Nr. 24 Beantwoording artikel 36 vragen PRO betreffende Participatiewet in Balans

Memo

Aan:

Gemeenteraad

Van:

Fokko Alkema

Betreft:

Beantwoording vragen art. 36 Reglement van Orde PRO Ambacht

Datum:

16 juni 2026

1. Hoeveel inwoners van Hendrik-Ido-Ambacht ontvangen momenteel een bijstandsuitkering? Op peildatum 31 december 2025 ontvingen 364 inwoners een bijstandsuitkering. 2. Hoe heeft het aantal bijstandsuitkeringen zich ontwikkeld in de afgelopen vijf jaar? Graag een uitsplitsing per jaar. Hoeveel hebben een klantprofiel 3? In onderstaande tabel hebben we de beschikbare informatie over het aantal bijstandsgerechtigden op een rij gezet. Van het aantal bijstandsgerechtigden in 2025 waren op peildatum 31 december 2025, 123 cliënten ingedeeld in klantprofiel 3. 2022

2023

2024

2025

Totaal bestand

430

363

356

376

Participatiewet

416

351

344

364

IOAZ (1)

3

2

2

2

IOAW (2)

11

10

10

6

Totaal instroom

88

68

66

81

Noot 1 : IOAZ staat voor Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen Noot 2: IOAW staat voor Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte

1

Memo werklozen

3. Wat is volgens het college de verklaring voor de stijging van het aantal bijstandsuitkeringen binnen onze gemeente? De stijging van het aantal uitkeringsgerechtigden in Hendrik-Ido-Ambacht wordt met name veroorzaakt door de toename van het aantal statushouders en het aantal jongeren dat een uitkering aanvraagt. 4. Hoeveel huishoudens met minderjarige kinderen zijn afhankelijk van een bijstandsuitkering? Op peildatum 31 december 2025 zijn in Hendrik-Ido-Ambacht waren er 92 inwoners met inwonende minderjarige kinderen, die een bijstandsuitkering ontvingen. 5. Welke aanvullende algemene ondersteuning biedt de gemeente aan nieuwkomers en statushouders op het gebied van: a) statushouders;  wettelijk De uitvoering van de wettelijke taken in het kader van de Wet inburgering 2021. is binnen de Drechtsteden belegd bij de Sociale Dienst Drechtsteden (SDD). De SDD is onder andere verantwoordelijk voor de brede intake, het opstellen en vaststellen van het Persoonlijk Inburgeringsplan (PIP), de toeleiding naar taalonderwijs en participatie en de regie en monitoring van het inburgeringstraject.

 aanvullend

Via de lokale afdeling van Vluchtelingenwerk (VWN) wordt in Hendrik-Ido-Ambacht aanvullende ondersteuning aan statushouders geboden in de vorm van:

         

Maatschappelijke begeleiding (individueel traject) Opstellen en monitoren van persoonlijke doelen Ondersteuning bij zelfstandig functioneren in de maatschappij Juridisch spreekuur (o.a. verblijfsrecht, gezinshereniging) Ondersteuning bij procedures (IND, documenten, deadlines) Training “Omgaan met Geld in Nederland” (voorkomen schulden) Begeleiding bij administratie en financiën Training participatieverklaring (normen en waarden) Een participatiecoach voor begeleiding naar maatschappelijke participatie Organisatie van bijeenkomsten en activiteiten gericht op ontmoeting en integratie

Daarnaast ondersteunt VWN de gemeente bij de brede intake en het opstellen van het Persoonlijk Inburgeringsplan (PIP).

2

Memo

b) nieuwkomers;  wettelijk Het taalonderwijs vanuit de Wet inburgering voor nieuwkomers wordt via de SDD georganiseerd en ingekocht. Dit omvat onder andere:

   

Vaststelling van de leerroute (B1, Z-route of onderwijsroute) Inkoop en contractmanagement van taalaanbieders Toeleiding en plaatsing bij taalonderwijs Monitoring van voortgang en resultaten

 lokaal aanvullend De dienstverlening van VWN richt zich primair op statushouders, maar draagt ook breder bij aan nieuwkomers via:

