Bijlage 1 bij Raadsvoorstel 8.1 Beleidsplan schuldhulpverlening

Samen begint hier Op weg naar een toekomst zonder financiële zorgen Lokaal en regionaal beleidsplan Schuldhulpverlening periode 2025 t/m 2028

Team Sociaal Domein april 2025

1.

Inleiding ..........................................................................................3

2.

Schuldhulpverlening, een korte uitleg .......................................................7

3.

Landelijke ontwikkelingen .....................................................................9

4.

Preventie ....................................................................................... 10 Wat is preventie? .............................................................................. 10 Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? ......................... 10 Lokale cijfers Hendrik-Ido-Ambacht ........................................................ 11 Wat willen we bereiken de komende 4 jaar? .............................................. 13 Wat gaan we daarvoor doen? ................................................................ 14 Inzet en bereik GR Sociaal ................................................................... 17

5.

Vroegsignalering............................................................................... 19 Wat is vroegsignalering? ...................................................................... 19 Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? ......................... 19 Wat willen we bereiken de komende 4 jaar? .............................................. 19 Wat gaan we daarvoor doen? ................................................................ 20 Inzet en bereik GR Sociaal ................................................................... 21

6.

Curatie ......................................................................................... 22 Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? ......................... 22 Wat streven we na voor de komende 4 jaar?.............................................. 25 Wat gaan we daarvoor doen en hoe volgen we de resultaten? ......................... 25

7.

Nazorg .......................................................................................... 29 Wat is nazorg? ................................................................................. 29 Inzet en bereik GR Sociaal ................................................................... 29 Wat willen we bereiken ...................................................................... 30 Wat gaan we daarvoor doen? ................................................................ 30

8.

Financiering, monitoring en evaluatie ..................................................... 31

9. Lokale financiering en monitoring ............................................................... 32 Bijlage 1 Het wettelijk kader en stelsel van schuldhulpverlening bij de GR Sociaal ........ 34 Bijlage 2 Fasen van schuldhulpverlening ........................................................... 37 Bijlage 3 Kwaliteitseisen, juridische aspecten en wachttijden (curatie) ...................... 41 Bijlage 4 Totaaloverzicht van alle regionale indicatoren van de uitvoering van de activiteiten door de GR Sociaal ...................................................................... 42 Bijlage 5 Totaaloverzicht van alle lokale indicatoren ............................................ 44 Bijlage 6 Totaaloverzicht uitgaven Sociale Dienst Drechtsteden schuldhulpverlening ....... 45

2

1.

Inleiding

Schulden zijn vaak een gevolg van afgenomen bestaanszekerheid. Alhoewel de schuldenproblematiek in Hendrik-Ido-Ambacht niet hoog is in vergelijking met andere gemeenten, is de impact van schulden zelf wel groot: geldzorgen werken door op andere levensgebieden en kunnen ernstige persoonlijke en maatschappelijke problemen veroorzaken. Schulden en armoede zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een laag inkomen kan ertoe leiden dat huishoudens schulden opbouwen in de vorm van kredieten, voorschotten op betalingen en betalingsachterstanden. Deze schulden beperken op hun beurt het vermogen van huishoudens om in hun dagelijkse basisbehoeften te voorzien. Ook leiden schulden tot hoge maatschappelijke kosten vanwege extra uitgaven aan zorg, afnemende sociale cohesie en ongelijke kansen voor kinderen. Investeren in schuldhulpverlening is daarom effectief. Het oplossen van schulden is echter niet eenvoudig. Hulp zoeken is moeilijk door schaamte, stress en de complexiteit van wet- en regelgeving. Mensen wachten gemiddeld vijf jaar met het zoeken van hulp. Een integrale aanpak is noodzakelijk om de schuldenproblematiek verder te laten zakken. Wettelijke taak van schuldhulpverlening Vanaf 1 juli 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. De wet verplicht gemeenten te zorgen voor integrale schuldhulpverlening.

Gemeenten zijn verplicht om eens per vier jaar een plan vast te stellen dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan inwoners.1 De gemeenteraad stelt het plan vast en het college is verantwoordelijk voor de uitvoering, voor zover deze taken niet gedelegeerd zijn aan een gemeenschappelijke regeling. Specifieke zaken voor de uitvoering op het gebied van toegang, weigeringsgronden en beëindiging zijn vastgelegd in beleidsregels. Totstandkoming beleidsplan Dit is het eerste Beleidsplan Schuldhulpverlening dat in samenwerking tussen de gemeente en de GR Sociaal is vormgegeven. Het plan kent daarom een andere opbouw en opmaak dan het vorige plan dat nog in de tijd van de Drechtraad is vastgesteld en eenmalig lokaal is verlengd (zonder inhoudelijke aanpassingen). Wezenlijk anders is bovendien dat de bevoegdheden voor preventie, vroegsignalering en nazorg niet langer gedelegeerd zijn aan de GR Sociaal, maar gemandateerd2. Voor preventie, vroegsignalering en nazorg geldt dat zowel binnen onze eigen gemeente als bij de GR Sociaal taken uitgevoerd worden. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering op de lokale onderdelen ligt bij het college en zijn deels gemandateerd aan de GR Sociaal. Voor wat betreft curatie geldt dat deze taak inclusief de collegebevoegdheden volledig gedelegeerd is aan de GR Sociaal (inclusief vaststellen van beleidsregels).

Dit betekent dat de bevoegdheden én de verantwoordelijkheid voor de uitoefening van curatie bij het bestuur van de GR Sociaal ligt.

1 Op grond van artikel 2 van de Wgs.

Bij een overdracht in mandaat blijft de gemeente die de taak overdraagt verantwoordelijk en behoudt zij de bevoegdheid om in te grijpen of besluiten te herroepen. Bij een overdracht in delegatie draagt de gemeente niet alleen de uitvoering, maar ook de verantwoordelijkheid over, waardoor de GR Sociaal zelfstandig beslissingen mag nemen binnen de afgesproken kaders. 2

3

Het hoofdstuk curatie gaat dan ook alleen over de GR Sociaal. Om duidelijk te maken wanneer in de verschillende hoofdstukken over de GR Sociaal wordt gesproken, zijn deze teksten in elk hoofdstuk blauw gearceerd. Qua inhoud bouwt het plan voort op het ingezette lokale en regionale beleid en de ervaringen van de afgelopen jaren. We houden lokaal en regionaal vast wat goed gaat en vullen op basis van landelijke informatie, de minima-effectrapportage (MER) en de participatie met de maatschappelijke partners aan wat nodig is. Lokaal zijn een aantal nieuwe maatregelen in het kader van preventie, vroegsignalering en nazorg opgenomen. Uit de participatie met betrokken partijen, signalen uit de MER en landelijke ontwikkelingen is het wenselijk om naast voortzetting van het huidige beleid een aantal aanvullende subdoelen en activiteiten op te nemen. Zo wordt preventie en vroegsignalering op het gebied van schuldhulpverlening in Hendrik-Ido-Ambacht doorontwikkeld. Door in te zetten op nazorg dragen we er zorg voor dat schuldensituaties niet toenemen. De lokale hoofddoelen in dit plan zijn: A. Preventie en vroegsignalering: het voorkomen van problematische schulden en het treffen van maatregelen om problematische schulden terug te dringen. B. Effectieve schuldhulpverlening: afspraken om inwoners met schulden effectiever te helpen.

