Memo extra maatregelen Jongerenoverlast DEFINITIEF

Aanleiding In Hendrik-Ido-Ambacht wordt al jaren op verschillende plekken jongerenoverlast ervaren. Recent in de omgeving van de Sophiapromenade, waar bewoners en bezoekers te maken hebben met een palet aan overlastgevende tot criminele gedragingen zoals baldadigheid, vernieling, vervuiling, bedreiging en fysiek geweld. Vanuit het veiligheidsdomein werken wij met onze partners om de overlast terug te dringen en te voorkomen. Ondanks deze inzet zijn er nog 'missing links’ in de keten en is de aanpak op (jongeren)overlast nog niet geoptimaliseerd. Een blijvende oplossing vraagt daarom om een breed pakket aan maatregelen, een sluitende keten waarin zowel partners vanuit de repressie als preventie een plaats krijgen en een duurzame en integrale visie Jeugd en Veiligheid. Op 07 juli j.l. heeft de gemeenteraad in een motie uitgesproken dat zij deze problematiek serieus willen aanpakken en daarbij de ambitie hebben om te komen tot een structurele en integrale aanpak. In dit memo worden extra interventies/maatregelen weergegeven, die mogelijk ingezet kunnen worden op de korte en middellange termijn. Daarbij wordt aangegeven dat op de lange termijn een integrale aanpak op jongerenoverlast noodzakelijk is.

In de commissievergadering Algemeen Bestuurlijke Aangelegenheden van september wordt de raad in staat gesteld om vooruitlopend op het definitieve voorstel van begin 2026 te reflecteren op deze ideeën.

Doelen Met het inzetten van extra maatregelen en/of interventies op de korte termijn, is er sneller zicht op overlastgevende situaties, worden zorgelijke jongeren opgevangen door de (preventie/zorg) partners, criminele jongeren sneller vervolgd, escalaties voorkomen en overlast in algemene zin teruggedrongen. Het lange termijn-doel van een gemeentelijke visie Jeugd en Veiligheid is dat de gemeente een integrale koers bepaalt om jongeren veilig en kansrijk te laten opgroeien, met zo min mogelijk overlast en een duurzame interne en regionale samenwerking tussen het domein veiligheid en het sociaal domein.

Terugblik zomerperiode jeugdoverlast Sophiapromenade Met de komst van het mooie weer zijn er veel jongeren in de buitenruimte. Meestal verloopt dit zonder problemen, maar er zijn altijd momenten en locaties waar overlast veroorzaakt wordt waar wij adequaat op dienen te acteren. Een van de (jaarlijks terugkerende) hotspots was de Sophiapromenade. Hier verzamelden zich veel jongeren die overlastgevend gedrag vertoonden zoals baldadigheid, vernielingen, vervuiling, provocerend gedrag (met fatbikes) en ruzies. Opvallend dit seizoen is de groep die gedragingen vertoonde van criminele aard, zoals bedreiging, mishandeling, diefstal en beroving. Hier is voornamelijk politie inzet op gepleegd. Hieronder is in grafiek 1 de aantal meldingen bij de politie en fixi weergegeven van week 23 t/m 35 (2 juni – 28 augustus).

In deze periode zijn in totaal: • 26 x fiximeldingen geregistreerd in het kader van jeugdoverlast; • 29 x politiemeldingen geregistreerd in het kader van jeugdoverlast; • 15 x bekeuringen uitgeschreven. In de aanpak op deze overlast is ingezet op het versturen van burgemeestersbrieven, intensieve inzet van politie (acties), boa’s en straatcoaches, het (voorbereiden van het) opleggen van lasten onder dwangsom en is het winkelpand van ‘Blokker’ beschikbaar gesteld voor de partners.

Korte tot middellange termijn maatregelen (binnen een jaar operationeel) De wens is om inzet op preventie en repressie te optimaliseren en maatregelen langdurig uit te voeren als dat nodig is. Hieronder zijn maatregelen weergegeven die op de korte termijn ingezet kunnen worden bij jeugdoverlast casuïstiek. De politie heeft hiernaast zijn eigen acties op dit onderwerp. 1) Ambulant jongerenwerk (hulpverlenend karakter) Jongerenwerk is in 2025 ondergebracht bij stichting HI5Ambacht. Zij richten zich voornamelijk op de activiteiten en op vroege leeftijd in contact komen met de jeugd. Zij zijn in de buitenruimte (ambulant) aanwezig, maar hebben geen hulpverlenende taak. De huidige jongerenwerker richten zich voornamelijk op het activiteiten aanbod en zijn dan ook daar in de buitenruimte waar de activiteiten plaatsvinden of in de omgeving van het Baxhuis. Een ambulant jongerenwerker kan door het vele contact met de jongeren uit de buitenruimte, zij die de behoefte hebben, laagdrempelig doorgeleiden naar hulpverlening, trends en ontwikkelingen delen met ketenpartners om escalatie te voorkomen, opvangen in het activiteitenaanbod, of begeleiden naar andere dagbesteding. We onderzoeken of er budget beschikbaar is voor 2026, waarbij parallel een eventueel subsidie traject gestart kan worden voor een doorloop naar 2027. Kosten: Jaarlijks per medewerker €75.000,-Termijn: Eerste inzet 2026

