Bijlage 1 bij 8.1 Aanvraagformulier Vangnetuitkering BUIG 2023 gew exp

Vangnetuitkering Participatiewet 2023 Gemeente Hendrik-IdoAmbacht1 Versie: uitgebreid verzoek2

Samenvatting van de verklaring van het college A. Samenvatting onderdeel analyse van de oorzaken van het tekort 1. Hogere instroom doelgroep statushouders. 2. De afstand tot de arbeidsmarkt van de bijstandsdoelgroep neemt toe 3. Tekort BUIG als gevolg van gemeentespecifieke bijzonderheden bestandsopbouw 4. Toenemende kosten voor loonkostensubsidie. 5. Organisatieverandering Sociale Dienst Drechtsteden en toenemende personele uitdagingen in de uitvoering, waardoor moeilijker aan de prestaties kan worden voldaan

B. Samenvatting onderdeel getroffen interne en externe maatregelen om het tekort verder te reduceren. 1. 2. 3. 4. 5.

Beperken van de instroom. Bevorderen van uitstroom naar werk. Bevorderen van doorstroom. Verbeteren van handhaving op rechtmatigheid. Gerichte inzet op de doelgroep statushouders (waaronder Uitvoering Wet inburgering 2021 in de Drechtsteden). 6. Verkenning van de mogelijkheid om de gemiddelde prijs van uitkering te verlagen 7. Beheersmaatregelen gemeente specifiek.

C. Samenvatting onderdeel beoogd effect van de genoemde maatregelen Geformuleerde doelstelling Ontwikkelen naar Werk bij de aanvraag Vangnetuitkering 2022: Bij de aanvraag Vangnetuitkering voor 2022 was de doelstelling dat het uitkeringsbestand Hendrik-IdoAmbacht per 31/12/2023 zou dalen: 363 inwoners met een bijstandsuitkering (gebaseerd op een daling van 1,4% van het bestand van 1 januari 2022 – CPB norm gebaseerd op rapportage CEP). Deze doelstelling is nagenoeg gehaald. Het aantal inwoners met een bijstandsuitkering op 31/12/2023 bedroeg: 353 (inclusief IOAW en IOAZ: 364).

1 2

Versie aanvraagformulier d.d. 17 november 2022 Toelichting voor ambtelijke ondersteuning onderaan dit formulier.

1

Doelstelling Ontwikkelen naar Werk voor 2024 en verder op basis van genomen maatregelen: Voor het jaar 2024 is het de ambitie om het uitkeringsbestand van 353 (1 januari 2024) per 31 december 2024 teruggebracht te krijgen op een totaal van 348. Deze daling is gebaseerd op de prognose van het CPB (MEV stijging 2,3%) met daarnaast een eigen ambitie om het bestand te laten dalen met 3,7%. Dit resulteert in een daling van 1,4%.

2

Op welke wijze is de gemeenteraad geïnformeerd door het college? In dit onderdeel wordt het proces op hoofdlijnen beschreven hoe de raad betrokken is vanaf het moment van signalering van het tekort op het BUIG-budget en het daaropvolgend proces van bepalen en treffen van maatregelen, tot aan het moment dat de verklaring van het college voor instemming wordt voorgelegd aan de raad. Ten einde dit zo eenvoudig mogelijk te beschrijven wordt gevraagd aan te kruisen op welke momenten de raad hierbij is betrokken. Dit geschiedt d.m.v. het plaatsen van een X voor het betreffende onderdeel. Daarnaast is er ruimte voor aanvullingen. Omdat het grootste deel van de taken in het kader van Participatiewet voor de gemeente Hendrik-IdoAmbacht wordt uitgevoerd door de gemeenschappelijke regeling GR Sociaal gaan we voorafgaande aan de beantwoording van bovenstaande vraag kort in op verdeling van taken en bevoegdheden tussen gemeente en GR Sociaal, de informatiepositie van het college van B&W en de informatiepositie van het dagelijks bestuur van de GR Sociaal. Rol en informatiepositie college van B&W De collegebevoegdheden in het kader van de Participatiewet en de eerder genoemde aanpalende wetten zijn gedelegeerd aan de GR Sociaal / Sociale Dienst Drechtsteden (SDD).

Formele informatieverstrekking over de voortgang van de uitvoering van de Participatiewet geschiedt via de reguliere begrotings- en viermaandelijkse verantwoordingscyclus van de GR Sociaal en via ambtelijk overleg. Naast deze reguliere cycli, is de relatie tussen de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht en de GR Sociaal in 2023 verder geïntensiveerd. Door deze ontwikkeling heeft de gemeente eerder toegang tot informatie met als doel om samen beter zicht te krijgen op de inspanningen en effecten van werkzaamheden en activiteiten van de GR Sociaal. In oktober 2023 heeft hiertoe een overleg plaatsgevonden op basis van een gemeentespecifieke informatie tussen de GR Sociaal en de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Op dat moment was het, op basis van de voortgangsrapportage over de eerste 8 maanden geprognosticeerde bestandsdaling, niet de verwachting dat het Ambachts tekort, op de BUIG-uitkering van dien aard was, dat de gemeente in aanmerking zou kunnen komen voor de vangnetuitkering. Het feitelijke tekort voor Hendrik-Ido-Ambacht op de BUIG-uitkering voor 2023, werd voor ons pas zichtbaar bij het opmaken van de jaarrekening 2023 door de GR Sociaal in maart 2024. Ambtelijk zijn de Drechtstedengemeenten als geheel (via het regionaal controllersoverleg) op de hoogte gesteld, dat een aantal van hen mogelijk zou voldoen aan de criteria voor het aanvragen de Vangnetuitkering Participatiewet.

Informatie over de ontwikkeling van het aantal bijstandsgerechtigden in de Drechtsteden en in de eigen gemeente is in de periode 2020-2022 door de GR Sociaal maandelijks met het college per mail gedeeld. Vanaf 2022 is dit veranderd met de openstelling van een regionaal datadashboard van de GR Sociaal voor de Drechtstedengemeenten via dataplatform PowerBI.

3

Hiermee is de informatiepositie van het college verder versterkt en kunnen de betreffende gegevens ambtelijk en bestuurlijk kunnen worden geraadpleegd. Voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht specifiek geldt dat er een nauw ambtelijk contact is. Tenslotte heeft in 2023 in de gezamenlijke zoektocht naar vernieuwing en verbetering in het kader van ontwikkelen naar werk, een gesprek plaatsgevonden over toegankelijkheid en begeleid vrijwilligerswerk/ participatieplekken met uitvoerend medewerkers, beleidsmedewerkers en verantwoordelijk wethouders Sociaal Domein Oelfke en Van Die. Rol en informatiepositie Dagelijks Bestuur GR Sociaal Zoals eerder gesteld zijn de collegebevoegdheden gedelegeerd aan de GR Sociaal en belegd bij het Dagelijks Bestuur van de SDD. Dit betreft ook het beleid en de sturing op de resultaten. Het beleid op het gebied van de Participatiewet is geharmoniseerd en daarmee voor alle gemeenten gelijk. In incidentele gevallen (bijvoorbeeld ten aanzien van pilots) wordt gemeente specifiek beleid worden gevoerd. Voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht was dat in het kader van de Participatiewet in 2023 niet het geval. Binnen de SDD is de afgelopen jaren de informatiepositie versterkt, met de ontwikkeling van een online dashboard dat realtime de bestandsontwikkeling weergeeft.

Hierdoor kan goed worden gemonitord hoe het uitkerings-bestand zich qua aantallen en opbouw ontwikkelt en welke factoren daarbij een rol spelen. Dit geldt zowel voor de instroom als de uitstroom. Tot op heden is dit echter nog niet gekoppeld aan realtime financiële monitoring. Door de intensivering van de samenwerking in 2023 heeft gemeente echter sneller toegang tot meer informatie gekregen. Sturing op de in de begroting vastgestelde doelen en de geconstateerde voortgang vond in 2023 en de voorgaande jaren – mede gezien het geharmoniseerde beleid en de onderliggende financiële afspraken – primair plaats op Drechtstedenniveau. Rol en informatiepositie gemeenteraad Op de volgende momenten en op de volgende wijze is de gemeente raad in 2023 geïnformeerd over beleid, uitvoering en sturing van de Participatiewet en meer specifiek over het tekort op de BUIG, de maatregelen en de beoogde effecten daarvan. X

Moment in het proces

X

De kadernota, de begroting.