Op basis van deze hoofddoelen zijn de lokale subdoelen voor de komende 4 jaar: A. Goed financieel beheer stimuleren door cursussen of begeleiding te organiseren voor

alle inwoners en voor de huishoudens/doelgroepen die dit extra nodig hebben. B. Verminderen niet-gebruik regelingen door gerichte communicatie in te zetten met hulp van verschillende lokale organisaties en huisartsen en mogelijkheden van Geldfit C. Vergroten van de toegankelijkheid schuldhulpverlening door middel van extra communicatie en inzet financieel adviseur. D. Onderzoeken van de mogelijkheid om sociale participatie voor volwassenen te vergoeden. Voor volwassenen kent de gemeente geen tegemoetkoming voor sportieve of culturele activiteiten. Sociale participatie voor volwassenen is belangrijk. Sociale uitsluiting en het voorkomen van schulden kan zo worden tegengegaan. E. Verstevigen/intensiveren van de samenwerking en integraliteit met lokale ketenpartners/maatschappelijke partners F. Het bereik van de Vroeg erop af aanpak vergroten De onderdelen preventie, vroegsignalering en nazorg in het beleidsplan vormen het lokale deel van dit beleidsplan. Dit zijn de teksten die buiten de blauwe kaders zijn opgenomen. Het lokale deel in samenhang met het regionale deel vormt tezamen het totale beleidsplan schuldhulpverlening.

4

Participatie Regionale participatie Ter voorbereiding op het beleidsplan 2025-2028 is er op 26 juni 2024 een regionale raadsavond georganiseerd om zodoende gemeenteraadsleden te betrekken bij de totstandkoming van het plan. Tijdens deze avond zijn de raadsleden van de verschillende gemeenteraden geïnformeerd over het proces en de keten, en is zowel lokaal als regionaal waardevolle input opgehaald die verwerkt is in onderhavig beleidsplan. Regionaal is de volgende input meegenomen en verwerkt: • Schulden zijn onderdeel van een keten, heb hier aandacht voor. Deze input is verwerkt doordat het plan nadrukkelijk de gehele keten benoemt en in elk hoofdstuk aandacht besteed wordt aan de verschillende samenwerkingspartners. Tevens wordt bij preventie en curatie nadrukkelijk gekeken naar de oorzaken achter het ontstaan van schulden. • Focus niet enkel op het oplossen van schulden, maar kijk ook naar samenhangende problematiek. Zie hiervoor hoofdstuk 6 Curatie. O.a. door brede inzet van het bestaanszekerheidsgesprek, het intensiveren van de begeleiding van inwoners tijdens het traject en de verdere invoering van de landelijke eisen basisdienstverlening wordt hieraan invulling gegeven. • Bied hulp zo laagdrempelig en dichtbij mogelijk aan.

Vanuit de GR Sociaal zijn we aanwezig op de meest logische vindplekken en breiden we in overleg met de gemeenten de vindplekken uit die het best passend en meest logisch zijn (met bijvoorbeeld aandacht voor de bibliotheek, verhuurders, wijkteams en scholen). • Onderzoek wat inwoners met schulden beweegt. Zie hiervoor hoofdstuk 8 Financiering, monitoring en evaluatie. We doen dit onderzoek via onze reguliere klanttevredenheidsmetingen. • Nazorg moet maatwerk zijn en start met nazorg gedurende het schuldentraject, niet erna. Zie de uitwerking in hoofdstuk 7 Nazorg. Daarin is expliciet opgenomen dat nazorg al tijdens het schuldentraject start. Lokale Participatie In de voorbereiding van het lokale deel van dit beleidsplan is gesproken met de maatschappelijke partners. Gesproken is met de Adviesraad Sociaal Domein, financieel adviseur bij het Sophia Sociaal Team en Schuldhulpmaatje. Uit deze participatieronde komen de volgende signalen naar voren: -

Er zijn specifieke doelgroepen die extra kwetsbaar zijn om in een schuldensituatie te raken. Partijen noemen jeugd/jongeren, alleenstaande gescheiden vrouwen, nieuwkomers en werknemers. Dit komt overeen met de groepen die ook landelijk worden genoemd.

5

-

-

-

-

Er is bij sommige partners onbekendheid over andere mogelijkheden dan de Sociale Dienst Drechtsteden voor hulp bij schuldhulpverlening. Deze conclusie is ook vermeld in de eindevaluatie van het Preventieplan. Communicatie en toegankelijkheid: er wordt weinig lokale zichtbaarheid ervaren over overige regelingen die ondersteunend kunnen zijn bij een situatie van schulden. Te denken valt aan bijzondere bijstand of aanvullende toeslagen. Samenwerking van huisartsen in de keten van schuldhulpverlening. Uit signalen van de huisartsen blijkt dat zij niet goed op de hoogte zijn waar naartoe te verwijzen bij schuldensituaties die onderliggend zijn aan fysieke klachten. Het signaal dat er mogelijk te weinig gebruik wordt gemaakt van het hulpaanbod bij de Vroeg erop af aanpak. Risico op te weinig vrijwilligers voor de inzet bij schuldhulpverlening.

Daarnaast zijn de signalen uit de jaarverslagen van Bureau Sociaal Raadslieden en Sophia Sociaal Team meegenomen voor wat betreft schulden en verwijzingen naar financieel adviseur en Sociale Dienst Drechtsteden. Hieruit blijkt dat er inwoners zijn met schulden die verwezen zijn naar de GR Sociaal of Sophia Sociaal Team. Ook blijkt dat vanwege inkomen men niet altijd in aanmerking komt voor de minimaregelingen. Of dat men geen gebruik maakt van de minimaregelingen. Alhoewel er niet geregistreerd is op een specifieke doelgroep is dit een signaal waaruit blijkt dat er hierdoor een risico bestaat op het maken van schulden. Voor het bepalen van de doelen en doelgroepen is ook gebruik gemaakt van de in 2024 uitgevoerde MER. Uit de MER blijkt dat alle onderzochte huishoudtypen in Ambacht de maandbegroting rondkrijgen3. Bepaalde groepen die onderzocht zijn, hebben vanwege hun gezinssituatie, hoogte van het inkomen en leefomstandigheden wel een grotere kans op het krijgen van schulden. De gegeven signalen en aandacht voor specifieke doelgroepen zijn daarom meegenomen bij het bepalen van de lokale subdoelen en activiteiten voor de komende 4 jaar, zoals vindbaarheid, toegankelijkheid, communicatie en bereik. Leeswijzer Inhoudelijk start dit beleidsplan met een korte uitleg over schulpverlening en relevante landelijke ontwikkelingen.

Een uitgebreide algemene toelichting is opgenomen in de bijlagen. Vervolgens is het plan opgedeeld in vier onderwerpen, namelijk preventie, vroegsignalering, curatie en nazorg. Het plan wordt afgesloten met een korte weergave over de financiering, monitoring, verantwoording en evaluatie die ook samengevat in de bijlagen zijn opgenomen. Er zijn er zes bijlagen met uitgebreide toelichtingen en details. Bijlage 4 geeft een samenvatting van alle regionale indicatoren die in dit plan genoemd zijn. Bijlage 5 geeft weer welke lokale indicatoren worden gehanteerd. Bijlage 6 geeft een overzicht van de financiën bij het plan voor de GR Sociaal.

3

Het is realistisch ervan uit te gaan dat de inkomsten en uitgaven van een deel van de minimahuishoudens anders zijn dan de rekenvoorbeelden van de voorbeeldhuishoudens uit de MER.

6

2. Schuldhulpverlening, een korte uitleg

In het coalitieprogramma "Samen voor Ambacht" 2022-2026 is opgenomen dat wij een actieve aanpak en oplossing van de schuldenproblematiek voorstaan. Een aanpak die de mensen snel helpt, maar zeker ook niet mag afschrikken. We blijven op schuldhulpverlening inzetten en ontwikkelen een Vroeg erop af aanpak. Schuldhulpverlening is het voorkomen, beheersbaar maken en oplossen van geldzorgen, financiële problemen en schulden. Het omvat alle activiteiten die gericht zijn op het voorkomen, tijdig signaleren en oplossen van (problematische) schulden. Iedere inwoner van de gemeente ouder dan 18 jaar kan gebruikmaken van schuldhulpverlening. Tot 18 jaar zijn de ouders verantwoordelijk en loopt eventuele hulp via de ouders. Wettelijk kader Het wettelijk kader van schuldhulpverlening is zoals eerder aangegeven de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). De Wgs is sinds 2012 van kracht en verplicht gemeenten regie te voeren en te zorgen voor integrale schuldhulpverlening waaronder nazorg. Dit houdt in dat er niet alleen aandacht moet zijn voor het oplossen of beheersbaar maken van de financiële problemen maar ook van de omstandigheden die hiermee verband houden. In 2021 is de Wgs uitgebreid met taken op het gebied van vroegsignalering.

