Bijlage bij Raadsvoorstel 8.2 Beleidsplan Toegankelijke Buitenruimte

Beleidsplan Toegankelijke Buitenruimte 2025 Gemeente Hendrik - Ido - Ambacht

Beheer openbare ruimte

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

4.

5.

6.

Inleiding...................................................................................................................... 4 1.1.

Inleiding............................................................................................................... 4

1.2.

Participatietraject................................................................................................. 4

Toegankelijkheid......................................................................................................... 5 2.1.

Wat is toegankelijkheid?......................................................................................5

2.2.

Voor wie doen we dit?.......................................................................................... 5

2.3.

Het belang van toegankelijkheid..........................................................................5

2.4.

Doel van dit beleid............................................................................................... 6

Uitgangspunten voor een toegankelijke buitenruimte................................................7 3.1.

Toegankelijke looproutes.....................................................................................7

3.2.

Toegankelijk openbaar vervoer............................................................................8

3.3.

Toegankelijke verblijfruimtes & voorzieningen.....................................................9

Inrichten van de buitenruimte..................................................................................10 4.1.

Toegankelijkheidsstandaarden...........................................................................10

4.2.

Beleid over de buitenruimte...............................................................................11

4.3.

Projecten van de gemeente...............................................................................11

4.4.

Handboek Inrichting Openbare Ruimte..............................................................11

Kwaliteitsniveaus...................................................................................................... 12 5.1.

Waarom kwaliteitsniveaus?................................................................................12

5.2.

Kwaliteitsniveau Groen.......................................................................................12

5.3.

Kwaliteitsniveau basis........................................................................................12

5.4.

Kwaliteitsniveau hoog........................................................................................13

5.5.

Kwaliteitskaart................................................................................................... 14

Wat gaan we doen?.................................................................................................. 15 6.1.

Interne bewustwording.......................................................................................15

6.2.

Studie naar voetgangersnetwerk.......................................................................15

6.3.

Prioriteitenlijst.................................................................................................... 15

Voorwoord Beste lezer, Loesje schreef ooit: “Ik ben uniek, net als iedereen”. Op het eerste gezicht vooral grappig, maar het zinnetje is natuurlijk wel 100% correct. Geen mens is gelijk, wel zijn we evenwaardig aan elkaar. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar is het niet. Met dit Beleidsplan Toegankelijke Buitenruimte gaan we die vanzelfsprekendheid meer voor elkaar te krijgen. Want wie een kinderwagen voortduwt, zich in een rolstoel voortbeweegt of op een andere manier minder-mobiel is dan de gemiddelde mens, komt nogal wat obstakels tegen. Te smalle paden, gebarricadeerde doorgangen, maar ook het gevoel van onveiligheid, dat soort zaken vinden we ook in Ambacht. Vrijwel nooit uit opzet, vrijwel altijd uit onbewust gedrag. Ook de gemeentelijke organisatie moet zich bewuster zijn van toegankelijkheid, van zoveel mogelijk mensen de kans te geven mee te doen aan de maatschappij. Ook omdat zelfstandig kunnen deelnemen aan het openbaar leven van belang is voor het levensgeluk dat mensen ervaren. De gemeente heeft veel invloed op de manier waarop de openbare ruimte, de buitenruimte, wordt ingericht. Op veel locaties is de buitenruimte goed ingericht, tegelijk is er nog veel ruimte voor verbetering daarvan. Natuurlijk is die verbetering er niet van de ene op de andere dag.

Maar door toegankelijkheid al bij het maken van plannen voor de buitenruimte prioriteit te geven, maken we Ambacht zo begaanbaar mogelijk voor zoveel mogelijk mensen. We gaan daarvoor nog beter samenwerken met ervaringsdeskundigen op het gebied van toegankelijkheid. Tegelijk willen we dat onze manier van werken een vliegwielefect heeft en ook andere organisaties, ondernemers en partijen het belang inzien van toegankelijkheid. Ook die hebben veel te winnen bij betere toegankelijkheid. Zo maken we samen Ambacht toegankelijk, een gemeente waarin mensen zo lang mogelijk zo zelfstandig mogelijk kunnen samenleven. Jauharina Oelfke – ten Seldam, Wethouder Toegankelijkheid

1. Inleiding 1.1. Inleiding In Hendrik-Ido-Ambacht streven we ernaar dat iedereen optimaal gebruik kan maken van onze buitenruimte. Binnen het coalitieprogramma 2022-2026, getiteld 'Samen voor Ambacht', hechten we grote waarde aan een goed toegankelijke fysieke leefomgeving. We willen een gemeente zijn die inclusief is en waar zowel onze inwoners als bezoekers gemakkelijk toegang hebben tot alle voorzieningen. Onze doelstelling is om de bestaande toegankelijke voorzieningen te behouden en ontoegankelijke voorzieningen toegankelijk te maken. We begrijpen echter dat dit geen kwestie is van directe verandering, maar een geleidelijk proces vereist. Bovendien bestaat er geen uniforme standaard voor wat als toegankelijk wordt beschouwd. Om die reden hebben we dit beleidsplan opgesteld, waarin we onze beleidsregels vastleggen met betrekking tot toegankelijkheidsrichtlijnen. We beschrijven ook hoe we keuzes maken bij het implementeren van specifeke toegankelijkheidsaanpassingen en hoe we omgaan met het aanpassen van onze fysieke leefomgeving. Dit beleidsstuk is een leidraad om onze gemeente stap voor stap toegankelijker te maken, rekening houdend met de diverse behoeften van onze burgers en bezoekers.