X

Voorjaars- en najaarsbericht en jaarrekening.

X

Maand-, kwartaal- of halfjaarrapportage. (ook wel genoemd Turap, Marap etc)

X

Beleidsplannen, strategie- of koersdocumenten, plannen van aanpak of evaluaties. Informatie over bestandsontwikkelingen of over de voortgang van maatregelen.

X

Nieuwsbrieven, bijeenkomsten en/of presentaties.

4

A. Analyse van de oorzaken van het tekort Hieronder toont het college de analyse, waaruit volgt wat de oorzaken van het tekort van de gemeente (A1) zijn. Vervolgens wordt de analyse opgenomen van het effect van getroffen maatregelen in voorgaande jaren (A2). Tot slot wordt kort beschreven welke bronnen zijn gebruikt bij de analyse (A3). A1.

Analyse van de oorzaken van het tekort van de gemeente

Omvang van het tekort

Voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht bedraagt het tekort (d.w.z. het verschil tussen inkomsten en uitgaven) voor het jaar 2023 op de BUIG-uitkering € 700.498,--. Het tekort betreft 12,41% van de ontvangen BUIG-uitkering. In onderstaande tabel wordt de historische ontwikkeling van het tekort op een rij gezet. Het tekort voor 2023 is bijna € 100.000,-- meer dan het tekort in 2023. Tabel 1: Historische ontwikkeling BUIG-tekort

Lasten BUIG Baten BUIG Tekort

2021

2022

2023

€ 5.246.165,-€ 4.973.670,-- € 272.495,--

€ 5.515.049,-€ 4.913.290,-- € 601.759,--

€ 6.344.137,-€ 5.643.639,--€

700.498,--

5

Omvang van het bijstandsbestand Hendrik-Ido-Ambacht in relatie tot inwonersaantal

Op 31 december 2023 waren er 364 inwoners[1] met een bijstandsuitkering (incl. 11 inwoners met een IOAW/IOAZ- uitkering). Het aantal IOAW en IOAZ uitkeringen is in de afgelopen jaren nagenoeg constant gebleven (laatste jaar 1 gegroeid). Het uitkeringsbestand betreft 1,13% van de totale bevolking (in 2022 was dit 1,14%). In onderstaande tabel is te zien dat in de periode van 1996 tot 2023 is het aantal inwoners van de gemeente aanzienlijk gestegen van 20.239 naar 32.176 inwoners: dit betreft een groei van 63%. In de periode van 2018 tot en met 2023 betreft dit een groei van bijna 5%. De primaire van de groei van het aantal inwoners is te vinden in de toename van lokaal woningaanbod vanwege de realisatie van nieuwbouwwijk De Volgerlanden, in combinatie met de krapte op de regionale woningmarkt, waardoor inwoners uit andere woonplaatsen naar Hendrik-Ido-Ambacht zijn verhuisd.

Tabel 2: Ontwikkeling van het bijstandsbestand Hendrik-Ido-Ambacht (exclusief IOAW/IOAZ)

[1]

Lichte afwijking in cijfers ten opzichte van de grafiek is mogelijk, doordat de cijfers op verschillende momenten uit het systeem gehaald zijn en aanvragen/beëindigingen met terugwerkende kracht geregistreerd kunnen worden.

6

Overige relevante informatie in relatie tot bijstandsbestand Hendrik-Ido-Ambacht De belangrijkste bijstandscijfers voor 2023

Figuur Jaarkaart Divosa benchmark 2023 voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

7

Oorzaken tekort BUIG-UITKERING 2023 nader bekeken 1. Hoge instroom statushouders

In 2023 zijn 69 statushouders ingestroomd in de bijstand. Het verkrijgen van een verblijfsvergunning is veruit de meest voorkomende instroomreden per uitkeringsaanvraag. Het aandeel statushouders binnen het bijstandsbestand van Hendrik-Ido-Ambacht is daarmee de afgelopen jaren toegenomen. Aangezien het bij Hendrik-Ido-Ambacht gaat om een gemeente met een gering bijstandsvolume, heeft een relatief groot aandeel statushouders dat bijstand ontvangt, direct impact op het totale bijstandsbestand en de kosten die hiermee gemoeid gaan. Dit effect geldt zeker ook voor de langere termijn, omdat een deel van deze doelgroep niet snel uitstroomt en minder kansen heeft om mee te doen aan de maatschappij. Naast de Participatiewet vallen statushouders namelijk onder de Wet inburgering. Het uitvoering geven aan deze wet, specifiek het volgen van één van de daarin opgenomen trajecten, de B1-route, de onderwijsroute of de zelfredzaamheidsroute, vraagt met name in het begin van het traject de prioriteit, waardoor de focus nog niet op het realiseren van uitstroom ligt. Een extra complicerende factor voor deze doelgroep in de afgelopen 1,5 jaar is het tekort aan kinderopvang waardoor inburgeringstrajecten niet zo snel verlopen als kandidaat en wij willen. Een ander probleem bij deze doelgroep is dat er geen vrijwel geen huisartsenzorg beschikbaar is.

Met name in Hendrik-Ido-Ambacht heeft dit tot problemen geleid. Gemeente, Vluchtelingenwerk en de SDD werken nauw samen om deze ontwikkelingen te volgen. Bovendien vraagt de Wet Inburgering 2021 een inburgeringstraject waarbij de focus ligt op de kwaliteit van het inburgeringstraject en niet op zo snel mogelijk (vaak kortdurend) betaald werk vinden. Een hogere instroom leidt normaliter ook tot een hogere uitstroom, maar door het hoge aandeel inburgeraars in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, geldt deze stelregel nu niet. De hoge instroom levert in dit geval dus geen snelle uitstroom op. Omdat het aandeel statushouders groot is, heeft deze gemeente een relatief lagere uitstroom dan landelijk gemiddeld. 2. Landelijk ontwikkelingen in samenstelling klantenbestand bijstandsgerechtigden

Figuur Ontwikkeling bijstand, Wsw en Wajong (Nederland)

8

Bovenstaande figuur geeft aan dat de populatie van de bijstandsgerechtigden sinds 2015 is veranderd. Doelgroepen met een beperking, die in het verleden terecht konden in de Wajong en WSW zijn nu afhankelijk geworden van een bijstandsuitkering als zij niet zelfstandig werk kunnen vinden. De afstand tot werk neemt toe, naarmate ze langer in de bijstand zitten. De complexer wordende samenleving in combinatie met een toenemende groep nieuwkomers, gaat niet leiden tot een afname van het aantal bijstandsgerechtigden. Verder hebben de koopkrachtdaling en energiecrisis ervoor gezorgd dat de perspectieven voor bijstandsgerechtigden verder zijn afgenomen. Om deze bijstandsdoelgroepen richting werk te bewegen, vraagt dit intensieve dienstverlening. 3. Specifieke kenmerken bijstandsbestand Hendrik-Ido-Ambacht

Het bestand van bijstandsgerechtigden kent een groot aandeel uitkeringsgerechtigden met een lang uitkeringsverleden (68% van de bijstandsgerechtigden in Hendrik-Ido-Ambacht is meer dan 2 jaar afhankelijk van een uitkering) en een grote afstand tot de arbeidsmarkt, waarvoor uitstroom naar betaalde of gesubsidieerde arbeid op afzienbare termijn niet aan de orde is). Daarnaast is de participatie onder kwetsbare inwoners, waaronder deze groep, heel hard teruggelopen. Uit de Monitor Sociaal Drechtsteden uit juli 2022 blijkt dat in de coronaperiode de eenzaamheid bij kwetsbare Ambachtse inwoners fors is toegenomen Dit gold ook voor inwoners die langdurig in een uitkeringssituatie zaten. Voor deze doelgroep heeft dit ook gevolgen gehad voor het participeren in de samenleving Verder heeft Hendrik-Ido-Ambacht een iets hoger percentage gehuwde uitkeringsgerechtigden. Dit zorgt voor een hogere prijs van de verstrekte uitkering. 4. Toename kosten Bijzondere Bijstand Zelfstandigen (Bbz) In de kosten voor de uitkeringen BBZ heeft een behoorlijke dynamiek in de kostenontwikkeling plaatsgevonden. In 2022 is een forse groei geweest de kosten voor Bbz. De oorzaak van deze ontwikkeling is toe te schrijven aan de versoepelde Bbz-regeling die bij het aflopen van de andere coronamaatregelen door het Rijk werd ingevoerd en die via de BUIG bekostigd werd.

