Bijlage 9 bij raadsvoorstel 9.3 - 6 Hendrik-Ido-Ambacht-Rapport-Landgoed Sandelingen-200807

In eerste instantie is het Archeologisch Bureauonderzoek uitgevoerd en is het daarop gebaseerde, gespecificeerde Archeologisch Verwachtingsmodel opgesteld. Vervolgens is op 5 september 2019 het veldonderzoek (IVO-overig) uitgevoerd. De verkregen gegevens, de daaraan verbonden conclusies en het daarop gebaseerde advies, zijn uitgewerkt in een conceptrapport dat op 30 juni 2020 ter beoordeling is aangeleverd de Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Na de goedkeuring van het conceptrapport door de archeologisch adviseur van de gemeente, op 13 juli 2020, zijn de gevraagde aanvullingen in het rapport verwerkt en is het rapport definitief gemaakt. Op basis van het Archeologisch Bureauonderzoek en het IVO-Overig kunnen de volgende conclusies worden getrokken: - Ter plaatse van het plangebied is een bodemopbouw aanwezig met een subrecent verstoorde/ opgebrachte bovenlaag, op (kom-) Afzettingen van Tiel, op Hollandveen, op Afzettingen van Gorkum met (een) inschakeling(en) van Hollandveen, op Afzettingen van de Formatie van Kreftenheye.

19

Dorst, 2007; zie ook Afbeelding 8.

37

- Archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd (vanaf circa 1330 na Chr.) kunnen hier onder de subrecente bovenlaag worden aangetroffen, op en in de top van de Afzettingen van Tiel III, op een diepte van 0.1 - 0.6 meter beneden het maaiveld (1.6 - 2.4 meter –NAP). Op basis van historische gegevens bestaat er ter plaatse van het noordelijke deel van het plangebied een grote kans op de aanwezigheid van archeologische resten uit de 17de eeuw en de daaropvolgende periode. Daar stond vanaf circa 1640 een molen. Deze molen is rond 1884 gesloopt en vervangen voor een stoomgemaal dat op exact dezelfde locatie als de molen is gebouwd en in 1930 is vervangen door een motorgemaal. Het is onduidelijk in hoeverre de funderingen van de molen nog in de ondergrond aanwezig zijn. - Archeologische resten uit de Romeinse Tijd en de Vroege Middeleeuwen kunnen hier worden aangetroffen op en in de top van de oudere Afzettingen van Tiel, op een diepte van circa 0.5 - 2.0 meter beneden het maaiveld (circa 2.3 - 3.5 meter –NAP). - Archeologische resten uit de Brons- en IJzertijd kunnen hier worden aangetroffen op en in de top van het Hollandveen, op een diepte van circa 0.5 - 2.3 meter beneden het maaiveld (circa 2.3 - 3.9 meter – NAP).

- Archeologische resten uit het Neolithicum kunnen hier worden aangetroffen op en in de top van de Afzettingen van Gorkum, op een diepte van diepte van 1.7 - 3.8 meter beneden het maaiveld (3.6 - 5.4 meter –NAP). Resten uit het Mesolithicum kunnen tevens worden verwacht op de rivierduinafzettingen behorende tot de Formatie van Kreftenheye, op een diepte van circa 12.4 - 13.0 meter beneden het maaiveld (circa 13.7 - 13.9 meter –NAP) en dan met name ter plaatse van het zuidelijke deel van het plangebied.

5.2 Aanbevelingen Op basis van het uitgevoerde Archeologisch Bureauonderzoek en booronderzoek (IVO-Overig) kan worden geconcludeerd dat er een kleine kans bestaat dat de voorgenomen planrealisatie kan leiden tot de aantasting van behoudenswaardige archeologische resten. Ter plaatse van het plangebied bestaat er een kans op de aanwezigheid van archeologische resten vanaf een diepte vanaf 0.5 meter beneden het maaiveld. Dit betreft de fundering van de oude watermolen (die zeer waarschijnlijk vanaf 1640 was gelegen ter plaatse van de locatie van het huidige gemaal) en aan de molen gerelateerde structuren (als de brug in de Achterambachtseweg ter hoogte van de ontwateringssloot) en landschappelijke elementen. Archeologisch vervolgonderzoek wordt niet noodzakelijk geacht. De geplande graafwerkzaamheden liggen enerzijds binnen het door BOOR in 2007 onderzochte en vrijgegeven deel van het plangebied. Deze vrijgave blijft gehandhaafd. Voor wat betreft het nieuwe onderzoeksgebied zijn de graafwerkzaamheden gepland in een zone waar geen vindplaats wordt verwacht, in een zone die in het verleden opnieuw is ingericht waardoor de bodemopbouw niet langer intact is, of reiken de graafwerkzaamheden naar verwachting niet tot een diepte waar archeologische resten aanwezig zouden kunnen zijn (zoals ter plaatse van boring nr.

