Eindverslag informateur Heijkoop

Eindverslag informateur Heijkoop Naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026

1. Inleiding Op 18 maart 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen gehouden voor de raadsperiode 2026 – 2030. Deze verkiezingen kenden voor de gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht de volgende uitkomst: Partij SGP-ChristenUnie Gemeente Belangen VVD Realistisch Ambacht CDA GroenLinks-PvdA D66 EVA

Stemmen 2026 3.864 2.176 1.239 4.411 1.484 1.096 847 224

Zetels 2026 7 3 2 7 2 1 1 -

Zetels 2022 7 4 3 2 2 2 2 1

Voor de verkiezingen ben ik door de heer Doevendans benaderd met de vraag of ik beschikbaar zou zijn als informateur voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, voor het geval dat Realistisch Ambacht de grootste partij zou worden. Deze vraag heb ik bevestigend beantwoord. Op 18 maart bleek Realistisch Ambacht de grote winnaar van de verkiezingen en de heer Doevendans heeft mij tijdens het duidingsdebat voorgesteld als informateur. Mijn voordracht is door alle aanwezigen ondersteund, wat ik heel plezierig heb gevonden. Dit eindverslag beschrijft de opdracht die ik heb meegekregen, de onderwerpen die tijdens de gesprekken aan de orde zijn geweest, mogelijke samenwerkingen en conclusies en aanbevelingen. 2. De opdracht Na de opdracht heb ik het duidingsdebat nog eens teruggekeken om de opdracht die ik van u heb meegekregen goed te kunnen duiden. Deze opdracht luidt als volgt: Verken de combinatiemogelijkheden van partijen waarbij: 1. Er recht wordt gedaan aan de uitslag van de verkiezingen; 2. Er met een heldere en duidelijke visie, daadkrachtig gewerkt kan worden aan de opgaven van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in de komende jaren; 3. Er een stabiel en herkenbaar college gevormd kan worden voor de komende vier jaren.

Verder heeft Realistisch Ambacht tijdens het duidingsdebat aangegeven dat ze graag het goede van de vorige periodes wil behouden en ook qua bestuursstijl op dezelfde voet willen doorgaan.

Ik weeg in dit advies enerzijds programmatische en inhoudelijke overeenstemming en anderzijds breekpunten of knelpunten. Uiteraard zal de combinatie een meerderheid in het aantal raadszetels vertegenwoordigen.

3. Gesprekken Na de opdracht zijn er gesprekken ingepland met in eerste instantie zeven fracties en later met een achtste fractie. Voor ieder gesprek is drie kwartier uitgetrokken met de mogelijkheid om iets uit te lopen. Voor deze gesprekken waren de lijsttrekkers/beoogde fractievoorzitters uitgenodigd. Zij mochten één of twee secondanten meenemen. De planning van deze gesprekken zag er als volgt uit: Maandag 30 maart : Realistisch Ambacht, Gemeente Belangen, CDA en D66 Dinsdag 31 maart : GroenLinks-PvdA, VVD en SGP-ChristenUnie Vrijdag 3 april : Lijst 8 Aan alle partijen zijn de volgende vragen gesteld: 1. Hoe duidt u de verkiezingsuitslag 2. Wat zijn de inhoudelijke doelen voor de komende vier jaar 3. Zijn er standpunten van andere partijen waar u het niet mee eens bent 4. Wat voor akkoord heeft de voorkeur (coalitieakkoord, raadsakkoord of tussenvorm) 5. Hoe ziet de ideale coalitie eruit en de portefeuilleverdeling 6. Overig Verkiezingsuitslag In de duiding van de verkiezingsuitslag werd gerefereerd aan de landelijke effecten om op een lokale partij te stemmen. Lokaal bleek dat de discussie die de verkiezingen hebben beheerst en de uitslag hebben bepaald te relateren waren aan drie thema’s: zondagsrust, de “gele zakken” en asielopvang. Inhoudelijke doelen Thema’s die o.a.

genoemd zijn door de verschillende partijen zijn: - zondagsrust - afvalbeleid - opvang vluchtelingen - wonen - veiligheid - financiële positie van de gemeente - armoedebeleid - hondenbelasting - relatieloket