In 2023 zijn deze kosten aanzien gedaald, naar € 8.958,--. Een en ander wordt in onderstaande tabel weergegeven.

Tabel: Trendmatige groei kosten Bbz Hendrik-Ido-Ambacht

2018 2019 2020 2021 2022 2023

€ 8.542,-€ 22.274,-€ 32.233,-€ 28.860,-€ 105.079,-€ 8.958,--

9

5. Toename kosten loonkostensubsidie

In Hendrik-Ido-Ambacht werkten in 2023, 73 inwoners met loonkostensubsidie. De kosten hiervan bedroegen in 2023, € 429.481,--. Dit is een stijging met € 72.946,-- ten opzicht van 2022. De kosten voor de loonkostensubsidie zijn in 2023 hard gestegen door de verhoging van het wettelijk minimumloon. Daarnaast hebben we te maken met hogere kosten door een wetswijziging rondom de vereenvoudiging van loonkostensubsidie per 1 januari 2022. Met deze wetswijziging blijft de gemeente de loonkostensubsidie doorbetalen aan de werkgever bij ziekte, waardoor de kosten hoger uitvallen dan de jaren daarvoor. In het verleden betaalden gemeenten niet door bij ziekte en moesten de kosten voor doorbetaling van het salaris door de werkgever gedeclareerd worden bij UWV. Ook wordt de loonkostensubsidie sinds 1 januari 2022 automatisch betaald in plaats van via declaratie. Ook dit zorgt voor hogere uitgaven (maar wel minder bureaucratie). Tenslotte geldt dat de Drechtstedengemeenten (waaronder in Hendrik-Ido-Ambacht) al langere tijd ruim bijdragen aan de Banenafspraak Drechtsteden en dus ruimer dan andere gemeenten inzetten op loonkostensubsidie. Hierdoor is het effect van de wetwijziging rondom de loonkostensubsidie relatief groter in de Drechtsteden. Dit financieel effect wordt nog eens versterkt in gemeenten met een gering bijstands-bestand.

Tabel: Trendmatige groei kosten loonkostensubsidie 2021 € 236.242,-2022 € 356.535,-2023 € 429.481,--

A2. Analyse van het effect van getroffen maatregelen in voorgaande jaren In 2023 is de doelstelling om het aantal inwoners met een bijstandsuitkering te laten dalen tot 363, nagenoeg gehaald. Het behaalde aantal bedroeg eind december 2023, 364. Toch zijn de kosten hoger dan verwacht. Dit houdt dus in dat niet alleen het aantal inwoners met een bijstandsuitkering een belangrijke kostenfactor zijn, maar dat andere kosten bepalend zijn. Bij de vorige aanvraag voor de vangnetuitkering constateerden we al dat de gemiddelde prijs per uitkering relatief hoog ligt. Deze kosten worden beïnvloed door: - de gezinssamenstelling (alleenstaand of anders) van de uitkeringsontvanger (niet beïnvloedbaar), - het aantal werkende inwoners met loonkostensubsidie (niet beïnvloedbaar), - inzet Bijzondere Bijstand Zelfstandigen (niet beïnvloedbaar) - het aantal parttime uitgestroomde bijstandsklanten (deels beïnvloedbaar).

10

A3.

Gehanteerde bronnen die bij de analyse (A1) zijn gebruikt.

Voor deze analyse zijn de klantbestanden van de GR Sociaal en het Regionaal Bureau Zelfstandigen geraadpleegd. Om te vergelijken met andere gemeenten gebruiken we voornamelijk de Divosa benchmark Werk en Inkomen, maar ook de maandelijkse BUIG-vergelijking met grote gemeenten (opgesteld door de gemeente Enschede is voor ons een bron). Voor het bepalen van de doelstellingen raadplegen is het CPB een bron.

11

B. Getroffen interne en externe maatregelen om het tekort verder te reduceren In dit onderdeel van de verklaring van het college wordt beschreven welke interne (B1) en externe maatregelen (B2) zijn getroffen om een bijdrage te leveren aan de verdere tekortreductie. Bij B2 wordt aan de hand van drie vragen beschreven hoe de consultatie van de externe partij of externe bron heeft geleid tot de getroffen externe maatregelen. Bij zowel B1 als B2 wordt onderscheid gemaakt of de maatregel al dan niet wordt voortgezet of nieuw is. B1.

Beschrijving getroffen interne maatregelen

Beheersmaatregelen 2021-2023 Drechtstedenbreed Zoals eerder aangegeven zijn de collegebevoegdheden van de Drechtstedengemeenten gedelegeerd aan de GR Sociaal en voert het Dagelijks Bestuur van de SDD een geharmoniseerd beleid, waar het ontwikkelen naar werk betreft. De belangrijkste beleidskeuze binnen dit beleid lag in de jaren 2021-2023 bij de participatiedoelstelling van de Participatiewet. Bij de ontwikkeling van de Brede Visie Sociaal Domein is erkend dat de focus binnen de Drechtsteden moet worden verlegd van directe plaatsing van bijstandsklanten op de arbeidsmarkt naar het ontwikkelen van arbeidsmarktwaarde. Na afbouw van de coronamaatregelen in het voorjaar van 2022 werd duidelijk dat de economie zich snel ler dan verwacht herstelde. Deze ontwikkeling heeft geleid tot een grote krapte op de arbeidsmarkt, die nog steeds aanhoudt. Dit heeft op haar beurt een aanzienlijke weerslag op de samenstelling van het bijstandsbestand. De instroom van nieuwe uitkeringsgerechtigden met werkervaring stagneerde, waardoor het bestand steeds meer werd gekenmerkt door een grote afstand tot de arbeidsmarkt, een toename van inwoners in de hogere leeftijdscategorie, een groter aandeel van inwoners met een niet-westerse achtergrond en een oplopende verblijfsduur in de uitkering.

Op dit moment bevindt ruim 70% van de bijstandsgerechtigden van de Drechtsteden zich al langer dan twee jaar in het bestand, waarvan bijna 50% langer dan vijf jaar en 25% langer dan tien jaar. Dit is iets hoger dan in Hendrik-Ido-Ambacht. Daarbij zien we ook dat de diverse maatschappelijke ontwikkelingen (waaronder de inflatie) leiden tot meer onrust, instabiliteit en stress bij de klanten, waardoor een focus op werk uit een beter perspectief moeilijker is. Opvallend hierbij was ook dat vooral in het 2022 een relatief grote instroom ontstond van jongeren met meervoudige problematiek, die veroorzaakt was tijdens de coronaperiode. Door deze ontwikkeling bleek dat de inzet op ontwikkeling naar werk in intensiteit en trajectduur toenam. Uit een inventariserend onderzoek, gestart in 2022, is gebleken dat het grootste deel van de doelgroep laag op de participatieladder (treden 1, 2 en 3) staat en dat met name gezondheidsproblematiek (lichamelijk en mentaal) bij het overgrote deel van de inwoners het perspectief op ontwikkeling beperkt. Omdat de groep die een grote afstand heeft tot de arbeidsmarkt binnen de bijstandspopulatie steeds groter wordt en de vraagstukken waarmee bijstandsgerechtigden te maken krijgen, steeds complexer 12

worden, is het van belang om de huidige methodieken en het huidige instrumentarium meer en meer op deze doelgroep aan te passen. Het gaat, buiten de groeiende groep statushouders, Drechtstedenbreed om een grote groep van ca. 5.000 klanten met lichamelijke en/of psychische klachten. De instroom in de bijstand bestaat ook voor 24% uit inwoners die uitgevallen zijn uit werk of via het UWV afhankelijk zijn geraakt van een bijstandsuitkering. De oorzaak hiervan is in veel gevallen gelegen in gezondheidsproblematiek en veel inwoners hebben al een langdurig traject achter de rug hebben (arbeidsongeschiktheidsstelsel). Om de mogelijkheden van de groep met zwaardere problematiek nader in kaart te brengen is in 2022 gestart met het uitvoeren van verdiepende analyses van het zittende bestand. Deze analyses zijn gericht op een aantal specifieke doelgroepen: • • • •

een analyse van de doelgroep met lichamelijke klachten door een extern bureau; een scan naar het gebruik van voorliggende voorzieningen; een uitgebreide nadere analyse van de doelgroep van het jongerenteam; een gefaseerde analyse van de doelgroep statushouders, vallend onder de Wet inburgering 2013.

