Begroting 2026-2029 versie Raad gew. exp.
Tekst van het document
Begroting 2026-2029
Inhoudsopgave Inleiding
2
Infographic
5
I – Programma’s
6
Programma 1. Sociaal, welzijn en educatie
7
Programma 2. Ruimtelijke ordening, economie en wonen
13
Programma 3. Buitenruimte
19
Programma 4. Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen
25
II - Paragrafen
31
1. Weerstandsvermogen en risicoparagraaf
32
2. Financiering
36
3. Lokale heffingen
40
4. Onderhoud kapitaalgoederen
47
5. Grondbeleid
55
6. Verbonden partijen
58
7. Bedrijfsvoering
79
8. Wet open overheid
81
9. Duurzaamheid
83
Overige gegevens
93
Bestuurlijke structuur
94
Gebruikte afkortingen
96
Beleidskader
99
Waar staat je gemeente
103
Kengetallen
107
III – Financiële begroting
108
Inleiding
109
Financiële positie
110
Overzicht incidentele baten en lasten
118
Meerjaren investeringsplan
124
Staat van reserves en voorzieningen
125
Geprognosticeerde balans
126
EMU-saldo
128
IV – Bijlage
129
Bijlage 1. Overzicht baten en lasten op taakveld
130
Bijlage 2. Staat van salarissen en formatie
131
Bijlage 3. Staat van opgenomen langlopende geldleningen
132
Bijlage 4. Staat van gewaarborgde geldleningen
133
Bijlage 5. Staat van uitgezette leningen
134
Bijlage 6. Staat van geactiveerde kapitaaluitgaven
135
Bijlage 7. Subsidiestaat
143 1
Inleiding Voor u ligt de programmabegroting 2026–2029. Deze begroting is een belangrijk sturingsinstrument voor de raad. Voor het college vormt de begroting het uitvoeringskader voor het gemeentelijk beleid in de komende jaren en het biedt de gemeenteraad de mogelijkheid om haar controlerende rol goed uit te oefenen. Net als in voorgaande jaren bouwen we voort op de ingezette koers, waarbij we blijven investeren in een gezonde, duurzame en sociale gemeente Hendrik-IdoAmbacht. De begroting is opgebouwd uit vier programma’s en diverse paragrafen. In deze begroting presenteren we de concrete acties die we in 2026 willen uitvoeren, met een doorkijk naar de jaren daarna. Laatste begroting van dit college Deze begroting is in twee opzichten een bijzondere. Op de eerste plaats is het de laatste begroting van deze collegeperiode. We hebben veel van onze ambities uit ons coalitieprogramma kunnen realiseren en we zijn ook blij dat we voor het volgende college een ruim saldo door kunnen geven om ook voor de komende 4 jaar de goede dingen voor onze mooie gemeente te kunnen doen. We hadden dit zo al aangekondigd bij de kadernota en we zijn ook blij dat we dit ook kunnen realiseren. Op de tweede plaats sluiten we met deze begroting de transitie van onze P&C-cyclus af. Vorig jaar hadden we de lay-out van de begroting al aangepast wat de leesbaarheid ten goede is gekomen.
Dit jaar hebben we de algemene politieke beschouwingen in juli bij de bespreking van de kadernota gehouden. Daarmee heeft uw raad ons niet alleen financiële kaders meegegeven, maar ook beleidsmatige kaders. We hebben die kaders nu vertaald in deze begroting. Dit zorgt er in feite voor dat de begroting nu veel meer een uitvoeringsdocument is geworden van de kaders die u ons in juli heeft meegegeven. Sociaal domein: dichtbij en toegankelijk In het sociaal domein zetten we in op vroegtijdige, laagdrempelige en passende ondersteuning. De pilot Jeugdhulp op School zetten we op basis van de eerste inzichten voort in 2026, zodat jeugdigen hulp krijgen in hun eigen leefomgeving. Na vaststelling van de woonzorgvisie in 2025 zal een regisseur in 2026 toewerken naar prestatieafspraken met woningcorporaties en zorgaanbieders om nu en in de toekomst over voldoende passende woon- en zorgvoorzieningen voor ouderen en kwetsbare groepen te beschikken. We gaan tevens aan de slag met de actualisatie van de Nota Accommodatiebeleid, op basis van de gesprekken met de raad eind 2025. Tot slot ronden we de revitalisering van Cascade begin 2026 af zodat deze weer in gebruik genomen kan worden.
Woningbouw: bouwen voor doelgroepen Tijdens de algemene beschouwingen bij de kadernota heeft uw raad aangegeven dat u het realiseren van woningen – en dan met name in de sociale huursector – van groot belang vindt. Het college onderstreept deze noodzaak met u. De woningnood vraagt om gerichte actie. In 2026 starten we met de planontwikkeling voor sociale huurwoningen op voormalige schoollocaties, waaronder SOL Admiraal en De Meander. Hierbij ligt de focus op jongeren, starters en ouderen. Daarnaast stellen we een nieuw volkshuisvestingsprogramma op, dat aansluit op landelijke wetgeving en onze lokale woonzorgvisie. Zo zorgen we voor voldoende, betaalbare en passende woningen in Hendrik-Ido- Ambacht. 2
Duurzaamheid: versnellen en verbinden Duurzaamheid loopt als een rode draad door deze begroting. Gemeentelijke gebouwen bereiden we voorop aansluiting op het warmtenet, en we zetten stappen in de energietransitie en klimaatadaptatie. In 2026 gaan we verder met de uitvoering van het programma duurzaamheid, waarin thema’s als biodiversiteit, circulair bouwen en duurzame mobiliteit zijn opgenomen. Ook het bedrijventerrein De Sandeling wordt verduurzaamd en aantrekkelijker gemaakt voor ondernemers en werknemers. Verkeer en mobiliteit: veilig en bereikbaar Een groeiende gemeente vraagt om een toekomstbestendige infrastructuur. In 2026 geven we verder invulling aan het Mobiliteitsplan 2021–2030. We verbeteren de verkeersveiligheid rondom basisscholen, verlagen de parkeerdruk en maken het voetgangersnetwerk toegankelijker. Daarnaast vervangen we dieselvoertuigen van de buitendienst door elektrische werkbussen, waarmee we bijdragen aan onze duurzaamheidsdoelen. Gebiedsontwikkeling gemeentehuis Het gebied rondom het gemeentehuis en Cascade vormt het hart van onze gemeente. Samen met inwoners en raad ontwikkelen we een gebiedsvisie die het vergezicht vormt voor toekomstige ontwikkelingen in dit gebied. Als de gebiedsvisie is vastgesteld, gaan we als eerste aan de slag met de ontwikkellocatie gemeentehuis.
Daar kijken we naar opties voor nieuwbouw, gecombineerd met maatschappelijke voorzieningen en mogelijk woningen. Aanpak jeugdoverlast Een effectieve aanpak van jeugdoverlast vereist een geïntegreerde benadering, waarin preventieve en repressieve maatregelen elkaar versterken. Ter voorbereiding op een structurele aanpak is in 2025 een actieplan opgesteld en opiniërend besproken met uw raad. In het eerste kwartaal van 2026 wordt een besluitvormend voorstel voorgelegd. Uw raad heeft zich positief uitgesproken over het beschikbaar stellen van middelen ten behoeve van de verdere ontwikkeling en implementatie van dit plan. Van kadernota naar begroting Bij de kadernota hebben wij u een meerjarensaldo gepresenteerd dat meerjarig sluitend was. Sinds het vaststellen van de kadernota heeft uw raad, maar ook het college een aantal beslissingen genomen met financiële consequenties, die dus ook het saldo beïnvloeden. Daarnaast zijn we - net als elk ander jaar – geconfronteerd met autonome ontwikkelingen (nieuwe wet- en regelgeving, ontwikkelingen bij verbonden partijen) die eveneens effect hebben op ons saldo. We hebben deze besluiten en ontwikkelingen in onderstaande tabel op een rij gezet, zodat u de ontwikkeling van het saldo goed kunt volgen. En zoals al eerder in deze inleiding gesteld; we zijn blij dat we het nieuwe college met een mooi saldo kunnen laten beginnen. + = voordelig
2026
2027
2028
2029
93.593
-626.024
-711.097
-1.117.878
Saldo Kadernota 2026
1.334.679
2.207.262
875.218
661.701
Algemene uitkering
821.952
788.114
521.053
466.251
Ontwikkelingen
663.599
601.532
494.611
552.558
Besluiten
-298.816
-197.325
-239.450
-234.800
Saldo begroting 2026-2029
2.521.414
3.399.583
1.651.432
1.445.710
Saldo meerjarenbegroting 2025
3
Leeswijzer Onze begroting is opgebouwd uit vier programma’s en negen paragrafen. Voor de programma’s handhaven we de lay-out met de twee kolommen. In de linker kolom omschrijven we wat we willen bereiken (het effect), zoals we dat in de kadernota hebben benoemd en in de rechterkolom geven we aan wat we daar in het begrotingsjaar 2026 voor gaan doen. U vindt aan het eind van elk programma een infographic waarin we de begrote uitgaven overzichtelijk samenvatten. De vier programma’s worden nu dus gevolgd door negen paragrafen. Het is een wettelijke eis dat elke gemeente een aantal voorgeschreven paragrafen in de begroting opneemt. Deze paragrafen vormen een dwarsdoorsnede van de begroting op diverse terreinen. De financiële begroting volgt hierop. Hierin schetsten we de financiële positie van de gemeente meer in detail. Ook in deze begroting vindt u in de digitale versie hyperlinks naar belangrijke documenten. Deze zijn bedoeld als achtergrondinformatie.