Het vroegtijdig signaleren en bereiken van inwoners met betalingsachterstanden dan wel (problematische) schulden is hiermee een wettelijke taak geworden voor gemeenten én vaste lastenpartners.4 Dit wordt nader toegelicht in hoofdstuk 5 Vroegsignalering. Verder geeft het Besluit gemeentelijke schuldhulpverlening (Bgs) een nadere invulling van de wettelijke grondslagen voor gegevensverwerking door gemeenten. Schuldhulpverlening bestaat grofweg uit drie onderdelen, te weten: (1) preventie en vroegsignalering (2) curatie (3) nazorg Met preventie, vroegsignalering en nazorg wordt ingezet op het voorkomen van schulden en vroegtijdig bereiken van mensen die in een (problematische) schuldensituatie terechtkomen, het voorkomen van een terugval en het ontstaan van nieuwe schulden na hulp bij schulden. De onderdelen preventie, vroegsignalering en nazorg worden in hoofdstuk 4, 5 en 7 verder uitgewerkt. Met curatie wordt bedoeld alle inspanningen gericht op het beheersbaar maken (stabiliteit) en/of het oplossen van problematische schuldenproblematiek. De Wgs is een kaderwet die richtlijnen biedt voor de toelating, weigering en beëindiging van schuldhulpverlening. Echter, de Wgs bepaalt niet de duur of de specifieke inhoud van de schuldhulpverleningstrajecten (curatie). Curatieve schuldhulpverlening wordt uitgevoerd

4 De vaste lastenpartners zijn energiemaatschappijen, drinkwaterleveranciers, zorgverzekeraars en verhuurders. [Voor gemeente Dordrecht:

ook gemeentelijke belastingen]

7

volgens de richtlijnen en convenanten van de NVVK5 en is verweven met landelijke afspraken en aanpalende wetgeving zoals bijvoorbeeld de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Het verschilt daarmee van de inzet van flankerende ondersteuning zoals bijvoorbeeld geboden door vrijwillige schuldhulporganisaties en lokale wijkteams. De curatieve schuldhulpverlening is verder uitgewerkt in hoofdstuk 6. In bijlage 1 is een uitgebreide uitleg over het wettelijk kader opgenomen. In bijlage 2 is volledig uitgewerkt wat de onderdelen preventie, vroegsignalering, curatie en nazorg precies betekenen, hoe dit zich tot elkaar verhoudt en hoe het schulphulpverleningsproces werkt.

5

De NVVK is de branchevereniging voor schuldhulpverlening, beschermingsbewind en sociaal bankieren.

8

3. Landelijke ontwikkelingen Bestaanszekerheid en schuldenproblematiek Bestaanszekerheid is een van de belangrijke maatschappelijke landelijke thema’s, met aandacht vanuit politiek, media en gemeenten. Belangrijke stappen zijn gezet in wetgeving, waaronder aanpassingen aan de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (inclusief vroegsignalering). Schuldenaanpak van het kabinet Het huidige kabinet zet bestaanszekerheid centraal in het Nationaal Programma Armoede en Schulden. Dit programma bouwt voort op eerdere initiatieven zoals de Brede Schuldenaanpak en de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden (AGAS). Het richt zich op preventie en snellere hulpverlening, met nadruk op inkomen, inkomenszekerheid en betaalbare voorzieningen. Het programma introduceert maatregelen zoals: • • •

Regulering van koop op afbetaling. Betere invordering en een integraal schuldenoverzicht. Verbeterde vroegsignalering en kwalitatieve schuldhulpverlening.

Realisaties en basisdienstverlening Onder het vorige kabinet is de aflostermijn voor schulden verkort van 36 naar 18 maanden. Het Actieplan Basisdienstverlening Schuldhulpverlening streeft naar een uniform aanbod in alle gemeenten, met minimaal twintig basiselementen zoals maatwerk per doelgroep, begeleiding, nazorg en saneringskredieten. Hoewel sommige gemeenten, zoals de GR Sociaal, al vooruitlopen, is landelijke implementatie deels nog in ontwikkeling. Binnen dit beleidsplan is de invoering en uitwerking van de basisdienstverlening opgenomen bij de doelen van de GR Sociaal. Toekomstige ontwikkelingen Komende wetsvoorstellen richten zich op verdere verbeteringen, zoals: • • •

•

Het wetsvoorstel Schuldregelen (vaststellen reactietermijnen schuldeisers). Wet samenwerking keten derdenbeslag (beter bestaansminimum via gegevensuitwisseling). Evaluatie van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (vroegsignalering) en adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind in 2025. Daarnaast introduceert het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening SZW een aanpak om niet-gebruik van uitkeringen en voorzieningen te verminderen door gericht contact met rechthebbenden. Dit zijn ontwikkelingen die regionaal samen met de gemeente wordt uitgewerkt.

Conclusie De aanpak van bestaanszekerheid en schuldenproblematiek richt zich op preventie, uniformiteit en samenwerking tussen partijen. Er is voortgang geboekt, maar landelijke implementatie en verdere wetgeving zijn nodig om deze aanpak volledig te realiseren. De lokale beleidsdoelen sluiten aan bij de landelijke aanpak bestaanszekerheid.

9

4. Preventie Wat is preventie? Preventie is het voorkomen van financiële problemen door van tevoren in actie te komen, stress weg te nemen, mensen te coachen en de juiste vaardigheden aanreiken zodat zij zichzelf weer financieel zelfredzaam voelen. Het is belangrijk om tijdig in te grijpen zodat voorkomen kan worden dat schulden ontstaan of groter worden. Vormen van preventie zijn het geven van voorlichting of budgetcursussen, het stimuleren van het gebruik van alle beschikbare inkomensvoorzieningen, het trainen van het netwerk in het herkennen van en vroegtijdig actief handelen bij geldzaken of geldzorgen. Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? De afgelopen jaren is aanvullend op de regionale inzet, lokaal ingezet op: 1. Geldfit inzetten als instrument voor laagdrempelige hulp bij schulden. Er is meer dan voorheen lokaal gebruik gemaakt van de communicatie-uitingen die Geldfit biedt zodat inwoners meer bekend raken met Geldfit en schulden in het algemeen. De communicatie van Geldfit is gedeeld op onze lokale social media. Bij Geldfit kunnen inwoners laagdrempelig en anoniem hulp krijgen. Bij grotere schuldenproblematiek verwijst Geldfit naar de lokale partners en de financieel adviseur. 2. Samenwerking met maatschappelijke partners zoals Bureau Sociaal Raadslieden.

Alhoewel het doel en inzet van Bureau Sociaal Raadslieden niet primair gericht is op schuldenproblematiek is uit de verantwoording zichtbaar dat schulden deel uitmaakt van de dienstverlening. Voornamelijk voor wat betreft verwijzing bij schulden en het wijzen op het gebruik van toeslagen en minimaregelingen. Bij zwaardere situaties wordt verwezen naar de Sociale Dienst of de financieel adviseur. 3. Het organiseren van een netwerkorganisatie zoals Ambachts Verbond Vroegsignalering. Binnen het Preventieplan is het Ambachts Verbond Vroegsignalering gestart. Inmiddels zijn ruim 40 partners bij het Verbond aangesloten. Aangesloten zijn onder meer Schuldhulpmaatje, financieel adviseur en Bureau Sociaal Raadslieden. In 2024 heeft er op het thema schulden een aparte themavoorlichtingsbijeenkomst plaatsgevonden over schulden. 4. De inzet en structurele financiering van de financieel adviseur op het brede terrein van schuldhulpverlening. Doel van de inzet van de financieel adviseur is financiële problemen eerder te signaleren zodat inwoners sneller toegeleid kunnen worden naar passende hulp. De inzet van de financieel adviseur is de afgelopen jaren qua bekendheid vergroot. De financieel adviseur heeft spreekuur in de huiskamers van de wijk Banckertplein en Wielstaete voor voorlichting en advies over onder andere schulden. Hierdoor weten meer inwoners de weg te vinden naar hulp.