  

deelname aan integratieactiviteiten (bijv. bijeenkomsten en evenementen) ondersteuning bij eerste oriëntatie op samenleving en voorzieningen inzet op sociale verbinding tussen nieuwkomers en inwoners

c) inwoners die door economische omstandigheden of schuldenproblematiek in de bijstand zijn geraakt? In het beleidsplan schuldhulpverlening heeft de gemeente nieuwkomers als doelgroep opgenomen die kwetsbaar zijn in het maken van schulden. Voor alle inwoners, ongeacht nationaliteit of afkomst wordt minimabeleid ingezet ter ondersteuning om het inkomen te verhogen. Daarnaast kunnen nieuwkomers en statushouders een beroep doen op SMSkinderfonds. Via Sophia Sociaal Team is er binnen de gemeente een financieel adviseur beschikbaar, die inwoners helpt bij schuldenproblematiek. Tenslotte kunnen inwoners ongeacht nationaliteit of afkomst een beroep doen op de lokale afdeling van stichting Schuldhulpmaatje. Zij zorgen voor praktische hulp bij schulden voor alle inwoners. 6. Welke aanvullende specifieke ondersteuning biedt de gemeente aan nieuwkomers en statushouders op het gebied van: a) Taal;  wettelijk Het formele taalonderwijs maakt onderdeel uit van de wettelijke inburgering en wordt via de SDD georganiseerd en ingekocht. Dit omvat onder andere:

3

Memo    

Vaststelling van de leerroute (B1, Z-route of onderwijsroute) Inkoop en contractmanagement van taalaanbieders Toeleiding en plaatsing bij taalonderwijs Monitoring van voortgang en resultaten

 lokaal aanvullend Via de lokale afdeling van VWN wordt aan nieuwkomers en statushouders aanvullende taalondersteuning geboden via:

  

Het Participatieverklaringstraject Training digitale vaardigheden (DigiKlik) Ondersteuning binnen het inburgeringstraject

b) Participatie; Ten behoeve van participatie zet de gemeente voor de participatie van statushouders via VWN een participatiecoach Statushouders in, die zorgt voor:

  

Participatiecoaching (individueel) Begeleiding naar vrijwilligerswerk, stage of activiteiten Bevorderen van actieve deelname aan samenleving

Deze inzet gaat verder dan alleen formele verplichtingen: VWN biedt actieve, persoonlijke begeleiding. c) Begeleiding naar werk; Ten behoeve van de begeleiding naar werk zet de gemeente via VWN voor statushouders een participatiecoach Statushouders in. Daarnaast biedt VWN:

   

Training “Op weg naar werk” Coaching bij solliciteren, netwerken en presenteren Matching richting werk, stage of vrijwilligerswerk Nazorg na plaatsing

d) Schuldenproblematiek; In het beleidsplan schuldhulpverlening heeft de gemeente nieuwkomers als doelgroep opgenomen die kwetsbaar zijn in het maken van schulden. Voor alle inwoners, ongeacht nationaliteit of afkomst wordt lokaal minimabeleid ingezet ter ondersteuning om het inkomen te verhogen. Daarnaast kunnen nieuwkomers en statushouders een beroep doen op het SMS kinderfonds.

4

Memo Verder beschikt Sophia Sociaal Team over een financieel adviseur die alle inwoners van Hendrik-Ido-Ambacht helpt bij schuldenproblematiek en worden door Sophia Sociaal Team in 2026 een aantal bijeenkomsten organiseren speciaal voor nieuwkomers waarin hulp en informatie wordt geboden zodat voorkomen wordt dat men in de schulden geraakt. Tenslotte kunnen inwoners van Hendrik-Ido-Ambacht ongeacht nationaliteit of afkomst een beroep doen op de lokale afdeling van stichting Schuldhulpmaatje. Zij zorgen voor praktische hulp bij schulden voor alle inwoners. e) Maatschappelijke integratie en in hoeverre verschilt dit van wat landelijk verplicht is te doen? Via VWN worden de volgende activiteiten aangeboden ten behoeve van maatschappelijke integratie: •

Maatschappelijke begeleiding (individueel traject)

•

Activiteiten gericht op ontmoeting en verbinding

•

Netwerkvorming (bijv. evenementen zoals Future Citizens)

•

Ondersteuning bij participatie in lokale samenleving

De inzet van VWN gaat verder dan de landelijke verplichtingen uit de Wet Inburgering 2021. De wet richt zich vooral op het organiseren en begeleiden van het inburgeringstraject (zoals taal, PIP en participatie), terwijl de gemeente via VWN aanvullend inzet op praktische ondersteuning, sociale integratie en het daadwerkelijk meedoen in de samenleving. 7. Hoe beoordeelt het college de effectiviteit van deze ondersteuningstrajecten? Bovenstaande werkzaamheden van Vluchtelingenwerk worden naar tevredenheid uitgevoerd. 8. Op welke wijze worden inwoners met een bijstandsuitkering momenteel benaderd door de sociale dienst? Na vaststelling van de bijstandsgerechtigdheid door een consulent Bestaanszekerheid wordt de inwoners benadert door een consulent Ontwikkelen naar werk om op basis de mogelijkheden tot aansluiting op de arbeidsmarkt ingedeeld te worden in een passend klantprofiel. Vanuit dit profiel worden nadere stappen gezet voor verdere toeleiding naar participatie en werk. 9. Worden medewerkers specifiek getraind in: • menselijke maat;