4
Infographic LASTEN Sociaal, Welzijn en Educatie
2025
2026
(x 1.000)
(x 1.000)
per inwoner
Lasten
50.073
50.319
1.507
43%
4.800
5.071
152
4%
16.430
16.625
498
14%
17.398
18.536
555
16%
18.360
25.062
750
21%
Storting reserves
2.630
198
6
0%
Saldo
-653
2.521
74
2%
Totaal
109.038
118.294
3.542
100%
2025
2026
per inwoner
(x 1.000)
(x 1.000)
39.002
42.696
1.278
48.101 106.425 83.500 27% 39%
49.770 110.466 76.875 31% 22%
1.490
32.476 12.917 99,0
33.400 13.200 103,9
2025
2026
(x 1.000)
(x 1.000)
0%
Onderwijs, Sport, Cultuur, Recreatie, Inkomensregelingen, WMO, Jeugdzorg
Ruimtelijke ordening, economie en wonen
21%
Economie, bedrijvenloket, milieu, ruimtelijke ordening, wonen en bouwen
Buitenruimte
43%
Verkeer en vervoer, openbaar groen, riolering, afval, begraafplaats 16%
Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen Openbare orde, brandweer, bestuur en overhead, burgerzaken, treasury
Grondbedrijf
14%
4%
De Volgerlanden, Ambachtsezoom en Centrumgebied Sociaal, Welzijn en Educatie Ruimtelijke ordening, economie en wonen Buitenruimte Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen Grondbedrijf
KENGETALLEN Aandeel Samenwerkingsverbanden
Storting reserves
36%
oa Serviecegemeente Dordrecht, Dienst Jeugd & Gezondheid, Veiligheidsregio, OZHZ
Eigen Vermogen per 1 jan Materiële vaste activa per 1 jan Langlopende schulden per 1 jan Solvabiliteit (eigen vermogen / balanstotaal) Grondexploitaties (boekwaarde / totale baten exploitatie) aantal inwoners per 1 jan aantal woningen per 1 jan formatie (incl. griffie)
BATEN Lokale belastingen en heffingen
18.437
3.307 2.302
Baten
per inwoner
2%
19.059
571
16%
3%
o.a. 7.522 OZB, 5.290 afval en 3.049 Riool
Rijksbijdragen
16%
68.248
68.611
2.054
58%
18.250
24.938
747
21%
3.795
3.531
106
3%
21%
Algemene uitkering en bijstand
Grondbedrijf De Volgerlanden, Ambachtsezoom en Centrumgebied
Overige inkomsten
58%
o.a. verkoop overige gronden, verhuur en dividend
Beschikking over reserves Totaal
TARIEVEN
308 109.038
2.155
65
118.294
3.542
2025
Rioolheffing Woningeigenaar Meerpersoonshuishoudens Eenpersoonhuishoudens
153,63 70,8 35,4
Afvalstoffenheffing Meerpersoonshuishoudens Eenpersoonhuishoudens
448,95 320,68
Hondenbelasting Eerste hond Volgende honden
Belastingcapaciteit
116,11 116,11 105%
5
2% 100%
Lokale belastingen en heffingen
Rijksbijdragen
Grondbedrijf
Overige inkomsten
Beschikking over reserves
I - Programma's
6
Programma 1 Sociaal, Welzijn en Educatie Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Accommodatiebeleid We zetten in op toegankelijke, duurzame sportaccommodaties met goed onderhoud en aansluiting op het warmtenet. Daarbij streven we naar voldoende capaciteit voor binnensport, ook bij verenigingen waar nu knelpunten zijn. We willen ruimte bieden voor zowel georganiseerde als ongeorganiseerde sportbeoefening. We willen dat iedereen kan sporten, binnen de financiële ruimte van de gemeente. Het geactualiseerde accommodatiebeleid moet richting geven aan deze doelen.
Accommodatiebeleid In 2025 is het adviesrapport over de actualisatie van het accommodatiebeleid aan de raad aangeboden. Op basis van de input vanuit de raad werken we in 2026 aan de feitelijke actualisatie van de Nota Accommodatiebeleid. De geactualiseerde Nota bieden we samen met de bijbehorende financiële gevolgen, in 2026 voor besluitvorming aan de raad.
Cascade Cascade wordt een levendige ontmoetingsplek voor alle inwoners. We versterken de sociale functie en maken het een centrale plek voor cultuur en ontmoeting. We streven naar een plek waar mensen graag samenkomen, verblijven en deelnemen aan activiteiten. Hiermee willen we de betrokkenheid van inwoners bij cultuur en gemeenschap vergroten.
Cascade Na afronden van de verbouwingswerkzaamheden (eind 2025, begin 2026) komt Cascade in delen weer beschikbaar voor gebruik. Na de verbouwing richten we de buitenruimte aan de voor- en achterzijde opnieuw in.
IHP 5e school In 2026 wordt de nieuwbouw van De Klimboom in De Volgerlanden in gebruik genomen. Verder start in 2026 de bouw van De Meander, nadat tijdelijke huisvesting is geregeld. Het oude gebouw wordt gesloopt. Tenslotte pakken we de planontwikkeling van de laatste school van IHP 2020 e.v. (SOL Krommeweg) in 2026 op.
IHP 5e school Alle kinderen krijgen les in moderne, gezonde schoolgebouwen met een goed binnenklimaat. Zo zorgen we voor gelijke kansen en goed onderwijs. We willen dat alle scholen voldoen aan de eisen van het programma Frisse Scholen.
7
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Wijk GGD-er en de OGGZ Inwoners met verward of onbegrepen gedrag willen we tijdig passende hulp en ondersteuning bieden. Door de inzet van een Wijk GGD-er willen we overlast en escalaties voorkomen en de zelfredzaamheid van inwoners versterken. We streven naar een integrale aanpak van complexe problematiek in samenwerking met zorgpartners. De gemeente wil hierin een proactieve rol spelen. Dit draagt bij aan een veilige en zorgzame leefomgeving.
Wijk GGD-er en de OGGZ We bieden hulp aan mensen met onbegrepen gedrag, ook als zij zelf geen hulp vragen. Zo voorkomen we overlast en escalatie. We voorkomen dat mensen in overlastsituaties komen of dat er een escalatie optreedt met ernstige gevolgen. De inzet van OGGZ en Wijk-GGD richt zich op het opbouwen van vertrouwen en leidt tot passende ondersteuning en zorg. Dit alles is gericht op herstel van zelfredzaamheid en grip op het eigen leven. In het tweede kwartaal van 2026 bieden wij de gemeenteraad, zoals verzocht, een evaluatie aan over de inzet van de WijkGGD en welke effecten deze inzet heeft gehad in onze gemeente. Ook voorzien wij de raad dan van advies over eventuele voortgang in 2027 en verder.
Jeugdhulp op School We willen dat jongeren in onze gemeente veilig en gezond kunnen opgroeien, met hulp dichtbij wanneer dat nodig is. Jeugdhulp op school helpt om problemen vroeg te signaleren en aan te pakken. We streven naar een laagdrempelige en effectieve ondersteuning in de leefomgeving van jongeren. Dit voorkomt zwaardere hulptrajecten en bevordert het welzijn van leerlingen. We onderzoeken of we deze aanpak structureel kunnen voortzetten. Relatieloket We bieden inwoners laagdrempelige hulp bij relatieproblemen, zodat kinderen veilig kunnen opgroeien. Het relatieloket biedt anonieme ondersteuning zonder indicatie of verwijzing. Hiermee voorkomen we dat problemen escaleren en dragen we bij aan het welzijn van gezinnen. We streven naar een toegankelijke voorziening die aansluit bij de behoeften van inwoners. De evaluatie bepaalt of we het loket structureel voortzetten.
