Algemene beschouwing Realistisch Ambacht

Algemene politieke beschouwingen Hendrik-Ido-Ambacht, 6 juli 2026 Fractie Realistisch Ambacht, 1e termijn Voorzitter, Op de drempel van een nieuwe collegeperiode, is de Kadernota die we vanavond bespreken beleidsarm: oftewel zonder grote, inhoudelijke keuzes. ‘Beleidsarm’ klinkt enigszins in tegenspraak met de afgelopen maanden. Want rond de verkiezingen hebben we juist heel veel gesproken over het gewenste beleid. En de afgelopen weken hebben we met vier partijen gewerkt aan een coalitieprogramma, waarin constructief volop richting wordt gegeven aan toekomstig beleid. Na de verkiezingen, waarbij de politieke verhoudingen voor het eerst in jaren anders kwamen te liggen, hebben wij als formerende partij met alle partijen gesproken en op basis daarvan keuzes gemaakt. Over drie dagen worden wethouders voorgedragen van Realistisch Ambacht, Gemeente Belangen, VVD en D66. In een uitstekende sfeer is een vernieuwend collegeprogramma ontstaan. Komende donderdag wordt dit openbaar. Op 15 september gaan we er inhoudelijk over in debat. Eerder heeft de coalitie al prijsgegeven dat ze snel na de zomer de belofte zal waarmaken dat ondernemers hun winkel mogen openen op zondag. Dit draagt bij aan keuzevrijheid, aan de veranderende behoefte van inwoners en aan het behoud van concurrentiekracht. Ook op het gebied van afvalinzameling zetten we stappen vooruit.

We willen af van het huidige systeem van gele zakken met pmd-afval. Uiteraard is er in het akkoord nadrukkelijk oog voor veiligheid, want inwoners maken zich terecht zorgen over toenemende overlast en criminaliteit. Daarnaast hebben we duidelijke kaders en grenzen opgenomen over asielopvang.

Na de zomer gaat het nieuwe college de ambities vertalen in concrete acties voor het eerste jaar – en in een financieel plaatje. Een uitdaging is dat we in de Kadernota nog geen sluitende meerjarenbegroting zien. Er zijn dus ombuigingen nodig. De voorbereidingen voor een pakket maatregelen zijn al gaande. De opstellers noemen dit pakket toereikend om de ambities van het nieuwe college te dekken. Daar vertrouwen wij op. We zouden het op prijs stellen wanneer we als raad straks kunnen zien voor welke ombuigingen het nieuwe college kiest, maar ook voor welke ombuigingen niet. De formerende partijen hebben de ambities in het collegeakkoord natuurlijk kritisch laten toetsen. De uitkomst luidde dat de plannen haalbaar zijn. Wel zijn scherpe keuzes nodig. Het akkoord is vernieuwend, op een verantwoorde manier. Niet alles kan meteen. Gelukkig is onze gemeente in de basis gezond en veel dingen gaan goed. Dat willen we behouden. Nu we een beleidsarme nota bespreken, wil onze fractie de blik iets breder wenden. We leven in een onrustige wereld en tijdperk, waarin tegenstellingen zich scherp aftekenen. Recent hebben wij hier de Veiligheidsrapportage besproken: een rapport waarin risico’s en bedreigingen voor onze gemeente worden geanalyseerd.

Een van de collega-fracties stelde toen de vraag: hoe kijkt onze gemeente naar polarisatie en welke plek krijgt dit in het beleid? In zijn antwoord legde de portefeuillehouder vrij snel de link naar sociale media. Volgens de burgemeester zien we in Ambacht polarisatie niet zozeer in het straatbeeld, maar: wat buiten gebeurt kan wel aangejaagd worden door sociale media. Op de vraag ‘wat kan je doen aan polarisatie’, antwoordde de burgemeester onder meer ‘ik zou zeggen schaf dat hele sociale media af, maar dat gaat nooit gebeuren’. Wij vonden dit een iets te eenvoudig en smal antwoord op een relevante vraag. Sociale media vertolken stemmen van burgers. Ze

