20260512 Toelichting bij raadsvoorstel zienswijze GR Sociaal DEF

A. GR Sociaal (risicoprofiel hoog)

Afwijkende opbouw van de zienswijze Naast de jaarrekening 2025, de voorjaarsbrief 2026 en de begroting 2027 heeft de GR Sociaal ook een aantal ombuigingsmaatregelen voorgelegd aan uw raad. De aanleiding hiervoor is het niet behalen van de eerder beoogde ombuigingen in het kader van de bestuurlijke opdracht ‘Een Toekomstbestendig Sociaal Domein', waarover de GR Sociaal u in de verschillende P&C-stukken informeert. De nu voorliggende concept zienswijze bestaat daarom uit twee delen. In het eerste deel gaat de zienswijze in op de aangeleverde P&C stukken: de jaarrekening 2025, de voorjaarsbrief 2026 en de begroting 2027. In het tweede deel van de concept zienswijze gaat u nader in op de voorgestelde ombuigingsmaatregelen. Deze toelichting is op eenzelfde manier opgesteld. Het eerste deel van de toelichting gaat in op de P&C-stukken, het tweede deel van de toelichting op de door de GR Sociaal voorgestelde ombuigingsmaatregelen. Deel 1: Zienswijze op jaarrekening 2025, voorjaarsnota 2026 en begroting 2027 Begroting 2027 De begroting 2027 van de GR Sociaal is opgesteld in samenwerking met de deelnemende gemeenten en is gebaseerd op de uitgangspuntennotitie 2027-2030. Deze begroting biedt een integraal beeld van de financiële consequenties van het beleid en de activiteiten van de GR Sociaal voor de komende jaren.

Financieel effect van de begroting 2027 op onze gemeente Financieel gezien vertoont de begroting 2027 een stijging van de gemeentelijke bijdrage met € 35,1 miljoen ten opzichte van de jaarschijf 2027 van de primaire begroting 2026. Dit resulteert in een hogere gemeentelijke bijdrage van € 35,1mln. Rekening houdend met de aanvullende compensatie vanuit het Rijk, resteert een bedrag van € 13,3 mln dat door gemeenten uit de Algemene Uitkering wordt gefinancierd. Dit is een stijging van 3,9% ten opzichte van de Begroting 2026, jaarschijf 2027. De stijging is deels te verklaren door de autonome groei van klantenaantallen en de ontwikkeling van loon- en prijsindexaties. Gemeenten worden hiervoor gedeeltelijk gecompenseerd door het Rijk. Anderzijds wordt de stijging grotendeels veroorzaakt door het niet realiseren van de eerder ingeboekte ombuigingen. Voor onze gemeente betekent deze begroting 2027 een (verplichte) bijdrage aan de GR Sociaal van structureel € 22,5 miljoen in 2027 oplopend tot € 23,2 miljoen in 2029. Gezien de impact die deze bijdrage heeft op de gemeentelijke begroting richt de concept zienswijze zich primair op de ombuigingen. Gebrekkige informatievoorziening leidt tot ongenoegen In de afgelopen jaren heeft onze gemeente in haar zienswijzen steeds het verzoek opgenomen de informatievoorziening aan onze gemeente te verbeteren.

In haar reacties op deze zienswijzen heeft de GR Sociaal aangegeven te werken met gemeentegerichte overzichten die ambtelijk worden gedeeld en ook in de begroting meer gemeentegerichte informatie op te zullen nemen. In de Najaarsbrief 2025 heeft de GR Sociaal gerapporteerd dat de ambtelijke gemeenterapportages in 2024 zijn geïmplementeerd. “Voor 2025 zijn deze rapportages echter niet opgesteld. De gemeentegesprekken worden geëvalueerd en in overleg met de gemeenten wordt gekeken naar een nieuwe wijze om de gesprekken te voeren.” Dit gesprek heeft tot op heden, voor zover bekend, niet plaatsgevonden. Ten aanzien van het dashboard geeft de GR Sociaal aan dat het (nog) niet mogelijk is een koppeling te maken tussen bestandssystemen en financiële systemen en niet aan te kunnen geven per wanneer dat wel mogelijk wordt. Door het ontbreken van deze koppeling wordt het voor de gemeente moeilijker om beleidsinterventies te plegen om de kostenstijging te beheersen. Bovendien wordt de raad hierdoor beperkt in haar kaderstellende en controlerende rol. In de zienswijze wijzen wij de GR Sociaal op het effect van de gebrekkige informatievoorziening en uiten hierover ons ongenoegen. Tevens vraagt u in uw zienswijze aan de GR Sociaal om aan te geven wanneer de koppeling tussen aantallen en financiële systemen alsnog wordt gerealiseerd.