Om deze ontwikkelingen het hoofd te kunnen bieden, is bij de Sociale Dienst Drechtsteden in 2023 gestart met een veranderingsproces, waarbij naast het inspelen op de veranderende samenstelling van het uitkeringsbestand, ook werd voorgesorteerd op de landelijke voornemen tot wetswijziging volgens de sporen van Participatiewet in Balans en Handhaving Sociale Zekerheid. Op het vlak van ontwikkelen naar werk werd de focus daarbij vooral gericht op de doelgroepen inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, jongeren en statushouders. Op uitvoerend vlak heeft de Sociale Dienst Drechtsteden de organisatiestructuur aangepast waarbij de focus verlegd is naar grotere gerichtheid op de deelnemende lokale gemeenten en de doelgroepen jongeren en statushouders. Verder is gewerkt aan de verdere organisatorische inbedding van het sociaal ontwikkelingsbedrijf Drechtwerk binnen de GR Sociaal. Sinds 1 januari 2023 maakt Drechtwerk al juridisch onderdeel uit van de GR Sociaal. Op beleidsmatig vlak zijn in de loop van 2023 een groot aantal initiatieven genomen om het bestaande instrumentarium op basis van de Participatiewet verder aan te passen aan de veranderende behoeften van de inwoners. Binnen het bovengeschetste veranderingsproces gaan wij vervolgens in op de getroffen maatregelen ten behoeve van: 1. Het beperken van de instroom 13

2. 3. 4. 5.

Het bevorderen van de uitstroom naar werk Het bevorderen van doorstroom Verbeteren van handhaving op rechtmatigheid Gerichte inzet op statushouders (waaronder uitvoering Wet Inburgering 2021 in de Drechtsteden) 6. Deelname aan landelijke netwerken en leergroepen 7. Verkenning van het verlagen van de gemiddelde prijs van de uitkeringen 8. Specifieke lokale initiatieven binnen Hendrik-Ido-Ambacht Ad1. Het beperken van de instroom Door de Sociale Dienst Drechtsteden zijn in de periode 2021 - eind mei 2023 de volgende regionale maatregelen genomen ten behoeve van het beperken van de instroom: • Voorafgaand aan deze periode hebben we geconstateerd dat gewerkt moet worden aan de arbeidsmarktwaarde van bijstandsklanten. Directe plaatsing naar werk is moeilijker door de uitdagendere doelgroep. Hiertoe is binnen het leerontwikkelbedrijf Perspct een Werkfit-aanpak ontwikkeld die inwoners direct vanaf de poort ondersteunt bij het behouden en verder ontwikkelen van arbeidsmarktwaarde. Perspct is later geïntegreerd met de ontwikkelafdeling Start en Groei van Drechtwerk om te komen tot nieuwe werkfitprogramma’s gericht op specifieke doelgroepen. Zo is in 2023 gestart met de ontwikkellijnen. Een daarvan is het ontwikkelpad Kinderopvang. • Met sociale partners in de arbeidsmarktregio hebben we gedurende de coronaperiode het mobiliteitsplatform Kickstart opgericht.

Na afloop van deze periode zijn we gestart om Kickstart in te bedden in het Regionaal Werkcentrum Drechtsteden. • Samen met de partners in de arbeidsmarktregio Drechtsteden hebben we gewerkt aan het realiseren van het Regionaal Werkcentrum Drechtsteden. In 2023 zijn we gestart met pilots en het maken van samenwerkingsafspraken. • We schakelen in nauw verband met werkgevers die kandidaten uit de doelgroep loonkostensubsidie aan het werk hebben. Zo kan uitval worden voorkomen dat de kwetsbare doelgroep werkenden te maken zou krijgen met ontslag en indien nodig kan worden herplaatst. Voor deze doelgroep is heeft het werkgeversservicepunt Baanbrekend een doorplaatsingsunit ingericht. En is er binnen de Drechtsteden een detacheringsfaciliteit ingericht. • Daarnaast hebben we ook nauw contact met werkgevers als het gaat over medewerkers met schulden. Wij vergroten de kennis rondom schulden bij werkgevers en werkgevers weten ook dat zij terecht kunnen in geval van signalen. Schulden zijn een belangrijke reden van uitval. • Binnen de Drechtsteden hebben als een van de eerste regio's ingezet op de doelgroep zelfstandigen. De rol van het Ondernemersloket was gericht op het benaderen van zelfstandigen die door de crisis wellicht hulp nodig hadden.

• We werken samen met de gemeente Dordrecht aan langjarige programma’s in kwetsbare gebieden zodat onder andere intergenerationele problematiek kan worden doorbroken. Vanaf 2024 gaat ook de gemeente Zwijndrecht aan de slag met een programma Veerkrachtige wijken. • We boden en bieden nazorg bij klanten die via de uitvoerende afdelingen uitstromen naar werk. Dit leidde in de afgelopen jaren tot een flinke beperking van de her-instroom. 14

•

Daarnaast werken we verder aan reguliere taken zoals samenwerking met het UWV (max WW, reintegratie specifieke doelgroepen), doorbetalen van lonen via Baanbrekend detacheren, samenwerken in jongerennetwerken, multidisciplinair samenwerken voor dak- en thuislozen en maatschappelijke zorg, een poortproces gericht op het ontwikkelen naar werk, goede voorlichting, toetsing en directe hulp waar nodig alsmede een specifieke jongerenaanpak. Ook deze taken zorgden ervoor dat de instroom in de bijstand beperkt is gebleven.

Kanttekeningen De afgelopen jaren vertoonde het bestand een lichte daling. Met de verdere daling van de instroom valt echter op dat de instroom, die zich in de loop van 2022 en 2023 heeft gemeld, juist kampt met een relatief grotere problematiek en een toegenomen afstand tot de arbeidsmarkt. Daarnaast bestaat de instroom, als gevolg van de oplopende huisvestingstaakstelling, in toenemende mate uit statushouders. Om deze doelgroep een meerjarig inburgeringstraject, en vanaf 2022 onder de nieuwe Wet inburgering 2021, moeten volgen, zijn statushouders niet in staat om op korte termijn uit te stromen. Ad2. Het bevorderen van uitstroom naar werk Door de Sociale Dienst Drechtsteden zijn in de periode 2021 - eind mei 2023 de volgende regionale maatregelen genomen ten behoeve het bevorderen van de uitstroom: • • •

•

•

We richten de arbeidstoeleiding op kansrijke sectoren en maatschappelijk verantwoorde ondernemingen. Op basis van uitgebreide arbeidsmarktanalyses zetten we in op de volgende kansrijke beroepssectoren: Zorg, Logistiek, Retail, Vervoer, Bouw, Afvalverwerkende Industrie en het Groen. We hebben ingezet op de arbeidsmarktwaardeontwikkeling van inwoners en te investeren in intensieve begeleiding na bemiddeling. Binnen het leerontwikkelbedrijf Perspct werden in verschillende leerlijnen inwoners ontwikkeld en begeleid naar betaald werk, middels een integraal en methodisch dienstverleningsconcept gericht op de mogelijkheden van de inwoner en relatie tot de beschikbare kansen op de arbeidsmarkt.. Deze capaciteit is dankzij de programma's Perspectief op Werk en de Regiodeal vergroot. Op dit moment wordt er gewerkt aan nieuwe ontwikkelpaden. We zetten relatief veel loonkostenssubsidie ingezet. Deze Drechtstedelijke inzet op de loonkostensubsidie maakt dat de Drechtsteden landelijk koploper waren en dat dit voor de komende jaren een financieel voordeel zal opleveren, omdat de financieringsgrondslag met ingang van 2022 ten gunste de Drechtsteden is veranderd (op basis van realisatie in plaats van op basis van objectief). In 2021 zijn we met een meerjarige pilot gestart bij twee ontwikkelbedrijven (Stroomlijn en Opnieuw & Co).