We streven naar een gemeenschap waarin iedereen gelijke kansen heeft om volledig deel te nemen aan het maatschappelijk leven en te genieten van de prachtige omgeving die Hendrik-Ido-Ambacht te bieden heeft.

1.2. Participatietraject Dit beleid richt zich op het toegankelijk maken en houden van onze gemeente. Om ervoor te zorgen dat dit beleid goed aansluit bij onze gemeenschap en de uitdagingen waarmee mensen met een beperking worden geconfronteerd, zijn we met hen in gesprek gegaan. We hebben dit gedaan door samen te werken met Stichting Visio in hun Kwaliteitsproject 'Van Toegankelijkheidsbeleid naar Prestatie'. In dit project hebben we in drie stappen gewerkt aan interne bewustwording, het identifceren van mogelijke focuspunten en het vaststellen van wat er ontbrak in ons beleid. Volgens het principe 'niets over ons zonder ons' heeft Stichting Koninklijke Visio ons geholpen om ervaringsdeskundigen uit de gemeente te betrekken bij alle drie de sessies, zodat zij op gelijkwaardige wijze konden deelnemen en waardevolle ervaringen en meningen konden delen. Deze meningen en ervaringen zijn verwerkt in dit beleidsplan. Bovendien is dit beleidsplan gebaseerd op adviezen en de inzet van de toenmalige Stichting Gehandicaptenbeleid Hendrik-Ido-Ambacht.

2. Toegankelijkheid 2.1. Wat is toegankelijkheid? De openbare ruimte is pas echt openbaar als iedereen er gebruik van kan maken. Het moet inclusief ingericht worden zodat het toegankelijk is voor iedereen. Toegankelijkheid betekent in deze context dat wij de openbare ruimte zo inrichten dat iedereen er zo zelfstandig mogelijk gebruik van kan maken. Zo zorgen we ervoor dat mensen beter en langer zelfredzaam en zelfstandig zijn. Toegankelijkheid betekent niet dat de buitenruimte specifek wordt aangepast of ingericht voor mensen met een beperking. De buitenruimte moet zo worden ingericht dat dit niet nodig is. Toch is dit niet altijd mogelijk. Er zijn plekken waar extra hulpmiddelen nodig zijn voor mensen met een beperking. Dan wordt het een extra middel en geen doel op zich. Het doel blijft dat de openbare ruimte zo wordt ingericht dat iedereen er gebruik van kan maken, ongeacht of je een beperking hebt of niet. Toegankelijkheid is dus de mogelijkheid om zelfstandig en op een gelijkwaardige manier gebruik te kunnen maken van de openbare ruimte.

2.2. Voor wie doen we dit? Vaak wordt gedacht dat toegankelijkheid alleen voor mensen met een beperking geldt. Dit klopt echter niet. Toegankelijkheid gaat over iedereen. Denk aan iemand die tijdelijk in een rolstoel zit, ouders of verzorgers met een kind in een kinderwagen, winkelend publiek met een boodschappenwagen, mensen met een visuele beperking en ouderen die minder mobiel zijn. Voor ieder van deze personen moet de openbare ruimte toegankelijk zijn. Ouders of verzorgers met een kinderwagen ervaren bijvoorbeeld dezelfde drempels als personen die een rolstoel voortduwen of mensen met een rollator.

2.3. Het belang van toegankelijkheid In Nederland, en ook in Hendrik-Ido-Ambacht, worden we geconfronteerd met de uitdagingen van vergrijzing. Deze ontwikkelingen maken het steeds belangrijker om rekening te houden met de toegankelijkheid van onze samenleving. Het is van essentieel belang dat we streven naar een inclusieve gemeente waarin iedereen gelijke kansen heeft om deel te nemen aan het openbare leven. Het inrichten van een goed toegankelijke openbare ruimte heeft directe invloed op het welzijn, de zelfstandigheid en de zelfredzaamheid van alle individuen in onze gemeenschap. Door ervoor te zorgen dat de openbare ruimte voor iedereen toegankelijk is, creëren we een omgeving waarin mensen onafhankelijk kunnen functioneren en actief kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven.

2.4. Doel van dit beleid Het doel van dit beleid is om te zorgen dat de openbare ruimte voor iedereen zoveel mogelijk toegankelijk is, ongeacht hun mobiliteitsbeperkingen. Dit doen we echter niet in één keer, maar geleidelijk. We stellen duidelijke richtlijnen en maatregelen vast voor het verbeteren van de toegankelijkheid van de openbare ruimte. We streven naar een systematische aanpak om bestaande obstakels weg te nemen en ervoor te zorgen dat toekomstige infrastructuur en voorzieningen inclusief worden ontworpen en gebouwd. Door een inclusieve inrichting van de openbare ruimte na te streven, willen we een gemeente creëren waarin vrijwel iedereen zich welkom voelt, zich vrij kan bewegen en optimaal kan profteren van alles wat Hendrik-Ido-Ambacht te bieden heeft.

Medisch model Oud 



Mens met beperking wijkt af van de norm hoe de meeste mensen zijn. Beperking moet door dokters, hulpverleners en andere deskundigen geminimaliseerd worden.