Er ligt een nauwe samenwerking met de GR Sociaal voor verwijzing naar formele schuldhulpverlening. Er zijn afspraken gemaakt over de wettelijk verplichte Vroeg

10

erop af aanpak en over de telefonische benadering door de financieel adviseur wanneer er geen reactie komt op de brieven. Daarnaast is een huisbezoek als mogelijke extra stap ingezet. Doel hiervan was het bereik te vergroten. 5. Het verlenen van subsidies aan onder andere Schuldhulpmaatje en inzet op laagdrempelige hulp bij schulden. Schuldhulpmaatje is een partner die met vrijwilligers voornamelijk laagdrempelige hulp biedt bij schulden. Dit kan variëren tot het op orde brengen van administratie of informatie. De inzet van Schuldhulpmaatje leidt ertoe dat inwoners bij lichte hulp laagdrempelig hulp geboden kan worden. Bij zwaardere problematiek wordt verwezen naar de financieel adviseur of de Sociale Dienst. 6. Implementatie van de Vroeg erop af werkwijze met aanvullend het instellen van een huisbezoek. De werkwijze van de aanpak is geëvalueerd en verbeterd. 7. Aangaan overeenkomst NVVK, met het aangaan van een convenant zijn met de NVVK afspraken gemaakt. Het convenant regelt dat de ook gemeente in haar rol als schuldeiser snel meewerkt aan schuldregelingen. Dit heeft het voordeel dat bij een schuldsaneringen de schulden van een inwoner bij een gemeente meegenomen worden zodat de schuldsanering beter tot stand kan komen. Deze activiteiten worden met dit plan de komende 4 jaar onverkort voortgezet. Lokale cijfers Hendrik-Ido-Ambacht

Slagingspercentages Stabilisatietraject

Hendrik-Ido-Ambacht

2022

2023

2024

93%

100%

100 %

De stabilisatiefase is de periode voordat wordt gestart met de minnelijke schuldregeling Schuldregelen

Hendrik-Ido-Ambacht

2022

2023

2024

100%

100%

100 %

Dit zijn alle minnelijke schuldregelingen die zijn behandeld en geslaagd Meldingen

Hendrik-Ido-Ambacht

2022

2023

2024

57

54

69

11

Gestarte trajecten

Hendrik-Ido-Ambacht

2022

2023

2024

58

62

70

2022

2023

2024

56

54

80

2022

2023

2024

2

4

4

2022

2023

2024

8

6

9

excl. nazorg Lopende trajecten

Hendrik-Ido-Ambacht

Aantallen bewindvoering Aanmeldingen

Hendrik-Ido-Ambacht

Lopende trajecten

Hendrik-Ido-Ambacht

Uit de cijfers blijkt dat er een lichte toename is voor het vragen van hulp bij schulden. Dit geeft aan dat we inwoners met schuld beter bereiken. Vroeg erop af De onderstaande cijfers geven een overzicht van het aantal meldingen van de Vroeg erop af aanpak vanuit de aangesloten partners. In deze cijfers is meegenomen het aantal herhaalmeldingen. Binnen deze meldingen wordt een deel al opgelost nog voordat de gemeente met de melding aan de slag gaat. Het gaat dan om kleine betaalachterstanden die snel worden ingelost. Dit heeft te maken met de meldtermijnen in het systeem. Aantal (niet unieke) signalen per maand Signalen per maand inclusief recidive 59

Vroegsignalen per maand 2023 56

Vroegsignalen per maand 2024 66

Er is een lichte toename in het aantal meldingen. Dit geeft aan dat het aantal schulden van inwoners bij vaste lastenpartners heel licht stijgt.

12

Uit de landelijke cijfers van Divosa blijkt dat er deze toename vooral wordt veroorzaakt door schulden bij de zorgverzekeraars. Dit is een landelijke tendens (ruim 11 % meer ten opzichte van 2024). Wat willen we bereiken de komende 4 jaar? Wij leggen bij onze doelen de komende 4 jaar, naast de uitkomsten uit de participatieronde, een relatie met de uitkomsten van de MER die in 2024 is uitgevoerd. In de MER worden de volgende aanbevelingen gedaan: • •

•

•

•

Stimuleer goed financieel beheer door cursussen of begeleiding te organiseren voor de huishoudens die dit nodig hebben. Verminder niet-gebruik regelingen, bijvoorbeeld door gerichte communicatie te stimuleren met hulp van verschillende lokale organisaties. En zorg voor eenvoudige procedures met betrekking tot toekenning, bijvoorbeeld door aanvragen te combineren. Het niet-gebruik is vooral groot onder werkenden. Dat versterkt de armoedeval. Onderzoek de mogelijkheid om sociale participatie voor volwassenen te vergoeden. Voor volwassenen kent de gemeente Sociale Dienst Drechtsteden geen tegemoetkoming voor sportieve of culturele activiteiten. Sociale participatie voor volwassenen is belangrijk. Sociale uitsluiting kan zo worden tegengegaan, wat de kansen op de arbeidsmarkt zou kunnen vergroten. Stimuleer (echt)paren met oudere kinderen bij het verhogen van hun inkomen door inkomensondersteunende regelingen voor gezinnen met (oudere) kinderen actief onder de aandacht te brengen. En het begeleiden naar werk van tenminste één van beide partners een belangrijke stap op weg uit de armoede. Maak een gedegen afweging tussen een goed uitvoerbaar minimabeleid en het voorkómen van een armoedeval. Door regelingen getrapt af te bouwen kunnen soms armoedevallen voorkomen worden.

Echter, een dergelijke constructie is voor de uitvoering vaak ingewikkelder en voor inwoners niet altijd gemakkelijk te begrijpen. Dit laatste kan leiden tot niet-gebruik, en juist bij een ruimhartige regeling als het SMS-Kinderfonds is het voorkómen van niet-gebruik van belang.

Ook de aanbevelingen vanuit de eindevaluatie van het Preventieplan zijn meegenomen. Deze zijn: -

-

De werkprocedure Vroeg erop af verbeteren De doelgroep nieuwkomers is een groeiende groep met schulden. Samenwerking met Vluchtelingenwerk is van belang om de groep beter te ondersteunen bij schulden bij nieuwkomers Verbetering aansluiting bij de lokale situatie van Geldfit

Deze aanbevelingen en signalen zijn vertaald naar lokale doelen voor de komende jaren zoals opgenomen in Hoofdstuk 1.

13

Wat gaan we daarvoor doen? Uit de participatieronde, de MER en de aanbevelingen uit de eindevaluatie Preventieplan blijkt dat er een aantal groepen zijn waar het risico op schulden groter is. Dit zijn de volgende doelgroepen: - jeugd/jongeren; - alleenstaande gescheiden vrouwen; - nieuwkomers; - werknemers. Wij willen daarom de komende jaren bij een aantal maatregelen extra inzetten op deze doelgroepen. A. Goed financieel beheer stimuleren door cursussen, begeleiding of voorlichting te organiseren voor alle inwoners en voor de huishoudens/doelgroepen die dit extra nodig hebben. Jongeren We willen schulden bij jongeren voorkomen en verminderen. Ze moeten zich financiële vaardigheden kunnen aanleren en de kansen op geldproblemen moeten kleiner worden. Wij gaan samen met maatschappelijke partners en het jongerenwerk extra communicatie inzetten en preventief voorlichting geven op het middelbaar onderwijs. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van het rapport van Verwey-Jonker Instituut "de werkzame elementen bij jongereninterventies gericht op het voorkomen van (mogelijke) betalingsachterstand bij jongeren" Geldfit heeft een uitgebreide website over schulden. Een van de thema's is jongeren en schulden. https://geldfit.nl/category/18-jaar-worden/. Deze website is nog niet altijd bij iedereen bekend. Ook de mogelijkheden van concrete hulp kan via Geldfit worden geboden.