Het uitdiepen van deze thema’s is iets voor de formatiefase. In dit stadium was deze vraag vooral gericht op het onderzoeken van eventuele knel- of zelfs breekpunten. Zijn er standpunten van andere partijen waar u het niet mee eens bent Er zijn ten aanzien van deze bovengenoemde thema’s verschillen benoemd tussen de diverse partijen, zoals de zondagsrust en de opvang van vluchtelingen. Voor wat betreft de opvang van asielzoekers hebben alle partijen aangegeven zich te willen houden aan de Spreidingswet. Voor de andere genoemde thema’s zijn de partijen bereid om met elkaar in gesprek te gaan en te zoeken naar een compromis. Dit geldt met name voor de zondagsrust en de openstelling van de winkels en het afvalbeleid, omdat op deze thema’s de grootste verschillen zijn geconstateerd. Wat voor akkoord heeft de voorkeur Alle partijen kiezen voor een coalitieakkoord dat tussentijds wordt getoetst bij de raad. Eventuele suggesties om het akkoord te verbeteren kunnen dan worden meegenomen. Dit sluit aan en past bij de nieuwe bestuursstijl. Hoe ziet de ideale coalitie eruit en de portefeuilleverdeling Volgens een meerderheid van de partijen bestaat de ideale coalitie uit de twee grootste partijen met één of twee partijen erbij. De eenmansfracties zijn terughoudend om een bijdrage te leveren, tenzij het niet anders kan.

Realistisch Ambacht is voorstander van een coalitie samen met meerdere kleine partijen. Alle overige partijen geven aan dat eerst Realistisch Ambacht en SGPChristenUnie met elkaar moeten praten. Er is ook gesproken over de wethouders kandidaten en de portefeuilleverdeling. De kandidaat van de VVD kan op veel steun rekenen. De kandidaat van het CDA heeft veel bestuurlijke ervaring, maar woont niet meer in de gemeente. Voor Realistisch Ambacht speelt dit een rol. Over de portefeuilleverdeling is ook gesproken in deze fase. Realistisch Ambacht wil graag de portefeuille financiën met bedrijfsvoering en ICT. Ook SGPChristenUnie heeft al jaren deze portefeuille. De partijen geven aan dat de portefeuille duurzaamheid naar de partij moet die daar het meest campagne op heeft gevoerd. Overig Realistisch Ambacht vindt dat het goede zoals de omgangscultuur moet worden behouden. Verder willen zij afscheid nemen van de huidige macht, die wordt geassocieerd met SGP-ChristenUnie en CDA. Alle partijen noemen dat ze zuinig willen zijn op de bestuurscultuur en dat de goede onderlinge verhoudingen in stand moeten blijven.

Naar aanleiding van de raadsinformatiebrief over de financiële situatie van de gemeente die tijdens dit informatieproces is ontvangen, is ook gesproken over een wethouder die zich extra inzet in de regio om als gemeente meer de regie te nemen. Gelet op de grote financiële ontwikkelingen in het sociaal domein rechtvaardigt dit een extra wethouder. Dit past ook in de gegeven opdracht om te komen tot daadkrachtig bestuur. Tussentijds gesprek Realistisch Ambacht Op 2 april is er een gesprek geweest met Realistisch Ambacht om de voorlopige uitkomsten van de eerste ronde gesprekken te bespreken. Gebleken is dat partijen het over veel punten eens zijn, maar dat er drie thema’s zijn die alle partijen hebben genoemd waar nog verder over gesproken moet worden. Ook de stabiliteit van een college is een belangrijk punt en de partijen hebben aangegeven dat het een risico is dat Realistisch Ambacht maar acht personen op de lijst heeft staan. De partijen hebben allemaal genoemd dat er eerst een gesprek moet plaatsvinden tussen Realistisch Ambacht en de SGP-ChristenUnie om uit te zoeken of een eventuele samenwerking kans van slagen heeft. Realistisch Ambacht verzoekt in dit gesprek om intensiever een aantal alternatieven te onderzoeken om met kleinere partijen samen te werken, alvorens Realistisch Ambacht en SGP-ChristenUnie verder praten met elkaar.

Na dit gesprek volgde een telefonische ronde langs de andere partijen om op te halen of de veranderde situatie naar aanleiding van de breuk bij Gemeente Belangen tot andere inzichten heeft geleid. Dat bleek niet het geval. De partijen bleven bij het standpunt dat eerst de grootste partijen met elkaar in gesprek moeten. Gesprek Realistisch Ambacht en SGP-ChristenUnie Op mijn verzoek is op 7 april jl. een gesprek gevoerd tussen Realistisch Ambacht en SGP-ChristenUnie. Dit omdat alle partijen hebben genoemd dat in eerste instantie Realistisch Ambacht en SGP-ChristenUnie met elkaar moeten praten. Dit gesprek was bedoeld om te onderzoeken of de bereidheid er is om samen een coalitie te vormen. Realistisch Ambacht heeft in dit gesprek aangegeven in de formatieronde ook nog een keer met alle partijen te willen praten, omdat dit ook is aangegeven tijdens het duidingsdebat. Uit dit gesprek is gebleken dat er onderling respect is en dat de persoonlijke verhoudingen geen blokkade zijn. Dat een conservatief financieel beleid een gemeenschappelijke deler is en dat de partijen het goede willen behouden en de mooie bestuurscultuur willen koesteren. Ook is duidelijk geworden dat beide

