RV 091 Programmabegroting 2025

Raadsvoorstel Raadsvergadering

91 5 november 2024

Onderwerp Portefeuillehouder College besluit Zaaknummer

Programmabegroting 2025-2028 M.V. de Kort 24 september 2024 52121849

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad, Het college stelt u voor: 1. De Programmabegroting 2025 en Meerjarenbegroting 2026-2028 (hierna: Programmabegroting 2025-2028) vast te stellen; 2. De in de begroting opgenomen budgetten per programma voor 2025 – 2028, voor de lasten en baten en de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves vast te stellen; 3. De voorgenomen investeringen voor het begrotingsjaar 2025 zoals opgenomen in paragraaf 3.5 van de Programmabegroting 2025-2028 vast te stellen; 4. De bevoegdheid om de investeringskredieten te voteren te delegeren aan het college; 5. De, in de Programmabegroting 2025-2028, toegepaste indexeringspercentages en in het bijzonder het aangepaste percentage voor subsidies van 2,5% vast te stellen; 6. De beheersmaatregelen voor het terugdringen van de tekorten in het Sociaal Domein voor het begrotingsjaar 2025, zoals opgenomen in bijlage 6.13 van de begroting, vast te stellen en deze via bijgevoegde 1e begrotingswijziging 2025 te verwerken in de Programmabegroting 2025-2028; 7. Een reserve ‘Woningbouwfonds’ voor de periode 2025-2028 van € 10 miljoen in te stellen en de dekking hiervoor te onttrekken aan de Algemene reserve; 8.

Een onttrekking te doen aan de reserve ‘Woningbouwfonds’ van € 1,0 miljoen voor het begrotingsjaar 2025, ten behoeve van de doeleinden zoals beschreven in bijlage 6.14 van deze begroting, en deze via bijgevoegde 2e begrotingswijziging 2025 te verwerken in de Programmabegroting 2025-2028; 9. De Belastingverordeningen en tarieven 2025 als onderdeel van de Programmabegroting 2025-2028 vast te stellen. Samenvatting We streven met deze begroting naar het zo goed mogelijke realiseren van het Ambitieakkoord, ondanks de financieel mindere jaren die komen. Daarbij spelen diverse opgaven een grote rol zoals de woningbouwopgave, de kwalitatieve schaalsprong, en het versterken van de organisatie. Voor de schaalsprong doen we uitgaven en investeringen die normaal gesproken niet door een stad van onze omvang worden gedaan. Anders gezegd: het Gemeentefonds houdt er geen rekening mee dat wij in de nabije toekomst meer inwoners, meer bedrijven en meer bezoekers hebben. Terwijl we de stad daar wel klaar voor moeten maken. We maken inzichtelijk wat deze extra investeringen voor gevolgen hebben voor onze exploitatiebegroting. De woningbouwopgave vergt serieus ingrijpen. We willen de woningbouwopgave een flinke impuls geven. Daarvoor stellen we voor een forse reserve in te stellen en voor 2025 een deel daarvan meteen in te zetten.

De organisatie moet deze en alle andere ontwikkelingen in voldoende mate faciliteren. Dat vergt meer balans in kwantiteit en kwaliteit en ook een groei gerelateerd aan de schaalsprong. Zoals gezegd vindt dit plaats binnen de context van financieel mindere jaren. Deze begroting sluit voor 2025 en 2027 met een positief saldo. Voor 2026, 2028 en verder is dit niet het geval. Om toekomstige begrotingen ook structureel sluitend te maken, zijn maatregelen nodig. Gezien de opgave waar we als gemeente voor staan, gaan we voor drie terreinen ombuigingsmogelijkheden in beeld brengen. Deze terreinen zijn het “Sociaal Domein”, “Ruimtelijk, economie en cultuur” en “Concern”. In aanloop naar de Voorjaarsnota 2025 werken we aan een set maatregelen die haalbaar zijn en die leiden tot een sluitende begroting. In de Voorjaarsnota 2025 zal daartoe een integrale afweging worden gemaakt. Voor het Sociaal Domein leggen we bij deze begroting al de eerste maatregelen voor die, met uw instemming, in 2025 geëffectueerd gaan worden (deze staan in bijlage 6.13 van de begroting). Voorgaande besluitvorming De voorbereiding van deze Programmabegroting 2025-2028 startte met de Voorjaarsnota 2024. Deze heeft u behandeld in uw vergadering van 18 juni 2024. In de Voorjaarsnota informeerden we uw raad over het budgettair