Wij gaan de communicatie via onder andere social media intensiveren door meer gebruik maken van de mogelijkheden die Geldfit biedt voor jongeren. Voor de doelgroep nieuwkomers zal in samenwerking met Vluchtelingenwerk bekeken worden of er specifieke cursussen of begeleiding met betrekking tot schulden en de lokale hulpverlening nodig is. Werknemers Een meerderheid van de werkgevers heeft regelmatig te maken met personeel met financiële problemen of schulden. Werknemers met zorgen over financiën en schulden hebben veelal last van stress, concentratieverlies, verminderd functioneren en dit kan leiden tot verzuim. Voor bijna de helft van de huishoudens met geregistreerde problematische schulden is inkomen uit loondienst de belangrijkste inkomstenbron. Er is dus een grote kans dat er ook bij een bedrijf mensen werken met geldzorgen. Een werkgever kan deze werknemers ondersteunen.

14

Wij onderzoeken in samenwerking met de afdeling Economie en de ondernemers in Hendrik-Ido-Ambacht of de inzet van het project "Geldzorgen op de werkvloer"6 of een andere vorm van informatie aan werkgevers over schulden bij werknemers nuttig is. Allereerst zal een informatiebijeenkomst voor werkgevers in Hendrik-Ido-Ambacht worden georganiseerd om te peilen of er een behoefte ligt bij werkgevers. Vervolgens zal in samenspraak met de financieel adviseur worden onderzocht of en zo ja hoe en op welke manier de financieel adviseur als 1e aanspreekpunt en lokaal loket ingezet kan worden. B. Verminderen niet-gebruik regelingen door gerichte communicatie in te zetten met hulp van verschillende lokale organisaties en huisartsen en mogelijkheden van Geldfit C. Vergroten van de toegankelijkheid schuldhulpverlening door middel van extra communicatie en inzet financieel adviseur. Vanuit de Commissie WOS is de wens voor een "minimakrant"7 aangegeven. Verwezen is naar een gratis jaarabonnement op krant met een overzicht aan regelingen waar inwoners gebruik van kunnen maken, gefinancierd en op initiatief van een uitgever. Wij willen vooral lokaal inzetten op het verminderen van niet gebruik van (minima) regelingen en het vergroten van toegankelijkheid van schuldhulpverlening. Dit gaan wij doen door meer lokale communicatie over de lokale en regionale regelingen en mogelijkheden te bieden.

Communicatie is een middel om het gebruik van minimaregelingen (wat bijdraagt aan het voorkomen van schulden) te stimuleren. Daarnaast is het een middel om de toegankelijkheid naar schuldhulpverlening te vergroten. We gaan hierbij gebruik maken van onder meer een stresssensitieve benadering. We houden in onze communicatie rekening met specifieke kenmerken van een doelgroep. Wij gaan meer lokale communicatie inzetten, waarbij de tone of voice op de doelgroep wordt afgestemd, om het niet gebruik van regelingen en het vergroten van de toegankelijkheid voor hulp bij schulden te vergroten. Overige kwetsbare doelgroepen Alleenstaande gescheiden vrouwen8 Vrouwen zijn na een echtscheiding vaak aangewezen op een uitkering. Gemiddeld is het armoederisico en daarmee het hebben van schulden van gescheiden vrouwen daarom groter dan van gescheiden mannen. Ook hebben vrouwen te maken met koopkrachtverlies, terwijl mannen er bij een scheiding op vooruit gaan.

6

Geldzorgen op de werkvloer is een project voor werkgevers om hen bewust te maken van geldzorgen bij hun werknemers. Vergelijkbaar met de krant die in Arnhem is uitgegeven https://www.gelderlander.nl/arnhem/honderden-inwoners-metlaag-inkomen-krijgen-een-jaar-lang-gratis-de-krant-je-wil-mee-kunnenpraten~a8f84039/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F 7

8

Bron: onderzoek Centraal Bureau voor de Statistiek

15

Nieuwkomers Veel statushouders en gezinsherenigers zijn niet of onvoldoende financieel zelfredzaam. Gemeenten zetten vooral in op huisvesting, taalverwerving, gezondheidsbevordering, scholing en arbeidstoeleiding. Wanneer de maatschappelijke begeleiding van Vluchtelingenwerk na vijftien maanden stopt, neemt het risico op financiële problematiek toe. Wij gaan bij communicatie en door middel van de inzet van de financieel adviseur en Vluchtelingenwerk over schuldhulpverlening, ook extra aandacht besteden aan de bovengenoemde (kwetsbare) doelgroepen alleenstaande gescheiden vrouwen en nieuwkomers. Dit in samenspraak met Vluchtelingenwerk, relatieloket en Sophia Sociaal Team.

D. Verstevigen/intensiveren van de samenwerking en integraliteit met lokale ketenpartners/maatschappelijke partners Huisartsen Geldstress kan leiden tot lichamelijke klachten. Om van deze klachten af te komen gaan mensen vaak naar de huisarts. Maar de huisarts kan de klachten niet volledig oplossen zolang de oorzaak niet wordt aangepakt. Een goede samenwerking levert op de langere termijn een win-winsituatie op voor de huisarts, de gemeente én de mensen om wie het gaat. Mensen die schulden hebben schamen zich daar vaak voor. Om hen te ondersteunen de stap te zetten naar schuldhulpverlening is het belangrijk dat met de huisartsen afspraken worden gemaakt maken over hoe zij patiënten warm kunnen doorverwijzen. Wij gaan de samenwerking op het gebied van schuldhulpverlening met huisartsen vergroten door samen met de huisartsen te kijken hoe er een betere verwijzing kan plaatsvinden naar de mogelijkheden van schuldhulpverlening in de gemeente. Geldfit Geldfit is een landelijke laagdrempelige informatiebron voor tips en informatie over geld voor zowel de doelgroep 18- als 18+. Inwoners krijgen een passend advies of zij brengen inwoners in contact met iemand die met hen meedenkt. Dat kan ook lokaal. Geldfit is gratis te gebruiken voor iedereen, zeer laagdrempelig, toegankelijk en kan anoniem.

Dat betekent dat Geldfit bij gevoelens van schaamte over schulden een uitermate goed instrument is om in te zetten. Geldfit is een instrument wat al enkele jaren voor alle gemeenten in de Drechtsteden wordt ingezet. Wij zien dat de bekendheid van Geldfit en de mogelijkheden van Geldfit bij inwoners beter kan. Wij gaan gebruik maken van de communicatie en mogelijkheden die Geldfit biedt om inwoners meer te bereiken. E. Onderzoeken van de mogelijkheid om sociale participatie voor volwassenen te vergoeden. Voor volwassenen kent de gemeente geen tegemoetkoming voor sportieve of culturele activiteiten. Sociale participatie voor volwassenen is belangrijk. Sociale uitsluiting en het voorkomen van schulden kan zo worden tegengegaan.

