Hendrik-Ido-Ambacht - Concept accountantsverslag 2021 t.b.v. auditcommissie

CONCEPT 8 juni 2022

ACCOUNTANTSVERSLAG 2021

Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

8 juni 2022

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Hendrik Ido Ambacht T.a.v. de heer G. Logt, Raadsgriffier Postbus 34 3340 AA Hendrik Ido Ambacht

Wij hebben de jaarrekening 2021 van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht (hierna te noemen ‘de gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 13 september 2021, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2021. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen, observaties en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

Rotterdam, 8 juni 2022

Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Onze controle heeft (grotendeels) weer fysiek kunnen plaatsvinden, wij danken u hartelijk voor de gastvrijheid.

Kenmerk: MS/MF/RA1593

Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Hoogachtend, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze, C.M. Steehouwer MSc RA Partner Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING

AANDACHTSPUNTEN VOOR 2022



Wij verstrekken bij de jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid.



De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.090.320 respectievelijk € 3.270.960.



Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.



De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.



De WNT is nageleefd.



Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.









De COVID-19 pandemie en het conflict tussen Rusland en Oekraïne hebben per saldo geen financiële impact op de jaarstukken.

ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN

RESULTAAT 2021

De wetswijziging rond de rechtmatigheidsverantwoording is 31 mei jl. door de Tweede Kamer goedgekeurd. De invoeringsdatum van de rechtmatigheidsverantwoording door het college staat formeel nog gepland voor verslagjaar 2022. Wij achten de kans bijzonder groot dat dit nog doorschuift naar 2023. Goed om deze eventuele extra tijd effectief te besteden ter voorbereiding. Het onderwerp frauderisicobeheersing staat maatschappelijk in de schijnwerpers. Ook vanuit de accountantscontrole wordt hier steeds meer aandacht aan besteed. De rol van de gemeenteraad (en auditcommissie) in frauderisicobeheersing neemt toe. Wij adviseren u dit thema jaarlijks te agenderen met de auditcommissie. Onzekerheden in de begroting en uitvoerbaarheid van plannen nemen voor veel gemeenten toe door schaarste, oplopende rente en kabinetsbeleid (2026). Wij adviseren u besluitvorming rond grote(re) projecten daarom ook te voorzien van een gevoeligheidsanalyse o.b.v. scenario’s.

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN



De boekwaarde van de grondexploitaties is afgenomen, met name door gronduitgiften in Ambachtsezoom.



Voor grondexploitatie de Volgerlanden is voor het eerst sprake van een geprognosticeerd positief resultaat. Er hoeft nog geen tussentijdse winstneming plaats te vinden omdat nog sprake is van project specifieke risico’s.



Voor de nieuw in 2021 geopende grondexploitatie Genieterrein-Waterbusplein is sprake van een verwacht verlies. Hiervoor is een verliesvoorziening gevormd.



De Sociale Dienst Drechtsteden is per 1 januari 2022 omgevormd tot de GR-Sociaal en de overige taken van de GR Drechtsteden zijn ondergebracht in Servicegemeente Dordrecht. Qua dienstverlening en vormgeving van de uitbestede taken is geen sprake van wijzigingen ten opzichte van de oude situatie. Wij adviseren u concreter afspraken te maken met Dordrecht over risicobeheersing gemandateerde taken.

DASHBOARD

5

JAARREKENING









Begroting (na wijziging)

Saldo van baten en lasten

1.156.000

-/- 3.479.000

Mutatie reserves

2.098.000

3.479.000

Resultaat

3.254.000

0

Het resultaat over 2021 bedraagt € 3.254.000 positief na reservemutaties, ten opzichte van de gewijzigde begroting 2021. De afwijking wordt voornamelijk verklaard door lagere lasten binnen programma 2 – ruimtelijke ordening, economie en wonen.

UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN

Er is sprake van een lastenoverschrijding van € 514.000 op programma 4 – Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen. Omdat hier direct te relateren hogere baten tegenover staan, weegt deze overschrijding niet mee in onze oordeelsvorming. In 2021 is een nieuwe onderhoudsvoorziening t.b.v. groot onderhoud aan het buitenzwembad De Louwert ingesteld. De dotatie aan deze voorziening in 2021 is te hoog, waardoor geen sprake is van egaliserende werking van kosten zoals voorgeschreven in het BBV. De dotatie is € 295.000 te hoog. Wij hebben een geëxtrapoleerde fout van € 181.185 geconstateerd in de overige opbrengsten. Uit hoofde van aanbestedingsrechtmatigheid hebben twee onrechtmatige contracten geconstateerd op contracten uit een voorgaand jaar. De onrechtmatige besteding op deze contracten in 2021 bedraagt € 127.669.

FINANCIËLE POSITIE

2021

(x €1.000)

BEVINDINGEN

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN 7,00

6,20

6,00 5,00 4,00

3,40

3,00

3,70 2,30

2,00 1,00 0,00

2018

BIJLAGEN

2019

2020

2021

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Corona, conflict Oekraïne en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Aandachtspunten voor 2022 2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne

2.1 Corona, conflict Oekraïne en impact op de jaarrekeningcontrole

COVID-19-impact op boekjaar 2021 Zie hiervoor onze managementletter en de BADO-notitie

Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening is goed verlopen

7

Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2021 Tijdens de controle hebben wij aandacht besteed aan de impact van de coronapandemie op gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Hieromtrent hebben wij overleg gevoerd met de relevante functionarissen binnen de organisatie. De coronacrisis heeft beperkte gevolgen voor de operationele activiteiten van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Daarbij zijn de financiële gevolgen van de crisis beperkt. In de jaarrekening en de tussentijdse rapportages is door de organisatie gerapporteerd over deze impact voor de gemeente. Ook voor 2022 zal dit naar verwachting nog het geval zijn. Eind februari 2021 is de BADO-notitie met betrekking tot de ‘COVID-19-effecten en -risico's voor decentrale overheden' uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is ook van toepassing voor de jaarrekening 2021. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-enrisicos-corona-voor-jaarrekening-2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle i.r.t.

COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft de jaarrekeningcontrole nagenoeg volledig fysiek plaatsgevonden. Het controleproces is naar onze mening soepel verlopen en wij danken u hartelijk voor het ter beschikking stellen van werkruimte. Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen:  Vooraf zijn het beoogde tijdspad en de op te leveren stukken afgestemd met de gemeente. De oplevering was bij de start van de controle op orde.  Het proces heeft geen vertragingen opgelopen. Wij hebben de samenwerking met uw ambtelijke organisatie als plezierig en constructief ervaren. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid het proces met u te evalueren.

Onzekerheid over gevolgen a.g.v. situatie in Oekraïne

De gevolgen van COVID-19 en Oekraïne zijn toegelicht

DASHBOARD

Conflict tussen Rusland en Oekraïne Inmiddels is door de huidige situatie in Oekraïne sprake van een nieuwe crisis. Hoe ingrijpend de economische effecten van deze crisis zullen zijn, is op dit moment nog moeilijk te overzien. De impact op de bedrijfsvoering van de gemeente zal naar verwachting niet van substantiële betekenis zijn. Rekening moet worden gehouden met (verder) stijgende prijzen, die zich zullen vertalen in hogere inkoopkosten voor energie, hout, metaal en hulpstoffen. Ook krijgen gemeenten te maken met de door de Europese Unie ingestelde sanctiemaatregelen, onder meer t.a.v. zakelijke relaties met Russische entiteiten (zoals Gazprom). Hier gaan wij in paragraaf 2.5 nader op in. Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente heeft de effecten van COVID-19 adequaat toegelicht in het jaarverslag. Het conflict tussen Rusland en Oekraïne is als een gebeurtenis na balansdatum opgenomen in de jaarrekening. JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 De jaarrekening is getrouw De jaarrekening 2021 is getrouw

8

Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2021 van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht een goedkeurende controleverklaring af te geven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2021 als van de activa en passiva per 31 december 2021 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen van beperkte omvang geconstateerd welke door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle ook controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid die niet zijn gecorrigeerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 54.516 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (IN €)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Geëxtrapoleerde fout in overige opbrengsten

181.185

-

§4.4

Te hoge dotatie aan voorziening onderhoud buitenbad

295.000

-

§4.4

Totaal

476.185

-

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

1.090.320

3.270.960

Performance materialiteit (75% van de materialiteit)

817.740

2.453.220

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

54.516

54.516

Getrouwheid

Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn derhalve voornemens een goedkeurende verklaring te verstrekken met betrekking tot de getrouwheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2021 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.

9

Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening, zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van de rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 54.516 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (IN €)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Niet-gesaldeerde getrouwheidsfouten

476.185

-

§4.4

Onrechtmatige contracten in het kader van EU aanbestedingswetgeving

127.669

-

§4.4

Totaal

603.854

-

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

1.090.320

3.270.960

Performance materialiteit (75% van de materialiteit)

817.740

2.453.220

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

54.516

54.516

Rechtmatigheid

Wij concluderen dat de resterende controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn derhalve voornemens een goedkeurende verklaring te verstrekken met betrekking tot de rechtmatigheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Aandachtspunten voor 2022

De belangrijkste aandachtspunten voor 2022 (en verder)

DASHBOARD

10

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2021 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende top 3 van aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1.

Invoering rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben u in eerdere rapportages reeds geïnformeerd over de op handen zijnde invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en de gevolgen hiervan voor uw bedrijfsvoering. Inmiddels is met deze wetgeving door De Tweede Kamer ingestemd. Na instemming door De Eerste Kamer zal ook het BADO en het BBV nog aangepast moeten worden. Het is zeer waarschijnlijk dat het invoeringsjaar 2023 wordt. Wij adviseren u de ingezette weg rond professionalisering van de interne organisatie en VIC-functie door te zetten en deze eventuele extra beschikbare tijd effectief te gebruiken. U heeft de afgelopen tijd al diverse stappen ondernomen om de VICfunctie in het licht van de rechtmatigheidsverantwoording te professionaliseren. Eén van de acties is het aannemen van een rechtmatigheidsfunctionaris, in aanvulling op de bestaande P&C-afdeling. Voor het professionaliseren van de VIC-functie is het tevens van belang dat sprake is van een actueel VIC-plan, waaruit de spreiding van werkzaamheden gedurende het jaar inclusief tussentijdse rapportages blijkt. Het verdient aanbeveling in de tussentijdse rapportages ook aandacht te besteden aan gebleken verbeterpunten en hier passende acties op te formuleren en de monitoring hiervan mee te nemen in de rapportagecyclus. Zie verder paragraaf 4.1 van dit verslag.

2.

Aandacht voor frauderisicobeheersing Het onderwerp frauderisicobeheersing staat zowel maatschappelijk, als vanuit de accountantscontrole, in de schijnwerpers. Vanaf boekjaar 2022 zullen accountants explicieter over dit onderwerp rapporteren in de controleverklaring. Het is voor uw organisatie van belang om frauderisico’s in beeld te hebben en deze door te vertalen naar beheersmaatregelen en interne controle hierop. Wij adviseren u daarom om een actuele (fraude)risicoanalyse op te stellen en de aandachtspunten hieruit door te vertalen naar de uitvoering van VIC werkzaamheden. Wij adviseren u hierin ook in te gaan op wat u definieert als fraude om zodoende de reikwijdte helder af te bakenen. Zaken als ondermijning, corruptie en misbruik & oneigenlijk gebruik zijn enkele voorbeelden die u hierbij kunt betrekken. Een periodiek gesprek met de auditcommissie over frauderisicobeheersing biedt de auditcommissie ook de mogelijkheid haar controlerende taak in dit opzicht invulling te geven. Zie verder paragraaf 4.1 van dit verslag.

3.