Sociaal model 



Nieuw

Mens met beperking is, net als iedereen, een variant van de mens. Gedrag en omgeving ontwikkelen zodat zoveel mogelijk mensen mee kunnen doen

3. Uitgangspunten voor een toegankelijke buitenruimte 3.1. Toegankelijke looproutes Aandacht voor voetgangers Veel bewoners maken een wandeling, lopen of bewegen ergens naartoe zonder een ander hulpmiddel zoals een fets, auto of openbaar vervoer te gebruiken. In het algemeen is het belangrijk dat de buitenruimte toegankelijk is ingericht om veilig en comfortabel te kunnen verplaatsen van A naar B. Dit vraagt dat bij het ontwerpen van de omgeving goed rekening wordt gehouden met de voetganger. Wij passen hierbij zoals in het Mobiliteitsplan en Duurzaamheidsprogramma is opgenomen het STOMP-principe toe. Het STOMP-principe houdt in dat we prioriteit geven aan meer duurzame vormen van mobiliteit. STOMP wordt toegepast door in de planvorming telkens vijf opeenvolgende stappen te doorlopen. Dit voor elke fase opnieuw (zie ook STOMP in het planproces). Bij elk van de stappen moet in de gebiedsontwikkeling invulling worden gegeven, door antwoord te geven op een aantal vraagstukken. Onderstaande overzicht toont een aantal typerende bijbehorende vragen:

Bron: CROW Toepassen STOMP

Inclusief inrichten, toegankelijk voor iedere voetganger Bij de inrichting van de buitenruimte moet de mobiliteit van voetgangers en mensen met een beperking meegenomen worden als een van de belangrijkste vormen van mobiliteit. Dit doen we door trottoirs obstakelvrij in te richten. We creëren logische loopstroken met een vrije doorloopruimte en een vlakke ondergrond. We zorgen voor een goede routegeleiding door zoveel mogelijk natuurlijke gidslijnen aanwezig te laten zijn en passen, daar waar dat nodig is vanwege gevaar of vanwege het 'kwaliteitsniveau hoog', geleidelijnen toe.

Goed en veilig kunnen oversteken Een onderdeel van een veilige en toegankelijke voetgangersroute is goed en veilig te kunnen oversteken. Vanuit een eerdere inventarisatie die we als gemeente hebben gedaan blijkt dat we veel oversteekplekken hebben. Deze willen we niet altijd handhaven of kunnen we niet (direct) toegankelijk maken. Daarom stellen we als uitgangspunt vast dat waar oversteekplaatsen nodig zijn voor een toegankelijke looproute ze ook toegankelijk en veilig zijn. Deze oversteekplekken passen we dan ook aan. Aanpassen van looproutes Om te komen tot toegankelijke looproutes stellen we samen met ervaringsdeskundigen en gebruikers loopcirkels vast. Deze loopcirkels vormen een netwerk van belangrijke voetgangersroutes die cruciale verbindingen maken tussen dagelijkse voorzieningen zoals bushaltes, scholen, culturele voorzieningen, ontmoetingsplekken, speelplekken, parkeerplaatsen en woongebieden, waaronder die van ouderen. Het doel is dat iedereen vanuit huis de kortste route kan volgen naar zo’n hoogwaardige loopcirkel, en vanaf daar eenvoudig en veilig naar hun bestemming kan lopen. We inventariseren eerst het bestaande voetgangersnetwerk en bekijken de toegankelijkheid van dit netwerk en de oversteekplaatsen. Op basis van deze gegevens bepalen we of en waar aanpassingen nodig zijn.

We proberen deze aanpassingen zoveel mogelijk mee te nemen in de renovaties van de buitenruimte. Mocht dit niet mogelijk zijn, maar de aanpassing wel cruciaal zijn voor het waarborgen van toegankelijkheid en kwaliteit, dan voeren we de verbeteringen alsnog door, ook buiten reguliere renovaties om.

3.2. Toegankelijk openbaar vervoer Openbaar vervoer voor iedereen Veel mensen zijn afhankelijk van het openbaar vervoer. Het is een essentiële voorziening voor de algehele mobiliteit. Daarom richten wij onze openbaar vervoerslocaties toegankelijk, bruikbaar en bereikbaar in. Dit betekent dat we zorgen dat goede routegeleiding is aangelegd van de halte naar een natuurlijke gidslijn de wijk in of een goede routegeleiding naar een voorziening toe. Verder richten we haltes zo in dat ook mensen met een rolstoel, rollator of andere mobiliteitsbeperking gebruik kan maken van de halte. Vrijwel iedereen moet dus mee kunnen met het openbaar vervoer. Aanpassen van openbaar vervoer haltes We streven er naar om alle openbaar vervoerhaltes toegankelijk te maken. Dit doen wij bij de aanleg van deze locaties altijd standaard. Daar waar ze niet toegankelijk zijn maken we ze toegankelijk tijdens renovaties van de buitenruimte. Mocht dit niet mogelijk zijn, maar de aanpassing wel cruciaal zijn voor het waarborgen van toegankelijkheid en kwaliteit, dan voeren we de verbeteringen alsnog door, ook buiten reguliere renovaties om.

