Bijlage 1 bij GR Sociaal Toelichting

Toelichting A. GR Sociaal (risicoprofiel hoog) Begroting 2026 De begroting 2026 van de GR Sociaal is opgesteld in samenwerking met de deelnemende gemeenten en is gebaseerd op de uitgangspuntennotitie 2026-2029. Deze begroting biedt een integraal beeld van de financiële consequenties van het beleid en de activiteiten van de GR Sociaal voor de komende jaren. De financiële positie van gemeenten staat onder druk door landelijke ontwikkelingen, zoals de geplande korting op het gemeentefonds in 2026, ook wel het 'ravijnjaar' genoemd. Daarnaast zijn er diverse wetsvoorstellen en beleidswijzigingen die invloed hebben op het sociaal domein, zoals de Participatiewet in balans en de vervanging van het abonnementstarief Wmo. De begroting 2026 is gebaseerd op reële ramingen en houdt rekening met de ontwikkeling van kosten en klantenaantallen. De begroting bevat zowel bestaand als nieuw beleid en is inhoudelijk compleet. Indien nodig worden begrotingswijzigingen doorgevoerd op basis van nieuwe inzichten of beleidswijzigingen. Hiervoor is altijd een besluitvormingsprocedure via het Algemeen Bestuur nodig. Om de kosten in het sociaal domein beheersbaar te houden, zijn diverse maatregelen en ombuigingen opgenomen in de begroting. Deze maatregelen moeten bijdragen aan een toekomstbestendig sociaal domein.

Financieel gezien vertoont de begroting 2026 een stijging van de gemeentelijke bijdrage met € 22 miljoen ten opzichte van de jaarschijf 2026 van de begroting 2025. Deze stijging is voornamelijk te wijten aan de autonome groei van klantenaantallen en de ontwikkeling van loon- en prijsindexaties. Gemeenten worden hiervoor gedeeltelijk gecompenseerd door het Rijk. Voor onze gemeente betekent deze begroting 2026 een stijging van de bijdrage aan de GR Sociaal van structureel € 1,5 miljoen. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door inkomensondersteuning. Hiertegenover staan extra middelen vanuit de BUIG en de septembercirculaire ad. € 700.000. Samenvattend komt de hogere bijdrage daarmee uit op € 799.000 in 2026. De GR Sociaal heeft haar vorig jaar doorontwikkelde wijze rondom de aangescherpte doelstellingen voortgezet. De inhoudelijke opgaven zijn hetzelfde als in de begroting 2025, met uitzondering van ‘Dienstverlening’ dat financieel gezien onder Bedrijfsvoering valt: 1. Bestaanszekerheid Versterken 2. Ontwikkelen naar Werk 3. Zorgen voor Ondersteuning 4. Bedrijfsvoering Binnen de opgave Bestaanszekerheid zien we dat de GR Sociaal meer inzet op preventie en vroegtijdige signalering van financiële problemen om zwaardere ondersteuning voor inwoners te voorkomen.

Specifiek richt de GR Sociaal zich op het meer proactief handelen bij veranderingen met impact op financiën, zoals bij levensgebeurtenissen als het overlijden van een partner of een scheiding. Dit kan door bijvoorbeeld de beschikbare gegevens van inwoners te benutten om hen te wijzen op hun rechten binnen het minimabeleid en de mogelijkheden voor ondersteuning door partners van de SDD. Overigens blijft een belangrijk deel van deze opgave het stimuleren van eigen kracht en eigen regie bij inwoners om hun financiële situatie te verbeteren en stabiel te houden. In de opgave Ontwikkelen naar Werk richt de GR Sociaal zich op ondersteuning bij reintegratie en het vinden van passend werk. We zien hier dat de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt de samenstelling van het bijstandsbestand heeft veranderd. Inwoners met relatief goede baankansen hebben al dan niet met hulp werk gevonden. Het bijstandsbestand bestaat hierdoor met name uit inwoners die meer en langer