kunnen wellicht sentimenten aanjagen, maar ze zijn naar ons idee vooral een thermometer die laat zien dat er iets gaande is. Onze fractie heeft de overtuiging dat mensen geen polarisatie willen, dat ze hun leven willen leiden in harmonie en onder vertrouwde omstandigheden. En dat staat onder druk, in heel Europa. Sociale media fungeren als uitlaatklep. Ze kunnen onvrede juist kanaliseren. Om die reden zou je ze niet moeten willen afschaffen. Wat is volgens ons dan het onderliggende probleem? Daarvoor richten wij de blik kort naar landelijk en daarna komen we terug bij het Ambachtse perspectief, met een hoopvolle boodschap. Wij denken dat het openbaar bestuur voor een flink deel zelf debet is aan groeiende tegenstellingen. Met name de Rijksoverheid heeft vertrouwen verspeeld, door vertrouwen te beschamen. Afgelopen maand had nog 24 procent van de bevolking vertrouwen in het huidige kabinet, volgens EenVandaag. Dat is dramatisch laag en het is óók voor ons als lokale overheid nadelig. Niet burgers met een mening en ook niet sociale media als communicatiemiddel jagen polarisatie aan; maar wel de weigering van de overheid – met in haar kielzorg de nog maar weinig kritische, reguliere media – om begrijpelijke zorgen en vragen in de samenleving onder ogen te zien. Daarbij komt dat de macht steeds verder naar omhoog verschuift en de gevolgen die worden gevoeld, naar omlaag.

Beslissingen worden niet meer genomen in Den Haag, maar door de ongekozen Europese Commissie, of binnen de NAVO, of zelfs bij NGO’s zoals bij de WHO. Soms is totaal onduidelijk wie beslist en op basis waarvan. Corona heeft feilloos aangetoond hoe makkelijk de overheid macht uitbreidt, vrijheden inperkt, het narratief bepaalt en proteststemmen verdacht maakt. Zes jaar na dato, zien we in de parlementaire enquête dat de basis voor maatregelen vaak flinterdun, niet-wetenschappelijk,

niet eens meer te achterhalen of helemaal afwezig was. Maar het gebeurde wel en het beschadigde immens het vertrouwen. Verder zien we – onder meer – langdurig een slecht gereguleerde asielinstroom die schijnbaar vanzelfsprekend is en niet in te dammen. We sponsoren met vele miljarden een land dat een zinloze, heilloze oorlog voert. Onze eigen voedselvoorziening wordt steeds verder weggesaneerd. De bouw zit op slot door zelfverkozen, onwerkbare milieunormen. Intussen komen we 400.000 woningen tekort, stijgt het aantal Nederlanders onder de armoedegrens, wordt wegenonderhoud niet uitgevoerd omdat er geen geld is en gebeurt er niets met duizenden aangiften van misdrijven. Dat is maar een kleine greep uit ingrijpende keuzes met grote gevolgen, waar burgers zich nooit direct over hebben kunnen uitspreken. Als je vraagt naar de democratische legitimatie, wordt vaak verwezen naar hogere organen of internationale verdragen. Alsof nationale soevereiniteit er al niet meer is. Nóg kwalijker is de reflex om de steller van kritische vragen verdacht of monddood te maken. We zagen dat eerder bij corona en nu vooral rondom asiel. De afgelopen maanden zijn bij protesten in diverse gemeenten mensen massaal als extremist weggezet die in feite gewone ouders, opa’s en oma’s, of vrouwen en meisjes waren die zich zorgen maken om hun veiligheid en de toekomst van hun kinderen.

Wij ontkennen als partij en als fractie niet dat extreemrechts in ons land bestaat, dat extreemlinks bestaat, dat racisme bestaat – en we zullen nooit verzachtend of begripvol spreken over rellen, geweld, bezettingen of blokkades. Maar wat nu gebeurt is dat een groep redelijke, wetsgetrouwe burgers uit wanhoop in verzet komt en vervolgens besmeurd, gecanceld en gestraft wordt.