3.3. Toegankelijke verblijfruimtes & voorzieningen Verblijfsplekken & voorzieningen zijn belangrijk voor iedereen De buitenruimte nodigt uit om er te verblijven en elkaar te ontmoeten. Vooral onze parken, winkelcentra en horecavoorzieningen zijn zulke plekken. Het gebruik van deze ontmoetings- en verblijfsplekken moet toegankelijk zijn. Daarom is het belangrijk dat ook elke groep gebruik kan maken van deze functies in het dorp. Toegankelijkheid is een belangrijke vereiste bij de inrichting van deze plekken. Sport- speel- & beweegplaatsen richten we inclusief in Sport en spel is gezond, leuk en iets wat we allemaal in een bepaalde vorm doen. Voor alle bewoners is het belangrijk dat zij de belangrijke bijdrage van sport en spel aan hun ontwikkeling niet missen. Daarom houden we bij de inrichting van sport-, speel- en beweegplaatsen rekening met zoveel mogelijk mensen. We zorgen dat de routes naar deze plekken toegankelijk zijn ingericht. Toegankelijkheid moet bij het aanleggen van deze plekken een belangrijk afwegingskader zijn voor de inrichting. Buitenruimte rondom publieke gebouwen Publieke voorzieningen en gebouwen zijn voor het publiek ingericht; ze bestaan speciaal voor inwoners van de gemeente. Het kan niet zo zijn dat inwoners van onze gemeente letterlijke en fguurlijke barrières ervaren wanneer zij het gemeentehuis, cultureel centrum Cascade of scholen willen bezoeken.

Gebouwen richten wij dan ook in conform de Nederlandse Norm (NEN) 9120. Gebouwen moeten niet alleen van binnen toegankelijk zijn, maar ook bereikbaar zijn op een toegankelijke manier. Daarom richten wij onze ruimtes en de routes naar deze voorzieningen zo in dat de toegankelijkheid en bruikbaarheid van deze voorzieningen niet wordt belemmerd. Deze gebieden vallen dan ook binnen het kwaliteitskader hoog, waardoor toegankelijkheid geen afwegingskader is maar een verplichting bij het maken van een ontwerp voor een (her)inrichting. Parkeren Je kunt niet altijd overal naartoe door te lopen, daarom is het belangrijk dat het gebruikte voertuig, zij het een fets of een auto, goed geparkeerd kan worden. Deze voorzieningen en de route ernaartoe moeten toegankelijk zijn. Zeker bij publieke voorzieningen moeten er genoeg gehandicaptenparkeerplaatsen zijn die conform de CROW 337 zijn ingericht. Dit betekent dat er genoeg ruimte is om uit te stappen en dat er rekening wordt gehouden met fetsparkeervoorzieningen voor mensen die gebruik maken van aangepaste fetsen. Doorgaans zorgen we ervoor dat 2% van de parkeervoorzieningen is ingericht voor mensen met een beperking. Openbare toiletten De fysieke leefomgeving ofwel de buitenruimte kan niet alleen maar toegankelijk zijn als het fysiek goed ligt. Veel bewoners of bezoekers van onze gemeente moeten rekening houden met een toiletbezoek.

Niet iedereen kan makkelijk naar het toilet of snel naar huis om naar het toilet te gaan. Ook zijn er mensen met zorgen rondom incontinentie, zoals ouders met kleine kinderen, ouderen of vanwege medische redenen. Ook zij moeten goed gebruik kunnen maken van de buitenruimte. Daarom zorgen wij voor goede openbare en toegankelijke toiletten. Dit doen wij door toiletten in openbare gebouwen beschikbaar te stellen en zodanig te markeren. Daarnaast maken we afspraken met ondernemers en stichtingen, zoals Cascade. Daar waar dit niet anders kan proberen wij een openbare toiletvoorziening aan te leggen via een toiletgebouw.

4. Inrichten van de buitenruimte Een inclusieve en toegankelijke gemeente begint bij het goed (her)inrichten van onze buitenruimte. De buitenruimte moet te gebruiken zijn voor iedereen ongeacht of iemand een functiebeperking heeft. Daarom stellen we regels op voor hoe wij als gemeente te werk gaan om toegankelijkheid te borgen in onze (her)inrichtingsprojecten, beheer & onderhoud en toetsing van ontwerpen.

4.1. Toegankelijkheidsstandaarden Om een goede toegankelijke inrichting te realiseren moeten we eerst vaststellen wat de door ons gehanteerde richtlijnen zijn voor toegankelijkheid. Vele instellingen en adviesbureaus hebben hun eigen versie van deze richtlijnen. Dit maakt het moeilijk om te zeggen wat dé standaard is. Zo verzanden we in discussies over wat toegankelijk is en wat niet en zijn we niet bezig om onze buitenruimte toegankelijk te maken. Daarom stellen we via dit beleid vast welke standaarden wij hanteren voor het inrichten van de buitenruimte. Deze richtlijnen zijn bindend voor het inrichten van de buitenruimte. In bijlage 1 worden de toegankelijkheidsstandaarden toegelicht. VN-verdrag 'Handicap' Het VN-verdrag 'Handicap' is voor onze gemeente de rode draad voor het toegankelijk maken van onze gemeente. Dit verdrag verduidelijkt de rechten van mensen met een beperking zoals zij die hebben volgens de Internationale Verklaring van de Rechten van de Mens. Dit verdrag schept de inspanningsverplichting om toe te werken naar een inclusieve en toegankelijke samenleving. Routegeleiding Routegeleiding is een belangrijk onderdeel van het toegankelijk maken van voetgangersroutes voor mensen met een visuele beperking. Zij kunnen via deze route goed hun plaats van bestemming bereiken. We vinden het belangrijk dat dit goed gebeurt.