1, waar de top van het Hollandveen werd aangetroffen op een diepte van 1.0 meter beneden het maaiveld en waar voor de aanleg van de funderingen bodemverstoringen worden verwacht tot een diepte van circa 0.8 meter beneden het maaiveld). Enige notie moet wel worden geschonken aan het effect van de geplande werkzaamheden op het cultuurlandschap. Het onderzoeksgebied is gelegen in een zeer kenmerkend landschap, een gebied waar een molen heeft gestaan die via een ontwateringssloot was verbonden met ‘Het Nauw’. De locatie van de ontwateringssloot is tijdens de herinrichting in 2010 al grotendeels gewijzigd. Echter, door de nieuwe inrichting van het gebied met vijvers en sierlijke waterpartijen gaat dit cultuurlandschappelijk element voor een groot deel verloren.

38

Literatuur -

Boer, G. H. de & K. Wink: Via Oostendam naar Ambacht; een archeologische verwachtingsen beleidsadvieskaart van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht; RAAP-rapport 2626, Weesp: 2013

-

Corver, B. A.: Archeologische begeleiding, protocol opgraven, Rijksstraatweg 49, Rijsoord, Gemeente Ridderkerk; IDDS Archeologie rapport 1580, Noordwijk: 2013

-

Dorst, M. C.: Hendrik-Ido-Ambacht, onderzoeksgebied ‘Bos Rijsoord’, Een verkennend inventariserend veldonderzoek door middel van grondboringen; BOORrapporten 366, Rotterdam: 2007

-

Moree, J. M.: Waalbos, De Boomgaard, Bos Rijsoord en Uitbreiding Wevershoek; Een bureauonderzoek in de gemeenten Ridderkerk, Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Barendrecht; BOORrapporten 333, Rotterdam: 2006

-

Ras, J.: Aanvullende archeologische inventarisatie Persleiding H.I.-Ambacht – awzi Zwijndrecht; SOB Research, Heinenoord: 2003

-

Rijks Geologische Dienst: Geologische Kaart van Nederland, 1: 50.000, Blad Gorinchem West (38 W); Haarlem: 1994

-

Verhoeven, A.: Het poldergemaal van Sandelingen Ambacht; Ambachtse vertellingen 97; in de Ambachtse Kombinatie: 2018

Geraadpleegde internetsites: - http://pdokviewer.pdok.nl - http://www.ikme.nl - http://www.ruimtelijkeplannen.nl - http://www.topotijdreis.nl - https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer - https://archis.cultureelerfgoed.nl - https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens - https://www.nationaalarchief.nl

39

40

Verklarende woordenlijst eolisch

door de wind gevormd

erosie

verzamelnaam voor processen die het aardoppervlak aantasten en los materiaal afvoeren. Dit vindt voornamelijk plaats door de inwerking van wind, ijs of stromend water

geul

rivier- of kreekbedding

Hollandveen

Alle veenpakketten die gedurende het Holoceen zijn ontstaan met uitzondering van het basisveen. De definitie van ‘Hollandveen’ betreft dus in feite bijna alle veenpakketten die gedurende de afgelopen 8.000 jaar zijn ontstaan

Holoceen

jongste geologisch tijdvak (vanaf de laatste IJstijd: circa 10.000 jaar voor Chr. tot heden)

marien

het milieu waar sedimentatie plaatsvindt die direct wordt beïnvloed door de zee

perimarien

het milieu, waarin de sedimentatie wordt beïnvloed door de zee (via het rivieren kreekstelsel), maar waar mariene afzettingen van betekenis ontbreken

regressiefase

periode waarin het water zich terugtrekt (als gevolg van een daling van de zeespiegel , of als gevolg van sluiting van strandwallencomplex) na een transgressiefase

sediment

afzetting gevormd door bezinksel of neerslag

transgressiefase

fase waarin de invloed van de zee zich landinwaarts uitbreidt (als gevolg van stijging van de zeespiegel of als gevolg van erosie van het strandwallencomplex)

Weichselien

geologisch tijdvak dat duurde van 116.000 - 11.700 jaar geleden; het Weichselien betreft de meest recente glaciale periode

41

42

Bijlage 1 Administratieve gegevens Projectnaam:

SOB Research Project nr. Opdrachtgever:

Uitvoerder:

Bevoegde overheid:

Archeologisch adviseur van de bevoegde overheid:

Opdracht: Veldonderzoek: Conceptrapport: Definitief rapport: Provincie: Gemeente: Plaats: Toponiem: Kadastrale gegevens: Huidig grondgebruik: Toekomstige situatie: Kaartblad: Geologie:

Geomorfologie: Bodemtype:

Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van grondboringen ‘Landgoed Sandelingen’ Rijksstraatweg 52, Hendrik-Ido-Ambacht, Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht 2689-1908 Genie Consultancy Molenwerf 3, 3264 TH Nieuw Beijerland Contactpersoon: de heer G.-J. Nieuwland Tel.: 06 - 20162684 E-mail: gertjannieuwland@gmail.com SOB Research Hofweg 13, Heinenoord Postbus 5060, 3274 ZK Heinenoord Tel.: 0186 - 604 432 E-mail: sobresearch@wxs.nl Website: https://www.sobresearch.nl College van Burgemeester en Wethouders van de Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Postbus 34, 3340 AA Hendrik-Ido-Ambacht Contactpersoon: mevrouw J. T. M. van Boxel Tel: 078 - 7702613 E-mail: j.van.boxel@h-i-ambacht.nl Archeologie Dordrecht Postbus 8, 3300 AA Dordrecht Contactpersoon: mevrouw J. Hoevenberg Tel.: 078 - 7704905 E-mail: j.hoevenberg@dordrecht.nl 5 augustus 2019 5 september 2019 18 september 2019 7 augustus 2020 Zuid-Holland Hendrik-Ido-Ambacht Hendrik-Ido-Ambacht Landgoed Sandelingen, Rijksstraatweg 52 Kadastrale Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, Sectie D, nr. 2467, 2468, 3612, 3613, 3615 t/m 3618 en 3625 Bebouwing en tuin. Bebouwing en tuin.

37W (kom)Afzettingen van Tiel, op Hollandveen, op Afzettingen van Gorkum met (een) inschakeling(en) van Hollandveen, op Afzettingen van de Formatie van Kreftenheye -getij-oeverwal -vlakte van getij-afzettingen -kalkrijke Poldervaaggronden, lichte klei, profielverloop 5; -kalkrijke Poldervaaggronden, zware klei, profielverloop 5; -kalkrijke Poldervaaggronden, klei, profielverloop 3, of 3 en

43

Grondwatertrap: NAP-hoogte maaiveld: Coördinaten plangebied:

Oppervlakte plan- en onderzoeksgebied Archeologisch Bureauonderzoek: Oppervlakte onderzoeksgebied IVO-Overig: Kaart plangebied: CMA/ AMK-status: CAA -nr.: CMA -nr.: ARCHIS-Monument nr.: ARCHIS-Vondstmelding nr.: ARCHIS-Waarneming nr.: ARCHIS-Zaakidentificatie nr.: Deponering:

4, of 4 V Circa 0.6 - 1.9 meter –NAP West: 100.947/ 428.655 Oost: 101.274/ 428.831 Zuid: 101.101/ 428.601 Noord: 101.153/ 429.038

Circa 7.8 hectare Circa 0.3 hectare Zie Afbeelding 2 t/m 4. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. 4730257100 Depothouder: het College van Gedeputeerde Staten van de Provincie ZuidHolland, voor deze het bureauhoofd van Bureau CVT Postbus 90602, 2509 LP Den Haag Contactpersoon voor de selectie/ deselectie vondstmateriaal: De heer R. H. P. Proos, Provinciaal Archeoloog Tel.: 070 - 4418445 Mob.: 06 - 18309889, E-mail: archeologie@pzh.nl

Deponering digitale documentatie:

Deponering vondstmateriaal: Provinciaal Archeologisch Depot Zuid-Holland Kalkovenweg 23, 2401 LJ Alphen aan den Rijn Depotbeheerder: de heer M. Phlippeau Tel.: 070 - 4417282 Mob.: 06 - 25734759 E-mail: archeologischdepot@pzh.nl E-depot (https://easy.dans.knaw.nl)

44

van

Bijlage 2 Archeologische en geologische tijdschaal

In dit overzicht zijn de geologische en archeologische hoofdperioden weergegeven. De dateringen in de middenkolom (voor en na Chr.) zijn gekalibreerd en bieden de betrouwbaarste dateringen. Bron: RCE, 2014.

45

46

Bijlage 3 Overzicht voor het Holocene gebied van de gebruikelijke, klassieke lithostratigrafische indeling en de vertaling naar de lithostratigrafie van De Mulder et al., 2003 Klassieke nomenclatuur

Nomenclatuur van De Mulder et al., 2003

Afzettingen van Duinkerke III (a, b) Afzettingen van Duinkerke II Afzettingen van Duinkerke I (a, b) Afzettingen van Duinkerke O

Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren

Hollandveen Basisveen

Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen Laagpakket Formatie van Nieuwkoop, Basisveen Laag

Afzettingen van de Formatie van Kreftenheye Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen (rivierduinen) Afzettingen van de Formatie van Kreftenheye Formatie van Kreftenheye Afzettingen van de Formatie van Kreftenheye Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen (Afzettingen van Wijchen) Afzettingen van Tiel III Afzettingen van Tiel II Afzettingen van Tiel I (a, b) Afzettingen van Tiel O

Formatie van Echteld Formatie van Echteld Formatie van Echteld Formatie van Echteld

Afzettingen van Gorkum IV Afzettingen van Gorkum III Afzettingen van Gorkum II Afzettingen van Gorkum I

Formatie van Echteld Formatie van Echteld Formatie van Echteld Formatie van Echteld

47

48

Bijlage 4 Overzicht Boorgegevens

49

50

51

52