De ombuigingen uit de bestuurlijke opdracht ‘Een Toekomstbestendig Sociaal Domein’ meermalen neerwaarts bijgesteld Bij de aanbieding van de jaarrekening 2024 en de begroting 2026 heeft de GR Sociaal aangekondigd in te zetten op een pakket maatregelen dat zou resulteren in ombuigingen ter hoogte van € 4,2 mln in 2025 oplopend naar € 17,4 mln in 2029. In de Najaarsbrief 2025 heeft de GR Sociaal aangegeven dat de ombuigingen financieel zijn verwerkt in het meerjarenbeeld, maar nog niet zijn uitgewerkt

in afzonderlijke maatregelen. Vervolgens zijn in de begroting 2027 de ombuigingen bijgesteld naar jaarlijks € 4,8 mln in de jaren 2027 - 2029. Uit de stukken van de GR Sociaal blijkt onvoldoende welke maatregelen zijn ingezet om de beoogde ombuigingen te realiseren en wat de verklaring is dat deze maatregelen niet tot de beoogde ombuigingen hebben geleid. De raad is door de gang van zaken op achterstand geplaatst. In de concept zienswijze vraagt u de GR Sociaal alsnog een nadere toelichting te geven over welke maatregelen ingezet zijn en waarom deze niet hebben geleid tot de beoogde ombuigingen. Daarbij wijst u ook op de aankomende landelijke ontwikkelingen, specifiek het voornemen van het Rijk om de huishoudelijke hulp uit de Wmo te schrappen, de invoering van de eigen bijdrage in de Wmo uit te stellen.

Lokaal herbezinnen wij ons op de taken die we bij de GR Sociaal neerleggen In uw concept zienswijze geeft u aan dat de gemeente, als gevolg van de regionale ombuigingen en de inmiddels noodzakelijke lokale ombuigingen, zich aan het herbezinnen is welke taken bij de GR Sociaal moeten blijven en welke beter lokaal uitgevoerd kunnen worden. Specifiek wordt hierbij de inburgeringstaken genoemd (wordt op dit moment via een dienstverleningsovereenkomst door de GR Sociaal uitgevoerd) en de begeleiding van inwoners in de bijstand met klantprofiel 3. Dit klantprofiel geldt voor inwoners die al langere tijd bijstandsgerechtigd zijn en bij wie de verwachting is dat toeleiding naar betaald werk niet haalbaar is. In uw zienswijze geeft u aan dat u hierover met de GR Sociaal in gesprek wil gaan. Jaarstukken 2025 Uit de jaarstukken 2025 blijkt een positief resultaat van € 3,2 mln ten opzichte van de Najaarsbrief 2025. Ten opzichte van de primaire begroting 2025 is het resultaat echter circa € 20 mln negatief. De GR Sociaal geeft aan geen resultaatsbestemming te hebben voor het resultaat. In de zienswijze onderschrijft uw raad dit.

Zienswijze deel 1 Voor deel 1 stellen wij voor een zienswijze kenbaar te maken met daarin de volgende elementen: 1. De huidige informatievoorziening vanuit de GR Sociaal beperkt de raad in haar kaderstellende rol als gemeenteraad. 2. De raad constateert dat de kosten blijven stijgen ondanks beoogde ombuigingen. 3. De raad spreekt haar ongenoegen uit over het niet behalen van de beoogde ombuigingen en de beperkte informatievoorziening die ertoe heeft geleid dat de raad verrast is. 4. De raad kondigt aan op een tweetal taken een verkenning te gaan uitvoeren naar het lokaal inbedden van deze taken en geeft het gesprek met de GR Sociaal hierover te willen voeren waarbij verwacht wordt van de GR Sociaal dat zij hieraan meewerkt. 5. De raad kan zich vinden in het niet doen van een verzoek voor een resultaatsbestemming door de GR Sociaal.

Deel 2: Zienswijze op de ombuigingsagenda Door de GRS worden nieuwe ombuigingen voorgelegd Een positieve ontwikkeling is dat de GRS op zoek is naar alternatieve ombuigingen en hier de raden actief bij betrekt door ze te vragen in hun zienswijze hun visie te geven op de voorgenomen ombuigingen. Daarover gaat het tweede deel van de concept zienswijze. De kern van de zienswijze voor dit deel is dat eerst gekeken moet worden naar begrotingstechnische maatregelen en maatregelen gericht op de bedrijfsvoering. Ombuigingen die de dienstverlening aan onze inwoners raken vormen wat uw raad betreft een sluitstuk. Tevens spreekt uw raad haar teleurstelling uit over het feit dat de totale omvang van de ombuigingen uit de Bestuurlijke Opdracht in relatie tot de totale begroting van de GRS maar circa 1% vormt terwijl het beoogde percentage 5% betrof. Begrotingstechnische maatregelen zijn voorliggend In verschillende gesprekken met de GR Sociaal is ambtelijk een aantal begrotingstechnische maatregelen aangedragen. Het college stelt voor om de belangrijkste van deze maatregelen op te nemen in de zienswijze. Op deze manier leggen we meer druk op de GR Sociaal om de maatregelen daadwerkelijk in haar begroting 2027 en meerjarenraming te verwerken. De maatregelen zijn gericht om het meerjarentekort te verlagen en realistischer (in deze onzekere tijden) in te schatten.