Daar waar wij routegeleiding toepassen moet deze routegeleiding voldoen aan de PBT-richtlijn voor Routegeleiding 2021 (of nieuwere versies). Looproutes Looproutes zijn belangrijk en die moeten goed en toegankelijk worden ingevuld. Ze moeten voldoende breed zijn en zorgen dat ze geen obstakels hebben. Zo kunnen ook mensen met een rolstoel of rollator elkaar passeren. Daarom hanteren we de CROW publicatie 'Ontwerpwijzer voetgangers' voor het inrichten van looproutes. Verkeer Voor algeheel verkeervoorzieningen hanteren wij de ASVV van de CROW. Dit is de verzamelplek voor alle kennis over verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom. Zo zorgen we voor een toegankelijk verkeer binnen onze bebouwde kom. Algehele buitenruimte Toegankelijkheid houdt niet op bij looproutes inrichten en routegeleiding toepassen. Het is een breed onderwerp. Het gaat dus verder dan alleen routegeleiding. Voor de algehele inrichting van de buitenruimte moet de buitenruimte voldoen aan de richtlijn CROW 337 (Richtlijn Toegankelijkheid) en CROW 309 (Seniorproof wegontwerp).

4.2. Beleid over de buitenruimte Het streven naar een toegankelijke openbare ruimte is een cruciaal aspect van ons beleid. We begrijpen dat toegankelijkheid niet alleen een kwestie is van fysieke toegankelijkheid, maar ook van het creëren van een inclusieve en gastvrije omgeving voor iedereen. Het is onze verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat iedereen dezelfde kansen hebben om van de buitenruimte te genieten en volledig deel te nemen aan het openbare leven. Daarom nemen we toegankelijkheid als een integraal onderdeel op in ons beleid. We zorgen ervoor dat toegankelijkheid vanaf het begin wordt meegenomen bij de planning, het ontwerpen en beheren van de openbare ruimte. Dit betekent dat we aandacht besteden aan het verminderen van fysieke barrières, zoals drempels en obstakels, en het waarborgen van voldoende ruimte en duidelijke signalering voor mensen met beperkte mobiliteit. Het integreren van toegankelijkheid in ons beleid vergt een nauwe samenwerking met belangenbehartigers. De ervaringen, inzichten en feedback die zij hebben, kunnen wij meenemen om zo een inclusieve en toegankelijke openbare ruimte te creëren. Hiermee voldoet onze buitenruimte aan de diverse behoeften van onze inwoners en bezoekers.

4.3. Projecten van de gemeente Toegankelijkheid moet meegenomen worden in projecten Binnen de gemeente voeren we veel projecten in de buitenruimte uit. Deze projecten zijn een belangrijk middel om de gemeente toegankelijker te maken. We kunnen simpelweg niet in één keer alles aanpassen, daarom maken we werk met werk. Als we ergens een project uitvoeren nemen we de nodige toegankelijkheidsaanpassingen mee. Ook zijn er projecten waarbij niet gerenoveerd wordt maar waar de buitenruimte opnieuw wordt ingericht of een andere inrichting krijgt, zoals nieuwbouwplannen. Bij deze projecten is het belangrijk dat de nieuwe situatie geheel toegankelijk wordt ingericht. Dit moet in een keer goed gaan. Daarom hanteren we de onderstaande werkwijze om toegankelijkheid goed te borgen in de projecten. Werkwijze toegankelijk ontwerpen Om te waarborgen dat we onze buitenruimte altijd toegankelijk inrichten gaan we werken met de volgende werkwijze, dit doen we door een aantal stappen te doorlopen: Stap 1: We controleren in welke toegankelijkheidskwaliteitsniveau het plan gebied of de voorzieningen binnen het plan gebied horen (zie hoofdstuk 5). Dit is kader stellend voor de toegankelijkheidseisen die we stellen bij het project of herinrichting. Stap 2: De kaders worden meegenomen in de ontwerpfase.

Toegankelijkheid is specialistisch, de richtlijnen zijn complex en niet elke buitenruimte is hetzelfde, er is dus veel maatwerk nodig. We kunnen niet verwachten dat een ontwerper dit altijd goed weet of goed intekent. Daarom laten we het ontwerp toetsen door een adviesbureau die gespecialiseerd is in toegankelijkheid en in het bijzonder routegeleiding. Voorbeelden hiervan zijn Stichting Koninklijke Visio en PBT-consult. Stap 3: Het ontwerp wordt aangepast op basis van de toetsing en wordt dan uitgevoerd. Nadat de uitvoer klaar is wordt bij de opleverinspectie een inspectie uitgevoerd door het toetsende bureau of de toegankelijkheidsmaatregelen goed zijn uitgevoerd.

4.4. Handboek Inrichting Openbare Ruimte Om te zorgen dat de buitenruimte conform de richtlijnen van ons beleids- en beheersplannen ingericht wordt hebben wij het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (hierna: HIOR) op laten stellen. In dit document zijn alle gehanteerde standaarden, beleids- en beheersregels opgenomen te samen met tekeningen en voorbeelden. Het handboek wordt vervolgens gebruikt door projectleiders, aannemers en derden wanneer zij werkzaamheden laten uitvoeren in de openbare ruimte. In het HIOR staan ook

richtlijnen voor toegankelijkheid. Uit een scan van het HIOR blijkt dat er enkele hiaten in zitten en een paar fouten zijn gemaakt. Naar aanleiding van dit beleid passen wij het handboek aan. Zo kan daarna het handboek gebruikt worden om de gemeente inclusief in te richten.