De pilot is bedoeld voor extra inzet op extra ondersteuning (coaching en buddy’s) voor kandidaten die het zonder ondersteuning niet zelfstandig redden op de arbeidsmarkt. Van deze specifieke groep is gebleken dat de gebruikte leerlijnen wel helpen bij de ontwikkeling van de kandidaat, maar dat de stap naar regulier werk nog steeds te groot is. De inzet van de extra ondersteuning richt zich op een breder aandachtsveld dan alleen de werknemersvaardigheden. Momenteel wordt ook gewerkt aan een leerlijn zorg en een ontwikkelpad kinderopvang. In Dordrecht en Sliedrecht wordt 15

• •

• •

•

•

bovendien ook gewerkt aan een leerlijn in de energietransitie. Daar plukken alle Drechtsteden vruchten van. Voor de groep parttime uitgestroomde bijstandsgerechtigden hebben we een project ingezet met als doel deze groep fulltime te laten uitstromen. Daarnaast hebben we in 2023 ook extra geïnvesteerd in de opzet van een pilot om parttime werk als doorstroommogelijkheid naar volledige uitstroom. De opzet van deze pilot is gericht op inkomensvrijlating (van een deel van de inkomsten) en toepassing van een bufferbudget in het kader van de aanstaande wetswijziging van de Participatiewet (Participatiewet in Balans), waarmee negatieve fluctuaties in het maandelijkse totaalinkomen worden voorkomen. Door de vertraging van het beoogde wetsvoorstel zijn we nog niet gestart met de daadwerkelijk uitvoering van de pilot. Om de kansen voor alleenstaande ouders te vergroten hebben we vanuit de Opgave Ontwikkelen naar Werk een groepsgerichte aanpak voor alleenstaande ouders opgericht. In het kader van professionalisering van de ondersteuning bij beschut werk en andere doelgroepen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt richten hebben we een team ontwikkelcoaches bij Drechtwerk opgericht.

Naast een functiegerichte begeleiding op werknemersvaardigheden staan wij hierbij een meer integrale benadering voor waarbij een team van ontwikkelcoaches zich richt op bijsturing op leefgebieden/leefstijlen. Denk hierbij aan leefstijlcoach, voedingscoach, beweging tijdens het werk en dergelijke. Hierbij wordt ook aangesloten op de sensitieve dienstverlening. Tot slot wordt hierbij meer geïnvesteerd in het aanbieden van opleidingen op het vlak van taal, rekenen, digitale vaardigheden, specifieke werknemersvaardigheden en budgetbeheer. Om de uitstroom naar werkgevers eenvoudiger te maken hebben we in 2023 de tariefstelling voor werkbegeleiding gestandaardiseerd. Dit ter vervanging van de voorgaande systematiek waarbij de tariefstelling was gekoppeld aan de loonwaardemeting. Met de standaardisatie is het op voorhand voor werkgevers duidelijker welke vergoeding zij krijgen en is de administratieve belasting hierbij aanzienlijk gereduceerd. Deze maatregel geldt als een eerste stap in het doorontwikkelen van de instrumenten van werkbegeleiding en jobcoaching in de richting van de veranderde behoeften van de inwoners binnen het bijstandsbestand. Deze inzet sluit aan bij het streven om werkbegeleiding een meer op ontwikkeling gericht karakter te geven waarbij de werknemers begeleid worden door ontwikkelingscoaches.

In de loop van 2023 zijn we een pilot gestart voor een bredere toepassing van het instrument loonkostensubsidie voor niet-geïndiceerde uitkeringsgerechtigden.

Kanttekeningen Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt en de inspanningen uitstroom naar betaalde arbeid te bevorderen, valt op dat gedurende 2022 de uitstroom een daling vertoont. Als wordt gekeken naar de doelgroep die uitgestroomd is in 2022 en 2023 valt op dat betrokkenen allemaal relatief lang een uitkering ontvingen, namelijk gemiddeld 29 maanden. Dit zegt iets over de intensievere dienstverlening die – met het zwaarder worden van het bestand – nodig is om inwoners te activeren en te ontwikkelen naar werk. Daarbij valt ook op dat de toegenomen onrust rond de energie- en koopkrachtontwikkelingen leidt tot meer instabiliteit en stress bij de klanten. Daarnaast is er door corona en de toeslagenaffaire ook sprake

16

van een toegenomen wantrouwen in de richting van de overheid. Deze verzwaring van de problematiek heeft zowel gevolgen voor de inwoners, als de inzet vanuit de dienstverlening. Werkgevers in de Drechtsteden worden zich steeds meer bewust worden van de sociale impact die zij kunnen maken door bijvoorbeeld inwoners met een bijstandsuitkering een kans te bieden in hun bedrijf. Dit was al zichtbaar doordat in deze regio zoveel inwoners met loonkostensubsidie bij reguliere werkgevers aan de slag zijn, maar dit besef verspreidt zich inmiddels verder. Werkgeversservicepunt Baanbrekend Drechtsteden stimuleert deze beweging door de jaarlijkse uitreiking van de Social Impact Award. Ad3. Bevorderen van doorstroom

In de afgelopen periode is ten behoeve doorstroom door de Sociale Dienst Drechtsteden bij de maatregelen ingezet op twee sporen: -

Bestaanszekerheid bevorderen Ontwikkelen naar werk.

Door bestaanszekerheid te vergroten verwachten we dat stress gereduceerd wordt en perspectief vergroot. Om die reden werken we aan het ontwikkeling van de bestaanszekerheidschecks waarbij niet alleen de gemeentelijke financiële tegemoetkomingen worden gecheckt maar ook van andere partij-en zoals toeslagen bij de belastingdienst. In 2024 wordt dit verder doorontwikkeld. Daarnaast werken we in het ‘Samenwerkplein’ aan het betrekken van nieuwe partners zoals de Belastingdienst, SVB etc. Dit wordt doorontwikkeld in 2024. Bovendien worden alle medewerkers van de GR Sociaal getraind in motiverende gespreksvoering en stress-sensitief werken. Bij ontwikkelen naar werk gaat het om meebewegen met de veranderende behoeften onder invloed van de krapper wordende arbeidsmarkt. De maatschappelijke participatie is door de diverse crises fors afgenomen. Dit openbaarde zich vooral bij de meest kwetsbare doelgroepen, die daardoor meer geïsoleerd raakten binnen de samenleving. Om de maatschappelijke participatie beter aan te laten sluiten bij de lokale situatie hebben we de verantwoordelijkheid voor maatschappelijke participatieplekken in 2022 overgedragen van de regio naar de individuele gemeenten.

Gezien de zware problematiek van een deel van de bijstandsgerechtigden lijkt er vanuit de Participatiewet meer aandacht nodig voor ondersteuning, die niet direct gericht is op uitstroom naar regulier betaald werk. In de Drechtsteden gaan wij er daarbij van uit dat iedereen kan werken. Onder werk verstaan wij in dit geval ook mantelzorg, vrijwilligerswerk, participatieplekken of andere vormen van onbetaald werk met grote maatschappelijke waarde. De inzet van deze vormen van werk voorziet in het bieden van een stabiele situatie voor de inwoner van waaruit nadere ontwikkelingsmogelijkheden en uitbreiding van het persoonlijke netwerk en de sociale en fysieke weerbaarheid kunnen worden geboden. In dit kader is in de loop van 2023 hebben we de Ik Doe Mee-premie geïntroduceerd als eenduidig instrument van waardering bij inzet op vrijwilligerswerk en participatieplekken. Vanaf medio 2022 hebben we extra inzet gepleegd op de begeleiding van statushouders, die vallen onder de Wet Inburgering 2013. Ook de uitvoering van de Wet inburgering 2021 is medio 2022 in de 17

praktijk van start gegaan. Met de toegenomen bevoegdheden van gemeenten in de nieuwe wetgeving en de toename van het volume van de totale aantal statushouders is bij de aanpassing van de organisatiestructuur voor deze doelgroep een aparte afdeling ingericht, waarbij ook gestart is met de ontwikkeling van participatietrajecten naast de inburgeringstrajecten. Voor inwoners die zich ontwikkelen naar werk is, wordt sinds 2020 gewerkt aan diagnostiek in het arbeidsonderzoekscentrum (AOC). Met de start van de uitvoering van de Wet inburgering 2021 voert het AOC ook de uitgebreide leerbaarheidstoets uit voor de doelgroep statushouders. Deze diagnostische methodiek levert de inwoner veel inzicht over zichzelf op waarna gewerkt kan worden aan een passend plan van aanpak met een realistisch en duurzaam arbeidsmarktperspectief. Inmiddels worden zowel de aandacht voor stress-sensitieve dienstverlening als de ontwikkelaanpak van de SDD als landelijk voorbeeld beschouwd. Onder de doelgroep van ontwikkelen naar werk zijn we in 2022 ook een onderzoek gestart naar mogelijke onderbenutting van voorliggende voorzieningen. Dit zorgt voor beperking van de uitkeringslasten wanneer blijkt dat klanten recht hebben op andere voorziening. De ingezette organisatieverandering heeft in september 2023 geleid tot verschuivingen in de organisatie van de Sociale Dienst Drechtsteden.