ondersteuning nodig hebben. De GR Sociaal heeft daarom een nieuw re-integratie proces ingevoerd, waarbij onderscheid wordt gemaakt naar (dienstverlenings)profielen. Inwoners die gemotiveerd zijn of kunnen worden om (parttime) aan de slag te gaan worden aangemeld bij het centrale Werk Ontwikkel Punt (WOP). Het WOP brengt expertise op het gebied van arbeidsonderzoek, aanleren van werknemersvaardigheden, arbeidsgerichte vaktrainingen en een vorm van coaching bij elkaar. Voor inwoners die mogelijk op termijn betaald werk kunnen doen heeft OnW in elke gemeente lokale samenwerkingsafspraken gemaakt. De opgave Zorgen voor Ondersteuning is erop gericht om passende ondersteuning te bieden om zelfredzaamheid en participatie te vergroten. Hier zien we dat de GR Sociaal de reeds vorig jaar ingezette ontwikkelingen rondom ‘Wmo naar de voorkant’ en herstelde gerichte ondersteuning wil voorzetten. Zienswijze begroting 2026 en voorjaarsbrief 2025 U wordt voorgesteld een zienswijze in te dienen waarin specifiek aandacht wordt gevraagd voor: 1. Maatregelen en ombuigingen 2. Gemeentelijk gerichte informatie 3. Resultaatbestemming 2024 4. Financiële verordening De eerste bestuursrapportage is twee jaar geleden vervangen door een Voorjaarsbrief. Deze biedt inzicht in de voortgang van het huidige begrotingsjaar 2025.

In eerdere zienswijzen reageerden wij positief op de Voorjaarsbrief maar hebben wij meermaals verzocht om in toekomstige Voorjaarsbrieven meer specifieke informatie per gemeente op te nemen. Wij constateren dat dat nog niet is gebeurd maar dat er wel sprake is van een eerste versie van een gemeentelijk dashboard. Dit dashboard behoeft verdere doorontwikkeling, maar wij zien na lang aandringen nu beweging op dit vlak. Hierover hebben wij zoals aangegeven één en ander in de concept zienswijze opgenomen. Jaarstukken 2024 Ten opzichte van de 2e bestuursrapportage 2024 (Najaarsbrief GR Sociaal) bedraagt het jaarresultaat over 2024 voor onze gemeente in totaal € 166.000. De GR Sociaal en de gemeenten verwerken dit in hun respectievelijke begrotingen. Dit deel maakt daarom geen onderdeel uit van het resultaat van de GR Sociaal waarover resultaatsbestemming plaatsvindt. Het andere deel van het resultaat dat wel ter bestemming wordt voorgelegd is € 700.000,- positief. Resultaatbestemming en zienswijze jaarrekening 2024 De GR Sociaal stelt voor om een bedrag van € 700.000,- toe te voegen aan een bestemmingsreserve ter dekking van de kosten voor het onderzoek naar sociale en zakelijke integriteit. Dit onderzoek is ingesteld naar aanleiding van de anonieme e-mail die de gemeenteraden begin december 2024 hebben ontvangen. In de basis zijn wij geen voorstander van de vorming van reserves.

Dit hebben wij meermaals opgenomen in zienswijzen. Zo ook deze keer. De belangrijkste reden hiervoor is dat (grotere) reserves de sturingsmogelijkheden van gemeenten en hun raden beperkt. Echter, een bestemmingsreserve met een vooraf bekend en duidelijk afgebakend doel vormt hierop een uitzondering. Het voorstel voor de vorming van de benoemde reserve sluit hierbij aan. Bovendien is het inhoudelijke doel van deze reserve van zeer groot belang voor het toekomstig functioneren van de GR Sociaal. Daarom is in de zienswijze aangegeven dat onze gemeente zich hierin kan vinden. Financiële- en controleverordening Naast de voorliggende P&C-documenten heeft de GR Sociaal ook de herziene versies van de financiële verordening en de controleverordening voor zienswijze voorgelegd. De wijzigingen in deze documenten zijn grotendeels technisch van aard. Een belangrijke wijziging in de financiële verordening echter, betreft art. 5 lid 4 en 5. In dit artikel stelt de GR Sociaal voor om de Najaarsbrieven ‘in de maand december’ voor definitieve vaststelling aan te bieden aan het Algemeen Bestuur. Voorheen was dit de maand