5. Kwaliteitsniveaus

5.1. Waarom kwaliteitsniveaus? We willen de openbare ruimte van onze gemeente toegankelijk maken voor iedereen. Dat moet de basis zijn. Dit doen we geleidelijk. Toch zijn er bepaalde plekken waar je bovenop de basis nog extra maatregelen wil of moet nemen om het goed toegankelijk te maken. Daarnaast is het niet noodzakelijk om alles aan te passen of op hetzelfde niveau te brengen. Niet overal is bijvoorbeeld geleidelijnen nodig. Hierbij is het belangrijk dat mensen met een beperking zo zelfstandig mogelijk overal waar ze willen heen kunnen gaan. Daarom hanteren we in dit beleid een aantal verschillende kwaliteitsniveaus: -

Kwaliteitsniveau groen Kwaliteitsniveau basis Kwaliteitsniveau hoog

Deze kwaliteitsniveaus zorgen ervoor dat we alles in de basis toegankelijk aanleggen en extra of speciale aandacht geven aan belangrijke plekken. Hieronder leest u wat de drie kwaliteitsniveaus specifek inhouden.

5.2. Kwaliteitsniveau Groen Het is niet mogelijk om alle groengebieden in zijn geheel toegankelijk te maken. Dit zou bijvoorbeeld veel eisen stellen aan alle paden in deze gebieden en zou de algehele natuurwaarde en beleving niet ten goede komen. Toch willen we ook dat iedereen onze parken en groenvoorzieningen kunnen gebruiken en de natuur kunnen beleven. Groen levert namelijk een aantoonbaar positief efect op de gezondheid en welzijn van een mens. Bij het aanleggen of (her)inrichten van onze groenvoorziening nemen we goed de afweging welke maatregelen we nemen om de paden zo toegankelijk mogelijk te maken. Hierbij proberen we de basis kwaliteit altijd zo veel mogelijk toe te passen op ten minste 1 route door het park heen. Zo kunnen onze parken hun groene karakter behouden én zo bruikbaar mogelijk zijn voor iedereen.

5.3. Kwaliteitsniveau basis Het kwaliteitsniveau Basis is het toegankelijkheidsniveau voor de woon- en werkomgeving binnen onze gemeente. Basis staat niet voor een laag niveau maar dat alles in de basis op orde en toegankelijk moet zijn. We passen dit als standaard kwaliteit toe. Binnen de basis kwaliteit moet de openbare ruimte toegankelijk en bruikbaar zijn voor iedereen. Dit doen we door bij (her)inrichting van de buitenruimte voldoende rekening te houden met inclusie en toegankelijkheid. Voor de basis kwaliteit hanteren we naast de benoemde richtlijnen in hoofdstuk 4 de volgende uitgangspunten: - Voetpaden zijn breed genoeg zijn voor onder andere rolstoelers, rollators en kinderwagens; - In de regel passen we geen geleidelijnen toe, we voorzien de looproutes van voldoende natuurlijke gidslijnen; - We zorgen voor voldoende passende af- en opritjes op trottoirs; - We plaatsen genoeg rustpunten en zitplekken met minimaal 1 leuning, zodat iedereen er gebruik van kan maken; - We bieden genoeg verlichting, maar voorkomen lichthinder en lichtvervuiling;

-

We zorgen ervoor dat er zo min mogelijk obstakels zijn op het looppad, zoals bomen, palen en lichtmasten;

5.4. Kwaliteitsniveau hoog Het kwaliteitsniveau hoog is een toegankelijkheidsniveau waarbij we extra aandacht geven aan belangrijke en veel gebruikte plekken, gebieden en routes. Doordat deze plekken veel gebruikt worden door ouderen, mensen met een beperking of ouders willen we de zelfredzaamheid vergroten van deze mensen zodat het bereik van deze plekken groter wordt. Hierbij worden aanvullende voorzieningen getrofen, zoals geleidelijnen voor mensen met een visuele beperking en extra aandacht voor informatievoorziening in verschillende toegankelijkheidsformaten. We passen de kwaliteitsniveau hoog als toegankelijkheidsniveau toe bij: - Plekken en gebieden met een zorgfunctie. Dit zijn plekken waar mensen met extra zorg bijvoorbeeld wonen of vaak als bezoeker komen. Hierbij moeten we onder andere denken aan verzorgingshuizen, huisartsen en apotheken. - Plekken en gebieden met maatschappelijke- en publieke bestemmingen. Dit betreft het openbaarvervoer, scholen, Cascade, sportvoorzieningen, de begraafplaatsen en het gemeentehuis. Dit zijn belangrijke gebieden waar iedereen gebruik van moet kunnen maken. - Plekken waar het extra druk is. Dit kan een drukke weg zijn die lastig is om over te steken, maar ook een winkelstraat of winkelcentrum.

Voor dit kwaliteitsniveau hanteren we de volgende uitgangspunten toe: - We zorgen van een goede toegankelijke route van het openbaar vervoer naar een bovengenoemde bestemming. Hierbij passen we indien nodig geleidelijnen; - In winkelcentra passen we standaard geleidelijnen toe en lijnen we belangrijke voorzieningen aan; - Voetgangersroutes zijn breed genoeg voor rollators, rolstoelers en kinderwagens om te kunnen draaien; - We zorgen voor voldoende licht; - Er zijn géén obstakels.

5.5. Kwaliteitskaart

Legenda hoge kwaliteit:

6. Wat gaan we doen? Met dit beleid hebben we een duidelijk kader voor hoe we de buitenruimte en daarmee met name de belangrijkste voorzieningen toegankelijk kunnen maken. Dit betekent echter niet dat we daarmee klaar zijn. Nu moeten we komen tot prestatie en het uitvoeren van dit beleid. Dit doen wij op een aantal concrete manieren: - bij de uitvoer van reconstructies en renovaties van de buitenruimte; - bij de uitvoer van grootonderhoud; - nieuwbouw- of herinrichtingsprojecten; - versterken van interne bewustwording; - een studie naar voetgangersnetwerken; - een prioriteitenlijst.