16

SMS Kinderfonds 18+ Geld voor school, muziek en sport: In Hendrik-Ido-Ambacht is het SMS-Kinderfonds er voor kinderen van 4 tot en met 17 jaar. Voor gezinnen met kinderen ouder dan 18 zijn er in Hendrik-Ido-Ambacht geen financiële mogelijkheden. Inwoners die moeilijk rondkomen, bezuinigen vaak op kosten voor sport en cultuur. Wij krijgen signalen vanuit de sportverenigingen dat mensen graag willen sporten of muziek maken, maar dat de kosten hiervoor toch een drempel zijn. Daarnaast is vanuit de MER de aanbeveling om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om sociale participatie voor volwassenen te vergoeden. Daarnaast past dit bij het gedachtegoed van de eerste Cultuurnota waar het sociaal domein en cultuur meer aan elkaar zijn verbonden. Wij gaan de mogelijkheden om een "18+ SMS Kinderfonds" te ontwikkelen onderzoeken. Inzet en bereik GR Sociaal

De GR Sociaal draagt naast de lokale inzet ook op regionaal niveau bij aan preventie. Dit doen we als volgt. Lokale Samenwerking We werken samen met de lokale keten van partners als de wijkteams, vrijwilligersorganisaties etc. Er worden ketenpartnerbijeenkomsten georganiseerd, voorlichtingen gegeven, deelgenomen aan lokale samenwerkingsoverleggen met partners en we zijn regelmatig aanwezig op locatie in de gemeente. We delen kennis maar zorgen ook voor goede afstemming rondom individuele inwoners met vragen. Informatie over het voorkomen en hulp bij schulden is voor partners en inwoners beschikbaar via een speciale website https://samenbeginthier.nl. Budgetcursus, budgetbeheer en Sociaal Leenfonds Voor inwoners die hulp nodig hebben bij het budgetteren of de administratie bieden we een gratis budgetcursus aan in samenwerking met het Da Vinci college. Deze cursus kan door alle inwoners die hier hulp bij nodig hebben uit de Drechtsteden gevolgd worden (ook digitaal). Daarnaast bieden we ook hulp aan bij het ordenen van de administratie door inzet van het Ateam. Voor inwoners met kans op of kleine schulden en behoefte aan ondersteuning bij het huishoudboekje wordt er preventief budgetbeheer aangeboden waarbij de inwoner geholpen wordt bij de betaling van de vaste lasten en (grotere) financiële problemen voorkomen worden.

Om kleine schulden snel af te kunnen betalen en ervoor te zorgen dat deze niet uitgroeien tot problematische schulden is er in samenwerking met Stichting Urgente Noden Drechtsteden (SUND) een ‘Sociaal Leenfonds’ opgericht. Via dit fonds hebben hulpverleners de mogelijkheid om een renteloze lening aan te vragen voor hun cliënten (tot een maximumbedrag van € 2.500) om openstaande rekeningen of betalingsachterstanden te betalen. Sinds de start van het Sociaal Leenfonds op 1 april 2022 zijn er in tot eind 2023 42 leningen verstrekt.

17

Samenwerking met landelijke partners Op het SamenWerkplein werken we actief samen met landelijke (en regionale) partners als de Belastingdienst & Dienst Toeslagen, Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), de Sociale Verzekeringsbank (SVB), het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de bibliotheek en Vluchtelingenwerk Nederland. Doorgaans zijn deze partijen enkel digitaal, telefonisch of bij enkele landelijk verspreide locaties te bereiken. Regionaal is er met het SamenWerkplein echter een fysiek punt georganiseerd waar al deze partijen samenkomen op één plek en inwoners laagdrempelig hulp, informatie en advies krijgen. Doordat alle partijen bij elkaar zitten kan er fysiek snel geschakeld worden en integraal worden samengewerkt. Dit initiatief is uniek in Nederland in deze vorm en is ook één van de praktijkinitiatieven van het Overheidsbreed Loket van het landelijk programma Werk aan Uitvoering (WAU) van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten WAU is echter een overheidsbreed programma waarbij diverse ministeries, publieke uitvoerders en medeoverheden betrokken zijn. Nieuwe initiatieven/activiteiten De GR Sociaal draagt naast bovenstaande inzet voor de komende jaren ook via nieuwe initiatieven/activiteiten bij aan preventie.

De landelijk in ontwikkeling zijnde wetgeving rondom proactieve dienstverlening biedt ook mooie kansen op het gebied van preventie. We gaan met behulp van deze wetgeving de verdere mogelijkheden onderzoeken voor bijvoorbeeld gegevensuitwisseling met de Belastingdienst met betrekking tot niet-gebruik van toeslagen en het ambtshalve verstrekken van regelingen. We gaan daarnaast steviger inzetten op life-events of overgangsmomenten in onze dienstverlening voor inwoners die bij ons bekend zijn (met bv. een uitkering of lopend schuldhulpverleningstraject), zodat we hier vroegtijdig op kunnen adviseren, maar ook de juiste ondersteuning op kunnen inzetten. Voorbeelden zijn (niet limitatief): • Inwoners die op korte termijn een AOW-uitkering zullen ontvangen uitnodigen voor een gesprek om uitleg over de wijziging te geven en de gevolgen voor het inkomen toe te lichten. Tevens wordt gecontroleerd of er aanvulling op de AOW nodig is. Als dat het geval is wordt dit op het SamenWerkplein samen met de SVB in gang gezet. • Inwoners die (parttime) aan het werk gaan vanuit een bijstandsuitkering: extra toelichting geven op de gevolgen voor het inkomen, hoe het loon verrekend wordt en wat dit betekent voor de uitkering, waar rekening mee moet worden gehouden eventueel bij de toeslagen etc.

• Inwoners met een uitkering waarvan het jongste kind 18 / 21 / 27 jaar wordt om hen zodoende te informeren over de effecten hiervan voor o.a. de uitkering, toeslagen etc.

18

5. Vroegsignalering Wat is vroegsignalering? Vroegsignalering is het vroegtijdig signaleren van financiële problemen en het aanbieden van hulp hierbij. Vroegsignalering is dé manier om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot (problematische) schulden. Door vroegsignalering krijgen inwoners weer perspectief op hun geldzaken en schulden. Per 1 januari 2021 is de Wgs gewijzigd en is vroegsignalering een wettelijke taak voor gemeenten geworden. Vaste lastenpartners, zoals zorgverzekeraars, energie- en drinkwaterbedrijven en woningcorporaties, zijn wettelijk verplicht om signalen van beginnende schulden te delen met gemeenten ook moeten zij voordat de signalen gedeeld worden zelf actie hebben ondernomen richting de inwoners. Op basis van deze signalen moeten de gemeenten inwoners met betalingsachterstanden benaderen en hulp aanbieden. Gemeenten en GR Sociaal nemen voor wat betreft vroegsignalering een proactieve rol in door direct contact op te nemen met inwoners zodra signalen van financiële problemen worden opgemerkt. Volgens de Wgs mag er maximaal 4 weken zitten tussen het moment waarop een inwoner aangeeft met de gemeente in gesprek te willen en het daadwerkelijke gesprek.

Met de GR Sociaal zijn afspraken gemaakt over het melden van schulden bij de gemeente door de GR Sociaal (in een matchingssysteem) en afspraken over wie inwoners met schulden benadert. De signalen die worden opgepakt door de GR Sociaal betreffen signalen van inwoners die bekend zijn bij schuldhulpverlening (lopend traject of korter dan 1 jaar geleden een traject afgesloten) of inwoners die op moment van het signaal een participatiewet uitkering ontvangen. De signalen van inwoners die niet bekend zijn bij de GR Sociaal, worden opgepakt door gemeenten. Als deze inwoners een betalingsachterstand hebben lager dan €500,-, verstuurt de GR Sociaal namens de gemeente een brief met een lokaal hulpaanbod aan deze inwoner. Voor betalingsachterstanden hoger dan € 500,- stuurt het Sophia Sociaal team een brief. Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? In 2023 is een nieuw onderdeel aan het proces toegevoegd in de vorm van de mogelijkheid om, naast een brief en telefonisch contact, een huisbezoek af te leggen. Uit de beschikbare cijfers blijkt dat een lichte toename is van schuldensituaties. Wel blijkt dat het versturen van brieven, de mogelijkheid van telefonisch contact en het afleggen van een huisbezoek niet leidt tot het effect dat meer mensen met schulden worden bereikt en geholpen. Deze trend is landelijk en is ook geconstateerd vanuit Divosa.