Jeugdhulp op School In 2025 zijn we gestart met een pilot jeugdhulp op school. Bij een positieve uitkomst zetten we deze voort in 2026 met het beschikbare budget van € 126.000, dat in de vastgestelde kadernota 2026 is opgenomen. Als de resultaten onverhoopt tegenvallen, dan stopt de pilot en komt er geen vervolg in 2026. De resterende incidentele financiële middelen vallen in dat geval vrij. Relatieloket Eind 2023 is het relatieloket geopend als laagdrempelige voorziening voor inwoners met (beginnende) relatieproblemen, waarbij men zonder indicatie of verwijzing terecht kan. Sinds de opstartfase begin 2024 is er sprake van voldoende toestroom, en het loket biedt inmiddels ook ondersteuning bij relatiebreuken en (echt)scheidingen. Onder voorbehoud van positieve politieke besluitvorming over de evaluatie van het relatieloket in oktober 2025, continueren wij de inzet hiervan in 2026. Over eventuele structurele voortzetting van het Relatieloket na 2026, zal in datzelfde jaar besluitvorming plaatsvinden door het college en de gemeenteraad.
8
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Regisseur uitvoeringsprogramma woonzorgvisie Voldoende en passende woon- en zorgvoorzieningen voor ouderen zijn belangrijk binnen onze gemeente. De woonzorgvisie moet richting geven aan concrete afspraken met woningcorporaties en zorginstellingen. We streven naar een samenhangend aanbod dat aansluit op de behoeften van ouderen en kwetsbare groepen. Een goede uitvoering vraagt om regie en samenwerking. Daarom zetten we in op een voortvarende realisatie van het uitvoeringsprogramma.
Regisseur uitvoeringsprogramma woonzorgvisie In 2025 werken we met onze partners verder aan het opstellen van de woonzorgvisie. Daarbij maken we prestatieafspraken over de uitvoering en leggen we de basis voor vervolgstappen in de komende jaren. Het is ons voornemen om een regisseur aan te stellen die een centrale rol krijgt bij de uitvoering van de woonzorgvisie. Deze regisseur kan – zodra de visie is vastgesteld – onder andere partijen bij elkaar brengen en samenwerking stimuleren, de voortgang van de acties bewaken, knelpunten signaleren en als aanjager optreden om de vaart in het proces te houden. Over de precieze inzet en financiering wordt nog besloten. Voor de jaren 2026 en 2027 wordt, conform de Kadernota, in deze begroting rekening gehouden met een bedrag van € 20.000.
Schuldhulpverlening communicatie We willen dat inwoners met financiële problemen snel en effectief geholpen worden. Een toegankelijke en niet-stigmatiserende benadering is daarbij essentieel. Door gerichte communicatie willen we het bereik van schuldhulpverlening vergroten. We kiezen voor een actieve aanpak die mensen aanmoedigt om hulp te zoeken. Dit draagt bij aan het voorkomen van problematische schulden en het versterken van financiële zelfredzaamheid.
Schuldhulpverlening communicatie De gemeente heeft gewerkt aan de actualisatie van het beleidsplan Schuldhulpverlening, waarin communicatie een centrale rol heeft gekregen. Met een vernieuwde en toegankelijke benadering zetten we in op het vergroten van het bereik onder inwoners met financiële problemen. De voorgestelde middelen zetten we in voor communicatie naar mensen met schulden. Het maakt onderdeel uit van het vierjarig beleidsplan schuldhulpverlening. In 2026 zetten we in op stress-sensitieve communicatie en maatwerk per vermelde doelgroep. We onderzoeken welke communicatie het beste werkt per doelgroep. We verwachten dat hiermee het bereik toeneemt.
9
Indicatoren begroting 2026 Let op: alle getallen, bedragen en percentages zijn afgerond Basisgegevens
HIA
HIA
PPD
SLD
2023
ZWD
ALB
DRD
H-G Bron
2024
Toelichting Bij de begroting 2026 presenteren wij de cijfers tot en met 2024.
Aantal inwoners
32.180
32.695
32.180
26.260
44.865
20.315
122.070
18.760 OCD Databank
Aantal woningen
12.615
12.840
14.535
11.310
20.830
8.470
57.320
7.635 OCD Databank
Totaal aantal inwoners volgens de Basisregistratie Totaal aantal woningen
Werkloze beroepsbevolking (percentage van de beroepsbevolking)
2,9%
3,0%
3,4%
3,2%
3,6%
3,2%
4,0%
2,9% waarstaatjegemeente.nl
Personen met bijstandsuitkering (inwoners 18+)
351
346
484
506
1008
332
3519
210 SDD
Instroom personen met bijstandsuitkering (inwoners 18+)
68
66
107
117
175
73
715
59 SDD
Uitstroom personen met bijstandsuitkering (inwoners 18+)
69
72
89
94
195
44
658
36 SDD
Saldo van in- en uitstroom bijstand (inwoners 18+)
-1
-6
18
23
-20
29
57
23 SDD
Jongeren met jeugdhulp zonder verblijf (in % van alle jongeren tot 18 jaar)
13,8%
10,6%
11,0%
8,8%
14,0%
12,0%
12,5%
8,6% waarstaatjegemeente.nl
Jongeren met jeugdhulp zonder verblijf betreft hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014), en voor zover deze in natura is geleverd door de zorgaanbieder (dus exclusief PGB). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. De jongere verblijft thuis, in het eigen gezin. Of anders gezegd, de jongere slaapt thuis.
Jongeren met jeugdhulp met verblijf (in % van alle jongeren tot 18 jaar)
1,3%
0,9%
2,0%
2,1%
1,9%
2,0%
2,1%
2,2% waarstaatjegemeente.nl
Jongeren met jeugdhulp met verblijf betreft hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. De jongere verblijft elders. Of anders gezegd, de jongere slaapt formeel niet thuis in het eigen gezin.
Jeugdzorgtrajecten Jeugdreclassering (% van jongeren 12 tot 23 jaar)
0,2%
NNB
0,3%
NNB
0,2%
NNB
0,4%
NNB waarstaatjegemeente.nl
Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen.
Jeugdzorgtrajecten - Jongeren met Jeugdbescherming (in % van alle jongeren tot 18 jaar)
0,5%
0,5%
1,2%
1,1%
1,3%
0,7%
1,1%
0,8% waarstaatjegemeente.nl
Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt. Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan 'onder toezicht gesteld' of ‘onder voogdij geplaatst’.
55
55
75
90
81
66
80
62 waarstaatjegemeente.nl
Ondersteuning binnen het kader van de Wmo geleverd in de vorm van een product of dienst die is afgestemd op de wensen, persoonskenmerken, mogelijkheden en behoeften van een individu.
Kwaliteit van de ondersteuning
82%
82%
84%
84%
80%
83%
80%
84% CEO 2023
Percentage (helemaal) eens met de stelling: 'Ik vind de kwaliteit van de ondersteuning die ik krijg goed'.
Resultaat van de ondersteuning
78%
78%
81%
79%
76%
76%
79%
78% CEO 2023
Percentage (helemaal) eens met de stelling: 'Door de ondersteuning die krijg, kan ik beter de dingen doen die ik wil'.
Programma 1 Sociaal, welzijn en educatie Werk en inkomen Werkloze beroepsbevolking als percentage van de beroepsbevolking.