Inmiddels is het stof rondom de organisatieverandering gedaald en zijn vacatures grotendeels ingevuld. Dit maakt het mogelijk om verder te ontwikkelen. Ad4. Verbeteren handhaving op rechtmatigheid

In 2022 en 2023 zijn geen aanvullende handhavingsmaatregelen genomen om de uitstroom naar werk te bevorderen. Dit was een gevolg van de, vooruitlopend op de nieuwe koers van de Participatiewet, wijziging in het karakter van de aanpak, waarbij handhaving in de afgelopen jaren geleidelijk is veranderd van streng naar meer zorgzaam en gericht op het realiseren van publieke waarde. De handhaving heeft hiermee een meer preventief gericht karakter gekregen. Mede door deze omslag is de uitstroom door handhaving dan ook lager dan in voorgaande perioden. Ad5. Gerichte inzet op statushouders

De doelgroep statushouders kent een relatief kortere afstand tot de arbeidsmarkt binnen het totaal van het bijstandsbestand, maar kent wel een deels andere problematiek (taalachterstanden, Nederlandse normen, waarden en gebruiken), waardoor een meer specifieke aanpak is vereist. Binnen de Drechtsteden zijn de individuele gemeenten verantwoordelijk voor de inburgering van statushouders. De GR Sociaal voert namens de gemeenten de regie over het inburgeringsproces. Om deze taak goed te kunnen uitvoeren, werken gemeenten en de GR Sociaal nauw samen. Binnen de organisatiestructuur van de GR Sociaal is hiervoor dan ook een aparte afdeling Inburgering gevormd. Ondanks de invoering van de Wet inburgering 2021 per 1 januari 2022 blijkt dat statushouders onder het regime van de nieuwe wet feitelijk pas vanaf de zomer 2022 zijn ingestroomd. De bijbehorende inburge18

ringstrajecten zijn daarbij pas vanaf september 2022 van start gegaan. De instroom gedurende het jaar 2022 bestaat hierdoor nog voor een deel uit statushouders, vallend onder de Wet inburgering 2013 en daarmee qua uitvoering onder Impuls statushouders. Dit heeft de uitvoering gecompliceerd. Doorlopende maatregelen van voorgaande jaren: • In de afgelopen periode is de focus bij de inzet op statushouders meer verschoven naar individuele begeleiding. Hierdoor zijn de nadelige gevolgen voor de statushouders zoveel mogelijk beperkt. •

Met de invoering van de nieuwe Wet Inburgering 2021 met ingang van 1 januari 2022 is de prioriteit bij de aanpak van de doelgroep statushouders vooral gericht op het vinden van aansluiting op het reguliere (beroeps)onderwijs.

•

Op basis van de leerbaarheid en het competentieniveau, die uitvoerig worden gediagnostiseerd binnen het AOC, zijn verschillende inburgeringstrajecten ingezet. De toeleiding naar participatie en werk is daarbij zoveel mogelijk ondersteunend te zijn aan de inburgeringstrajecten.

•

Er zijn samenwerkingsafspraken gemaakt over de maatschappelijke begeleiding (in opdracht van gemeenten) over de samenwerking met sociale teams en over de regievoering op inburgering (GR Sociaal),

•

Om de aansluiting op het werkgeversnetwerk te realiseren is voor de inzet van statushouders een regionaal verbinder aangesteld. De regionale verbinder vervult een spilfunctie in de regio en richt zich op activiteiten als: o o

o o

o o

•

inzicht krijgen in de verschillende doelgroepen/nationaliteiten onder statushouders en de maatwerkaanpak die dit vraagt in relatie tot bestaande of nog te ontwikkelen instrumenten; aansluiting maken op het huidige aanbod aan leerwerktrajecten en de inzet op verbetering van het aanbod voor specifieke doelgroepen, dit is een belangrijk aspect van participatie en arbeidsmarktintegratie; inzet van jobcoaching voor statushouders die dat nodig hebben; aansluiting met werkgevers maken, om betere kansen te creëren op de arbeidsmarkt, o.a. via het ontwikkelen van duale trajecten. Voor statushouders ligt de focus op skills, vaardigheden en omgangsvormen, minder op diploma's; dit ook ontwikkelt voor de inburgeraars zonder uitkering (gezinsmigranten); dit op termijn koppelt aan het Regionaal Werkcentrum (zie ook paragraaf 4.4 Onbenut arbeidspotentieel).

De bemiddeling van statushouders vanuit zowel Baanbrekend Drechtsteden (BBD) als het D-team van Randstad voor de doelgroep is uitgebreid en ondergebracht bij de afdeling Inburgering van de Sociale Dienst Drechtsteden

19

•

Voor statushouders is gestart met een aantal nieuwe methodieken: o Gerichte aanpak van genaturaliseerden; o Start van een Werkfitprogramma bij Drechtwerk, waarin aandacht is voor een praktijkoriëntatie van mogelijke beroepen, werknemersvaardigheden en de sociale omgangsvormen op de werkvloer; o Ontwikkeling opleidingsmogelijkheden in aansluiting op het Werkfitprogramma.

•

Tot slot wordt aansluiting gerealiseerd bij de inzet op eerder beschreven pilotprojecten als Part-time werk en Verbreding inzet loonkostensubsidie.

Nieuwe maatregelen in 2023: • Vanwege de toegenomen bevoegdheden van gemeenten in het kader van de nieuwe wetgeving rondom inburgering en de toename van het aantal statushouders is bij de aanpassing van de organisatiestructuur voor Inburgering een aparte afdeling ingericht, waarbij gestart is met de ontwikkeling van participatieplekken naast de inburgeringstrajecten • Voor participatie en toeleiding naar werk voor statushouders is vanaf 2023 gewerkt aan de vormgeving volgens het landelijke Plan van aanpak Statushouders aan het Werk. Gemeenten zijn daarbij afhankelijk van de bereidheid van werkgevers om hieraan mee te werken. Werkgevers hebben niet altijd de tijd, capaciteit en financiën om mee te werken. Ad 6 Deelname aan landelijke netwerken en leergroepen Wij nemen actief deel aan landelijke netwerken en leergroepen zoals VNG, Cedris, Divosa en andere gelegenheidscoalities om van elkaar te leren. Ad 7. Verkenning van de mogelijkheden om de gemiddelde prijs van de uitkering te verlagen. Onder andere uit de analyse en de benchmark Werk en Inkomen blijkt dat de gemiddelde prijs van de uitkering in de Drechtsteden relatief hoog ligt. De oorzaak hiervan is te vinden aan beperkt beïnvloedbare factoren (loonkostensubsidie, BBZ, gezinssamenstelling en aandeel parttime uitgestroomden).

Gezien de hoge invloed van de prijs op het tekort van de gemeente, vraagt dit om nader onderzoek naar de mogelijkheden om dit toch te beïnvloeden. Ad 8. Beheersmaatregelen 2021-2023 gemeentespecifiek In Hendrik-Ido-Ambacht wordt door gemeente, SDD (consulent Werk en Inkomen en consulent Inburgering), Sociaal Team, Financieel Hulphuis en Vluchtelingenwerk Nederland nauw samengewerkt. Alle disciplines hebben onderdak in het gemeentehuis, waardoor de lijnen kort zijn. Voor wat betreft gemeentespecifieke beheersmaatregelen ten behoeve van alle aspecten in het kader van Ontwikkelen naar Werk heeft de gemeente het volgende gedaan: Doorlopende maatregelen uit voorgaande jaren: • Het in stand houden van 13 lokale participatieplekken

20

• •

• • • • •

Het in samenspraak met de hulp- en ondersteuningsorganisaties stichting jeugdteams en stichting Sociale Basis en Sociale Dienst Drechtsteden opzetten van Sophia Sociaal Team 0 - 100 Het inzetten van het vroegsignaleringsnetwerk Ambachts Verbond, de financieel ondersteuner van het Financieel Hulphuis en Ambachtse Bond en de laagdrempelige inloopvoorziening Huiskamers van de Wijk in het kader van het lokaal preventieplan Sociaal Domein Het koppelen van een integraal consulent Sociaal Domein aan het Sociaal Team voor integrale hulpen ondersteuningsvraagstukken Het inzetten van klantcontact van de Sociale Dienst Drechtsteden in een van de Huiskamers van de Wijk voor vragen rondom werk en inkomen Het faciliteren van consulenten van de Sociale Dienst Drechtsteden in het gemeentehuis voor laagdrempelige contacten met cliënten in het kader van Ontwikkelen naar Werk Het opzetten van een welkomstprogramma voor statushouders ingericht en is er nauw contact over de knelpunten die de nieuwe wetgeving met zich meebrengt.