Onzekerheden in de begroting De komende jaren zal de onzekerheid in de gemeentelijke begroting toenemen. Aan de uitgavenkant zien we schaarste van grondstoffen en arbeid leiden tot kostenstijgingen, effecten door een oplopende rente en langere doorlooptijden van projecten door moeilijk in te vullen vacatures. Aan de opbrengstenkant zien we onzekerheden in de Algemene uitkering en mogelijke aanpassingen rond gemeentebelastingen. Met het oog op zorgvuldigheid van besluitvorming rond m.n. grotere projecten en financieel impactvolle dossiers adviseren wij u de raad te voorzien van een gevoeligheidsanalyse op basis van enkele scenario’s en zodoende in een bandbreedte aan te geven hoe groot risico’s van te nemen besluiten kunnen zijn. Het is daarbij raadzaam in de (tussentijdse) informatie aan de raad ook in te gaan op de mate waarin veronderstelde scenario’s zich hebben voorgedaan en de impact hiervan.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne

Gemeenten hebben een essentiële rol in de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne

Vergoeding via SPUK

Voorschot van 50% verwachte opvangplekken in de gemeente

Correcte registratie van verstrekkingen en uitvoeringskosten is van belang

11

Onze visie op uw rol bij de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne Het conflict in Oekraïne heeft ook gevolgen voor Nederlandse gemeenten. Dat kan gaan om opvang van vluchtelingen door gemeenten en particulieren, ondersteuning van Oekraïners en Russen die momenteel in Nederland verblijven, risico's voor digitale veiligheid en economische sancties voor Russische bedrijven. Wat wij bij veel gemeenten zien is dat de opvang van vluchtelingen tijd en capaciteit vraagt van de ambtelijke organisatie. Capaciteit die door de krapte op de arbeidsmarkt, de ontwikkelingen rond Corona en de toenemende taken van gemeente al onder druk stond. Net als bij veel andere gemeenten is en wordt actief gezocht naar opvangplekken. Deze beschikbare plekken, maar ook de bezetting van de plekken neemt nog dagelijks toe. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid publiceert over deze ontwikkeling. Naast het regelen van de opvangplekken en het energiecontract met Gazprom is uw gemeente dagelijks bezig met het leefgeld en andere ondersteuning van de vluchtelingen. Specifieke uitkering Zoals het er nu naar uitziet zullen gemeenten gecompenseerd worden door middel van een specifieke uitkering (SPUK) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Deze SPUK is op dit moment in consultatie. De omvang van de uitkering lijkt als volgt te worden vormgegeven: 1.

Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten een normbedrag van € 100 per dag per gerealiseerde opvangplek; 2. Indien bovenstaand normbedrag niet toereikend is voor de kosten van de opvangvoorzieningen, dan kan de gemeente de werkelijke kosten ontvangen (incl. doorwerkende kosten die hoger zijn dan het normbedrag); 3. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van leefgeld van ontheemden bij particulieren een vergoeding van de werkelijke kosten per verstrekking als bedoeld in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne; 4. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten voor verzekering van wettelijke aansprakelijkheid en buitengewone kosten zoals genoemd in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne, een normbedrag voor de werkelijke kosten per verstrekking; 5. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten die gemeenten maken voor het geschikt maken of realiseren van gebouwen voor de opvang van ontheemden (transitiekosten) de werkelijke kosten. Een voorschot van 50% van de naar verwachting te realiseren opvangplekken zal aan de gemeente worden uitgekeerd. Definitieve afrekening zal op basis van de verantwoording in de SiSa-Bijlage plaatsvinden. Processen, registraties en aanbestedingen De specifieke regeling vraagt verantwoording door de gemeente.

Omdat sprake is geweest van spoed vragen wij nadrukkelijk aandacht voor de kwaliteit van registraties en processen zodat uw gemeente straks zonder veel onzekerheden volledige vergoeding ontvangt voor haar inzet. Specifiek vragen we aandacht voor:  Functiescheiding bij de registratie van en controle op het verstrekte leefgeld;  Functiescheiding bij de registratie van bestede uren en de gehanteerde uurtarieven;  Tussentijdse controle dat vergoedingen, waaronder het leefgeld, voor het juiste aantal dagen is verstrekt;  Adequate registratie van de werkelijke (transitie)kosten zoals hierboven opgesomd onder de punten 2 t/m 5. Wij denken graag mee over registraties en de documentatie rondom dwingende spoed.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne

EU aanbesteden en dwingende spoed

12

Aanbestedingen Vanuit de specifieke regeling wordt tevens ingegaan op de aanbestedingswetgeving. Er lijkt sprake van dwingende spoed bij veel aan de opvang gerelateerde inkopen. Echter is het essentieel om te monitoren en vast te leggen tot wanneer en voor welke inkopen deze dwingende spoed geldt. Vluchtelingenopvang Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan 75.000 opvangplekken in veiligheidsregio’s door het land heen. De meeste van deze opvangplekken moeten nog worden gerealiseerd. Overheden moeten hiervoor met name vastgoed huren of inzetten, en het vastgoed inrichten ten behoeve van scholing, gezondheidszorg en wonen van vluchtelingen. De huur van vastgoed is niet aanbestedingplichtig. De overige inrichtingen en installaties zijn wel aanbestedingplichtig. Op grond van de uitzondering van dwingende spoed is er een mogelijkheid deze onderhands te gunnen. Het kabinet heeft uitgesproken dat de opvang voor minimaal zes maanden moet worden ingericht. De vluchtelingenopvang is acuut. Wij adviseren zo veel mogelijk gebruik te maken van bestaande (raam)contracten, bijvoorbeeld voor de inhuur van personeel. Mogelijk kunnen die ook worden uitgebreid vanwege deze onvoorziene omstandigheid. Leg dit goed vast in het inkoopdossier en zorg voor een aankondiging op TenderNed. Wanneer geen bestaande infrastructuur aanwezig is moet worden ingekocht of aanbesteed.