Jeugd
Wmo Cliënten met een maatwerkarrangement Wo (per 1.000 inwoners doelgroep)
Clienttevredenheid Wmo (2020)
10
Wat mag het kosten ? Begroting Beg roting Begroting Begrot ing 2026 2027 2028
(bedragen x € 1.000)
PMA1 Sociaal, Welzijn en Educatie Taakveld Lasten per taakveld 4.1 4.2 4.3 5.1 5.2 5.3 5.6 5.7 6.1 6.21 6.22 6.23 6.3 6.4 6.5 6.60 6.711 6.712 6.713 6.752 6.753 6.762 6.791 6.792 6.811 6.812 6.821 6.822 7.1
2029
2026
2027
2028
2029
249 1.665 2.312 1.721 1.383 1.221 827 592 4.108 796 1.851 384 9.667 1.426 1.103 1.972 3.235 1.632 1.004 5.430 889 3.182 566 816 -1.125 452 485 63 2.414 50.320
249 1.703 2.200 1.519 1.427 1.279 727 652 3.991 756 1.616 351 9.574 1.424 1.100 2.029 3.007 1.618 983 5.430 889 1.894 569 645 -1.000 452 485 63 2.247 47.879
249 1.718 2.256 1.519 1.443 1.281 727 702 3.973 756 1.616 351 9.513 1.449 1.100 2.088 2.976 1.593 979 5.430 889 1.894 569 645 -875 452 485 63 2.247 48.088
249 1.994 2.256 1.519 1.449 1.280 727 750 3.974 756 1.616 351 9.498 1.428 1.101 2.086 2.952 1.568 964 5.430 889 1.894 569 645 -750 452 485 63 2.247 48.442
Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Inkomensregelingen Volksgezondheid Totaal baten Sociaal, Welzijn en Educatie
-83 -461 -170 -915 -472 -694 -1 -6.807 -148 -9.751
-83 -461 0 -915 -472 -564 -1 -6.832 0 -9.328
-83 -461 0 -915 -472 -564 -1 -6.949 0 -9.445
-83 -461 0 -915 -472 -564 -1 -7.019 0 -9.515
Geraamd totaal saldo van baten en lasten Sociaal, Welzijn en Educatie
40.569
38.551
38.643
38.927
Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Samenkracht en burgerparticipatie Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Inkomensregelingen WSW en beschut werk Arbeidsparticipatie Hulpmiddelen en diensten (WMO) Huishoudelijke hulp (WMO) Begeleiding (WMO) Dagbesteding (WMO) Jeugdhulp ambulant regionaal Jeugdhulp ambulant landelijk Jeugdhulp met verblijf regionaal PGB WMO PGB Jeugd Beschermd wonen (WMO) Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) Jeugdbescherming Jeugdreclassering Volksgezondheid Totaal lasten Sociaal, Welzijn en Educatie
Taakveld Baten per taakveld 4.2 4.3 5.1 5.2 5.3 6.1 6.21 6.3 7.1
11
Uitgaven
Apparaatskosten: 1.532 Materieel: 2.762 Rente & Afschrijving: 2.431 Subsidies en overdrachten: 9.399 Verbonden Partijen: 33.977 Voorzieningen: 218
Inkomsten
Overige inkomsten: 1.739 Rijksbijdragen: 8.012
12
Programma 2 Ruimtelijke ordening, Economie en Wonen Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Aansluiten gemeentelijk vastgoed op lokaal warmtenet Gemeentelijke gebouwen moeten op termijn worden aangesloten op een duurzaam warmtenet. Dit draagt bij aan de energietransitie en vermindert de afhankelijkheid van aardgas. Per accommodatie onderzoeken we wat nodig is voor aansluiting. De samenwerking met HVC is hierin essentieel. Zo bouwen we aan een toekomstbestendige, klimaatvriendelijke vastgoedportefeuille.
Aansluiten gemeentelijk vastgoed op lokaal warmtenet Gemeentelijk vastgoed wordt op termijn aangesloten op het warmtenet. Bij vervanging van warmte-installaties in 2026 houden we hier al rekening mee, zodat gebouwen voorbereid zijn op toekomstige aansluiting. Per gebouw bekijken we wat nodig is, bij voorkeur op natuurlijke momenten zoals het einde van de levensduur van installaties.
Detailhandelsvisie Een aantrekkelijk en toekomstbestendig winkelaanbod is van groot belang voor de leefbaarheid en economische vitaliteit van de gemeente. Winkelcentra zoals De Schoof, Louwersplein en Hoog Ambacht moeten uitnodigend blijven voor inwoners en ondernemers. De detailhandelsvisie biedt richting voor deze ontwikkeling. We werken samen met ondernemers en vastgoedeigenaren. Een breed gedragen visie zorgt voor een sterk lokaal ondernemersklimaat.
Detailhandelsvisie We gaan de detailhandelsvisie in 2026 actualiseren om onze winkelcentra toekomstbestendig te houden, zodat ze bijdragen aan de leefbaarheid en economische vitaliteit van onze gemeente. De uitkomsten van het koopstroomonderzoek dat we eind 2025 met de provincie Zuid-Holland uitvoeren, en de uitkomsten van de evaluatie van de lopende detailhandelsvisie kunnen als bouwstenen dienen voor een nieuw op te stellen visie. Deze nieuwe detailhandelsvisie kan dan door het nieuwe college in het 4e kwartaal van 2026 worden opgeleverd. Programma duurzaamheid In 2026 gaan we verder met de uitvoering van ons programma duurzaamheid. De uitvoeringsagenda is verwerkt in deze begroting. Zoals afgesproken hebben we dit verder uitgewerkt in een afzonderlijke paragraaf duurzaamheid. Hierin is opgenomen per thema: - Wat is de ambitie? - Wat gaan we hiervoor doen? - Waar staan we nu? Zie hiervoor verder paragraaf 9.
Programma duurzaamheid De gemeente zet in op een duurzame leefomgeving met aandacht voor energietransitie, warmtetransitie en klimaatadaptatie. We bestrijden netcongestie en stimuleren energiecoöperaties om een robuust energiesysteem te bouwen. Gemeentelijk vastgoed wordt aangesloten op duurzame bronnen. We bereiden inwoners actief voor op alternatieve warmtebronnen. Samenwerking met partners is hierbij cruciaal.
13
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Revitalisering bedrijventerrein De Sandeling We gaan verder met het verduurzamen en revitaliseren van bedrijventerreinen. Bedrijventerrein De Sandeling heeft daarbij prioriteit. Bedrijventerrein De Sandeling moet groener, duurzamer en aantrekkelijker worden voor ondernemers en werknemers. Klimaatadaptatie, biodiversiteit en energieinfrastructuur staan hierbij centraal. Samen met ondernemers maken we een uitvoeringsplan op basis van geïnventariseerde maatregelen. Het doel is een toekomstbestendig bedrijventerrein dat bijdraagt aan de lokale economie. De revitalisering sluit aan bij het bredere beleid voor duurzame economische ontwikkeling.
Revitalisering bedrijventerrein De Sandeling Samen met OZHZ en de ondernemers zijn we in 2025 gestart met de inventarisatie van maatregelen (eerste fase). Uiterlijk begin 2026 leggen we mogelijke maatregelen met een doorkijk naar uitvoeringsplannen voor aan de gemeenteraad. Vervolgens gaan we verder met fase 2 (uitvoering) en 3 (beheer). Voor de uitvoering van de maatregelen die de raad kiest is aanvullend budget nodig. Hiervoor doen we een voorstel.
Vervangen toiletgebouw De Schoof Een toegankelijk en verzorgd toilet versterkt de gastvrijheid van winkelgebied De Schoof. Het huidige gebouw voldoet niet meer aan de wensen van gebruikers en het straatbeeld. Met een nieuw, duurzaam en toegankelijk toiletgebouw wordt de openbare ruimte verbeterd. Dit versterkt de aantrekkelijkheid van het winkelcentrum. We zetten in op inclusiviteit en gebruiksgemak.
Vervangen toiletgebouw De Schoof We vervangen het toiletgebouw in 2026 door een nieuw toiletgebouw. Het nieuwe toiletgebouw is toegankelijk voor iedereen, heeft een groen dak en past qua vormgeving beter in het straatbeeld.
Volkshuisvestingsprogramma 2026 In 2026 stellen we een volkshuisvestingsprogramma op. Het volkshuisvestingsprogramma is een verplichting die voortkomt uit de Wet versterking regie volkshuisvesting. Het vervangt de huidige woonvisie en de woonzorgvisie wordt erin verwerkt. Met de uitgangspunten die in 2025 zijn geformuleerd, gaan we na de gemeenteraadsverkiezingen aan de slag met de invulling van het programma.
Volkshuisvestingsprogramma 2026 Een actueel volkshuisvestingsprogramma is nodig om te zorgen voor voldoende, passende en betaalbare woningen in de gemeente. Het programma vervangt de huidige woonvisie en sluit aan op nieuwe landelijke wetgeving. We houden rekening met woonbehoeften en toekomstige ontwikkelingen. Het programma biedt richting voor het woonbeleid van het nieuwe college. Inbreng van inwoners en raad vormt een belangrijke basis.
Samen met de woningcorporaties onderzoeken we de haalbaarheid van alternatieve woonvormen zoals woningdelen, hospitaverhuur en flexibele huurcontracten. Daarnaast kijken we met hen naar de mogelijkheden van het optoppen van complexen. Ook werken we aan een 'Doorstroomaanpak".