Maar dit verhoogt wel het risico dat er meerjarig (2028 t/m 2030) niet conform de financiële verwachting gerealiseerd wordt. Om die reden verzoekt u ons college dit verhoogde risico

expliciet op te nemen in de gemeentelijke begroting in de paragraaf Weerstandsvermogen. Door het risico op te nemen in de gemeentelijke begroting in plaats van al te verwerken in de begroting van de GR Sociaal, maakt u duidelijk dat u eigenaarschap ten aanzien van realistische verwachtingen over de financiële prognoses. Daarnaast draagt dit bij aan een zorgvuldige balans tussen ambitie, beheersbaarheid en prudent financieel beleid. Het gaat hierbij om de volgende maatregelen. Een nadere toelichting op deze maatregelen treft u aan in de bijlage bij deze toelichting.

1. De meerjarige groei van de begroting van de GR Sociaal aan te laten sluiten bij de verwachte groei van de rijksinkomsten voor gemeenten met 2027 als nullijn. 2. Vanaf 2027 een structurele stelpost ‘vangnet Participatiewet’ op te nemen in de begroting van de GR Sociaal. 3. De structurele inzet van Europees Sociaal Fonds-subsidies (ESF-subsidies) expliciet op te nemen aan de baten- en aan de lastenzijde van de begroting van de GR Sociaal. 4. Vanaf 2027 structureel middelen op te nemen in de begroting van de GR Sociaal ten behoeve van SRoI (Social Return on Investment) ter hoogte van 1% van het geraamde maatschappelijke effect (€ 33 mln), jaarlijks oplopend met 1%. 5. Vanaf 2027 in de meerjarenraming van de GR Sociaal uit te gaan van gelijkblijvende aantallen van Wmo-cliënten in plaats van een autonome volumegroei. Onze reactie op de voorgestelde maatregelen met effect op de dienstverlening aan onze inwoners In de concept zienswijze reageert u op de voorgestelde ombuigingsmaatregelen die een effect kunnen hebben op onze inwoners. Daarbij maakt u onderscheid tussen maatregelen waar u zich in kunt vinden en maatregelen die voor u niet acceptabel zijn. Voor een derde groep maatregelen vraagt u om een nadere uitwerking op de lokale context en de effecten voor de gemeentelijke begroting.

U kondigt aan dat uw besluitvorming over deze groep maatregelen plaatsvindt bij de vaststelling van de gemeentelijke begroting. U verzoekt de GR Sociaal om die reden deze uitwerking uiterlijk september 2026 bij u aan te leveren. Een nadere toelichting op de maatregelen treft u eveneens aan in een bijlage bij het raadsvoorstel. Tot slot

De raad wenst betrokkenheid bij de evaluatie van de GR Sociaal Op dit moment loopt een evaluatie van de GR Sociaal. Dit is verplicht zoals opgenomen in artikel 54 van de Regeling GR Sociaal. Deze evaluatie gaat onder meer in op de samenwerkingsafspraken en taken van de GR Sociaal. In de zienswijze verwelkomt de raad de evaluatie en verzoekt de GR Sociaal gemeenteraden expliciet hierbij te betrekken. Omdat in artikel 54 staat, dat de uitkomsten van de evaluatie ter besluitvorming aan de gemeenten worden voorgelegd, is in de zienswijze opgenomen dat de raad uitziet naar een inhoudelijk gesprek met de GR Sociaal over deze uitkomsten. Het college krijgt van de raad mandaat om niet in te stemmen met de begroting van de GR Sociaal In de zienswijze kondigt u aan dat u groot belang hecht aan een deugdelijke en volledige beantwoording van de vragen in de voorliggende zienswijze. U constateert dat de reacties op eerder ingediende zienswijzen maar voor een deel hebben geleid tot opvolging door de GR Sociaal. Gezien de impact die de jaarrekening 2025, de voorjaarsbrief 2026, de begroting 2027 en de aanvullende ombuigingsmaatregelen hebben op onze gemeentelijke begroting, kondigt u in uw zienswijze aan het college de ruimte te bieden om niet in te stemmen met de begroting 2027 indien de reactie op de zienswijze vanuit de GR Sociaal hier aanleiding toe geeft.