Wat willen we bereiken de komende 4 jaar? Wij zien dat de huidige werkwijze met het verzenden van alleen de brieven en ondanks toevoegen van de mogelijkheid tot een huisbezoek bij de Vroeg erop af aanpak niet tot het resultaat leidt wat ermee wordt beoogd, namelijk meer gebruik van de mogelijkheden tot hulp. Dit komt voornamelijk dat mensen met schulden brieven/post niet meer openen uit

19

angst voor aanmaningen op hun schulden. Wij willen daarom met de regio Drechtsteden en Divosa onderzoeken welke andere mogelijkheden er zijn om de huidige werkwijze te optimaliseren en daardoor het bereik te vergroten. Wat gaan we daarvoor doen? F. Het bereik van de Vroeg erop af aanpak vergroten Uit de cijfers van de afgelopen jaren blijkt dat het bereik van inwoners via de huidige werkwijze niet substantieel is vergroot. Het bereik blijft 8 %. Wij gaan daarom in samenspraak met de Drechtsteden, Divosa en het Sophia Sociaal Team kijken welke andere mogelijkheden er zijn om het bereik te vergroten. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het verbeterplan van Divosa. We starten als 1e stap met een extra 1e telefonische benadering voordat de brieven worden verzonden zodra er een melding plaats vindt. Dit vindt plaats op basis van een stress-sensitieve gespreksvoering. De eerste resultaten bij een omliggende gemeente die al is gestart, zijn veelbelovend. De lokale uitvoering van de Vroeg erop af aanpak vindt plaats via het Sophia Sociaal Team en de inzet van de financieel adviseur. Wij gaan het bereik van de Vroeg erop af aanpak vergroten. De huidige Vroeg erop af aanpak en de samenwerking met de GR Sociaal zal worden voortgezet.

20

Inzet en bereik GR Sociaal

De GR Sociaal draagt naast de lokale inzet ook op regionaal niveau bij aan vroegsignalering. Dit doen ze als volgt. Betalingsachterstanden De GR Sociaal voert een deel van de vroegsignalering uit en pakt de signalen op van bijstandsgerechtigden en inwoners die recent een schuldhulpverleningstraject gevolgd hebben. Het lokale wijkteam in de gemeenten pakt de andere signalen op. Bestaanszekerheidsgesprek Een ander instrument dat ingezet wordt is het brede bestaanszekerheidsgesprek. Daarbij wordt ook gekeken naar de achtergrond van de problemen. Er is onder andere aandacht voor mentale problemen, het kunnen rondkomen met weinig middelen, eventuele verslavingsproblematiek etc. Vanuit de gezamenlijkheid verbinden we hierop met het wijkteam (welke ondersteuning kunnen zij bieden bij dit soort problemen) en met de Wmo voor bijvoorbeeld begeleiding. We besteden hier meer aandacht aan en wijzen actief door. Nieuwe initiatieven/activiteiten In de komende planperiode onderzoeken we of en hoe we de bestaanszekerheidsgesprekken kunnen uitbreiden naar alle inwoners die bij schuldhulpverlening bekend zijn en deze kunnen integreren met de gesprekken die bij melding schuldhulpverlening gevoerd worden (onafhankelijk van of inwoners ook een uitkering hebben).

Met gemeenten bespreken we de wensen en mogelijkheden voor deze gesprekken voor inwoners zonder uitkering of bekendheid bij schuldhulpverlening (bijvoorbeeld werkende armen). Ook gaan we inzetten op integraler aanpakken van vroegsignalering door de uitvoering binnen de verschillende opgaven van de GR Sociaal, zoals Ontwikkelen naar Werk en Zorgen voor Ondersteuning, aan elkaar te verbinden. Daarmee bedoelen we dat we ook binnen de andere opgaven expliciet aandacht besteden aan eventuele financiële problematiek en het herkennen van de signalen. Op dit laatste gaan we medewerkers extra trainen en gaat Schuldhulpverlening op afgesproken tijden aansluiten bij deze opgaven, zodat er aandacht voor blijft, kennis gedeeld wordt en er direct gespard kan worden over casussen of andere vragen. Vervolgens zorgen we voor een warme verbinding met Schuldhulpverlening, zodat zij snel kunnen handelen op de hulpvragen die er zijn.

21

6. Curatie Het woord curatie zegt het eigenlijk al: curatie is genezen. Curatieve schuldhulpverlening is gericht op het stabiliseren en oplossen van schuldenproblematiek met als doel inwoners met (problematische) schulden te helpen aan een duurzame schuldenvrije toekomst. Met problematische schulden wordt de situatie bedoeld waarin te voorzien is dat iemand de schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen.9 In ieder geval de situatie waarin niet binnen 36 maanden alle openstaande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling). Om zorg te dragen voor een duurzame schuldenvrije toekomst is er niet alleen oog voor de schulden zelf maar ook voor de omstandigheden die hiermee verband te houden. Dit betekent dat er nauw samengewerkt wordt met de keten van hulpverlening en het netwerk van de inwoner. Schulden staan zoals eerder aangegeven immers zelden op zichzelf en vragen een integrale aanpak waaraan een ieder vanuit zijn of haar expertise een bijdrage levert. Curatieve schuldhulpverlening bevat een breed palet aan mogelijkheden en wordt uitgevoerd aan de hand van de wettelijke kaders van de Wgs en de landelijke richtlijnen van de NVVK. Meer informatie over de kaders en landelijke richtlijnen is opgenomen in bijlage 3.

De landelijke ontwikkelingen zoals de basisdienstverlening en de invoering van een integraal schuldenoverzicht zijn verwerkt in de paragraaf ‘wat streven we na voor de komende 4 jaar’.

Uitvoering en proces Iedere inwoner die hulp wil bij zijn of haar schulden of in een financiële crisissituatie10 zit kan zich aanmelden bij de GR Sociaal voor schuldhulpverlening. Dit kan digitaal, persoonlijk of telefonisch. Ook partners vanuit de keten kunnen inwoners aanmelden, zoals beschermingsbewindvoerders, vrijwilligers of medewerkers van het wijkteam. Na de melding worden inwoners uitgenodigd voor een eerste gesprek waar de hulpvraag wordt vastgesteld en wordt gestart met het schuldhulpverleningstraject. Een schuldhulpverleningstraject kan afhankelijk van de hulpvraag meerdere uitkomsten hebben. Zo kan het zijn dat: - iemand alleen advies nodig heeft; - er behoefte is aan het samentreffen van betalingsregelingen; - de situatie zo problematisch is dat er een schuldregeling nodig is waarbij de schulden worden afgelost voor een overeengekomen bedrag mét kwijtschelding. Ook lokale partijen kunnen betrokken zijn bij en tijdens het curatieve gedeelte. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan het wijkteam en lokale vrijwilligersorganisaties waaronder Schuldhulpmaatje of Humanitas. De aanpak van deze partijen is een aanvulling op de professionele schuldhulpverlening of kan professionele schuldhulpverlening voorkomen (zie onder preventie). Als er sprake is van professionele schuldhulpverlening, kan de hulp van deze partijen een goede aanvulling zijn.

Zij kunnen de hulpvrager blijven ondersteunen tijdens het traject. Uitgebreide informatie over het schuldhulpverleningsproces is te vinden in bijlage 2.