6.1. Interne bewustwording Om toegankelijkheid efectief te integreren in onze organisatie, moeten we ervoor zorgen dat ambtenaren die bij de gemeente werken begrijpen wat toegankelijkheid inhoudt, hoe ze dit kunnen integreren en waar ze op moeten letten. Dit bevordert een inclusieve benadering bij projecten en andere werkzaamheden van de gemeente. We bereiken dit door bewustwordingssessies te organiseren voor verschillende collega's.

6.2. Studie naar voetgangersnetwerk In de periode 2024-2026 voeren wij volgens het mobiliteitsplan een studie uit naar een samenhangend voetgangersnetwerk in heel Hendrik-Ido-Ambacht, waarbij het accent ligt op toegankelijkheid voor iedereen. Na het onderzoek wordt gekeken hoe een hoogwaardig voetgangersnetwerk gerealiseerd kan worden.

6.3. Prioriteitenlijst Projecten en beheer spreken voor zichzelf en daarin kunnen we makkelijk toegankelijkheid meenemen en het zo aanpassen dat het voldoet aan de uitgangspunten die gemaakt zijn dit beleid. Toch zijn er plekken die nog niet aan de beurt zijn voor dit soort projecten maar wel hinder vormen voor mensen met een beperking. Deze plekken vormen quickwins, zijn reparaties van plekken waar we het in het verleden niet goed hebben neergelegd. In de voorbereiding voor dit beleid hebben we samen met ervaringsdeskundigen en experts van Stichting Koninklijke Visio een lijst vastgesteld met prioriteiten waarmee we uitvoer geven aan dit beleid. Dit zijn de prioriteiten die daarbij zijn vastgesteld voor de buitenruimte: -

Toegankelijke geleidelijnen bij winkelcentra; Toegankelijke geleidelijnen rondom het openbaar vervoer; Toegankelijkheid van ondergrondse containers verbeteren; Bruikbaarheid van gehandicaptenparkeerplaatsen verbeteren.

Bijlage 1. Toelichting toegankelijkheidsstandaarden VN-verdrag 'handicap' Het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, aangenomen door de Verenigde Naties in 2006, heeft als doel de volledige en gelijke participatie van mensen met een handicap in de samenleving te waarborgen. Het verdrag verplicht landen om maatregelen te nemen die de toegankelijkheid verbeteren, discriminatie tegengaan en gelijke kansen bevorderen op gebieden zoals onderwijs, werk, gezondheidszorg en openbare voorzieningen. Dit omvat onder andere het aanpassen van infrastructuur en diensten om deze toegankelijk te maken voor iedereen, ongeacht hun beperking. Nederland heeft dit verdrag in 2016 geratifceerd en sindsdien zijn er diverse wetten en beleidsmaatregelen aangepast om aan de verplichtingen te voldoen. Enkele van de belangrijkste artikelen zijn: - Artikel 5 (Gelijkheid en non-discriminatie): Dit artikel benadrukt dat alle personen met een handicap recht hebben op gelijke bescherming en gelijke voordelen van de wet zonder enige vorm van discriminatie. - Artikel 9 (Toegankelijkheid): Dit artikel verplicht staten om maatregelen te nemen om de toegankelijkheid van de fysieke omgeving, transport, informatie en communicatie te waarborgen, zodat mensen met een handicap zelfstandig kunnen leven en volledig kunnen deelnemen aan alle aspecten van het leven.

- Artikel 19 (Onafhankelijk leven en integratie in de gemeenschap): Dit artikel erkent het recht van personen met een handicap om zelfstandig te leven en volledig deel te nemen aan de gemeenschap, met toegang tot een reeks ondersteunende diensten. CROW 337 De CROW-publicatie 337: Richtlijn Toegankelijkheid biedt uitgebreide richtlijnen voor het toegankelijk inrichten van de openbare ruimte. Deze richtlijn bundelt bestaande richtlijnen en actualiseert verouderde kennis om een samenhangend en eenduidig kader te bieden. De belangrijkste elementen zijn: - Looproutes: Aanbevelingen voor het ontwerpen van toegankelijke looproutes, inclusief breedte, hellingshoeken en obstakelvrije zones. - Bushaltes en openbaar vervoer: Richtlijnen voor het toegankelijk maken van bushaltes en openbaar vervoersvoorzieningen, zoals lage vloeren en duidelijke informatievoorziening. - Parkeerplaatsen: Specifcaties voor toegankelijke parkeerplaatsen, inclusief afmetingen en locatie ten opzichte van bestemmingen. - Reis- en routeinformatie: Aanbevelingen voor toegankelijke informatievoorziening, zowel fysiek als digitaal, om mensen met een beperking te ondersteunen bij hun reisplanning. PBT-richtlijn voor Routegeleiding 2021 De PBT-richtlijn voor Routegeleiding 2021 biedt ontwerprichtlijnen voor gids- en geleidelijnen, specifek gericht op mensen met een visuele beperking.