14
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Woningbouw op schoollocaties We bouwen woningen op voormalige schoollocaties om de woningnood te verlichten. De focus ligt op sociale huurwoningen voor doelgroepen zoals jongeren, starters, ouderen en andere kwetsbare groepen. We benutten deze locaties optimaal voor betaalbare, passende woningen. Samenwerking met woningcorporaties is hierbij essentieel. Zo versterken we de leefbaarheid en vergroten we de beschikbaarheid van woningen voor wie dat het hardst nodig heeft.
Woningbouw op schoollocaties In 2026 gaan we samen met woningcorporatie(s) aan de slag met de planontwikkeling van sociale huurwoningen op de locatie van SOL Admiraal en van De Meander. Op dit moment denken we aan de doelgroepen jongeren/starters respectievelijk ouderen. Later in 2026 starten eventuele procedures en/of vergunningaanvragen, zodat in 2027 de bouw op deze twee locaties kan starten.
15
Indicatoren begroting 2025 Let op: alle getallen, bedragen en percentages zijn afgerond
HIA
HIA
PPD
SLD
ZWD
2023
ALB
H-G
DRD
Bron
Toelichting
2024
Programma 2 Ruimtelijke ordening, economie en wonen Wonen Koopwoningen (percentage)
71%
71,0%
63,0%
56,0%
55,0%
60,0%
57,0%
63,0% OCD Woonmonitor
Percentage koopwoningen van de totale woningvoorraad.
Huurwoningen corporaties (percentage)
22,5%
22,0%
28,0%
32,0%
36,0%
33,0%
26,0%
27,0% OCD Woonmonitor
Percentage huurwoningen van corporaties van de totale woningvoorraad.
Banen (aantal banen per 1.000 inwoners 15-74 jr.)
442
NNB
NNB
NNB
NNB
NNB
NNB
NNB waarstaatjegemeente.nl
Betreft het aantal vervulde posities. Dit zijn fulltimers, parttimers en uitzendkrachten.
Bedrijfsvestigingen (per 10.000 inwoners)
1077
1140
1105
1159
1221
1237
1423
1213 waarstaatjegemeente.nl
Het aantal vestigingen van bedrijven per 10.000 inwoners.
66 waarstaatjegemeente.nl
Aantal verkooppunten binnen alle branchegroepen, inclusief leegstand. De branchegroepen bestaan uit dagelijks, mode&luxe, vrije tijd, in/om huis, detailhandel overig, transport&brandstof, cultuur&ontspanning, horeca en diensten.
Economie & arbeidsmarkt
Verkooppunten
57
57
125
132
126
108
16
728
Wat mag het kosten ? Begroting Begroting Begroting B egroting 2026 2027 2028 2029
(bedragen x € 1.000)
PMA2 Ruimtelijke ordening, economie en wonen Taakveld Lasten per taakveld 0.3 3.1 3.2 3.3 5.5 7.4 8.1 8.2 8.3
Beheer overige gebouwen en gronden Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Cultureel erfgoed Milieubeheer Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Totaal lasten Ruimtelijke ordening, economie en wonen
2026
2027
2028
2029
206 574 1.691 129 15 1.833 634 23.371 1.678 30.131
202 549 208 134 15 1.778 584 11.239 1.643 16.352
196 549 51 134 15 1.778 584 -336 1.643 4.614
191 549 51 134 15 1.778 584 72 1.643 5.017
-174 -1.640 -57 -933 -26 -23.299 -1.154 -27.283
-174 -157 -57 -933 -26 -11.166 -1.154 -13.667
-174 0 -57 -933 -26 409 -1.154 -1.935
-174 0 -57 -933 -26 0 -1.154 -2.344
2.848
2.685
2.679
2.673
Taakveld Baten per taakveld 0.3 3.2 3.3 7.4 8.1 8.2 8.3
Beheer overige gebouwen en gronden Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Milieubeheer Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Totaal baten Ruimtelijke ordening, economie en wonen Geraamd totaal saldo van baten en lasten Ruimtelijke ordening, economie en wonen
17
Uitgaven Apparaatskosten: 3.755 Materieel: 7.059 Mutaties onderhandenwerk: 17.681 Rente & Afschrijving: 441 Subsidies en overdrachten: 339 Verbonden Partijen: 858
Inkomsten
Lokale heffingen: 1.189 Overige inkomsten: 11.150 Subsidies en overdrachten: 13.980 Rijksbijdragen: 933
18
Programma 3 Buitenruimte Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
A0-reclameborden Een ordelijke en aantrekkelijke openbare ruimte waarin reclame-uitingen op een gecontroleerde manier worden toegestaan. A0-borden voorkomen verrommeling en geven lokale ondernemers de mogelijkheid op zichtbaarheid. De beeldkwaliteit van de buitenruimte blijft behouden. Eén partij regelt de exploitatie efficiënt. Dit levert ook extra inkomsten op voor de gemeente.
A0-reclameborden Lokale ondernemers vragen aanhoudend naar de mogelijkheid om te adverteren via A0reclameborden. Dit zijn borden die bevestigd zijn aan de onderzijde van lichtmasten en een nette en effectieve manier bieden om reclame uit te dragen in de openbare ruimte. Hoewel het juridisch niet mogelijk is om aan te sluiten bij het bestaande regionale contract, is het streven toch om op korte termijn te starten met het inzetten van A0borden in Hendrik-Ido-Ambacht. Het voornemen is om per 1 januari 2026 een exploitant aan te stellen die verantwoordelijk zal zijn voor de plaatsing en exploitatie van deze borden. Het contract met deze exploitant zal lopen tot medio 2028. Op dat moment kan aansluiting worden gezocht bij de volgende regionale aanbesteding. Aangezien het om een relatief korte contractperiode gaat, is het mogelijk dat de opbrengsten iets lager uitvallen dan eerder voorspeld. Groene buitenruimte In 2026 richten we ons in het bijzonder op het herstel van de groenvakken aan de Laan van Welhorst. Ook staat de renovatie van het groen tussen de Weteringsingel en De Waal gepland, evenals de vernieuwing van de groenvakken aan de Van Assendelftgaarde.
Groene buitenruimte Een groene, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving die bijdraagt aan biodiversiteit en het welzijn van inwoners. Door uitvoering van het Groenbeleidsplan wordt de openbare ruimte groener, schoner en beter bestand tegen hittestress en wateroverlast. We versterken groene structuren en pakken achterstallig onderhoud aan. We planten extra bomen op strategische plekken. Dit alles draagt bij aan de duurzaamheidsambities van de gemeente en de versterking van een prettige en gezonde leefomgeving.
In 2026 planten we de resterende bomen van de doelstelling om 250 extra bomen te planten, met specifieke aandacht voor het tegengaan van hittestress en wateroverlast. We maken hierbij gebruik van innovatieve technologie, zoals Digital Twin. Daarbij planten we nog een aantal zogeheten CAIbomen – grote, beeldbepalende bomen op markante plekken in de gemeente. Hiermee versterken we niet alleen het groene karakter van onze omgeving, maar investeren we ook in de gezondheid en het welzijn van onze inwoners.
19
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Mobiele milieustraat We bieden inwoners een toegankelijke manier om klein huishoudelijk afval in te leveren. Denk aan kleine elektrische apparaten, piepschuim en frituurvet.
Mobiele milieustraat Bij voorkeur starten we begin 2026 met de inzet van een mobiele milieustraat, die in dat jaar tien keer bij één van de weekmarkten komt te staan. Mocht de inzet van de mobiele milieukar niet mogelijk zijn, dan plaatsen we in 2026 de mini milieustraatjes op een aantal centrale plekken in onze gemeente.
Hondenbeleid Een leefbare buitenruimte waar hondenbezitters en andere inwoners prettig samenleven. Met goede voorzieningen en duidelijke regels beperken we overlast en vergroten we gebruiksgemak. Het beleid richt zich op veilige uitlaatplaatsen, losloopgebieden en afvalvoorzieningen. De hondenbelasting is aangepast om beter aan te sluiten bij de kosten. Zo zorgen we voor een evenwichtige en toegankelijke aanpak.