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 6

kader voor de begroting 2025 met als vertrekpunt het meerjarig beeld zoals vastgesteld in de meerjarenbegroting 2024-2027. Dit beeld wijzigt door verschillende autonome ontwikkelingen en nieuwe ambities waarvan de uitwerking plaatsvindt in deze meerjarenbegroting 2025-2028. Verantwoordelijkheid van de raad Het jaarlijks opstellen van een meerjarenbegroting is voor gemeenten een verplichting op grond van wet- en regelgeving. De raad stelt per programma en thema de beoogde doelstellingen vast. In overeenstemming met de nieuwe programmaindeling waarmee we met ingang van 2024 zijn gaan werken, geven we per programma eerst aan “wat willen we bereiken”. Per thema is dat nader uitgewerkt in het “beoogde maatschappelijke effect”, en dat is nader uitgewerkt in (meerjarige) doelstellingen. Bij elke thema geven we aan “wat hebben we al bereikt”. Tenslotte, geven we bij elk thema onder “wat gaan we ervoor doen” aan wat de beoogde acties en output zijn voor 2025, met aandacht voor acties die ook in 2026 nog doorlopen. De raad autoriseert met het vaststellen van de programmabegroting de baten en lasten per programma, inclusief de geraamde verrekeningen met reserves. Op grond van de Gemeentewet heeft de raad de bevoegdheid de Programmabegroting vast te stellen.

De Programmabegroting bevat de informatie die u nodig heeft om ook voor de komende jaren de juiste beslissingen voor de stad te kunnen nemen en om uw kaderstellende en controlerende rol in te kunnen vullen. In hoofdstuk 3 ‘Budgettair kader en financiële ontwikkelingen’ van de begroting gaan we uitgebreid in op het budgettair kader en financiële ontwikkelingen. In dit raadsvoorstel lichten we er een aantal belangrijke zaken uit: • Doorvertaling Hoofdlijnenakkoord nieuw kabinet In overeenstemming met onze uitgangspunten in de financiële verordening, baseren we de algemene uitkering van het gemeentefonds voor deze begroting op de meicirculaire van 2024. Bij de presentatie van het Hoofdlijnenakkoord van het nieuwe kabinet is aangekondigd dat dit akkoord nog verwerkt zou worden in een regeerprogramma en de Rijksbegroting 2025, die op Prinsjesdag gepresenteerd is. Wij informeren uw raad, zoals gewoonlijk, via een raadsinformatiebrief (RIB) over de verwachte gevolgen voor de gemeentefondsuitkering. • Netcongestie Door onvoldoende ruimte op het elektriciteitsnet ontstaat er op piekmomenten file: netcongestie. Hierdoor geeft de netbeheerder geen stroomaansluitingen meer af voor grootverbruikers. De verwachting is dat dit, met alle maatregelen die genomen worden, nog zeker tot 2035 een probleem blijft. Daarom gaan we voor de woningbouw slimme, netbewuste oplossingen zoeken.

Daarnaast gaan we scenario’s uitwerken, zodat we voorbereid zijn. Qua prioritering leggen we de focus op projecten die het minst geraakt worden door het vraagstuk rondom netcongestie en het beste aansluiten bij onze bouwopgave. We richten ook een ‘aanjaagteam netcongestie’ op. Dat team gaat de contacten met Enexis stroomlijnen, gerichte lobbyactiviteiten uitvoeren, voorstellen doen voor (her)prioritering van projecten en innovatieve oplossingen bedenken en verkennen. • Sociaal Domein De financiële verwachtingen voor het Sociaal Domein, zijn stijgende tekorten op de budgetten voor de Jeugdzorg en Wmo, en afnemende compensatie door het Rijk. Open-einde regelingen en verplichtingen voor het garanderen van kwaliteit en continuïteit van zorg, geven een flinke druk op de gemeentelijke financiën. Tegelijkertijd hebben wij hierdoor maar zeer beperkte mogelijkheden om bij te sturen. We zoeken binnen het Sociaal Domein oplossingen voor deze opgave, maar mogelijk moeten deze afgewogen worden in de volle breedte van de gemeentelijke begroting. Zoals eerder aangegeven leggen we bij deze begroting al de eerste maatregelen voor die, met uw instemming, in 2025 geëffectueerd gaan worden (deze staan in bijlage 6.13 van de begroting).