Deze richtlijn is een update van de versie uit 2013 en bevat meer praktijkvoorbeelden en sluit aan bij de Europese Toegankelijkheidsnorm. De richtlijnen zijn bedoeld om de toegankelijkheid van de openbare ruimte en het openbaar vervoer te verbeteren door middel van tactiele en visuele routegeleiding. Dit omvat onder andere het aanbrengen van geleidelijnen, voelbare markeringen en andere hulpmiddelen die mensen met een visuele beperking helpen om zich veilig en zelfstandig te verplaatsen. Enkele van de belangrijkste elementen zijn: - Tactiele en visuele geleidelijnen: De richtlijn beschrijft de specifcaties voor het aanbrengen van voelbare en zichtbare lijnen die mensen met een visuele beperking helpen om zich veilig en zelfstandig te verplaatsen[1]. - Praktijkvoorbeelden: De richtlijn bevat meer praktijkvoorbeelden dan de vorige versie, waardoor gemeenten en ontwerpers beter inzicht krijgen in de toepassing van de richtlijnen.

-

Aansluiting bij Europese normen: De richtlijn is afgestemd op de Europese Toegankelijkheidsnorm, wat zorgt voor consistentie en herkenbaarheid binnen Europa. Toepassingen in openbaar vervoer: Specifeke richtlijnen voor de toepassing van geleidelijnen in en rondom openbaar vervoersvoorzieningen, zoals stations en bushaltes.

CROW publicatie 'Ontwerpwijzer voetgangers' De CROW Ontwerpwijzer Voetgangers is een uitgebreide handleiding voor het creëren van een toegankelijke, veilige en aantrekkelijke omgeving voor voetgangers. Deze publicatie biedt richtlijnen voor het ontwikkelen van voetgangersbeleid, het vaststellen van voetgangersnetwerken, en het ontwerpen en beheren van voetgangersvriendelijke infrastructuur. De ontwerpwijzer benadrukt het belang van voetgangers in de openbare ruimte, met aandacht voor zowel verkeerskundige als sociale aspecten. Het doel is om een omgeving te creëren waarin iedereen, inclusief ouderen en mensen met een beperking, zich veilig en comfortabel te voet kan verplaatsen. Enkele van de belangrijkste richtlijnen zijn: - Voetgangersnetwerk: Het vaststellen van een samenhangend en goed verbonden voetgangersnetwerk is essentieel. Dit netwerk moet veilige en comfortabele routes bieden die belangrijke bestemmingen met elkaar verbinden. - Infrastructuurontwerp: De richtlijnen benadrukken het belang van voetgangersvriendelijke infrastructuur, zoals brede trottoirs, veilige oversteekplaatsen, en voldoende rustpunten. - Toegankelijkheid: Het ontwerp moet rekening houden met de toegankelijkheid voor iedereen, inclusief ouderen en mensen met een beperking. Dit omvat het verwijderen van obstakels en het aanbrengen van geleidelijnen.

- Beheer en onderhoud: Regelmatig onderhoud van voetgangersvoorzieningen is cruciaal om de veiligheid en bruikbaarheid te waarborgen. De Aanbevelingen voor verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom (ASVV) De ASVV (Aanbevelingen voor verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom) van CROW biedt uitgebreide richtlijnen voor het ontwerp, de uitvoering en het beheer van verkeersvoorzieningen in stedelijke gebieden. Deze publicatie bevat aanbevelingen voor verschillende soorten kruispunten, verkeersdrempels, fetspaden, voetgangersvoorzieningen en parkeerplaatsen. Het doel is om een veilige, toegankelijke en efciënte verkeersomgeving te creëren die rekening houdt met alle weggebruikers, inclusief voetgangers, fetsers en automobilisten. De ASVV is een belangrijk hulpmiddel voor gemeenten en verkeerskundigen bij het ontwikkelen van verkeersbeleid en het ontwerpen van infrastructuur. Enkele van de belangrijkste aanbevelingen zijn: - Kruispunten en oversteekplaatsen: Ontwerpen van veilige en overzichtelijke kruispunten en oversteekplaatsen, met speciale aandacht voor kwetsbare weggebruikers zoals voetgangers en fetsers. - Fietspaden en fetsstroken: Aanbevelingen voor de breedte, markering en plaatsing van fetspaden en fetsstroken om de veiligheid en doorstroming van fetsverkeer te verbeteren.

- Verkeersdrempels en snelheidsbeperkingen: Gebruik van verkeersdrempels en andere snelheidsremmende maatregelen om de snelheid van gemotoriseerd verkeer te beheersen en de veiligheid te verhogen. - Parkeerbeleid: Richtlijnen voor het ontwikkelen van parkeerbeleid dat rekening houdt met de behoeften van verschillende weggebruikers en de beschikbare ruimte optimaal benut. - Openbare verlichting: Aanbevelingen voor de plaatsing en het ontwerp van openbare verlichting om de zichtbaarheid en veiligheid in de avond en nacht te verbeteren. CROW 309: Seniorenproof wegontwerp De CROW-publicatie 309: Seniorenproof wegontwerp biedt richtlijnen en ontwerpsuggesties om de verkeersomgeving veiliger en toegankelijker te maken voor

senioren. Deze publicatie richt zich op het aanpassen van infrastructuur om rekening te houden met de specifeke behoeften van oudere verkeersdeelnemers. Enkele belangrijke elementen zijn: - Breedte van fetspaden: Aanbevelingen voor bredere fetspaden om voldoende ruimte te bieden voor senioren, vooral met de opkomst van elektrische fetsen. - Uitbuigen van fetspaden bij kruispunten: Dit helpt om de zichtbaarheid en veiligheid te verbeteren bij het oversteken. - Middengeleiders: Het plaatsen van middengeleiders bij oversteekplaatsen zodat senioren in fasen kunnen oversteken. - Verlichting en markering: Verbeterde verlichting en duidelijke markeringen om de zichtbaarheid te vergroten en de veiligheid te verbeteren.