2)

Specialistisch jongerenwerk Waar het werk van het reguliere jongerenwerk, en straatcoach stopt, kan specialistisch jongerenwerk een opvolging zijn. Zij kunnen het preventiegat dichten voor een kleine groep die intensievere begeleiding nodig heeft, om (verdere) afglijding te voorkomen. Specialistisch jongerenwerk focust zich op complexe problematiek, is outreachend, werkt met informatie van de ketenpartners en zorgt voor intensieve begeleiding van de jongeren en gezin. Ook voor dit type jongerenwerk onderzoeken we de financiële haalbaarheid om deze vorm in 2026 te realiseren. Kosten: jaarlijks per medewerker €130.000,- (inclusief overhead) Termijn: Eerste inzet 2026

3) Meer uren straatcoaches Momenteel zijn de straatcoaches 10 uur per persoon inzetbaar (20 uur totaal). Straatcoaches hebben door hun aanwezigheid een preventieve, verbindende en deescalerende rol. Meer uren betekent meer tijd om jongeren beter in beeld te krijgen, hen positief te begeleiden en ketenpartners van informatie voorzien. Hun inzet verkleint de kans dat jongeren afglijden richting problematisch gedrag of criminaliteit en vergroot de aanwezigheid en continuïteit, waardoor zowel preventief als de-escalerend gewerkt kan worden. We voeren gesprekken met de straatcoaches hoeveel urenuitbreiding mogelijk is. Kosten: Huidige jaarlijkse kosten voor 20 uur per week € 47.000,-Jaarlijkse kosten voor 40 uur per week € 94.000,-Totale extra kosten: € 47.000,-Termijn: Gesprekken 2025, uitvoering begin 2026.

4) Periodieke cameratoezicht Cameratoezicht op overlastlocaties kan een instrument zijn om de overlast te verminderen of escalatie te voorkomen. Het heeft voornamelijk een preventieve werking bij het handhaven van de openbare orde. De aanwezigheid van een camera kan overlastgevers afschrikken en vergroot het veiligheidsgevoel bij de inwoner. Tegelijkertijd biedt cameratoezicht handhavers, zoals politie en boa’s, ondersteuning bij het identificeren van overtreders en het vaststellen van feiten, waarbij de beelden bovendien als bewijsmateriaal kunnen dienen bij boetes of vervolging. Wij werken eraan om aan de criteria te voldoen om een camera voor een vaste periode in het jaar (vooral de zomerperiode) in te zetten en ad-hoc wanneer dat nodig is. Kosten: PM Termijn: Voorbereidingen direct uitvoerbaar.

5) (Preventieve) Last Onder Dwangsom (LOD) Als bestuurlijke maatregel is het opleggen van een last onder dwangsom mogelijk bij overlastgevers. Hierin kan de gemeente vastleggen welk gedrag moet worden gestaakt of welke verplichtingen moeten worden nageleefd. Wordt hier niet aan voldaan, dan volgt een financiële sanctie.

De last kan ook opgelegd worden aan overlastgevers binnen onze gemeente die niet in onze gemeente wonen. Een preventieve last onder dwangsom kan worden opgelegd voordat de overlast daadwerkelijk heeft plaatsgevonden in onze gemeente, gebaseerd op een reëel risico of eerdere incidenten. Denk hierbij aan overlast in een buurgemeente. We merken dat de ouderbetrokkenheid bij de overlastgevende jongeren laag is en zullen de LOD’s (mede) proberen te verhalen op de ouders. Kosten: geen Termijn: direct uitvoerbaar •

Bijlage 1: Hoe werkt een (preventieve) last onder dwangsom?

6) Mosquito Dit jaar zijn op de sportvelden Mosquito's geplaatst vanwege jongerenoverlast die buiten de openingstijden de sportvelden betraden. Een Mosquito plaatsen op andere overlastlocaties is technisch mogelijk, met in achtneming van juridische, praktische en maatschappelijke aspecten. Afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie van de mosquito op de sportvelden beoordelen wij of het passend en haalbaar is om een ook een mosquito op andere plekken binnen de gemeente te plaatsen. Kosten: Per mosquito € 2.000,-Termijn: Uitvoerbaar voorjaar 2026

