Nr. 15 College van B&W Raadsinformatiebrief uitvoering vroegsignalering Wgs

De gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht

uw brief van:

n.v.t.

uw kenmerk:

n.v.t.

ons kenmerk:

datum:

februari 2022

onderwerp:

stand van zaken uitvoering vroegsignalering Wgs

Geachte raadsleden, Via deze RIB willen wij u informeren over de uitvoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in Hendrik-Ido-Ambacht sinds 2021 en de stappen die we daarin op korte termijn willen zetten, waaronder het brengen van een huisbezoek aan inwoners met betalingsachterstanden. 1. Aanleiding: gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Vroegsignalering van betalingsachterstanden is een essentieel onderdeel van de aanpak van financiële problemen en beginnende schulden. Per 1 januari 2021 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) gewijzigd en is vroegsignalering van betalingsachterstanden een wettelijke verplichting geworden voor gemeenten en wettelijke signaalpartners. Onder die laatste categorie vallen: woningcorporaties, energie- en drinkwaterleveranciers en zorgverzekeraars. Vroegsignalering in de gewijzigde Wgs is een verplichting voor zowel gemeenten als de signaalpartners. De signaal doorgevende partij moet eerst aantoonbaar een inspanning hebben gedaan om een klant met een betalingsprobleem te bereiken en een betalingsregeling aan te bieden. Als dat niet lukt, dan geeft de betreffende partij dit als signaal door aan de gemeente. De gemeente moet vervolgens deze klant (een inwoner van Hendrik-Ido-Ambacht) een aanbod tot een eerste gesprek doen. Een gemeente mag zelf invullen op welke manier dat gebeurt. 2.

Doel van vroegsignalering Aanleiding om de wet te wijzigen, is in de kern dat mensen met betalingsachterstanden en/of problematische schulden uit zichzelf geen hulp zoeken. Dat kan diverse oorzaken hebben:    

Inwoners weten de weg naar hulpverlening niet te vinden; Inwoners zijn zich niet bewust van de ernst van de situatie; Inwoners proberen het zo lang mogelijk zelf op te lossen; Inwoners zijn bezig met 'overleven': door stress is er geen ruimte om de lange termijn te overzien.

Met het opnemen van vroegsignalering van betalingsachterstanden als taak voor gemeenten wordt ingezet op een aantal effecten:  meer mensen met betalingsachterstanden en problematische schulden krijgen hulp doordat zij zelf actief benaderd worden;  financiële problemen kunnen tijdig worden aangepakt waardoor problematische schulden kunnen worden voorkomen;  problematiek op andere levensdomeinen komt door vroegsignalering ook (eerder) in beeld. 3. Uitvoering Wgs in de Drechtsteden In de Drechtsteden pakken de SDD en de zeven gemeenten de uitvoering van het onderdeel vroegsignalering deels gezamenlijk op. Hierbij is gekozen voor een pragmatische en proportionele

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Postadres Postbus 34 3340 AA Hendrik-Ido-Ambacht

bezoekadres Weteringsingel 1 3342 AE Hendrik-Ido-Ambacht

telefoon 14 078 telefax (078) 77 8102 internet ww.h-i-ambacht.nl

Bank Nederlandsche Gemeenten IBAN: NL19BNGH0285003763 BIC: BNGHNL2G

aanpak vanuit klantperspectief. De hoofdlijn hiervan is dat inwoners die vanuit schuldhulpverlening en de Participatiewet (bijstandsgerechtigden) al bekend zijn bij de SDD, benaderd worden door de SDD. Concreet is voor de uitvoering het volgende afgesproken:  



Signalen over inwoners die reeds bekend zijn bij de SDD, worden opgepakt door de SDD; Enkelvoudige en meervoudige signalen van inwoners (geen SDD-klanten) met betalingsachterstanden tot € 500,- van Hendrik-Ido-Ambacht worden ook toebedeeld aan de SDD. o Dit is vooral om praktische redenen gedaan. De SDD heeft de gemeenten het aanbod gedaan om deze doelgroep brieven toe te sturen, waardoor de gemeente en/of het wijkteam minder tijd kwijt zijn hieraan. De brief die de SDD verstuurt, is overigens een brief van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Signalen van betalingsachterstanden vanaf € 500,- (geen SDD klanten) worden toebedeeld aan de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht.

De manier waarop een gemeente vervolgens contact zoekt met inwoners, wordt per gemeente verschillend ingevuld. De aanpak van Hendrik-Ido-Ambacht wordt hieronder nader toegelicht. 4. Lokale uitvoering tot nu toe Signalen van betalingsachterstanden worden door vaste lasten partners (energie, zorgverzekering, huur etc.) op basis van landelijke afspraken gemeld in het systeem RIS. Voor deze gemeente zijn er op dit moment 53 partijen die melden in RIS. Deze partijen moeten eerst zelf actie hebben ondernomen om ervoor te zorgen dat er betaald wordt. Als dat niet lukt, dan wordt een signaal doorgezet naar de gemeente via RIS. In Hendrik-Ido-Ambacht zijn we in april 2021 gestart met de uitvoering. Als gemeente doen we dat in nauwe samenwerking met het wijkteam. Daarbij hanteren we de volgende werkwijze:  Iedere maand na de 25ste verstuurt de gemeente een brief naar de inwoners die geen klant zijn van de SDD en die een betalingsachterstand van € 500,- of meer hebben;  In de brief staat dat de gemeente signalen van een betalingsachterstand(en) heeft ontvangen. En in de brief wordt de inwoner uitgenodigd voor een vrijblijvend gesprek met de adviseur geldzaken van het sociaal wijkteam. Daarin wordt toegelicht dat de adviseur luistert naar het verhaal van de betreffende inwoner en gaat zoeken naar oplossingen.