In selecte gevallen kan het gerechtvaardigd zijn om opdrachten direct onderhands te gunnen met toepassing van de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging vanwege dwingende spoed. Gegeven de omstandigheden is het verdedigbaar om kort durende contracten te sluiten in ieder geval tot november 2022, zonder dat hier sprake is van overtreding van het knipverbod. Vanwege de onzekere situatie verdient het aandacht om bij contractvorming al enige uitloop in de vorm van opties en verlengingen in te bouwen. Als de situatie langer duurt, moet gezocht worden naar een meer stabiele (middel)lange termijn oplossing. Beëindiging overeenkomsten Gazprom De contracten met Russische entiteiten, waaronder Gazprom, moet voor 10 oktober 2022 zijn beëindigd. Overeenkomsten die nog doorlopen na deze datum overtreden de sancties en de Sanctiewet. In dat geval is er sprake van een economisch delict. Overheden moeten de contracten met Gazprom tijdig opzeggen. Het risico op boetes of schadevergoeding voor vroegtijdige beëindiging is aanwezig. De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft één of meerdere contracten met Gazprom Marketing & Trading Retail Limited. Nieuwe procedure inkoop energie en gas Voor de vervolglevering van gas zal een nieuwe aanbestedingsprocedure moeten worden gevolgd. De gehele energiemarkt is in beweging, dit leidt onverhoopt tot hogere prijzen.

Vanuit dat perspectief is een overeenkomst met een korte(re) looptijd aan te bevelen. Leg de motivering van de korte looptijd ook goed vast in het inkoopdossier. De maatregelen zijn op tijd aangekondigd. Vooralsnog kan dan ook gewoon reguliere Europees worden aanbesteed. Voor een beroep op dwingende spoed zien wij momenteel onvoldoende grond.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne

De toelichting gebeurtenissen na balansdatum is voldoende

13

Gebeurtenissen na balansdatum Hoe ingrijpend de economische effecten van deze crisis zullen zijn, is op dit moment nog moeilijk te overzien. De impact op de bedrijfsvoering van de gemeente zal naar verwachting niet van aanzienlijke betekenis zijn. Rekening moet worden gehouden met (verder) stijgende prijzen, die zich kunnen vertalen in hogere inkoopkosten voor energie, hout, metaal en hulpstoffen. Het conflict heeft ook weerslag op de digitale veiligheid in Nederland. Momenteel lijkt het beeld stabiel maar het dreigingsbeeld kan abrupt veranderen. Verder is in dit verband van belang dat de gemeente geen directe zakelijke relaties onderhoudt met bedrijven in Oekraïne, Rusland en WitRusland. Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft in de gebeurtenissen na balansdatum aandacht voor de oorlog in Oekraïne. Wij zijn van mening dat de (huidige) impact voor de gemeente hiermee toereikend is weergegeven.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

14

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2021 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente 3.4 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2021 Resultaat 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 3,3 miljoen

15

Het resultaat van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht over het jaar 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 3,3 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)

2021

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

IN %

Saldo van baten en lasten

1.156

-/- 3.479

4.635

133%

Mutaties reserves

2.098

3.479

-/- 1.381

-/- 40%

Resultaat

3.254

0

3.254

11%

In de jaarrekening is een uitputtende uiteenzetting opgenomen van voordelige en nadelige afwijkingen tussen de realisatie en de begroting, inclusief de incidentele baten en lasten die de realisatie hebben beïnvloed. Kortheidshalve verwijzen wij naar deze toelichting Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2021 op programma’s zijn afdoende toegelicht in de jaarrekening

DASHBOARD

Het resultaat 2021 wijkt ongeveer 11% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Dit houdt in dat de geconstateerde afwijking relatief fors is. Deze afwijking wordt voornamelijk veroorzaakt door ontwikkelingen in de grondexploitaties, wat in de jaarstukken adequaat is toegelicht. Wij zien bij veel gemeenten dat actualisatie van de grondexploitaties en doorrekening van waarderingen eens per jaar, rond opmaak van de jaarrekening, plaatsvindt. Daarmee is de gerealiseerde afwijking grotendeels verklaarbaar en vraagt vanuit ons perspectief niet tot herziening van interne begrotingsprocedures.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Dashboard financiële positie

NETTO SCHULDQUOTE

16

BELASTINGCAPACITEIT

SOLVABILITEIT 50

90

105

95

130

83,0% 220

-100

< 90%

29,0%

20

90-130%

0

> 130%

(GECORRIGEERDE) SCHULDQUOTE

< 20%

107,0% 100

20-50%

> 50%

50

150

< 95%

95-105%

> 105%

STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE

GRONDEXPLOITATIE

0

90

35 130

80,0% -100

< 90%

DASHBOARD

220

90-130%

59,0%

20

> 130%

JAARREKENING

100

0

< 20%

FINANCIËLE POSITIE

0,3%

20-35%

> 35%

BEVINDINGEN

5

-5

< 0%

BIJLAGEN

0%

> 0%

3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente

17

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

7,00

6,20

6,00 5,00

3,70

4,00

3,40 2,30

3,00 2,00 1,00 0,00 2018

2019

2020

2021

Toelichting financiële positie Het weerstandsvermogen van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht kent de laatste jaren een afnemende trend. Deze trend is enerzijds het gevolg van de afname van de weerstandscapaciteit en anderzijds door een toename in de risico’s. De weerstandscapaciteit ultimo 2021 is afgenomen tot € 28,7 miljoen. De afname is voornamelijk het gevolg van het opheffen / herbestemmen van de algemene reserve Enecogelden, waardoor de algemene reserves zijn afgenomen. De risico’s zijn toegenomen van € 10,7 miljoen tot €12,6 miljoen. Dit is voornamelijk het gevolg van het risico op tekorten bij de verbonden partijen GR-Sociaal (Sociale Dienst Drechtsteden) en Dienst Gezondheid & Jeugd (Serviceorganisatie Jeugd). Ook zijn de risico’s m.b.t. de grondexploitaties verhoogd, wat voornamelijk het gevolg is van de nieuw geopende grondexploitatie Genieterrein-Waterbusplein. Op de volgende pagina lichten wij de achtergrond van de verschillende ratio’s nader aan u toe.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.4 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden Uw financiële positie is gezond Uw weerstandsvermogen is uitstekend

Gestage verbetering schuldquote doorgezet in 2021 De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen

Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag DASHBOARD

18

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2021 geldt. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.