• Terrein Ruimtelijk, economie & cultuur en terrein Concern Op andere terreinen gaan we aan de slag zodat we over de volle linie kunnen inventariseren wat de opties zijn. Dit levert een set aan mogelijke maatregelen op die via een ingroeiscenario bijdragen aan een sluitende meerjarenbegroting voor komende jaren. • De Kunsthal Voor de zomer maakte de MRE bekend dat de Regiodeal is toegekend voor onder andere het doorontwikkelen van de Kunsthal (onder voorbehoud van een technische toets). Er zijn drie varianten uitgewerkt om de Kunsthal Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 6

toekomstbestendig te maken, een minimale-, basis- en optimale variant. Ambitie is om in te zetten op de optimale variant. De middelen uit de Regiodeal worden bij die keuze maximaal benut. Verwachting is dat de technische toets voor de Regiodeal medio oktober doorlopen is en dat een definitieve toezegging dan snel volgt. In deze begroting zijn, vanuit het oogpunt van transparantie, zowel de investering als de verwachte exploitatieeffecten van deze optimale variant al verwerkt. Nadrukkelijk willen we stellen dat het vaststellen van de begroting niet betekent dat automatisch de doorontwikkeling van de Kunsthal ook is vastgesteld. Dit zal in een separaat besluitvormingstraject aan de raad voorgelegd worden. • Reserve Woningbouwfonds Tot 2040 is het de ambitie om 15.000 woningen toe te voegen in Helmond. Woningen die we niet zelf bouwen; dat doen hoofdzakelijk de ontwikkelaars en woningcorporaties. Wel spelen we een belangrijke rol in het creëren van de juiste randvoorwaarden en in het ruimtelijk proces (met name omgevingsplan en vergunningverlening). Probleem is dan ook niet een tekort aan plannen, maar de realisatie van bestaande plannen. Daarom vinden we het noodzakelijk om als gemeente een flinke impuls te geven aan de woningbouw. In sommige gevallen kunnen we met gerichte maatregelen projecten vlot trekken en knelpunten wegnemen.

In totaal € 10 miljoen euro trekken we daar de komende vier jaar voor uit, waarmee we het reeds aangekondigde Woonfonds vullen. De storting van € 10 miljoen in de zogenoemde ‘reserve woningbouwfonds’ onttrekken we aan de algemene reserve. Deze nieuwe reserve zetten we in voor: Financiële ondersteuning van projecten op het gebied van parkeren, openbare ruimte etc.; Cofinanciering voor subsidies/externe bijdragen voor grotere woningbouwprojecten in de stad; Inzetten van incidentele capaciteit in de keten (planjuristen, planeconomen, verkeerskundigen). In 2025 onttrekken we aan deze reserve een bedrag van € 1,0 miljoen voor de ontwikkeling van sociale huurwoningen en extra capaciteit. In bijlage 6.14 van de begroting leest u een uitgebreide toelichting hierop, in bijlage 2 bij deze begroting vindt u de bijbehorende begrotingswijziging. • Sportaccommodaties Sporten en bewegen staan in onze gemeente hoog in het vaandel. De afgelopen periode rezen er zorgen over het onderhoud van enkele geprivatiseerde sportaccommodaties. Uit een quickscan kwam naar voren dat enkele sportverenigingen kampen met een actuele ondersteuningsvraag: RKSV Mierlo-Hout, Hockeyclub Helmond en Polaris. Voor een klein aantal andere verenigingen geldt dat mogelijk ook voor de komende vijf jaar.

Voor ons is dat aanleiding een nieuw beleidskader op te stellen, waarbij ook wordt bekeken of in voorkomende gevallen een pad naar deprivatisering wenselijk en mogelijk is en onder welke voorwaarden. In dat geval nemen wij onderhoud en/of nieuwbouw van een accommodatie op in ons investeringsprogramma en gaat de vereniging de accommodatie van ons huren. Voor verder onderzoek en uitwerking hebben we (eenmalig) 250.000 euro opgenomen in de begroting. Ook hebben we, vooruitlopend op de besluitvorming over het beleidskader, alvast ruim 6 miljoen euro ‘vastgeklikt’ in ons investeringsprogramma ten behoeve van sportaccommodaties. Hiermee gaan we voor RKSV Mierlo-Hout en Hockeyclub Helmond alvast aan de slag. • Organisatie Onze uitvoeringscapaciteit is – kwalitatief en kwantitatief – een blijvend aandachtspunt. We zien ook, mede op basis van een recent uitgevoerde benchmark, dat de organisatie nog niet goed in balans is. Bovendien is de organisatie nog onvoldoende op groei ingericht op weg naar een 100.000+-gemeente. De resultaten uit de benchmark worden nog nader geanalyseerd en daarna verwerkt tot een meerjarig personeelsplan, dat begin 2025 klaar is. Daarop vooruitlopend is om qua arbeidsvoorwaarden concurrerend te kunnen blijven, in de begroting een extra uitgave opgenomen voor een gerichte reparatie van arbeidsvoorwaarden en voor opleiding (€ 950.000 structureel).