november. Daarnaast stelt de GR Sociaal in hetzelfde artikel voor, indien de Najaarsbrief leidt tot begrotingswijzigingen, de zienswijzeperiode vast te stellen op 8 weken. Wij zijn hier geen voorstander van en hebben dit in de zienswijze opgenomen.

Algemene toelichting bij het raadsvoorstel over de zienswijzen Inleiding Een belangrijk sturingsinstrument voor de raad is de begroting van een verbonden partij. In onze Nota Verbonden Partijen is opgenomen dat het college de gemeenteraad in de gelegenheid stelt om zienswijzen op begrotingen in te dienen. In april hebben de gemeenschappelijke regelingen Sociaal, DG&J, OZHZ en BOVL hun concept begroting 2026 (incl. voorjaarsbrief 2025 in het geval van de GR Sociaal) en concept jaarstukken 2024 aan ons toegestuurd. Via voorliggend raadsvoorstel leggen wij deze stukken in één keer, met één raadsvoorstel aan u voor, voor zover van toepassing vergezeld van een concept zienswijze. Voor de gemeenschappelijke regeling VRZHZ ligt een apart raadsvoorstel voor. De GR NRIJ stuurt de stukken op een later moment toe. Over de GR GEVUDO heeft reeds besluitvorming plaatsgevonden. Om het raadsvoorstel overzichtelijker te maken, hebben wij de algemene opmerkingen een toelichting per verbonden partij in deze bijlage opgenomen. Algemeen Risicoprofiel Er is veel variatie in financiële en bestuurlijke belangen bij de verbonden partijen. Daardoor kan de wijze en de mate van sturing per verbonden partij verschillen. In dat kader is in de Nota Verbonden Partijen gekozen voor een methodiek waarbij door een risicoanalyse per partij een risicoprofiel wordt bepaald.

Dit risicoprofiel vormt de basis voor het sturingsarrangement dat we inzetten. Hoe groter het risico, des te hoger onze intensiteit van sturing. Hierop zijn wij nader ingegaan in de Nota Verbonden Partijen. Deze nota hebben wij in 2024 herzien en in oktober 2024 met de gemeenteraad besproken. Met deze herziening hebben wij ook de risicoprofielen van de verbonden partijen herzien. Deze zijn daarom in het geval van de GR DG&J en de GR BOVL veranderd. Respectievelijk van hoog naar midden en van laag naar midden. Begrotingen 2026 De ons toegezonden documenten van de GR Sociaal, de GR DG&J en de GR OZHZ geven aanleiding om een zienswijze kenbaar te maken. Dit is niet het geval bij de GR BOVL. De effecten van de begrotingen worden in de gemeentelijke begroting 2026 verwerkt. Het is mogelijk dat er specifiek bij de raad wordt teruggekomen met nadere besluitvorming of informatie, zoals bij geactualiseerde begrotingen. Jaarstukken 2024 De jaarstukken kunnen een voorlopige status hebben, bijvoorbeeld in verband met afrekeningen of herverdelingsvraagstukken die nog spelen. Ook uit de accountantscontrole kunnen nog wijzigingen naar voren komen waardoor de jaarstukken moeten worden aangepast. De vaststelling van de jaarstukken is aan het algemeen bestuur van de GR. Indien er bijzonderheden over de jaarstukken zijn, is dit als extra onderwerp verwerkt in de zienswijzebrief.