Het opnemen van de doorontwikkeling van lokale participatieplekken en bijgaande acties in het Actieplan Lokale Economie (2023 – 2026) o Met ondernemers die ervaring en affiniteit hebben met het geschikt maken van werkplekken en participatieplekken voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt, vormen we een klankbordgroep o Het inventariseren van banen en werkplekken die we kunnen koppelen aan inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt o Het aanbieden van meewerkdagen voor werkzoekenden middels stages en werkervaringsplekken o Het bekend maken van de behoefte aan vrijwillige inzet en het inventariseren van vrijwilligers/participatieklussen

Nieuwe maatregelen: • We zetten lokaal een participatiecoach statushouders in vanuit stichting VluchtelingenWerk met ingang van 2024 om de participatie van statushouders te bevorderen. • We trachten private partijen, zoals de Vereniging Ambachtse Ondernemers (VAO) en statushouders bij elkaar te brengen om deze groep aan betaald werk te helpen of de stap hiernaartoe te verkleinen.

21

Ad7 Aanvullende regionale beheersmaatregelen om het tekort in 2024 te reduceren Getroffen maatregelen om het tekort in 2024 te reduceren

Het is een blijvende zoektocht om doorstroom op de participatieladder en uitstroom van het bijstandsbestand te vergroten. Ook het voorkomen van instroom blijft aandacht hebben. In het voorgaande hebben we een aantal maatregelen op een rij gezet, waarvan we effect in 2024 verwachten. Buiten deze maatregelen, treffen we de volgende aanvullende maatregelen: 1. Voortijdig Schoolverlaten Het aantal voortijdig schoolverlaters neemt toe. Hoewel het percentage jongeren (18 – 27 jaar) met een bijstandsuitkering in de Drechtsteden (9,7%) lager ligt dan het landelijke gemiddelde (11,3%) is er de afgelopen jaren sprake van een relatief hoge stijging van de instroom van deze doelgroep. Uit analyse van de doelgroep blijkt dat er duidelijke verzwaring heeft plaatsgevonden in de problematiek van jongeren. In veel situaties gaat de hulpvraag van de jongere dus verder dan alleen een inkomen en/of begeleiding naar werk. De doelgroep is kwetsbaar en kampt vaak met problemen op meerdere leefgebieden, waaronder veel psychische klachten. Om de kansengelijkheid van de jongeren zonder startkwalificatie, jongeren met maximaal een mbo-2 opleiding en jongeren met een gezondheidsbeperking te bevorderen hebben de ministeries van OCW en SZW gezamenlijk het wetsvoorstel 'van School naar duurzaam werk' in voorbereiding.

Het wetsvoorstel verplicht het mbo (Da Vinci College / Yuverta), het Doorstroompunt ZHZ en de Sociale Dienst Drechtsteden tot afspraken te komen, die worden vastgelegd in het regionaal programma Voortijdig Schoolverlaten. 2. Simpel Switchen Het landelijke project 'Simpel Switchen in de Participatieketen' heeft als doel om mensen de stappen op de participatieladder makkelijker te laten zetten. Het gaat om drempels wegnemen om aan het werk te gaan en het mensen makkelijker maken om een stapje terug te doen als het even niet lukt. Zo kan uiteindelijk iedereen mee doen op de plek die op dát moment het beste bij diegene past, of dat nou (vrijwilligers)werk, beschut werk of dagbesteding is. Met of zonder (gedeeltelijke) uitkering. De SDD geeft uitvoering aan verschillende interventies in het kader van Simpel Switchen. Hierbij gaat het om: - Een extra focus op bestaanszekerheidsvraagstukken als een inwoner een stap zet op de participatieladder; - Het bieden van de mogelijkheid voor inwoners om gebruik te maken van verschillende verrekenmethodes bij het parttime werken; - Het verminderen van administratieve processen rondom het (her)aanvragen van een bijstandsuitkering. In de praktijk wordt hierbij vooral gekeken naar de hierbij te onderscheiden overgangen op de participatieladder.

- Het opstarten van een werkgroep rondom dagbesteding en beschut werk als verbinding tussen de opgave Ontwikkelen naar Werk en de opgave Zorgen voor Ondersteuning. 22

-

Pilot Parttime werken vanuit de bijstand Daarnaast zijn we bezig met de voorbereiding van een pilot om het voor inwoners makkelijker en lonender te maken om parttime te werken vanuit de bijstandsuitkering.

3. Bevorderen maatschappelijke participatie en maatschappelijke meerwaarde Buiten parttime werk, gaan we meer focus leggen op maatschappelijke participatie. Daarmee lopen we niet alleen vooruit op de aanstaande wijziging van de Participatiewet (in het wetsvoorstel is momenteel nog een participatieplicht opgenomen), maar vooral omdat participatie voor deze doelgroep cruciaal wordt geacht als een eerste stap richting herstel van perspectief en zelfvertrouwen en het opbouwen van een (nieuw) netwerk. Het benutten en versterken van de structuren en initiatieven op lokaal niveau en de aansluiting hiervan op regionale mogelijkheden is daarbij van groot belang. Om te zorgen dat de eerste stappen naar werk dichtbij de inwoner plaatsvinden, intensiveren we de samenwerking met lokale werkgevers en maatschappelijke organisaties en we benutten de lokale welzijns- en werkgelegenheidsinitiatieven. Ook de aansluiting op de lokale sociale teams vormt hierin een belangrijke factor. In 2024 worden de periodieke overleggen tussen de Sociale Dienst Drechsteden en de individuele gemeenten verder uitgediept op basis van de specifieke doelgroepen binnen het bestand van de betreffende gemeente. 4. Verbreden van de mogelijkheden tot toepassing van loonkostensubsidie (LKS) In 2023 zijn wij gestart met een pilot verbreding toepassing loonkostensubsidie voor een proefperiode van drie jaar.

Voor de doelgroep van 50 personen gaan wij uit van inwoners, die al langer gebruik maken van de bijstand (ongeveer 2 jaar of langer), maar nog niet plaatsbaar zijn vanwege hun instabiele situatie. Door het bieden van een werkplek met LKS bieden wij hen een mogelijkheid om hun positie te stabiliseren door het bieden van regelmaat en een inkomen op WML-niveau. Met de pilot willen wij meer inzicht krijgen op het effect van de inzet van LKS op de doelgroep met een grote afstand tot de arbeidsmarkt als gevolg van complexe sociale en financiële problematiek. De doelstelling van de pilot, naast de realisatie van uitstroom binnen de pilot, is gelegen in het ontwikkelen van richtlijnen voor het toepassen van LKS voor de brede doelgroep binnen de Participatiewet, zonder indicatie voor de Banenafspraak of beschut werk. Naast de pilot voor verbreding van de doelgroep voor de inzet van LKS wordt door de GR Sociaal in de loop van 2024 gestart met de maatschappelijke kosten- batenanalyse voor loonkostensubsidie. Met deze rekentool, die door Cedris en Divosa is ontwikkeld, kan per gemeente worden berekend wat het maatschappelijk kost en oplevert als er extra mensen aan de slag gaan met loonkostensubsidie. 5. Inzet No Risk Polis De no-riskpolis is een regeling voor werkgevers, een werknemer met een ziekte of handicap in dienst nemen.