5

Memo • stress-sensitieve dienstverlening; • begrijpelijke communicatie; • dienstverlening vanuit vertrouwen; • cultuursensitief werken? Door de Sociale Dienst Drechtsteden worden medewerkers specifiek getraind in bovengenoemde vaardigheden. Daarnaast is door de Sociale Dienst Drechtsteden een specifieke training ingekocht voor de uitvoering van de Participatiewet in Balans. 10. Hoe voorkomt de gemeente dat inwoners zich primair gecontroleerd of gewantrouwd voelen binnen het proces van aanvraag en controle? Het gevoel van controle en wantrouwen onder inwoners is een breder maatschappelijk vraagstuk. Als gemeente/gemeenschappelijke regeling en als contactpunt van de overheid herkennen wij dit en nemen wij hierin onze verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd is het uitvoeren van een controlerende taak in het kader van rechtmatige besteding van publieke middelen onvermijdelijk. Onze visie op sociaal handhaven gaat daarom verder dan uitsluitend het controleren van de naleving van regels. Wij zetten in op het vroegtijdig signaleren van mogelijke onrechtmatigheden en het bieden van duurzame oplossingen voor inwoners. Daarbij staan het versterken van bestaanszekerheid, zelfredzaamheid en het welzijn van inwoners centraal.

Wij erkennen dat iedere situatie uniek is en handelen maatwerkgericht, waarbij we zorgvuldig afwegen welke effecten ons handelen heeft en voorkomen dat maatregelen onevenredig uitpakken. Preventie vormt een belangrijk uitgangspunt in onze werkwijze. Wij investeren in persoonlijk contact door inwoners met een uitkering regelmatig te spreken en actief met hen mee te denken over hun situatie en relevante levensgebeurtenissen. Gezien de complexiteit van wet- en regelgeving binnen de bijstand, zetten wij bovendien in op duidelijke en begrijpelijke communicatie. Door inwoners beter inzicht te geven in wat regels in hun specifieke situatie betekenen, verkleinen we de kans op fouten en onbedoeld oneigenlijk gebruik en dragen we bij aan vertrouwen en transparantie. Daarnaast sluiten wij aan bij de ontwikkelingen binnen de Participatiewet in Balans. Deze wet beoogt een verschuiving van nadruk op controle en handhaving naar meer vertrouwen en het benutten van beschikbare gegevens. Dit betekent onder meer dat inwoners zich minder actief hoeven te verantwoorden. Wij passen onze werkwijze, waar mogelijk, reeds aan in lijn met deze ontwikkeling.

6

Memo 11. Indien nog niet gestart is met implementatie van de participatiewet in balans: waarom niet, gezien de landelijke beweging richting een meer mensgerichte uitvoering en het overgangsjaar 2026? Reeds in 2024 is de GR Sociaal begonnen met de voorbereidingen voor de implementatie van de Participatiewet in Balans en zijn gemeenteraden in de regio hierover geïnformeerd. Vanwege de uitgestelde besluitvorming over de P-wet in Balans, was het niet mogelijk om de hiervoor benodigde lokale besluiten te organiseren en te starten met de feitelijke implementatie. Met de ruimte die de wetgever geboden heeft om 2026 te gebruiken als overgangsjaar wordt door de GR Sociaal op dit moment de onderwerpen op een rij gezet, waarover de gemeenteraad in het najaar van 2026 een besluit moeten nemen en de daarbij behorende lokale verordening moeten vaststellen. Hieraan voorafgaand is de gemeenteraad met een informatieavond op 9 juni geïnformeerd. 12. Deelt het college de opvatting dat de uitgangspunten van de Participatiewet in Balans — vertrouwen, eenvoud en menselijke maat — ook binnen Hendrik-IdoAmbacht leidend zouden moeten zijn in de omgang met inwoners die afhankelijk zijn van ondersteuning? Graag een toelichting. Over bovenstaande opvatting heeft het college nog geen formeel besluit genomen.

Dit besluit zal in samenhang met de notitie Participatiewet in Balans in het najaar van 2026 worden genomen.

7