Daar tegenover staat een taakstelling van ongeveer 2,6 miljoen euro structureel (efficiencymaatregelen), ingeboekt vanaf 2026. Daarvan wordt 1,3 miljoen euro apart gezet als stelpost, bedoeld om de organisatie te versterken waar dat voor de schaalsprong noodzakelijk is. Verder doen we een extra investering in de steeds complexer wordende informatievoorziening. Zo is een professionele dienstverlening steeds meer afhankelijk van digitale ontwikkelingen. Organisatiebreed moeten we verzekerd blijven van informatieveiligheid en hoge kwaliteit van data, en ook privacy-eisen vragen extra inzet. Indexeringen In de Voorjaarsnota hebben we u geïnformeerd over de indexeringen die we toepassen in de Programmabegroting 2025-2028. Hier heeft op onderdelen een aanpassing in plaatsgevonden. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 6

Het bezuinigingsbedrag hebben we in 2025 weten te beperken door: een – overigens zeer gematigde – verhoging van de gemeentelijke inkomsten. We indexeren het parkeertarief in 2025 met 9%. In 2024 heeft er geen indexatie van de parkeertarieven plaatsgevonden; dat gebeurt namelijk tweejaarlijks. Dat verklaart het percentage, want de afgelopen jaren was de inflatie een stuk hoger. Overigens gaan we voor dit tarief vanaf 2026 ook werken met een jaarlijkse indexering. De toeristenbelasting gaat voor overnachtingen omhoog van 1,50 naar 3 euro en voor de camping van 1 naar 2 euro. We gaan deze inkomsten meer koppelen aan uitgaven die we voor toerisme en recreatie doen. Daarnaast beperken we de indexering van subsidies tot 2,5% (in plaats van 4,64%). Tenslotte noemen we de ontwikkelingen met betrekking tot de woonlastendruk. De woonlastendruk voor een gemiddeld huishouden gaat in 2025 met 2,83% omhoog (bij een gemiddelde OZBwaarde van € 346.000). Dat is gelijk aan de inflatiecorrectie. Er vindt wel een zekere verschuiving plaats tussen de componenten die deze woonlastendruk bepalen. Het basistarief voor de afvalstoffenheffing gaat 1,3% omlaag (kostendekkend), maar de werkelijke kosten voor een huishouden zijn afhankelijk van de hoeveelheid afval die een huishouden aanbiedt.

De rioolheffing laten we dalen met 9,1%; volgens de reguliere systematiek zou dat een stijging van 2,3% zijn geweest. Daar staat tegenover een stijging van de OZB met 11%. Doordat de rioolheffing is gebaseerd op de omvang van een huishouden en de OZB op de waarde van het vastgoed, betekent dat in de praktijk dat mensen met een duurder huis hun woonlasten iets meer zien stijgen: ruim 5% bij een OZB-waarde van 648.000. De sterkste schouders dragen zo de zwaarste lasten. Financiën Autonome ontwikkelingen en nieuwe ambities hebben we afgewogen tegen de beschikbare middelen. Daarbij hebben we ook gekeken naar continuïteit van al ingezet beleid. We ontkomen in deze begroting daarbij niet aan stevige financiële bijstellingen. Gelukkig is ons vertrekpunt een zeer gezonde financiële huishouding, dus we kunnen een stootje hebben. We hebben verder het advies van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ter harte genomen: breng ombuigingen vanaf 2026 in beeld maar maak ze nog niet onomkeerbaar. Daarvoor is de financiële onzekerheid te groot. De hoop is nog steeds dat er betere financiële afspraken met het rijk worden gemaakt. Voor 2025 geven we wel al concreet aan met welke maatregelen de begroting sluitend is gemaakt. Alle maatregelen resulteren in een begroting die in 2025 en 2027 een positief saldo heeft van € 1,7 en € 2,0 miljoen.