Hondenbeleid Vanaf 2026 starten we met de beheerfase van het hondenbeleid. De voorzieningen zijn dan gerealiseerd of vervangen. We richten ons op onderhoud en toezicht. We organiseren een handhavingscampagne en de hondenpoepzuiger rijdt volgens de bepaalde inzet. Op basis van meldingen en herinrichtingen plaatsen we enkele extra hondendispensers en afvalbakken. We sluiten aan op behoeften in de wijken. We beoordelen de kwaliteit van hekwerken en andere afscheidingen. Waar nodig voeren we reparaties uit of vervangen we onderdelen. Ook vullen we weer de houtsnippers aan in het losloopgebied in de Zuidwende. Elk jaar verdwijnen er borden door schade of slijtage. Vanuit het onderhoudsbudget plaatsen we nieuwe exemplaren waar nodig. Onderzoek geluidsoverlast A16 De resultaten van de nulmeting van OZHZ gebruiken we om inzicht te krijgen in de huidige situatie. Uit dit onderzoek van OZHZ blijkt dat geluidsoverlast bij de A15/A16 binnen de normen blijft. Hierover zijn wij in gesprek met Rijkswaterstaat (RWS), die bevoegd gezag is. Er loopt tevens een onderzoek vanuit RWS, omdat de geluidplafonds langs de A16 vorig jaar bijna waren bereikt. Als uit dit onderzoek blijkt dat RWS zelf maatregelen moet treffen, hoeft de gemeente geen verdere stappen te zetten.
Onderzoek geluidsoverlast A16 Onze gemeente ligt op een centrale plek in het land en wordt omringd door twee grote rijkswegen. Een goede leefomgeving in dit drukbevolkte gebied is daarom van groot belang. OZHZ heeft voor ons een onderzoek uitgevoerd naar de geluidsoverlast langs de A16 om de huidige situatie objectief in beeld te brengen.
We blijven met Rijkswaterstaat in gesprek over geluidsoverlast van de snelwegen. RWS is immers verantwoordelijk voor de snelwegen. Tegelijkertijd gaan we aan de slag met onze eigen wegen om geluid te verminderen. Hiervoor voeren we de maatregelen uit het mobiliteitsplan en het actieplan geluid uit. Daarnaast verkennen we samen met OZHZ de mogelijkheden om geluidsmaatregelen langs de A15/A16 te treffen. 20
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Recycletarief Door het invoeren van het recycletarief stimuleren we inwoners om afval beter te scheiden en de hoeveelheid restafval te beperken. Dit draagt bij aan onze duurzaamheidsdoelstellingen. We verhogen de service op grondstoffen en verlagen die op restafval. We onderzoeken aanvullende mogelijkheden zoals gescheiden inzameling van luiers.
Recycletarief In 2026 wordt gestreefd naar het halen van de duurzaamheidsdoelstelling (max 100 kg restafval en 75% afvalscheiding). We zijn trots dat uit de evaluatie van het eerste jaar recycletarief (2024) bleek dat we met 107 kg en 73% afvalscheiding sneller naar dit doel toewerken dan verwacht. Dat is duurzamer én bespaart kosten voor afvalinzameling en verwerking. Om de laatste stappen te zetten richting het behalen van onze duurzaamheidsdoelen, willen we de service voor bewoners verhogen met de beoogde inzet van de mobiele milieuwagen/mini-milieustraatjes. Om overlast door het onjuist aanbieden van (plastic) afval te voorkomen, is in september 2025 een hotspot aanpak op 2 locaties gestart. Wanneer deze succesvol is gebleken, rollen we die pilot in 2026 verder uit. Ieder kwartaal worden dan 2 hotspotlocaties van extra aandacht voorzien op het vlak van betrokkenheid bij de wijk (positieve insteek), extra schoonmaken en handhaven. Voor het gescheiden inzamelen van luiers loopt een pilot in Papendrecht. Voor het einde van 2025 wordt deze pilot geëvalueerd en met ons gedeeld. Bij positieve uitkomsten, maken we een raadsvoorstel over de inzet van eenzelfde pilot.
Risicovoorziening herijking MJOP Een strategisch, tactisch en operationeel goed ingericht beheer van gemeentelijk vastgoed is essentieel voor duurzaam onderhoud. Door middel van een dienstverleningsovereenkomst met Bedrijfsvoering Drechtsteden wordt de vastgoedportefeuille professioneel beheerd.
Risicovoorziening herijking MJOP Voor het gemeentelijk vastgoed is in 2025 een nieuw meerjaren onderhoudsplan (MJOP) opgesteld. Aan de hand van het MJOP maken we een jaarplan voor 2026 en verder. Vanaf 2026 voeren we het MJOP uit.
De uitkomsten van conditiemetingen kunnen leiden tot herijking van het MJOP. We ondervangen financiële risico’s op tijd. Zo zorgen we voor toekomstbestendig vastgoedbeheer.
Het MJOP is ons instrument om onderhoud en vervanging te plannen in de tijd. Het geeft daarmee ook aan welk bedrag we hiervoor in een bepaald jaar nodig hebben. Zo voorkomen we onverwachte hoge kosten.
21
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Verkeer en mobiliteit Een veilige, bereikbare en duurzame infrastructuur is nodig om de groei van de gemeente op te vangen. Het Mobiliteitsplan 2021–2030 geeft richting aan beleid op het gebied van verkeer, parkeren en leefbaarheid. Maatregelen uit het uitvoeringsprogramma worden stapsgewijs gerealiseerd. Structurele capaciteit binnen de organisatie zorgt voor continuïteit. Zo werken we aan een toekomstbestendige mobiliteit.
Verkeer en mobiliteit In 2026 geven we verder invulling aan de ambities uit het Mobiliteitsplan. We gaan verder met het verlagen van de bewonersparkeerdruk door de realisatie van extra parkeercapaciteit. In het kader van 'toegankelijkheid voor iedereen' tillen we het voetgangersnetwerk naar een hoger kwaliteitsniveau. We kijken welke 50kmwegen afgewaardeerd kunnen worden naar 30km/uur, waarmee vooral de situatie voor de fietsers verbeterd wordt. Ook gaan we verder met het verbeteren van de verkeersveiligheid rondom de basisscholen. We maken daarvoor een nieuw uitvoeringsplan.
Vervanging bussen buitendienst Een duurzame en betrouwbare uitvoering van buitendiensttaken vraagt om goed materieel. We vervangen dieselbussen door elektrische werkbussen en dragen zo bij aan onze duurzaamheidsdoelen. Leasing via de gemeente Rotterdam maakt dit financieel haalbaar. De nieuwe bussen verbeteren de inzetbaarheid en uitstraling van de buitendienst. Zo wordt gewerkt aan een moderne en milieuvriendelijke gemeentelijke organisatie.
Vervanging bussen buitendienst We vervangen de bussen van de buitendienst in 2026 door elektrischaangedreven bussen.
22
Wat mag het kosten ? Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029
(bedragen x € 1.000)
PMA3 Buitenruimte Taakveld Lasten per taakveld 2.1 2.2 2.5 5.73 7.2 7.3 7.5 8.13
Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar vervoer Openbaar groen (prog 3) Riolering Afval Begraafplaatsen en crematoria RO Vastgoedregistratie (prog 3) Totaal lasten Buitenruimte
2026
2027
2028
2029
5.761 5 185 2.486 2.608 4.425 967 188 16.625
5.518 5 185 2.631 2.591 4.404 953 188 16.475
5.527 5 186 2.797 2.688 4.405 954 188 16.750
5.624 5 186 2.546 2.616 4.233 955 188 16.353
-220 -16 -97 -3.161 -5.646 -793 -9.933
-220 -16 -97 -3.161 -5.646 -793 -9.933
-220 -16 -97 -3.268 -5.646 -793 -10.040
-220 -16 -97 -3.206 -5.646 -793 -9.978
6.692
6.542
6.710
6.375
Taakveld Baten per taakveld 2.1 2.2 5.73 7.2 7.3 7.5
Verkeer en vervoer Parkeren Openbaar groen (prog 3) Riolering Afval Begraafplaatsen en crematoria Totaal baten Buitenruimte Geraamd totaal saldo van baten en lasten Buitenruimte
23
Uitgaven
Apparaatskosten: 2.007 Materieel: 10.047 Rente & Afschrijving: 1.712 Subsidies en overdrachten: 132 Verbonden Partijen: 758 Voorzieningen: 1.970
Inkomsten
Lokale heffingen: 9.091
Overige inkomsten: 467
Subsidies en overdrachten: 375
24
Programma 4 Veiligheid, Dienstverlening, Bestuur en Middelen Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Financiële bijdrage jumelage De Stichting Jumelage organiseert jaarlijks activiteiten in samenwerking met de gemeente Bergen (Duitsland) in het kader van de stedenband.
Financiële bijdrage jumelage In 2026 organiseert de Stichting Jumelage weer een aantal uitwisselingsactiviteiten in het kader van onze stedenband met de Duitse gemeente Bergen.
Ondermijning Een effectieve aanpak van ondermijning vraagt om continuïteit en professionalisering van de ingezette maatregelen. Door voortzetting van het plan van aanpak wordt gewerkt aan het vergroten van veiligheid en het tegengaan van criminele invloeden.