Hierbij krijgt de werkgever een Ziektewetuitkering voor de werknemer als deze ziek wordt en hoeft de werkgever geen hogere premie te betalen voor de Ziektewet of als de werknemer een WIAuitkering krijgt. Momenteel is deze regeling alleen beschikbaar bij inwoners met een indicatie voor de Banenafspraak en Beschut werk. Al enige tijd wordt gewerkt aan de opzet voor een pilot om de No-risk polis ook in te zetten voor langdurig bijstandsgerechtigden. Dit betreft een landelijke pilot, die 23

geïnitieerd door het Ministerie SZW wordt begeleid door bureau De Beleidsonderzoekers. Doordat er vanuit de werkgevers in de Drechtsteden behoefte was aan een dergelijk instrument heeft de GR Sociaal zich hiervoor aangemeld. Door vertraging in de ontwikkeling van de landelijke pilot gaan we ervan uit dat een daadwerkelijke start pas in de loop van 2024 kan beginnen. 6. Loskoppelen inzet van werkbegeleiding van de individuele loonwaardemeting en uniformering vergoeding aan werkgevers voor werkbegeleiding. In het kader van het Breed offensief heeft het Rijk middelen beschikbaar gesteld om de werkbegeleiding bij beschut werk verder te stimuleren. In dit kader gaan we aan de slag met voorstellen, waarbij ook wordt gekeken naar een bredere inzet dan alleen beschut werk. Deze inzet sluit aan bij het streven om werkbegeleiding, een meer op ontwikkeling gericht karakter te geven, waarbij de werknemers begeleid worden door ontwikkelingscoaches. Ook de inzet op jobcoaching en de harmonisatie met de inzet van jobcoaches van het UWV worden hierin betrokken. 7. Verbreden en intensiveren begeleiding Beschut Werk Beschut werk is een belangrijk instrument voor inwoners met een arbeidsbeperking die veel begeleiding of aanpassingen aan het werk nodig hebben.

Door het beschikbaar stellen van extra middelen vanuit het Rijk wordt het mogelijk om de begeleiding hiervan verder te verbreden en te intensiveren. Naast de inzet op werknemersvaardigheden richten wij ons daarbij op de ontwikkeling van een sociaal netwerk en de versterking van de sociale en fysieke weerbaarheid van de inwoners. Door deze versterking van de persoonlijke ontwikkelmogelijkheden wordt het welbevinden en potentieel van de inwoners versterkt waardoor de kansen op doorstroom naar gedetacheerd werk of bij reguliere werkgevers worden vergroot. 8. Werk als beste zorg Binnen de aanpak Werk als beste zorg is ingezet op de begeleiding van inwoners met een psychische beperking naar werk. Momenteel is het bereik van deze inzet nog beperkt en wordt gezocht naar een passende wijze om deze doelgroep te verbreden en de samenwerking met de GGZ-instellingen te verbeteren. 9. Opzet nieuwe ontwikkelafdeling Drechtwerk Voor inwoners binnen de Participatiewet zonder specifieke indicatie voor beschut werk of de banenafspraak wordt door de GR Sociaal een nieuwe ontwikkelafdeling opgezet door een samenvoeging en herinrichting van de bestaande afdelingen Start en Groei en Perspct.

Dit programma beoogt door het bieden van meer maatwerk en variatie in het werkaanbod om het potentieel van inwoners te stimuleren en door te ontwikkelen in de richting van zo regulier mogelijk werk en reguliere werkgevers. Hierbij is een keuze gemaakt voor een aantal kansrijke sectoren in de regionale arbeidsmarkt, die zich aan het ontwikkelprogramma willen (ver)binden. Deze bedrijven voeren werkzaamheden uit in de werksetting bij Drechtwerk, waarbij het productief vermogen varieert in een productiviteit van 0 tot 100%. In 2024 maken 100 klanten met behoud van uitkering gebruik van het nieuwe ontwikkelprogramma.

24

10. Social Return on Investment Social Return on Investment is het stimuleren van arbeidsparticipatie voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, door in aanbestedingen van leveringen, diensten en werken te eisen dat de winnende aanbieder banen, leerwerkplekken, stageplekken, ervaringsplaatsen of andere maatschappelijke activiteiten biedt aan doelgroepen werkzoekenden. Binnen de Drechtsteden passen we SRoI toe op gemeentelijke én regionale aanbestedingen toegepast. WSP Baanbrekend Drechtsteden adviseert over de invulling van SroI en bewaakt de uitvoering ervan. Het SroI beleid en de invulling in de praktijk wordt momenteel geëvalueerd. Aan de hand van de resultaten van deze evaluatie worden in 2024 nadere beleidswijzigingen voorgesteld. 11. Bundeling organisaties voor werkzoekenden- en werkgeversdienstverlening in regionaal Werkcentrum Drechtsteden In januari 2024 is de Uitvoeringsagenda Arbeidsmarktregio Drechtsteden 2024 vastgesteld. Deze uitvoeringsagenda is gericht op de totstandkoming van een het Werkcentrum Drechtsteden. Per 1 juli 2024 werken de huidige drie organisaties voor werkzoekenden- en werkgeversdienstverlening (Kickstart, het Leerwerkloket en het WerkgeversServicepunt Baanbrekend Drechtsteden) samen binnen het Werkcentrum Drechtsteden.

Op dezelfde datum opent ook de eerste fysieke proeflocatie, minimaal één extra locatie in 1 van de 6 andere gemeenten, kan bestaande locaties van partners informatie verstrekt worden over het Werkcentrum Drechtsteden en is de website van het Werkcentrum Drechtsteden ook online bereikbaar. 12. Inzet Melba We verbeteren het methodisch werken door de inzet van Melba. Dit instrument ondersteunt bij de ontwikkeling naar werk. 13. Inzet instrumentengids Eva We zorgen voor beter inzicht in het instrumentarium ten behoeve van ontwikkelen naar werk door de inzet van instrumentengids Eva. 14. Prominentere plaats voor bestaanszekerheid in de dienstverlening van de Sociale Dienst Drechtsteden Daarnaast zal, conform de Visie sociaal domein Drechtsteden, de komende jaren het versterken van bestaanszekerheid (in de brede zin) een meer prominente plaats krijgen in de dienstverlening van de GR Sociaal, door passende financiële voorlichting, het optimaal benutten van financiële voorzieningen en aandacht voor issues op het gebied van veiligheid, gezondheid en wonen. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten op de maatregelen uit het wetsvoorstel Participatiewet in Balans.

25

Voor 2023 getroffen maatregelen, die zijn voortgezet: Alle benoemde maatregelen in 2023, zijn maatregelen uit voorgaande jaren, die zijn voortgezet. Al zijn we ons bewust dat we van de steeds veranderende dynamiek en omstandigheden en het belang van maatwerk. Ook wordt het voortzetten van de maatregelen beïnvloed door de beschikbaarheid van personeel. Maatregelen die na evaluatie niet meer worden voortgezet: Perspct wordt niet voortgezet. De activiteiten en de geleerde lessen worden ingepast in het Werk en Ontwikkelcentrum Drechtwerk. Maatregelen die nieuw zijn getroffen: • • •

We hebben het Regionaal Werkcentrum ontwikkeld We werken hard aan het beperken van de stress door bestaanszekerheidsproblematiek. Deze stress ligt vaak ten grondslag aan het gebrek aan ontwikkelvermogen van klanten. De Sociale Dienst Drechtsteden neemt deel aan het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Dordt West en het programma Veerkrachtige buurten in Zwijndrecht. Deze programma bieden leerkansen die bijdragen aan de gehele regio.

26

B2.

Beschrijving getroffen externe maatregelen

Elke getroffen maatregel wordt beschreven met de naam van de maatregel, een omschrijving van de maatregel en gevolgd door de antwoorden op elk van de volgende drie vragen t.a.v. die maatregel: a) Wat is (zijn) de externe bron(nen) (partij of ‘schriftelijke’ informatie) voor deze maatregel geweest? b) Welk inzicht bij de gemeente is gekregen door die externe partij of externe ‘schriftelijke’ informatie? c) Welke externe maatregel is getroffen naar aanleiding van de conclusie(s) uit deze consultatie?

Ad a. In 2022 is het externe bureau Competensys ingeschakeld om analyse te maken van de doelgroep uit het uitkeringenbestand met lichamelijke klachten. Het eindrapport hiervan is in juli 2023 gepresenteerd. Ad b. Hieruit is het volgende inzicht gekregen: o