankilli deer de ~II need.m ago kelbldlailt d eon propmatnicb~ing east Munn opgeno Tell de tramNe en edendormstructm .an nat proloct e *en os ersecto v tin do treadallag van de mgendoms. en noggensclutprittOctedng bone', het pmeC1 en O eon override `I &I de teMsedellag 3 Voor de moth ereng bedoeld shkel 4 *ore rod onder c warden de o mend • gages ens en bescheiden doo de ',reducing rentrekt • oen ov erode yen de «dent worsen van I onanctill* parlecep•lo dee no tondos« en b de eedenen moon, 50 more°, rime] egendom not hardbine os

Vereniging ean ferederlander, Croneenden

7

Cvisi2) lmplementatiehandleiding bij model Verordening Iokaal eigendom bij grootschalige elekthciteitsopwek

Algemeen In artikel 6.12, derde lid, van de Energiewet is de grondslag opgenomen voor het regelen van de motivering van een inspanningsverplichting om 50 procent lokaal eigendom bij de aanleg of uitbreiding van grootschalige installaties voor de opwek van elektriciteit uit de hernieuwbare bronnen te verkrijgen in een provinciale of gemeentelijke verordening. Het model 'Verordening lokaal eigendom grootschalige elektriciteitsopwek' biedt gemeenten een voorbeeld om tot uitwerking van een dergelijke verordening te komen. In deze implementatiehandleiding worden de keuzes die gemeenten kunnen maken en de bijbehorende afwegingen toegelicht. Het model bevat een aantal artikelen waarin individuele gemeenten keuzes kunnen maken. Deze implementatiehandleiding is opgesteld om te ondersteunen bij het maken van die keuzes. Uiteraard is de gehele modelverordening facultatief in die zin dat het verordeningsinstrument alleen gebruikt hoeft te worden als dat voor een individuele gemeente wenselijk is. Gemeenten hebben bovendien de vrijheid om een andere invulling te geven dan in de modelverordening is gekozen.

Gemeenten die ervoor kiezen om de bepalingen uit de modelverordening niet of in gewijzigde vorm over te nemen, of deze aan te vullen, dienen er scherp op te letten dat deze keuzes zowel in lijn zijn met de toepasselijke wetgeving als met de systematiek van de bepalingen uit de modelverordening die wel worden overgenomen. Artikelen of artikelleden moeten mogelijk worden vernummerd. Daarnaast is de modeltoelichting zodanig opgesteld dat gemeenten deze kunnen overnemen, mits zij ook het bijbehorende artikel overnemen. Aanhef In de aanhef van het besluit tot vaststelling van een verordening wordt alleen een considerans of beweegreden opgenomen als het plaatselijk gebruik dat voorschrijft. In dat geval zou een considerans als volgt kunnen luiden: "oveiwegende dat: de gemeente [imam gemeente] de ambitie heeft om het draagvlak voor de energietransitie te vergroten door een zo hoog mogelijk percentage energiesystemen in lokaal eigendom te ontwikkelen;

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

ell1-12) -

-

-

in het Klimaatakkoord is vastgelegd dat voor een evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied gestreefd wordt naar 50 procent eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bednjven); dit streven. voor een percentage van 50 procent. ook in de RES1.0 verankerd is; de gemeenteraad van [naam gemeente] [invoegen samenhangend beleid] heeft vastgesteld; de gemeenteraad tevens een Participatieverordening heeft vastgesteld over de wijze van participeren bij ruimtelijke besluiten; de gemeenteraad op grond van artikel 6.12, derde lid, van de Energiewet de bevoegdheid heeft om bij verordening een motiveringsplicht op te leggen aan een producent bij de aanleg of uitbreiding van een installatie voor de productie van energie uit hernieuwbare bronnen vanaf een bij die verordening te bepalen capaciteit over: • welke inspanningen de producent heeft verricht om lokaal eigendom te bevorderen; • welk percentage daadwerkelijk overeen is gekomen; en • als dit minder is dan 50 procent wat hietvan de redenen zijn en of er andere vormen van financiële participatie zijn overeengekomen. het gewenst is gebruik te maken van die mogelijkheid om regels te stellen over: • vanaf we!ke capaciteit de motiveringsplicht geldt. • welke kring van partijen, gevestigd in de nabije omgeving van de installatie. behoren tot de definitie van lokaal eigendom.

• op welke wijze de producent voldoet aan de motiveringsplicht."

Keuzes De keuzes bij het opstellen van de gemeentelijke verordening betreffen de volgende vragen: •

Op welke hernieuwbare-energieprojecten is de verordening van toepassing?

•

Hoe wordt de kring van partijen bij lokaal eigendom gedefinieerd?

•

Welke stukken moeten worden aangeleverd ter motivering van de inspanningsverplichting.

Deze modelverordening is een uitwerking van de mogelijkheid die de Energiewet gemeenten en provincies biedt om de motivering van een inspanningsverplichting om 50 procent lokaal eigendom bij de aanleg of uitbreiding van grootschalige installaties voor de opwek van elektriciteit uit de hernieuwbare bronnen te regelen. De motiveringsplicht geldt daarmee voor het streven naar 50% lokaal eigendom. Gemeenten en provincies hebben de beleidsvrijheid om te streven naar een hoger percentage lokaal eigendom en vast te leggen in ander beleid, zoals aanbestedingsbeleid. In de volgende paragrafen worden deze keuzes behandeld aan de hand van artikelen in de modelverordening en de daarin gemaakte keuzes.