Weerstandsvermogen is uitstekend In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 28,7 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2021 is de algemene reserve grondbedrijf meegeteld als vrij aanwendbare reserve. In geval van calamiteiten is het mogelijk om (een deel van) deze reserve een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 12,6 miljoen. Het weerstandsvermogen van uw gemeente is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2021 29% (2020: 29%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente in staat is aan haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 83% (2020: 95%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Al meerdere jaren zien we een gestage verbetering van de financiële positie van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, gemeten in solvabiliteit en schuldquote.

Voor de schuldquote geldt inmiddels dat u zich in de minst risicovolle categorie van het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020) bevindt. Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente is hoog doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten relatief hoog is. Wel geldt dat de ratio sinds 2020 een afnemende trend kent, dit is voornamelijk het gevolg van gerealiseerde gronduitgiften. Volgens het GTK 2020 is een ratio grondexploitatie > 35% het meest risicovol te noemen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

19

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 Overige bevindingen en observaties 4.5 BBV, WNT en SiSa 4.6 Begrotingsrechtmatigheid 4.7 Toelichting onrechtmatigheden 4.8 Significante schattingsposten

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording

Zie onze managementletter 2021 voor aandachtspunten in de interne beheersing

20

Uw interne beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter d.d. 9 december 2021. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als bij veel andere gemeenten, nog aandachtspunten resteren. Dit betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven, etc.). Fraude De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, werkt momenteel aan een notitie betreffende ‘best practicemaatregelen fraude(risico)beheersing voor bestuurders en toezichthouders'. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen.

Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. De landelijke pilots waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude (o.a. Gemeente Breda) hebben bijgedragen aan de best practices. De best practices van de NBA zijn erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. In onze managementletter hebben wij reeds aandacht gevraagd voor dit onderwerp. Graag benadrukken we nogmaals het belang van het vergroten van de actieve rol van de gemeenteraad en auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing. Dit kan worden vormgegeven door bijvoorbeeld jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne controleafdeling, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoeker.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording

Invoering rechtmatigheidsverantwoording 2022

21

Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2022 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt en heeft augustus 2021 de kadernota rechtmatigheid 2022 gepubliceerd. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing. Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording wordt ingevoerd, wordt gemeente Hendrik-Ido-Ambacht immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering, maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.

Stand van zaken binnen uw gemeente

Stand van zaken binnen uw gemeente Voor een uitgebreide uiteenzetting over de stand van zaken binnen gemeente Hendrik-Ido-Ambacht verwijzen we naar onze managementletter 2021. Uw gemeente heeft de eerste stappen richting de rechtmatigheidsverantwoording gezet, maar er moeten nog de nodige vervolgstappen worden gezet. De nog te zetten stappen zien toe op de volgende aspecten:  Uitwerken van een gemeentebrede (fraude)risicoanalyse;  Besluitvormingsproces van de raad over de te hanteren goedkeuringstoleranties dient nog plaats te vinden;  De uitvoering van VIC werkzaamheden laten aansluiten op deze risicoanalyse en eventuele speerpunten van de gemeenteraad;  Professionaliseren van de VIC-functie, inclusief uitwerking van controlesheets waarin de uitvoering van de VIC gedocumenteerd kan worden;  Spreiding van VIC-werkzaamheden gedurende het jaar, inclusief opstellen en bespreken van tussentijdse rapportages. Hierin kan mogelijk aansluiting worden gezocht bij de kwartaalcontroles die reeds worden uitgevoerd. In voorgaande rapportages hebben wij reeds geadviseerd om uw ambitie te bepalen t.a.v. de rechtmatigheidsverantwoording en het onderwerp ‘in control’ zijn. Wij zien dat hierin keuzes zijn gemaakt, zoals het uitbreiden van de formatie. Tegelijkertijd is nog sprake van veel resterende aspecten waarover keuzes dienen te worden gemaakt.

Wij adviseren u om een actieplan op te stellen waarin de te zetten stappen richting de rechtmatigheidsverantwoording zijn uiteengezet, geformuleerd vanuit uw ambitie.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein uitgelicht

De afrekeningen in het kader van het Sociaal Domein zijn verwerkt in de jaarrekening

22

Serviceorganisatie Jeugd (Dienst Gezondheid & Jeugd) De uitvoering van jeugdzorg (op grond van de Jeugdwet) is in Drechtstedenverband uitbesteed aan de GR Dienst Gezondheid & Jeugd (DG&J). Binnen DG&J worden alle jeugdzorgtaken uitgevoerd de Serviceorganisatie Jeugd (SOJ). Vrijwel alle jeugdzorgtaken zijn in delegatie overgedragen aan de SOJ, afgezien van taken inzake wijkteams waar sprake is van een mandatering. Bij uitbesteding van taken middels een delegatie ligt de verantwoordelijkheid voor de rechtmatige uitvoering van de taken bij de gedelegeerde partij. In dit geval is dit dus de SOJ. De rechtmatigheid van lasten inzake jeugdzorg zijn daardoor geen onderdeel van onze controle. De jaarstukken 2021 van DG&J, waarin de verantwoording van de jeugdzorglasten van de SOJ is opgenomen, zijn op het moment van afgifte van dit accountantsverslag nog niet beschikbaar. De gemeente heeft de jeugdzorglasten geboekt op basis van de meest recent beschikbare conceptcijfers. Persoonsgebonden budgetten (PGB) Jeugd De Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheert de persoonsgebonden budgetten. Facturen van de door de cliënten gecontracteerde zorgaanbieders worden door de SVB betaald. SVB controleert deze facturen (factuur conform contract tussen cliënt en zorgaanbieder en of de gemeente een beschikking heeft afgegeven).