Wat hebben we bereikt (terugblik naar de afgelopen 4 jaar)? Het vorige beleidsplan ‘SamenWerken aan perspectief’ richtte zich op het voorkomen, beheersbaar maken en oplossen van financiële problemen en schulden in combinatie met de omstandigheden die hiermee samenhangen. Het plan was tot stand gekomen in de coronatijd

22

waarbij de verwachting was dat de armoede- en schuldenproblematiek in Nederland enorm zou toenemen en dat er zelfs sprake zou zijn van een boeggolf van hulpvragen voor schuldhulpverlening. De verwachte boeggolf is uitgebleven maar wel werd Nederland kort na afloop van de coronacrisis geconfronteerd met een nieuwe crisissituatie, namelijk de energiecrisis. Deze zorgde opnieuw voor extra onzekerheid of inwoners nog wel konden rondkomen. En heeft ervoor gezorgd dat veel huishoudens in de financiële problemen kwamen door onder andere de immens hoge prijzen van energie en gas en de inflatie, waardoor boodschappen en andere kosten van het dagelijks leven steeds duurder werden. Daarnaast heeft ook de steeds verder toenemende complexiteit van wet- en regelgeving, voorzieningen en regelingen zeker niet geholpen bij het voorkomen en groeien van financiële problemen. In het vorige plan was een viertal speerpunten opgesteld waar goede resultaten op bereikt zijn, te weten - Inwoners eerder en beter bereiken; - Zorgen voor een makkelijk en laagdrempelig schuldhulpverleningsproces; - Het wegnemen van obstakels voor bestaanszekerheid; - Stabiliteit bieden en bevorderen. Inwoners eerder en beter bereiken Het bereik van het aantal inwoners met (problematische) schulden is in de afgelopen jaren toegenomen.

Dit vertaalt zich in een toename van het aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten in de afgelopen jaren. Het aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten is gestegen van 1.079 in 2020 naar 1.459 in 2023. Gezien het feit dat het aantal mensen dat zich meldt voor schuldhulpverlening flink lager is dan het aantal mensen met problematische schulden is dit een zeer positieve ontwikkeling. Ter illustratie landelijk hebben circa 730.000 huishoudens problematische schulden en melden een kleine 80.000 mensen zich bij schuldhulpverlening. Daarnaast is ook de gemiddelde schuld van inwoners in een schuldhulpverleningstraject in de Drechtsteden fors gedaald van een gemiddelde schuld van € 57.154 in 2020 naar € 36.019 in 2023. Zowel de stijging van het aantal trajecten als de daling van de gemiddelde schuld zijn goede indicaties dat we inwoners eerder weten te bereiken (en daardoor minder hoge schulden hebben). De inzet om meer mensen met (problematische) schulden eerder en beter te bereiken via vroegsignalering door middel van het outreachend benaderen van inwoners met betalingsachterstanden en het inzetten van communicatiecampagnes met informatie door het Rijk en de GR Sociaal heeft effect gehad op het bereik. Dit geldt ook voor de nieuw opgezette samenwerking in gemeentegerichte teams onder één integrale opgave Bestaanszekerheid, en de intensivering van samenwerking met o.a.

partners als het wijkteam door bijvoorbeeld het uitbreiden van werken op locatie. Schuldhulpverleners nemen deel aan lokale overleggen, hebben veel contact met partners en collega's binnen de opgave waar wordt samengewerkt vanuit inkomen, minimaregelingen en invordering.

9 Definitie ‘problematische schuld’ van de NVVK (pag 22). 10 Onder crisis wordt verstaan: een dreigende woningontruiming, afsluiting van gas- elektriciteit of water (pag. 22).

23

Voor ondernemers bieden we inmiddels specifieke hulp. We hebben voor ondernemers een samenwerking met het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ).11 We zorgen voor een warme overdracht en het helpt dat RBZ fysiek op het SamenWerkplein aanwezig is. Voor exondernemers bieden we ook hulp bij het afronden van de boekhouding. Zorgen voor een makkelijk en laagdrempelig schuldhulpverleningsproces Het schuldhulpverleningsproces is vereenvoudigd door aansluiting bij en inzet van landelijke innovaties als Collectief Schuldregelen en het Schuldenknooppunt. Door inzet van collectief schuldregelen gaan schuldeisers bij voorbaat akkoord met voorstellen wat bijdraagt aan kortere doorlooptijden. Hetzelfde geldt voor het Schuldenknooppunt, wat voorziet in snellere communicatie en uitwisseling met schuldeisers. Aandachtspunt hierbij is dat nog niet alle schuldeisers landelijk zijn aangehaakt. Verder zijn er stappen gezet in het verbeteren van de samenwerking met externe schuldenbewindvoerders door het invoeren van een structureel overleg voor de samenwerking met schuldhulpverlening en de uitvoering van adviesrecht bij schuldenbewind. Qua resultaten scoren we hoog op het slagingspercentage van onze trajecten: van 73% in 2020 naar 94% in 2023 bij de stabilisatietrajecten en 96% bij de schuldregelingstrajecten.

Ook de wachttijd is flink verbeterd door onze aanpassingen: van 77% binnen 10 werkdagen na melding uitgenodigd naar 91% in 2023. Het wegnemen van obstakels voor bestaanszekerheid De dienstverlening is stress-sensitief ingericht en alle medewerkers zijn hierin geschoold. Hierin zijn we landelijk één van de koplopers en is er zelfs een handleiding ontwikkeld voor andere gemeenten. Het vermogen van inwoners om zelf zaken te kunnen doen is de basis voor het maatwerk dat wordt geboden bij de ondersteuning en het oplossen van schulden. Bij inwoners met een bijstandsuitkering én problematische schulden kan schuldhulpverlening verplicht worden gesteld. Schuldenproblematiek is een belangrijke belemmering voor participeren of het deelnemen aan het arbeidsproces. Door de schuldhulpverlening bij inwoners met een uitkering verplicht te stellen, proberen we inwoners te laten inzien dat het oplossen van de schulden echt noodzakelijk is voor hun bestaanszekerheid en toekomstperspectief. Stabiliteit bieden en bevorderen Om sneller toekomstperspectief te bieden en te zorgen dat inwoners niet langdurig belemmerd worden hebben we de duur van de BKR-registratie van een schuldregeling verkort van 3 jaar naar 6 maanden. Een BKR-registratie kan een belemmering zijn om weer bepaalde financiële keuzes te kunnen maken.

Zo kan de BKR-registratie invloed hebben op het afsluiten van een telefoonabonnement of het kopen van een huis. Het verkorten van de BKR-registratie wordt slechts door enkele gemeenten toegepast waardoor we één van de koplopers zijn met dit initiatief. Momenteel is dit landelijk onderwerp van gesprek waarbij de insteek is dat elke gemeente dit gaat toepassen. Tevens is de afgelopen vier jaar de publieke uitvoering van schuldenbewind door de GR Sociaal bestendigd en onderdeel geworden van de dienstverlening op het gebied van schulden.

11 Regionaal Bureau Zelfstandigen, onderdeel van de gemeente Rotterdam dat de specialistische schulddienstverlening voor

ondernemers

voor een aantal gemeenten uitvoert.

24

De aanpak schuldenbewind is succesvol te noemen. Door de stress-sensitieve aanpak en snelle koppeling met schuldhulpverlening kent deze een kortere doorlooptijd dan de gemiddelde doorlooptijd van de markt. De gemiddelde doorlooptijd bedraagt bij de GR Sociaal circa 2,5 jaar tot 3 jaar ten opzichte van minimaal 5 jaar landelijk, waarbij 30% zelfs langer dan 5 jaar duurt.12

Wat streven we na voor de komende 4 jaar? We blijven ons onverminderd inzetten om inwoners ondersteuning te bieden bij geldzorgen en schulden en hen te helpen bij het beheersbaar maken en oplossen hiervan. We behouden daarin alle activiteiten die werken en goed lopen binnen het proces. Wanneer gekeken wordt naar landelijke ontwikkelingen op wetgevingsgebied, signalen vanuit de samenleving, schuldhulpverleners en inwoners staat het hebben van ademruimte en rust centraal, maar ook het snel krijgen van perspectief op een schuldenvrije toekomst. Het is belangrijk rust en overzicht te geven en te laten zien dat er licht is aan het einde van de tunnel. Maar ook het schuldenvrij blijven en daarmee ook een betere financiële toekomst is van cruciaal belang. Inwoners moeten schuldenrust krijgen en perspectief op een duurzame schuldenvrije toekomst. Daarmee staat voor curatie de komende 4 jaar het volgende centraal in onze aanpak: Schuldenrust: Inwoners hebben snel en eenvoudig overzicht en weten waar ze aan toe zijn. Perspectief: Inwoners hebben snel en op maat een oplossing voor hun schulden.