Bij de brief zit ook een flyer waarin dit kort en bonding wordt toegelicht en waar een foto opstaat van de betreffende medewerker. De betrokkene wordt verzocht zelf contact op te nemen met de adviseur geldzaken.  Als een inwoner dat wenst, wordt een passend ondersteuningstraject geboden op basis van een plan van aanpak. Vanaf dat moment is deze inwoner een cliënt van het sociaal wijkteam en wordt vanuit het wijkteam begeleid. Voor inwoners met een grote openstaande schuld, betekent dit doorgaans dat ze doorstromen naar een schuldhulpverleningstraject van de SDD. Voor lichtere gevallen zijn andere opties mogelijk, zoals ondersteuning vanuit het wijkteam, Schuldhulpmaatje HIA of advies van Bureau Sociaal Raadslieden.  Als een inwoner niet gereageerd heeft op de eerste brief, dan wordt in de maand daarna door de gemeente een herinneringsbrief gestuurd met opnieuw het aanbod om in gesprek te gaan met de adviseur geldzaken van het sociaal wijkteam. Zowel de SDD als de gemeente versturen brieven naar de inwoners. Daarin worden inwoners uitgenodigd om op gesprek te komen bij het sociaal wijkteam. 2021: aantal meldingen totaal

april

mei

juni

juli

aug

sept

okt

nov

dec

25

32

38

30

39

38

46

53

55

2

aantal meldingen SDD/postkamer aantal meldingen gemeente aantal niet correcte meldingen

22

32

29

26

29

32

34

33

43

3

0

9

4

10

3

6

16

5

3

6

4

7

Adviseur geldzaken toegevoegd aan wijkteam Om uitvoering te geven aan de nieuwe taak vanuit de Wgs, is een adviseur geldzaken toegevoegd aan het wijkteam. Deze medewerker werd voor 16 uur per week ingehuurd vanuit het Financieel Hulphuis (onderdeel van De Sociale Basis/MEE-Vivenz). In 2022 wordt deze medewerker 24 uur per week ingezet. Bekostiging hiervan vindt plaats vanuit het budget voor het preventieplan sociaal domein. Op de raadsledenbijeenkomst van 6 oktober 2021 heeft deze adviseur een presentatie gegeven over de werkzaamheden die hij verricht in het sociaal wijkteam. 5. Aanpassingen in lokale uitvoering wenselijk Na tien maanden uitvoering komt een aantal zaken naar voren die om aanpassingen van de werkwijze vragen:  Lage respons brieven: slechts een aantal inwoners reageert rechtstreeks op de brieven die vanuit de gemeente verstuurd worden. Ook andere gemeenten geven aan dat op brieven niet of nauwelijks gereageerd wordt.  Financiële problematiek andere casussen: ondanks de lage respons op brieven, wordt de adviseur geldzaken via andere kanalen wel gevonden door inwoners en maatschappelijke partners. Daarnaast speelt in veel casussen van het wijkteam ook financiële problematiek mee. Via die route komen veel casussen bij de adviseur geldzaken terecht.

 Aantal ernstige casussen: in het systeem RIS zien we een aantal casussen staan waarbij de hoogte van de openstaande schuld in enkele gevallen enkele duizenden euro's betreft. Opgemerkt wordt dat we in 2021 in de uitvoering ons moesten beperken tot het versturen van brieven. Het was in 2021 nog niet mogelijk was om gegevens uit te wisselen vanuit het systeem RIS met de adviseur geldzaken van het wijkteam. Die stap vereist vanwege privacywetgeving (AVG) een verwerkersovereenkomst tussen de gemeente en Stichting De Sociale Basis. Die verwerkersovereenkomst heeft langer dan verwacht op zich laten wachten. Inmiddels is dit onderdeel juridisch geregeld. Dit biedt meer mogelijkheden en ruimte om inwoners pro-actiever vanuit het wijkteam te benaderen. Aanpassingen in werkwijze: proactieve insteek Op basis van bovenstaande bevindingen en de ambitie in het preventieplan sociaal domein om huishouden met betalingsachterstanden proactief te benaderen, wordt dit vanaf eind februari 2022 de nieuwe werkwijze: Momenten Moment 1: maand 1 Het signaal van een betalingsachterstand komt binnen bij de gemeente (25ste van de maand) Moment 2: twee weken later (Indien geen respons bij voorgaande stap)

Stappen gemeente en wijkteam De gemeente verstuurt naar de betreffende inwoner een brief + flyer met daarin het vrijblijvende aanbod voor een gesprek met de adviseur geldzaken van het sociaal wijkteam. De medewerker van het sociaal wijkteam stuurt een e-mail (indien bekend in RIS) naar de betreffende inwoner met daarin het vrijblijvende aanbod voor een gesprek met de adviseur geldzaken van het sociaal wijkteam.