De accountant van de SVB heeft onderzoek gedaan naar de rechtmatigheid van de bestedingen van de persoonsgebonden budgetten. Uit deze controle blijken fouten en onzekerheden. Controle op prestatielevering vindt niet door de SVB en/of de accountant van de SVB plaats. De persoonsgebonden budgetten voor jeugdzorg zijn via de SOJ aan de SVB betaald. Het resultaat op de persoonsgebonden budgetten is onderdeel van het resultaat van de SOJ. Omdat de uitvoering van de jeugdzorg aan de SOJ is gedelegeerd, heeft het accountantsoordeel van de accountant van de SVB geen gevolgen voor het accountantsoordeel bij de jaarrekening 2021 van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voor wat betreft de Persoonsgebonden budgetten Jeugd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein uitgelicht

De afrekeningen in het kader van het Sociaal Domein zijn verwerkt in de jaarrekening

23

Sociale Dienst Drechtsteden (Participatiewet en Wmo) De taken inzake uitvoering van de Participatiewet en Wmo zijn in Drechtstedenverband in 2021 uitbesteed geweest aan de Sociale Dienst Drechtsteden (SDD). Met ingang van 1 januari 2022 is de SDD omgevormd tot de GR-Sociaal. Zowel Participatiewet als Wmo zijn in delegatie overgedragen, hetgeen inhoudt dat de verantwoordelijkheid voor de rechtmatige uitvoering ook bij de SDD ligt. Via de SiSa bijlage wordt echter in het opvolgende jaar (T+1) wel verantwoording afgelegd over de bestedingen van de SDD in het voorgaande jaar. Fouten die zijn gerapporteerd door de accountant van de SDD worden daarom in het opvolgende jaar ook in onze oordeelsvorming bij de jaarrekening van de gemeente betrokken. Wij hebben vastgesteld dat de accountant van de SDD (GR Drechtsteden) over 2020 geen fouten en/of onzekerheden boven de rapporteringstolerantie ad. € 125.000 heeft geconstateerd ten aanzien van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Wij hebben dus ook geen fouten en/of onzekerheden hoeven overnemen in onze oordeelsvorming bij de jaarrekening 2021. De uitvoering van de taken voor Beschermd Wonen worden door gemeente Dordrecht (als zijnde centrumgemeente) uitgevoerd. Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft met de regiogemeenten een Samenwerkingsovereenkomst Beschermd Wonen en Opvang 2021-2024 afgesloten.

In deze overeenkomst is in 5 lid 5 opgenomen dat eventuele overschotten en tekorten conform een gedefinieerde verdeelsleutel na afloop van het kalenderjaar worden verdeeld. Voor 2021 heeft de gemeente een concept verantwoording ontvangen waaruit blijkt dat gemeente Hendrik-Ido-Ambacht een bedrag van € 488.550 van de centrumgemeente zal ontvangen (overschot op budget). Het betreft hier een conceptafrekening. Dit bedrag is door de gemeente als vordering op gemeente Dordrecht in de definitieve jaarrekening opgenomen. Op basis van de laatst beschikbaar informatie concluderen wij dat de concept afrekening slechts beperkt zal kunnen afwijken van de definitieve afrekening en dat de vordering c.q. lasten derhalve nauwkeurig en volledig zijn verantwoord. Persoonsgebonden budgetten (PGB) Wmo De hiervoor beschreven situatie ten aanzien van de uitkomsten van de controles uitgevoerd door de accountant van de SVB gelden ook ten aanzien van de persoonsgebonden budgetten voor Wmo. Geconstateerde fouten en/of onzekerheden t.a.v. PGB’s vinden geen doorwerking in de jaarrekening van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Tozo-regeling De Tozo-regeling is evenals in 2020 in delegatie uitgevoerd door de SDD. De omvang van de lasten in 2021 is afgenomen ten opzichte van 2020.

De verantwoording en afwikkeling van de Tozo-regeling loopt mee in de reguliere afwikkeling van de overgedragen regelingen van de Sociale Dienst Drechtsteden. Op het moment van verstrekken van dit accountantsverslag is de definitieve verantwoording van de overgedragen regelingen nog niet beschikbaar. De gemeente heeft de lasten (en afrekening) geboekt op basis van de meest recent beschikbare conceptcijfers. Wij hebben geen indicaties dat de definitieve verantwoording fors hiervan zal afwijken.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties

24

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? 

Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld Nieuw geopende grondexploitatie in 2021 met negatieve eindwaarde welke is voorzien

Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2021 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Drie grondexploitaties De grondexploitaties van de gemeente bestaan ultimo 2021 uit een drietal projecten:  De Volgerlanden;  Ambachtsezoom;  Genieterrein-Waterbusplein (nieuw in 2021). Ultimo 2021 is alleen voor de nieuw geopende grondexploitatie een verliesvoorziening gevormd, in verband met het verwachte verlies op het project. Voor project De Volgerlanden was in voorgaande jaren ook sprake van een verliesvoorziening, maar door de economische ontwikkelingen en verwachte toename in de opbrengsten is geen sprake meer van een verliesgevend project. De verliesvoorziening is in de jaarrekening 2021 daarom teruggenomen. Door de aanwezigheid van project specifieke risico’s is tussentijdse winstneming op deze grondexploitatie niet aan de orde. In de hierna volgende pagina’s gaan wij in op de ontwikkeling van de boekwaarde van de grondexploitaties en de specifieke ontwikkelingen per project.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties

25

Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Winstneming op Ambachtsezoom € 0,9 miljoen

Voor de grondexploitaties van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft deze nieuwe methode geresulteerd in een winstneming van circa € 0,9 miljoen voor project Ambachtezoom. Hoewel voor project De Volgerlanden geen sprake meer is van een verwacht verlies, hoeft nog geen tussentijdse winst te worden genomen aangezien sprake is van project specifieke risico’s. In het overzicht hiernaast is de ontwikkeling van de boekwaarde van de grondexploitaties schematisch weergegeven. Hierin is onderscheid gemaakt naar woningbouw (De Volgerlanden) en bedrijventerreinen (Ambachtsezoom en GenieterreinWaterbusplein).