partijen bereid zijn tot compromissen. Door extra inzet in de regio valt mogelijk winst te behalen. 4. Conclusie Uiteindelijk heb ik al de informatie zoals in de gesprekken aangereikt, samengevoegd en gezocht naar de beantwoording van de vraag wat de beoogde coalitie van Hendrik-Ido-Ambacht is. Deze beantwoording verbind ik aan de opdracht die ik heb meegekregen: Verken de combinatiemogelijkheden van partijen waarbij: 1. Er recht wordt gedaan aan de uitslag van de verkiezingen; 2. Er met een heldere en duidelijke visie, daadkrachtig gewerkt kan worden aan de opgaven van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in de komende jaren; 3. Er een stabiel en herkenbaar college gevormd kan worden voor de komende vier jaren. Gedurende de gesprekken zijn er drie varianten ontstaan: 1. Realistisch Ambacht – SGP-ChristenUnie – VVD – CDA (18 zetels) 2. Realistisch Ambacht – Gemeente Belangen – VVD (11 zetels) 3. SGP-ChristenUnie – VVD – CDA – Gemeente Belangen (13 zetels) Variant 1 heeft een ruime meerderheid met 18 zetels. De regionale opgave kan worden opgepakt en er is voldoende draagvlak en stabiliteit in het college. Er wordt recht gedaan aan de uitslag van de verkiezingen door winst van twee partijen en het gelijke aantal zetels van de SGP-ChristenUnie. Variant 2 heeft geen meerderheid, dus moet er nog een partij worden bij gezocht.

Het CDA is terughoudend om deel te nemen aan deze coalitie, ook gelet op de discussie rondom het woonplaatsvereiste van de wethouder. Zij hebben de voorkeur om een coalitie te vormen met de SGP-ChristenUnie. Met een éénmansfractie erbij ontstaat er een nipte meerderheid van 12 zetels. Daarbij is een stabiele coalitie een risico, omdat Realistisch Ambacht slechts acht mensen op de lijst heeft staan. Mocht er de komende vier jaar iemand verhuizen, ziek worden of om een andere reden zijn raadszetel moet opgeven, vervalt de meerderheid in de raad. Ook anders stemmen vanwege principiële redenen kan niet vanwege het ontbreken van een meerderheid in dat geval. Er wordt minder recht gedaan aan de uitslag van de verkiezingen, omdat alleen Realistisch Ambacht heeft gewonnen en de overige partijen hebben verloren. Variant 3 is de huidige coalitie met dertien zetels. Een alternatief is om in plaats van met Gemeente Belangen, met een combinatie van D66/PRO samenwerking

te zoeken. Deze laatste partijen leveren dan samen één wethouder. In relatie tot de uitslag van de verkiezingen is één partij gelijk gebleven, heeft één partij wel gewonnen maar geen zetel erbij gekregen en hebben twee partijen verloren. Terugkoppeling Zoals toegezegd heb ik na deze gesprekken met iedere partij mijn bevindingen en conclusies besproken. Dit om partijen niet te verrassen tijdens de presentatie van dit rapport in de raadsbijeenkomst van 14 april. Realistisch Ambacht geeft in dit gesprek nadrukkelijk aan de al dertig jaar ervaren dominantie van SGP-ChristenUnie en CDA te willen doorbreken. Tijdens de campagne hebben ze aangegeven een wisseling van de macht te willen en daarom hebben zij voorkeur voor een andere coalitie. Ze streven wel naar een goede bestuurscultuur. 5. Aanbeveling Op grond van mijn conclusies beveel ik aan het einde van deze informatieronde een samenwerking aan tussen Realistisch Ambacht en de SGP-ChristenUnie aangevuld met één of twee partijen. Door een samenwerking te zoeken met een vierde partij kan een vierde wethouder zwaar inzetten op beïnvloeding van de Gemeenschappelijke Regelingen. Met deze aanbeveling denk ik het meest recht te hebben gedaan aan de opvattingen van de meeste politieke partijen en ook te hebben voldaan aan de opdracht zoals die door de raad aan mij is verstrekt. 6.

Tot slot Tijdens de gesprekken bleek een hoge mate van betrokkenheid en openheid. Dat heb ik zeer gewaardeerd. Ik heb bemerkt dat alle partijen bereid zijn tot samenwerking en eraan mee willen werken de goede bestuurscultuur en de omgangsvormen te behouden. Dat zijn zaken waarin Hendrik-Ido-Ambacht zich onderscheidt en daar mag de gemeenteraad trots op zijn. Ik wens u veel succes bij de verdere onderhandelingen en een goede raadsperiode 2026 – 2030. Jan Heijkoop Oud-Alblas, 13 april 2026