3

Moment 3: drie weken later (in geen respons bij voorgaande stappen) Moment 4: herinneringsbrief (maand 2) (in geen respons bij voorgaande stappen)

Moment 5: huisbezoek (in geen respons bij voorgaande stappen)

De medewerker van het wijkteam neemt telefonisch contact (indien bekend in RIS) op met de betreffende inwoner. Als na de 25ste van de maand erop nog geen reactie is gegeven, ontvangt de inwoner een herinneringsbrief. Daarin wordt opnieuw het aanbod gedaan voor een gesprek bij het wijkteam. In deze brief wordt aangekondigd dat bij geen respons de mogelijkheid bestaat dat de medewerker van het wijkteam een huisbezoek brengt. Als laatste stap brengt de adviseur geldzaken een bezoek aan het adres van de betreffende inwoner. Het doel van dit bezoek is om in contact te komen met de inwoner en deze het aanbod te doen het gesprek aan te gaan over de ontstane situatie en daarbij hulp aan te bieden.

6. Criteria voor huisbezoeken We beseffen dat het brengen van een huisbezoek door een medewerker van het sociaal wijkteam, namens de gemeente, een ingrijpende stap is. Toch hopen we hiermee in de praktijk in contact te kunnen komen met inwoners met betalingsachterstanden en verslechtering van hun financiële situatie te voorkomen. Bij het oppakken van de signalen en het inzetten van een huisbezoek, maken we een prioritering in de zwaarte van de zorg op basis van de volgende criteria: 1. Oplopende schuld/betalingsachterstand: er moet sprake zijn van een toename van de totale betalingsachterstand ten opzichte van de maand waarin het signaal voor het eerst is binnengekomen bij de gemeente. We zien namelijk ook situaties waarin de openstaande schuld bij inwoners al aan het afnemen is, bijvoorbeeld doordat een betalingsregeling is getroffen. 2. Risico-gevoelige situaties: de aandacht bij huisbezoeken is gericht op situaties waarbij huurachterstanden en/of achterstand bij betalingen van de zorgverzekering aan de orde is. Betalingsachterstanden op die twee onderdelen duiden vaak op grotere financiële problemen en lopen snel op indien een inwoner niet betaalt. Hulp accepteren is niet verplicht en kan niet afgedwongen worden Het blijft altijd de keuze van de inwoner om wel of niet in te gaan op het aanbod van de hulp door het wijkteam.

We kunnen als gemeente en wijkteam niemand ertoe dwingen de hulp en ondersteuning te accepteren. Hoe vaak in de praktijk een huisbezoek als noodzakelijk middel ingezet gaat worden, is momenteel nog niet duidelijk. 7. Privacy en gegevensverwerking Door de wetswijziging is de verwerking van persoonsgegevens inzake vroegsignalering gefaciliteerd binnen de kaders van de AVG. Daarnaast is in de Drechtsteden aanvullend een zorgvuldig proces doorlopen wat betreft privacy en gegevensverwerking voor de gezamenlijke uitvoering. Er zijn convenanten, samenwerkingsovereenkomsten en verwerkersovereenkomsten afgesloten met de signaalpartners, de leverancier van het gegevensleveringssysteem. Daarnaast is lokaal voldaan aan de verplichting van het uitvoeren van een data protection impact assessment (DPIA). Er is een DPIA uitgevoerd voor het proces van de SDD en het proces van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Deze DPIA is beoordeeld door een Functionaris Gegevensbescherming (FG) van de Drechtsteden. De FG stelde met betrekking tot het uitvoeringsproces in 2021 dat het uitvoeringsproces niet in lijn was met het delegatiebesluit van de gemeenten aan de SDD. Binnen de toen nog geldende Gemeenschappelijke Regeling Drechtsteden was de uitvoering van de Wgs via delegatie belegd bij de SDD.

De FG was van mening dat de gezamenlijke aanpak van de SDD en de gemeente niet in overeenstemming was met de in de GR gedelegeerde bevoegdheid. Op dit onderdeel verschilden de SDD

4

en de gemeenten met de FG. Uiteindelijk is in het DSB besloten dit als tijdelijk restrisico te accepteren. Mede ook met het oog op de wijziging van de GR Drechtsteden naar de nieuwe GR Sociaal per 1 januari 2022 die toen aanstaande was. Binnen de huidige, nieuwe GR Sociaal is dit punt van discussie niet meer aan de orde. De nieuwe GR Sociaal is zodanig ingericht dat de SDD en de gemeenten voor de uitvoering van de onderdelen vroegsignalering, preventie, nazorg uit de Wgs bevoegd zijn deze taken uit te voeren.

5