Ondermijning In 2026 organiseren wij diverse acties en bijeenkomsten om de bewustwording op het thema ondermijning te vergroten bij zowel de inwoners en bedrijven als medewerkers en de politiek van de gemeente. Daarnaast leveren wij een financiële bijdrage aan het Bestuurlijk Interventieteam Drechtsteden-Buiten (BIT). Het BIT bereidt in 2026 ten minste vier lokale integrale controles voor en voert deze uit binnen de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Ook volgt het BIT (Meld Misdaad Anoniem) signalen op door ad hoc controles uit te voeren.
Participatie Een sterke participatiecultuur vraagt om duidelijke afspraken en wederzijdse verwachtingen tussen gemeente en samenleving. De Participatienota biedt hiervoor de kaders. De evaluatie laat zien wat goed werkt en wat beter kan. Op basis daarvan wordt een voorstel gedaan voor de voortzetting van participatie. Zo blijft de inzet op participatie actueel en effectief. Regionale samenwerking Regionale samenwerking is erg belangrijk voor ons. We werken veel samen met andere gemeenten of organisaties om onze doelen en ambities te realiseren. Regionale samenwerking moet bijdragen aan het realiseren van gemeentelijke doelen, met behoud van grip op verbonden partijen. In financieel onzekere tijden is het belangrijk om bijdragen aan te passen aan de beschikbare middelen. Het principe ‘trap op – trap af’ biedt hiervoor houvast. Samen met andere gemeenten en verbonden partijen wordt gezocht naar een verantwoorde invulling. De impact op inwoners blijft daarbij leidend.
Participatie In 2026 werken we aan het verder verbeteren van participatie, aan de hand van de aandachtspunten uit de evaluaties van vorig jaar. We doen een voorstel om participatieexpertise te verankeren, onder andere via de participatiecoach. We vervangen de huidige inspraakverordening door een participatieverordening. Regionale samenwerking Ook in 2026 zijn en blijven we scherp en kritisch op de uitvoering van onze doelen en ambities door verbonden partijen. We willen dat onze doelen verantwoord kunnen worden behaald en zullen daarom steeds per verbonden partij kritisch zijn op de effecten van maatregelen en eventuele bezuinigingen op de dienstverlening aan onze inwoners. Dit betekent maatwerk per verbonden partij. In de paragraaf verbonden partijen gaan we hier verder op in.
25
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
Toekomstbestendig maken gemeentehuis Het gemeentehuis moet ook op lange termijn functioneel en passend blijven bij de behoeften van de organisatie. Vervangingen en aanpassingen op facilitair gebied worden tijdig in beeld gebracht. In de tweede helft van 2025 werken we dit verder uit. Zo wordt het gebouw voorbereid op toekomstige eisen. Dit draagt bij aan een efficiënte en duurzame werkomgeving.
Toekomstbestendig maken gemeentehuis
Veilige leefomgeving in Hendrik-IdoAmbacht
Veilige leefomgeving in Hendrik-IdoAmbacht
In Hendrik-Ido-Ambacht ervaren inwoners al jaren verschillende vormen van overlast, waarbij recent opnieuw overlast is gesignaleerd in de omgeving van de Sophiapromenade als gevolg van straatintimidatie en asociaal verkeersgedrag door jongeren. Een veilige leefomgeving waarin inwoners zich veilig voelen op straat is een belangrijk maatschappelijk goed dat bescherming verdient.
De huidige handhavingscapaciteit is ontoereikend in relatie tot het gehele takenpakket. Een effectieve aanpak van jeugdoverlast vereist een pakket aan samenhangende maatregelen waarbij zowel preventieve als repressieve instrumenten worden ingezet. Om deze problematiek structureel aan te pakken, stellen wij voor een actieplan te ontwikkelen dat de overlast in onze gemeente gericht en effectief aanpakt.
Wij willen komen tot een structurele vermindering van jeugdoverlast in onze gemeente, waarbij inwoners zich weer veilig voelen in alle wijken. Het doel is om door een integrale benadering van preventie en handhaving de overlast terug te dringen en de leefbaarheid te verbeteren. Hiermee willen wij de kwaliteit van de openbare ruimte versterken en ervoor zorgen dat alle inwoners onbekommerd gebruik kunnen maken van de publieke voorzieningen.
In 2026 gaan we verder met onze plannen voor het toekomstbestendig maken van het gemeentehuis. In de omgeving van het gemeentehuis willen we woningen bouwen en maatschappelijke functies realiseren. Uw raad heeft om een integrale gebiedsvisie gevraagd. Na vaststelling van de gebiedsvisie werken we de ontwikkellocaties verder uit. Dit gebeurt in verschillende fases. De locatie van het gemeentehuis is de eerste locatie waar we na vaststelling van de gebiedsvisie mee aan de slag gaan. In de concept-gebiedsvisie is voor de locatie van het gemeentehuis het volgende uitgangspunt gekozen: ontwikkellocatie voor nieuwbouw gemeentehuis in combinatie met maatschappelijke voorzieningen. Mogelijk voegen we ook woningen toe.
Het actieplan is in het derde kwartaal van 2025 met uw raad opiniërend besproken. In het eerste kwartaal van 2026 wordt een voorstel aan uw raad voorgelegd. De raad heeft te kennen gegeven bereid te zijn middelen beschikbaar te stellen voor de ontwikkeling en uitvoering van het actieplan.
26
Indicatoren begroting 2025
HIA
Let op: alle getallen, bedragen en percentages zijn afgerond
2023
HIA
PPD
SLD
ZWD
ALB
H-G
DRD
Bron
Toelichting
2024
Programma 4 Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen Veiligheid Diefstal/inbraak woningen (per 10.000 inwoners)
7
7
6
5
15
9
11
8 Waarstaatjegemeente.nl
Vernielingen c.q. zaakbeschadigingen (per 10.000 inwoners)
20
23
40
31
32
34
35
20 Waarstaatjegemeente.nl
Specifiek het aantal vernielingen c.q. zaakbeschadigingen
Middelen
Netto schuld (per inwoner)
€
2.304 €
2.304 €
2.361 €
1.075 €
1.203 €
3.217 €
2.197 €
1.450 Jaarstukken gemeenten
Vaste schulden met een looptijd >1 jaar minus uitstaande leningen, afgezet tegen het totaal aantal inwoners.