2 Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Cf.1.271 Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 Definities Er is gekozen voor een definitie van 'nabije omgeving' waarbij het gaat om bewoners van de gemeente, en om ondernemingen die gevestigd zijn in en binding hebben met de gemeente. Gemeenten kunnen ervoor kiezen ook buurgemeenten op te nemen in de verordening. Lokaal eigendom van wind- of zonneparken aan de randen van gemeenten kan op die wijze mogelijk beter worden geborgd. De term lokaal eigendom is ook gedefinieerd. De definitie komt uit de landelijke Monitor Financiële Participatie van het ministerie van Klimaat en Groene Groei. Daar sluit de RES ook bij aan. Het staat gemeenten vrij om een andere definitie te hanteren voor lokaal eigendom. Gemeenten kunnen er ook voor kiezen de definitie van lokaal eigendom te verbreden of te verkleinen. Voorbeelden van alternatieve invullingen van lokaal eigendom: •

Dat er sprake moet zijn van een collectief eigendom, waarbij meerdere lokale agrariërs en ondernemers zich verenigen. Eigendom van één agrariër of één ondernemer valt dus niet onder lokaal eigendom (zie bijvoorbeeld de beleidsregels van de gemeente Zwartewaterland): of

•

Dat er sprake moet zijn van collectief eigendom gebaseerd op coOperatieve principes, waarbij financiering en zeggenschap zijn losgekoppeld (zie bijvoorbeeld het beleid van de provincie Utrecht).

Artikel 2 Toepassingsbereik In dit artikel wordt vastgesteld dat de verordening van toepassing is op de aanleg of uitbreiding van een grootschalige installatie voor de opwekking van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Dit sluit grotendeels aan bij de tekst van artikel 6.12, derde lid, van de Energiewet. Het woord 'grootschalige' is toegevoegd aan het toepassingsbereik, zodat een gemeente zelf kan bepalen wat zij onder een grootschalige installatie verstaat in het tweede lid. Hiermee kan de gemeente bepalen bij welke wind- of zonprojecten moet worden voldaan aan de inspanningsverplichting tot het verkrijgen van 50 procent lokaal eigendom. De gemeente kan ervoor kiezen: •

deze verordening van toepassing te laten zijn op elke installaties voor de opwek van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. De Energiewet kent namelijk een bredere definitie van de term 'hernieuwbare bronnen'. In dat geval kan worden opgenomen: Deze verordening is van 3

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

C1719) toepassing op de aanleg of uitbreiding van een grootschalige installatie voor de opwek van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Het tweede lid uit de modelverordening kan dan worden weggelaten, aangezien het zich meer specifiek richt op zon en wind. Het Klimaatakkoord en de RES afspraken richten zich vooral op zon en wind en deze modelverordening is daar een uitwerking van. Een alternatief is om ook andere hernieuwbare bronnen op te nemen in lid 2 en nader te specificeren in de verordening en de overwegingen daarbij. •

Deze verordening van toepassing te laten zijn op installaties voor de opwek van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen vanaf een bepaalde omvang uitgedrukt in het aantal MW dat wordt geproduceerd. In dat geval vult de gemeente het aantal MW in, in het tweede lid. Een ander criterium dan het aantal MW is denkbaar, dit is aan de gemeente om te bepalen wanneer lokaal eigendom wenselijk is.

Hoofdstuk 2 Motiveringsplicht lokaal eigendom Artikel 3 lnspanningsverplichting lokaal eigendom In het eerste lid is een streefpercentage van 50 procent opgenomen. Gemeenten en provincies hebben de beleidsvrijheid om een hoger percentage na te streven en vast te leggen in ander (omgevings)beleid. Mogelijk kan een grotere inspanning voor een streefpercentage tussen de 50 en 100 procent een rol spelen in de gemeentelijke aanbesteding Artikel 4 In de modelverordening is ervoor gekozen dat de producent voorafgaand aan het verrichten van de bouwactiviteit aantoont dat aan de inspanningsverplichting is voldaan. De gemeente kan een ander moment kiezen, mits het voor de producent duidelijk is wanneer aan de inspanningsverplichting moet zijn voldaan. Artikel 5 Gegevens en bescheiden motivering In artikel 5 zijn voorbeelden opgenomen van gegevens en bescheiden die aangeleverd moeten worden om de inspanningsverplichting uit artikel 4 te motiveren. Een gemeente moet zelf afwegen welke stukken nodig zijn om te verifiëren of aan de inspanningsverplichting is voldaan. Als voorbeeld kan worden gekozen voor het aanleveren van: •

Een beschrijving van communicatiemiddelen;

•

De gemaakte overeenkomsten met de lokale omgeving;

•

Een beschrijving van het project inclusief de eigendomsstructuur en taakverdeling;

•

De redenen waarom 50 procent lokaal eigendom niet haalbaar is. 4

Vereniging van Nederlandse Gemeenten