Opvallend is dat niet alleen burgers in verzet komen. Vorige maand beklaagde minister Van den Brink zich erover dat 47 gemeenten die hij had gevraagd om opheldering te verschaffen over schijnbaar ontoereikende asielopvang, helemaal niets terug hadden laten horen. Hij noemde dat verbazingwekkend en zinspeelde in één moeite door op dwangmaatregelen. Gemeenten wordt voorgehouden dat ze solidair moeten zijn in het dragen van de gevolgen van keuzes die boven hun hoofd zijn gemaakt. Tegelijk zien zij niets van de tegenprestatie die het Rijk zou leveren – in het geval van asiel was dat het inperken van de instroom. Niet zo raar is het dan, dat ook overheden afhaken en zich verzetten tegen verplichtingen die onrust brengen zonder langetermijnperspectief. Voorzitter, niemand heeft een hekel aan mensen die vluchten voor oorlog en die veiligheid zoeken. Niemand is tegen schone lucht en water, zorg voor de natuur en duurzame omgang met grondstoffen. Mensen zouden graag trots zijn op hun land en alles waar dat land voor staat. Ze willen verantwoordelijkheid nemen om het goede te behouden.

De werkelijkheid is echter dat Nederland zeer snel en sterk verandert door grootschalige instroom die langdurig véél verder gaat dan de opvang van kwetsbare vluchtelingen; dat onze welvaart en economie grote schade lijden door het verkwisten van honderden miljarden euro’s aan oorlog en aan ideologische denkbeelden zoals een Green Deal; en dat burgers wordt aangewreven dat hun culturele identiteit en zelfs de nationale vlag verdacht zijn. Nog meer bevreemdend is dat tegen de ene groep die zich laat horen totaal anders wordt opgetreden dan tegen de andere. Nu keren we terug naar het Ambachtse perspectief en daarmee wordt dit verhaal positiever. Polarisatie in de zojuist geschetste, zorgwekkende vorm gaat aan ons dorp uiteraard niet voorbij, maar het speelt op Ambachtse schaal bij lange na niet in die mate.

Wij hebben lokaal geen extreme of activistische politieke krachten. In onze gemeente rust geen taboe op reële bestuurlijke vragen als: hoeveel groei kunnen wij aan, waar is nog ruimte voor, aan wie willen we huizen gunnen? We hebben als raad in maart unaniem een motie aangenomen met een stevig signaal over asielzoekers uit veilige landen, die we niet willen huisvesten. We hebben een burgemeester die, als kind van dit dorp, aanvoelt wat er speelt in de haarvaten van de samenleving. Dat is het goede dat we willen behouden. Problemen zijn er wel degelijk. Wij zijn onderdeel geworden van aaneengesloten verstedelijkt gebied, met alle veiligheidsissues van dien. Hinderlijke intimiderende overlast, brutale straatroven en recent zelfs een serie aanrandingen zijn helaas min of meer alledaagse fenomenen geworden. Ondanks het beleidsarme karakter van de Kadernota willen wij nog kort aangeven waar volgens ons de focus moet liggen: allereerst op veiligheid. Een veilige leefomgeving vraagt om zichtbare en duidelijke handhaving. Wij willen dat mensen zich (weer) beschermd kunnen voelen in hun eigen leefomgeving. Een tweede speerpunt dat wij aan het nieuwe college willen meegeven, ligt op het vlak van lokale bestuurscultuur. De oproep van Realistisch Ambacht luidt: wees niet als de Rijksoverheid. Speel niet met het vertrouwen dat je krijgt.

Wees een betrouwbare partner voor je inwoners, eentje die op transparante wijze onderbouwde keuzes maakt, na werkelijk te hebben geluisterd. En ten derde: durf voor onze gemeente op te komen. Wij zijn geen lágere overheid, we zijn een mede-overheid. Het Rijk kiest in toenemende mate voor dreiging met dwang richting gemeenten, op dit moment vooral in het asieldossier. Dat vraagt om gepast terugduwen wanneer wij worden overvraagd. Ga als college in gesprek, onderhandel, lobby of vertraag waar nodig. Over ons heen laten lopen helpt ons niet als we willen vasthouden aan alles wat hier goed gaat.

Daarmee eindigen wij de eerste termijn van onze algemene beschouwing. Wij vertrouwen op een snelle totstandkoming van een sterk collegewerkprogramma en een sluitende begroting. Wij wensen het nieuwe college succes en we bedanken het vertrekkende college hartelijk voor de inspanningen in de afgelopen vier jaar. Tot zover, voorzitter.