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2021–2020 (x € 1 miljoen) 90,0

77,8

80,0 70,1

70,0

60,0 51,7

52,9

50,0

40,0

30,0

24,9 18,4

20,0

10,0

BEVINDINGEN

0,0

BIE - woningbouw

BIE - bedrijventerreinen

2021

BIJLAGEN

2020

Totaal

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties

Project de Volgerlanden loopt conform planning

26

Ontwikkeling de Volgerlanden De actualisatie van grondexploitatie De Volgerlanden heeft geleid tot een verbetering van de eindwaarde van € 81.606. Het project verloopt conform planning. Als gevolg van de positieve bijstelling is de verliesvoorziening in 2021 volledig vrijgevallen. Er is nog geen sprake van tussentijdse winstneming als gevolg van project specifieke risico’s. Zoals reeds in onze managementletter is gerapporteerd, is wat betreft De Volgerlanden de samenwerking met gemeente Zwijndrecht volledig afgewikkeld. De ontwikkeling van grondexploitatie De Volgerlanden is in grote mate onderhevig aan de stijgende bouwprijzen en het tekort aan bouwpersoneel. Tegelijkertijd geldt echter ook dat de realisatie van veel deelgebieden binnen het project reeds vastligt in overeenkomsten, waardoor geen of slechts beperkt sprake is van een direct effect. In de kostenraming is wel rekening gehouden met de stijgende bouwprijzen. De boekwaarde van de grondexploitatie is licht afgenomen ten opzichte van 2020. De afname is kleiner dan begroot als gevolg van vertraging in het bouwrijp maken van deelgebied De Straatjes en het openbaar gebied in deelgebied De Laantjes. De opbrengsten hiervoor waren begroot in 2021, maar zullen doorschuiven naar 2022.

Veel gronduitgiften in 2021 gerealiseerd

Ontwikkeling Ambachtsezoom De actualisatie van grondexploitatie Ambachtsezoom heeft geleid tot een positieve bijstelling van € 50.817. In 2021 hebben veel gronduitgiften plaatsgevonden, welke deels doorgeschoven waren uit 2020. De boekwaarde van de grondexploitatie is fors afgenomen als gevolg van de gerealiseerde verkopen. In ons accountantsverslag 2020 hebben wij gewezen op het feit dat het onzeker was in hoeverre de COVID-19 pandemie invloed zou hebben op de vraag naar kavels binnen een bedrijventerrein. Hoewel deze onzekerheid nog steeds bestaat, zijn er geen redenen om te concluderen dat de gehanteerde vierkante meterprijzen in de calculaties niet gerealiseerd zullen worden. Wel heeft in de grondexploitatie een aanpassing plaatsgevonden in de fasering van de opbrengsten, omdat de verwachting is dat meerdere verkoopovereenkomsten al op korte termijn zullen worden getekend, waardoor hiervoor initieel berekende opbrengststijgingen door vervroeging van uitgifte niet gerealiseerd zullen worden. Zoals reeds op de voorgaande pagina gerapporteerd, bedraagt de tussentijdse winstneming € 0,9 miljoen in 2021.

Nieuw geopende grondexploitatie in 2021

Ontwikkeling Genieterrein-Waterbusplein In 2021 is de nieuwe grondexploitatie Genieterrein-Waterbusplein door de gemeenteraad geopend. De gemeente heeft hiervoor grond overgenomen van de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Drechtsteden (ROM-D). Op het project is sprake van een verwacht verlies, waarvoor een verliesvoorziening is gevormd. Ten opzichte van de begroting zijn in 2021 meer kosten gemaakt, voornamelijk nog plankosten. Dit is het gevolg van de inbreng van voorbereidingskosten welke de afgelopen jaren onder de immateriële vaste activa zijn verantwoord. De opbrengsten zijn tevens lager uitgevallen dan begroot als gevolg van een verschuiving in de tijd. Deze opbrengsten zullen in 2022 alsnog worden gerealiseerd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Overige bevindingen en observaties

Crediteren factuur in 2022 is niet gecorrigeerd in opbrengsten 2021

27

Geëxtrapoleerde fout in overige opbrengsten In de uitvoering van onze controlewerkzaamheden maken wij gebruik van steekproeven, om daarmee een conclusie te formuleren over de gehele populatie. In één van onze detailcontroles hebben wij een door de gemeente in 2021 verstuurde factuur geconstateerd, welke is verantwoord als bate. Begin 2022 is deze factuur echter (deels) gecrediteerd, omdat op grond van de gemaakte afspraken tussen de gemeente en de andere partij geen factuur hiervoor mocht worden verzonden door de gemeente. Het crediteren van deze factuur in 2022 had daarom tevens moet leiden tot een aanpassing in de verantwoorde bate in 2021. Deze correctie heeft niet plaatsgevonden. Omdat het gaat om een afwijking in een steekproef, dient de geconstateerde fout te worden geprojecteerd op de gehele populatie. Wij hebben de populatie teruggebracht tot een kleinere omvang, door meer detailwerkzaamheden te verrichten en zodoende de geëxtrapoleerde fout te kunnen beperken tot € 181.185.

Eenmalige dotatie aan onderhoudsvoorziening doorbreekt kosten egaliserende werking

Te hoge dotatie aan voorziening onderhoud buitenbad De gemeenteraad heeft op 6 december 2021 ingestemd met het instellen van een nieuwe onderhoudsvoorziening ten behoeve van het buitenzwembad van De Louwert. Aan deze onderhoudsvoorziening ligt een meerjarig onderhoudsplan (MJOP) ten grondslag. Een onderhoudsvoorziening dient op grond van artikel 44 lid 1c BBV en de Notitie materiële vaste activa van de commissie BBV een kosten egaliserende werking te hebben. Dit houdt in dat in de basis jaarlijks de gemiddelde onderhoudskosten over de planperiode worden gedoteerd aan de voorziening en de werkelijke onderhoudskosten worden onttrokken. Omdat de piek in de onderhoudslasten conform het MJOP al in 2022 en 2023 ligt, zou de voorziening ontoereikend zijn indien uitsluitend de gemiddelde onderhoudskosten over de planperiode (circa € 111.000) zouden worden gedoteerd in 2021. De gemeenteraad heeft daarom bij het instellen van de voorziening besloten om € 90.000 te doteren vanuit de aanwezige bestemmingsreserve Onderhoud Buitenbad en aanvullend € 520.000 aan de voorziening te doteren. In de jaren hierna wordt jaarlijks € 65.000 aan de voorziening gedoteerd. De forse eenmalige dotatie in 2021 doorbreekt daarmee de kosten egaliserende werking van de voorziening over de planperiode voor zover deze groter is dan noodzakelijk.