De jaren 2026 en 2028 en verder laten daarentegen een tekort zien van € 2,8 en € 0,6 miljoen. Het positief saldo van 2025 houden we bewust beschikbaar om eventuele nieuwe ontwikkelingen het hoofd te bieden. Dit in het licht van de beperkte financiële ruimte in 2025 mede vanwege de volledig, beschikbare inzet van de ruimte binnen het kapitaallastenbudget in deze begroting. We leggen u bij deze begroting ook een 1e en 2e begrotingswijziging voor. Beide begrotingswijzigingen hebben in geen enkel jaar gevolgen voor het saldo van de begroting. De 1e wijziging betreft een invulling van de besparingsopgave in het Sociaal Domein voor het begrotingsjaar 2025. Deze invulling heeft tot gevolg dat er in 2025 een groter beslag wordt gelegd op de reserve Sociaal Domein dan in deze begroting van uit gegaan is. Dit betekent dat de onttrekking in 2026 aan de reserve Sociaal Domein lager wordt en de taakstelling op het Sociaal Domein met eenzelfde bedrag hoger. De 2e wijziging betreft een onttrekking aan de reserve Woningbouwfonds omdat we, na vaststelling van de begroting door uw raad, meteen aan de slag willen met concrete maatregelen. Investeringsprogramma Tot en met de Programmabegroting 2024-2027 werd met het vaststellen van de voorgenomen investeringen voor het 1e begrotingsjaar (2025 in dit geval) ook de investeringskredieten vastgesteld.

In de praktijk bleek echter dat niet alle investeringen concreet genoeg waren om direct tot uitvoering over te gaan. Dit resulteert in een opeenstapeling van investeringskredieten. Vandaar dat wij u bij deze begroting voorstellen om de voorgenomen investeringen voor 2025 vast te stellen en het voteren van de investeringskredieten te delegeren aan het college. Dit betekent dat een investeringskrediet pas beschikbaar wordt gesteld wanneer ons college heeft ingestemd met een concreet en onderbouwd projectplan. Communicatie De programmabegroting 2025-2028 is met de aanbieding aan de gemeenteraad een openbaar document. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 6

Uitvoering en tijdspad De begroting wordt uitgevoerd en tussentijds rapporteren we aan uw raad over de voortgang van de uitvoering via de bestuursrapportages.

Burgemeester en wethouders van Helmond

mevr. P.J.M.G. Blanksma–van den Heuvel burgemeester

mr. A.S. Meijer gemeentesecretaris

Bijlagen • Programmabegroting 2025-2028; • Bijlage 1: 1e begrotingswijziging 2025; • Bijlage 2: 2e begrotingswijziging 2025;

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 6

Raadsbesluit Vergadering

91 5 november 2024

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 24 september 2024; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit: 1. De Programmabegroting 2025 en Meerjarenbegroting 2026-2028 (hierna: Programmabegroting 20252028) vast te stellen; 2. De in de begroting opgenomen budgetten per programma voor 2025 – 2028, voor de lasten en baten en de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves vast te stellen; 3. De voorgenomen investeringen voor het begrotingsjaar 2025 zoals opgenomen in paragraaf 3.5 van de Programmabegroting 2025-2028 vast te stellen; 4. De bevoegdheid om de investeringskredieten te voteren te delegeren aan het college; 5. De, in de Programmabegroting 2025-2028, toegepaste indexeringspercentages en in het bijzonder het aangepaste percentage voor subsidies van 2,5% vast te stellen; 6. De beheersmaatregelen voor het terugdringen van de tekorten in het Sociaal Domein voor het begrotingsjaar 2025, zoals opgenomen in bijlage 6.13 van de begroting, vast te stellen en deze via bijgevoegde 1e begrotingswijziging 2025 te verwerken in de Programmabegroting 2025-2028; 7. Een reserve ‘Woningbouwfonds’ voor de periode 2025-2028 van € 10 miljoen in te stellen en de dekking hiervoor te onttrekken aan de Algemene reserve; 8.

Een onttrekking te doen aan de reserve ‘Woningbouwfonds’ van € 1,0 miljoen voor het begrotingsjaar 2025, ten behoeve van de doeleinden zoals beschreven in bijlage 6.14 van deze begroting, en deze via bijgevoegde 2e begrotingswijziging 2025 te verwerken in de Programmabegroting 2025-2028;

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 5 november 2024. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 6 van 6