7) Jeugd-BOA's Het extra inhuren van jeugdboa’s en opleiden van de huidige boa's tot jeugdboa biedt de gemeente een effectief middel om jongerenoverlast te bestrijden en te voorkomen. Jeugdboa’s zijn gespecialiseerd in handhaving gericht op jongeren en hebben kennis van de relevante wet- en regelgeving. Jeugdboa’s kunnen direct ingrijpen bij incidenten, sancties opleggen en signalen doorgeven aan politie, gemeente of jeugdwerk, wat snelle en gerichte interventies mogelijk maakt. Ook hebben zij een grote preventieve rol door hun aanwezigheid en vroegtijdig signaleren. Kosten: Jaarlijks kosten inhuur jeugdboa: €150.000,-Opleidingskosten per boa € 1.000,-Termijn: Uitvoerbaar 2026 Opleidingsduur gemiddeld 2 maanden. Inhuur jeugdboa afhankelijk van het aanbod op de markt. 8) Aandacht Meld Misdaad Anoniem Ziet u weleens een verdachte situatie? Veel mensen aarzelen om rechtstreeks de politie te bellen uit angst voor represailles of omdat zij niet betrokken willen raken bij een strafzaak. Meld Misdaad Anoniem (MMA) neemt die drempel weg; de melder blijft volledig anoniem en de informatie kan toch gebruikt worden om criminaliteit aan te pakken. Wij zetten in op thema-gerichte campagnes en communicatiekanalen om de bekendheid van MMA en betrokkenheid van de inwoner te vergroten voor een veiligere gemeente. Kosten: eerstvolgende campagne € 2.000,-Termijn: Direct uitvoerbaar.

Eerstvolgende campagne gepland Q4 2025.

9) Periodiek samenscholingsverbod We zien gedurende het jaar een trend in de mate van overlast binnen de gemeente. De overlast(meldingen) nemen vanaf het voorjaar richting de zomervakantie enorm toe. Dan is het in de zomervakantie vrij rustig, omdat melders en overlastgevers grotendeels op vakantie zijn. Waarna het in september weer de kop opsteekt tot het najaar aanbreekt. Het jaar eindigt met een piek aan overlast(meldingen) richting de jaarwisseling (vuurwerkgerelateerd). Wij onderzoeken de haalbaarheid om in de periode van april t/m september een APVsamenscholingsverbod in te stellen op overlastlocaties voor een preventieve werking, zodat escalaties en pieken beperkt blijven. Kosten: PM Termijn: voorbereiding direct uitvoerbaar

10) Preventieve Burgemeesterbrief 12-jarigen We zien dat de overlastgevers steeds jonger worden en dat zij ook zorgelijker gedrag vertonen. Naast de burgemeesterbrief die verstuurd wordt naar overlastgevende jeugd (en ouders) is de wens om 12-jarigen ook een zorgbrief te sturen. Een zorgbrief is een preventieve of signalerende oproep, bedoeld om bewustwording te vergroten en verantwoordelijkheid van jongeren en ouders te benadrukken. Een brief is ook een laagdrempelige manier om ouders en kinderen te informeren over hulpmogelijkheden. Wij werken aan de mogelijke de toepassing van een dergelijke zorgbrief. Kosten: PM Termijn: Voorbereiding direct uitvoerbaar 11) Aanwezigheid partners op locatie (Blokker-optie) Het voormalige Blokker-pand aan de Sophiapromenade is in de zomer gehuurd als uitvalsbasis voor de ketenpartners. Vanuit deze locatie konden zij dichter bij de overlast aanwezig zijn, jongeren en gedragingen beter in beeld brengen en waar nodig direct optreden. Daarnaast bood de aanwezigheid ruimte om laagdrempelig in gesprek te gaan met omwonenden en zorgde de zichtbare aanwezigheid voor vertrouwen en een veilig gevoel bij de omwonenden. Voor volgend seizoen zoeken we een gelijke vorm om voort te zetten. Kosten: Maandelijks € 1.000,-Termijn: (In aanloop naar) zomermaanden 2026

Lange termijn Een korte tot middellange termijn aanpak, gericht op directe interventies en handhaving, is noodzakelijk om acute overlast terug te dringen en de veiligheid op straat te herstellen. Dit alleen is echter niet voldoende: zonder structurele maatregelen blijven de onderliggende oorzaken van jongerenoverlast bestaan, zoals gebrek aan perspectief, ondersteuning of toezicht. Daarom is een lange termijn aanpak essentieel, waarin preventie, begeleiding, ouderbetrokkenheid en integraal samenwerken (ook met buurgemeenten en regionaal) centraal staat. Dit wordt uitgewerkt in een Visie Jeugd en

Veiligheid, die richting geeft aan een duurzame en samenhangende aanpak, met structurele samenwerking tussen veiligheids- en zorgpartners, groeps- en persoonsgerichte interventies en een duurzaam beleidskader voor de komende jaren. Deze visie is gerealiseerd na de verkiezingen in 2026. Hiernaast wordt dit onderwerp geagendeerd op relevante overleggen in de regio.