Wij hebben berekend welke aanvullende dotatie in 2021 benodigd is om te zorgen dat de voorziening in 2022 en 2023 toereikend is, rekening houdend met een jaarlijkse dotatie van de gemiddelde onderhoudskosten (€ 111.000). Uit deze berekening concluderen wij dat de dotatie in 2021 € 295.000 te hoog is en derhalve voor dit bedrag niet voldoet aan de bepalingen van het BBV.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Overige bevindingen en observaties

Administratie sluit al voor balansdatum

28

Sluiting administratie en verwerking vorderingen en schulden na deze datum De gemeente sluit de debiteuren- en crediteurenadministratie jaarlijks op een vaste datum af. Na deze datum is het niet meer mogelijk facturen te versturen of te ontvangen in het afgesloten boekjaar. Eventuele ontvangen facturen na deze datum worden automatisch in de administratie van het opvolgende boekjaar verwerkt. De datum van sluiting ligt in december, nog voor de balansdatum. Het komt regelmatig voor dat facturen met betrekking tot het afgesloten boekjaar nog verstuurd moeten worden, of ontvangen moeten worden in het nieuwe boekjaar. De gemeente verwerkt deze posten middels het memoriaal dagboek onder de overlopende activa of passiva. Doordat de administratie al gesloten wordt voor de balansdatum, worden onder de overlopende activa of passiva ook posten verwerkt met een datum in het boekjaar. Daarnaast hebben wij van enkele facturen vastgesteld dat deze al gedurende het boekjaar 2021 zijn ontvangen maar per balansdatum nog niet waren goedgekeurd door de budgethouder. Het BTW/BCF effect is overigens wel juist verwerkt in de jaarrekening 2021 (datum factuur is leidend). Strikt genomen hadden deze posten dan ook onder de uitzettingen < 1 jaar of de netto-vlottende schulden verwerkt moeten worden.

Omdat dit een presentatie aangelegenheid betreft, waarin de gemeente over de afgelopen jaren een consistente werkwijze hanteert, rapporteren wij hiervoor geen fout.

Advies om nota waarderen en afschrijven aan te passen aan de huidige situatie

Immateriële vaste activa Volgens de nota waarderen en afschrijven van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht uit 2017 worden investeringen in immateriële vaste activa niet geactiveerd. De afgelopen jaren is afgeweken van deze nota waarbij investeringen in de immateriële vaste activa via een kredietverlening zijn goedgekeurd door de gemeenteraad. Wij adviseren hierop de nota aan te passen. Tevens blijkt dat de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voor de afschrijvingstermijnen van de immateriële vaste activa – bijdragen aan activa in eigendom van derden, termijnen hanteert die overeenkomen met de eigen afschrijvingstermijnen terwijl het Besluit begroting en verantwoording voorschrijft dat dit maximaal de afschrijvingstermijn mag zijn zoals gehanteerd door de derde bij wie de activa eigendom is.

Renterisiconorm en kasgeldlimiet in 2021 overschreden

Renterisiconorm en kasgeldlimiet in 2021 beide overschreden Zowel de renterisiconorm als het kasgeldlimiet is in 2021 overschreden. De gemeente maakt hiervan melding in haar jaarstukken. Voor ons (rechtmatigheids)oordeel heeft dit geen effect.

Toepassing dynamische methode niet onderbouwd

Voorziening dubieuze debiteuren Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht hanteert de norm dat facturen die langer dan 1 jaar openstaan voor 100% worden voorzien en facturen die tussen een halfjaar en een jaar worden voor 50% voorziening. De factuurdatum is hierbij leidend. Een onderbouwing van deze percentages is niet beschikbaar (bijvoorbeeld ervaringscijfers). Wij adviseren u dit in 2022 te evalueren en indien nodig bij te stellen.

Besluitvorming Kadernota over reserves voorgaand jaar duidelijk vormgeven

Eigen vermogen Enkele mutaties in de reserves in 2021 worden vastgesteld bij vaststelling van de kadernota 2022. Dit is wel op te maken uit de kadernota, alleen niet altijd eenduidig uit de besluitvorming zoals door de gemeenteraad genomen. Wij adviseren u besluitvorming t.a.v. deze reserves over 2021 duidelijk in de besluitvorming op te nemen, inclusief het jaartal waarop het besluit betrekking heeft. Verder adviseren wij u de nota reserves en voorzieningen weer te actualiseren, aangezien deze dateert van 2011.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.5 BBV, WNT en SiSa

BBV wordt nageleefd

WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten

29

Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in hoofdzaak de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Gemeente hanteert niet altijd de exacte omschrijvingen van posten zoals het Besluit begroting en verantwoording deze in de artikelen weergeeft. Een voorbeeld hiervan is het opnemen van ‘Waarborgsommen vrije kavels De Volgerlanden’ onder de kortlopende schulden. Waarborgsommen horen onder vaste schulden (artikel 46 BBV) en artikel 48 BBV geeft aan welke vier omschrijvingen er voor kortlopende schulden zijn. De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voegt in feite aanvullende categorieën toe. Wij hebben dit niet in onze foutevaluatie opgenomen, maar brengen u dit graag onder de aandacht ten behoeve van toekomstige aanscherpingen. Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt.

De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2021 niet meer bedragen dan € 209.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2021 van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.