Reserves (per inwoner)
€
731 €
885 €
1.635 €
363 €
619 €
620 €
185 €
643 Jaarstukken gemeenten
Alleen algemene reserves (weerstandsvermogen)
27
Wat mag het kosten ? Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028
(bedragen x € 1.000)
PMA4 Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen Taakveld Lasten per taakveld 0.1 0.10 0.11 0.2 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 0.7 0.8 0.9 1.1 1.2
2029
2026
2027
2028
2029
2.620 198 2.481 1.572 9.567 -276 165 227 17 342 131 21 3.190 959 21.214
2.550 66 3.400 1.592 9.623 -239 165 227 17 86 155 21 3.190 904 21.757
2.551 66 1.651 1.495 9.582 -125 165 227 17 76 155 21 3.190 904 19.975
2.538 163 1.446 1.367 9.971 -281 165 227 17 359 155 21 3.190 904 20.242
Mutaties reserves -2.155 Burgerzaken -786 Overhead -27 Treasury -449 OZB woningen -5.261 OZB niet-woningen -2.547 Belastingen overig -151 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds -59.915 Openbare orde en veiligheid -36 Totaal baten Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen -71.327
-306 -813 -27 -466 -5.261 -2.547 -151 -59.929 -36 -69.536
-333 -669 -27 -482 -5.261 -2.547 -151 -58.500 -36 -68.006
-174 -476 -27 -482 -5.261 -2.547 -151 -59.065 -36 -68.219
Geraamd totaal saldo van baten en lasten Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen
-47.779
-48.031
-47.977
Bestuur Mutaties reserves Resultaat van de rekening van baten en lasten Burgerzaken Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB) Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Totaal lasten Veiligheid, dienstverlening, bestuur en middelen
Taakveld Baten per taakveld 0.10 0.2 0.4 0.5 0.61 0.62 0.64 0.7 1.2
28
-50.113
Uitgaven
Apparaatskosten: 6.748 Exploitatiesaldo: 2.481 Materieel: 2.373 Rente & Afschrijving: -102 Reserve mutaties: 198 Rijksbijdragen: 323 Subsidies en overdrachten: 1.994 Verbonden Partijen: 7.104 Voorzieningen: 95
Inkomsten
Dividenden: 332 Lokale heffingen: 8.780 Overige inkomsten: 277 Rente & Afschrijving: 118 Reserve mutaties: 2.155 Rijksbijdragen: 59.665
29
Uitgaven totaal
Apparaatskosten: 14.043 Exploitatiesaldo: 2.481 Materieel: 22.241 Mutaties onderhandenwerk: 17.681 Rente & Afschrijving: 4.482 Reserve mutaties: 198 Rijksbijdragen: 323 Subsidies en overdrachten: 11.864 Verbonden Partijen: 42.696 Voorzieningen: 2.283
Inkomsten totaal
Dividenden: 332 Lokale heffingen: 19.059 Overige inkomsten: 13.633 Rente & Afschrijving: 118 Reserve mutaties: 2.155 Rijksbijdragen: 68.611 Subsidies en overdrachten: 14.355
30
II - Paragrafen
31
Paragraaf 1. Weerstandsvermogen en risicoparagraaf Inleiding Om de financiële positie van de gemeente te kunnen beoordelen, moeten we ook de risico’s in kaart brengen. Deze paragraaf geeft inzicht in (mogelijke) risico’s voor de gemeente Hendrik-Ido- Ambacht en de weerstandscapaciteit om die risico’s op te vangen. Het weerstandsvermogen is het vermogen om financiële risico’s op te kunnen vangen. De weerstandsratio is de weerstandscapaciteit gedeeld door de omvang van de risico’s. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit algemene reserves en onbenutte belastingcapaciteit. Bestemmingsreserves en voorzieningen zijn in feite niet vrij beschikbaar en tellen niet mee voor de weerstandscapaciteit. In de Nota Reserves en Voorzieningen 2011 is het beleid voor het gewenste weerstandsvermogen vastgesteld. Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit richt zich op de gemeentelijke heffingen: de OZB, de afvalstoffenheffing, het rioolrecht en de overige rechten. Er is sprake van onbenutte belastingcapaciteit wanneer het gemeentelijke OZB-tarief lager is dan het normtarief dat geldt voor artikel 12-gemeenten en/of wanneer de ander genoemde tarieven niet kostendekkend zijn. Voor een toelichting op de kostendekking verwijzen we naar de paragraaf Lokale Heffingen. Weerstandscapaciteit (x 1.000)
1-1-2025
1-1-2026
per inw.
28.951 28.951
27.025 27.025
821 821
25
25
1
0 1.000
0 0
0 0
9.772 7.526 2.246
9.956 7.808 2.148
306 237 66
71 399 685 907 205
95 464 1.184 895 517
3 14 36 28 16
Totaal vrije ruimte belastingen
5.515
4.885
150
Totaal weerstandsvermogen (Incidenteel + Structureel)
34.491
31.910
981
Algemene reserves Incidenteel beschikbaar Beschikbaar voor "Onvoorzien" Onbenutte belastingcapaciteit Afvalstoffenheffing Riolering OZB Opbrengst volgens art. 12 norm Opbrengst volgens tarief HIA Vrije ruimte Marktgelden Begraafplaatsen Wabo Burgerzaken Overige leges
Risicobeleid De doelstellingen voor risicomanagement zijn: • tijdig inzicht krijgen in de risico’s en het beheersen van deze risico’s • het beperken van de gevolgen van risico’s; • het risicobewust maken, ter voorkoming van risico’s of het beperken van de gevolgschade; • de beoordeling van het weerstandsvermogen in het kader van de BBV.
32
Definitie: In dit kader gaat het om financiële risico’s, dat wil zeggen: gebeurtenissen die onze vermogenspositie positief of negatief beïnvloeden. Het risico wordt daarbij nader geconcretiseerd met de formule “kans x impact”. Risico´s met een structureel karakter hebben structurele maatregelen nodig, zoals het afsluiten van verzekeringen, het treffen van voorzieningen, het bijsturen van de administratieve organisatie, het aanpassen van beleid en de begroting etc. Tegenvallers met een structureel karakter kunnen we incidenteel opvangen met het weerstandsvermogen, maar moeten vervolgens van structurele maatregelen worden voorzien. Exploitatierisico´s die samenhangen met een recessie worden daarom (incidenteel) gerekend tot de risico´s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen: het risico op lagere rijksbijdragen, bijstandsverlening, bouwleges etc., maar moeten structureel worden aangepakt. Het bepalen van de risico’s is altijd een momentopname en moet daarom regelmatig worden herijkt (liefst binnen de P&C cyclus). Bij de inventarisatie van de risico’s in deze paragraaf betreft het de actuele risico’s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen.
Dit zijn risico’s: • die niet op een andere manier zijn te ondervangen; • die een financieel nadelig gevolg kunnen hebben; • die relevant zijn (lees: risico van materieel belang); • die met redelijke zekerheid zich gaan voordoen en • niet direct beïnvloedbaar zijn. Voor de inventarisatie van de risico’s gelden de volgende criteria: • In het kader van het weerstandsvermogen zijn in principe alleen de financiële risico’s van toepassing waarvoor vooralsnog geen of onvoldoende beheersmaatregelen aanwezig zijn. • Voor invulling van het begrip ‘risico van materiële betekenis’ is gekozen voor een norm van 0,5% van de totale uitgaven van de gemeente, t.w. € 0,3 mln. Dus richten we ons op risico’s die een financiële impact kunnen hebben van € 0,3 miljoen of meer. Door clustering van een aantal kleinere risico’s binnen een programma, kan eventueel een al te strikt gebruik van deze minimum norm worden ondervangen. • Voor de beschouwing van de risico’s wordt een tijdshorizon gehanteerd van 4 jaar. De risicoberekening Per risico wordt op hoofdlijnen toegelicht wat het risico inhoudt. Vervolgens maken we op basis van de beschikbare informatie een inschatting over de omvang van het risico en de mate van zekerheid dat het risico zich voordoet. De mate van zekerheid duiden we als volgt: zeer laag (10%), laag (30%), gemiddeld (50%) en hoog (80%).
Daarnaast wordt bekeken of het risico structurele of incidentele gevolgen heeft. Risico verbonden partijen Wij zijn eigenaar van een aantal verbonden partijen. Daardoor lopen wij ook indirecte risico's. Voor onze grote verbonden partijen maken we een inschatting welk risico wij als eigenaar in onze eigen risicoparagraaf moeten opnemen. Dit zijn: • De GR Sociaal: onze bijdrage is circa 20,4 miljoen (5,7%), • De bijdrage aan de gemeente Dordrecht voor het service onderdeel, de GBD, de OCD, Drechtsteden Dienstverlening, Boa's en de groei agenda is circa 6 miljoen (6,3%) • De OZHZ: onze bijdrage is circa 8 ton (2,2%). • De VRZHZ: onze bijdrage is circa 2,9 mln (6%). • De Dienst Gezondheid & Jeugd: onze bijdrage is zo’n 2,4 mln en SOJ 10,3 mln (6,3%). • Natuur- en recreatieschap IJsselmonde: circa 3 ton (16%).
33
In de begrotingen van deze partijen zijn de risico's niet altijd in cijfers uitgedrukt en zeker niet opgeteld tot een gewogen gemiddelde. Inhoudelijk hebben veel risico’s een relatie met rijksmaatregelen en/of decentralisaties, m.n. op het gebied van sociale zekerheid. Extra aandacht gaat daarbij uit naar de (prognose van de) tekorten op de inkomensvoorziening bij de GRD/SDD en de verwachte tekorten bij de Serviceorganisatie van de DG&J. Ons risico schatten wij in als maximaal 10% van onze bijdragen. En specifiek voor GRD/SDD en de Serviceorganisaties van de DG&J extra 10% van onze bijdragen. Conclusie verbonden partijen Alles tezamen resulteert een cumulatief bedrag van ongeveer € 7,1 miljoen. Beheersmaatregel: het actief bewaken in de ambtelijk en bestuurlijke overlegvormen. Risico Grondexploitaties Voor de grondbedrijf complexen geldt dat het niet alleen om negatieve, maar ook om positieve risico’s gaat. De begrote eindwaarde kan door marktrisico's immers zowel nadeliger als voordeliger uitvallen dan de prognose. Daarnaast zijn er verschillende mogelijkheden tot bijsturing, bijvoorbeeld in tempo, programmering etc. Ook eventuele subsidies kunnen een positief risico met zich meebrengen. Jaarlijks leggen we de risico’s van de lopende grondexploitaties ter kennisname voor aan de raad in de geactualiseerde GREX’en. Als we een verlies voorzien, wordt een 'voorziening' gevormd.