Effecten In tabel 1 is weergegeven op welke manier wij de mate van overlast en de effecten van de ingezette acties meten. Zoals hierboven in de terugblik te zien is, maken we momenteel ook al gebruik van de beschikbare cijfers om de situatie in kaart te brengen, de effecten van de maatregelen te meten en context/nuances te plaatsen. Voor de lange termijn acties worden de meetbare indicatoren nog niet benut. Hier zal mee gewerkt worden na het intreden van de integrale aanpak en visiedocument.

Tabel 1: Meetbare acties en indicatoren Termijn

Korte termijn

Lange termijn

Acties/interventies

Meetbare indicatoren

Doel

Handhaving en directe interventies

- Aantal meldingen van overlast - Aantal handhavingsacties (boetes, waarschuwingen, Halt, bestuurlijke Terugdringen van acute overlast en maatregelen) vergroten van het veiligheidsgevoel op - Frequentie van toezicht / locatie. zichtbaarheid politie/BOA - Beleving van veiligheid door bewoners (enquêtes/wijkpanels)

Integrale aanpak, preventie en visieontwikkeling

- Aantal jongeren betrokken bij preventieve en ontwikkelingsgerichte trajecten - Aantal integrale casussen waarin zorg- en veiligheidspartners samenwerken - Afname recidive en escalatie in doelgroepen

Duurzame vermindering van overlast, structurele samenwerking tussen partners en borgen van beleid en middelen

Bijlage 1:

Hoe werkt een (Preventieve) Last Onder Dwangsom? Definitie Een last onder dwangsom kent twee versies waarin het verschil voornamelijk zit in het moment waarop de maatregel wordt ingezet, namelijk: 1. Last onder dwangsom (LOD) - Wordt opgelegd als er al een overtreding is gepleegd. - De overtreder krijgt een last (opdracht) om de overtreding te beëindigen of herhaling te voorkomen. - Als hij dat niet doet, moet hij een dwangsom (geldsom) betalen. 2. Preventieve last onder dwangsom (PLOD) - Wordt opgelegd voordat een overtreding plaatsvindt in onze gemeente, dus ter voorkoming van een dreigende overtreding. - Het dient voldoende concreet en aannemelijk gemaakt worden dat de overtreding daadwerkelijk gaat gebeuren. In het kort LOD: corrigerend, ná een overtreding PLOD: preventief, vóórdat de overtreding in onze gemeente plaatsvindt (met reëel risico). Wettelijk kader De regeling staat in de Algemene wet bestuursrecht (Awb), hoofdstuk 5, titel 5.3: Handhaving door herstelsancties. Werkwijze Hieronder is het stappenplan weergegeven hoe een last onder dwangsom tot stand komt en opgelegd wordt. 1) Registratie In de buitenruimte zijn de ketenpartners aanwezig die te maken hebben met overlastgevende jeugd(groepen). Door met elkaar samen te werken wordt er degelijke analyse gemaakt van de groepen, personen en gedragingen.

Wanneer de politie namen noteert of jongeren bekeurt komt de persoon in kwestie in het politiesysteem, samen met de antecedenten en relevante registraties. Afhankelijk van de antecedenten kiezen wij ervoor om eerst een waarschuwingsbrief te sturen. 2) Bestuurlijke rapportage Wanneer een persoon frequent in beeld komt in overlastgevende context wordt door diegene opgenomen in een bestuurlijke rapportage die door de politie is opgemaakt. Hierin staat de aanleiding, bevindingen, maatschappelijke urgentie en het informatie rapport politiegegevens van de perso(o)n(en) in kwestie. Deze rapportage deelt de politie met de burgemeester. De burgemeester zorgt ervoor dat de rapportage bij de Adviseur Openbare Orde en Veiligheid komt. 3) Brief

De Adviseur Openbare Orde en Veiligheid maakt een het besluit op waarin de bevindingen genoemd worden, de opdracht om herhaaldelijk gedrag te voorkomen en de hoogte van de last die opgelegd wordt bij constatering van herhaaldelijk gedrag. De geadresseerde wordt in een hoorgesprek met de burgemeester uitgenodigd om zijn kant van het verhaal te laten horen. 4) Herhaaldelijk gedrag ja/nee? Wanneer de persoon in kwestie niet in de herhaling valt met zijn/haar gedragingen blijft het bij voorgenoemde besluit. Hiermee heeft de brief met het besluit een preventieve werking gehad en is repressief optreden niet nodig geweest. Wanneer een persoon wederom dezelfde gedragingen vertoont, wordt er overgegaan tot het verbeuren van de dwangsom. Dat betekent dat de persoon in kwestie (en/of in het geval van minderjarigen een ouder) een geldsom dient te betalen.