RV 085 Subregionale detailhandelsvisie Stedelijk Gebied Eindhoven

Raadsvoorstel Vergadering

Onderwerp Portefeuillehouder Afdeling College besluit Commissie Zaaknummer

085 7 december 2023 Subregionale detailhandelsvisie SGE M.V. de Kort AOG, BJO, COM, FIN en IVA 5 september 2023 Adviescommissie 21 november 2023 51568023

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad, Voorstel De Regionale detailhandelsvisie Stedelijk Gebied Eindhoven- Van kwantiteit naar kwaliteit vaststellen. Inleiding Een actuele detailhandelsvisie helpt ons om trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op de centrum- en winkelgebieden in onze gemeente om te zetten in ambities voor deze verschillende gebieden en het waarmaken van deze. In onze regio hebben we daarvoor sinds 2015 de “Detailhandelsvisie Stedelijk Gebied Eindhoven” (BRO 2015) en het “Voorstel Regionale uitvoeringsagenda detailhandel” (BRO 2015), maar we zien een aantal ontwikkelingen en opgaves die ertoe leiden dat actualisatie nodig is. Denk aan meer online bestedingen, de nasleep van corona en stijgende kostenposten (energie, personeel, grondstoffen), maar ook supermarkten die uitbreiden en moderniseren in buurt-, wijk- en dorpscentra en de transitie die de binnensteden van Eindhoven en Helmond van pure koopsteden naar aantrekkelijke verblijfsgebieden. Deze ontwikkelingen in combinatie met de forse verstedelijking en toename van aantal inwoners leiden tot meer druk op de fysieke ruimte. Daarom hebben we met diverse partijen gewerkt aan een herziene visie. We stellen nu voor om deze detailhandelsvisie ter vaststelling aan te bieden aan de adviescommissie en de gemeenteraad.

Beoogd effect voor gemeenteraad Actualisatie van de Regionale detailhandelsvisie Stedelijk Gebied Eindhoven- Van kwantiteit naar kwaliteit helpt ons om trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op de centrum- en winkelgebieden in onze gemeente om te zetten in ambities voor deze verschillende gebieden en het waarmaken van deze. Argumenten 1.1 Tijd voor een actualisatie De visie uit 2015 is verouderd en aan actualisatie toe. De regio heeft een aantal belangrijke opgaves die gevolgen hebben voor de detailhandelsstructuur en -behoefte. Zo zien we een bovengemiddelde woningbouwopgave met forse bevolkingsgroei. De huidige detailhandelsvisie biedt te weinig mogelijkheden om effectief op deze opgaves in te spelen. Dit leidt ertoe dat er sprake is van vraagstukken zoals herpositionering van centrumgebieden, het compacter maken en kwalitatief versterken van centrumgebieden en terugdringen van leegstand en overtollig aanbod. Wij hebben daarom de visie herijkt. In deze herijkte visie komen de volgende aspecten aan bod: duidelijkheid over afstemming ontwikkelingen met bovenlokale impact; duiding van trends en ontwikkelingen die handvatten/richting geven om lokale keuzes te maken (maatwerk); hoofdlijnen beleidsuitgangspunten (wat willen we wel en wat niet); toetsingskader voor de Regionale Adviescommissie Detailhandel (RACD) voor nieuwe initiatieven.

Daarnaast hebben we in de nieuwe visie een onvolledigheid uit 2015 weggewerkt met het benoemen van Varenschut autoboulevard als perifere locatie, naast de Engelseweg. 1.2 Regionaal beleid is nodig, maar met lokale beleidsruimte Marktpartijen en consumenten houden zich niet strikt aan gemeente- of regiogrenzen. Ook hebben (grootschalige) detailhandelsontwikkelingen vaak bovenlokale effecten. Dit maakt het noodzakelijk om zaken regionaal af te stemmen. Ook geeft een regionale visie richting aan lokaal beleid en vormt daarmee het

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 5

overkoepelende kader voor detailhandelsbeleid van de betrokken gemeenten. In dit kader zijn de wensen en ambities voor de toekomst (2030) en gezamenlijke principes verwoord.Gemeenten zijn vervolgens zelf verantwoordelijk voor de uitvoering en doorvertaling van deze visie in lokaal beleid. Aangezien deze visie vooral gericht is op de regionale hoofdstructuur, zal in lokaal beleid altijd verdieping en nuance nodig zijn. Daarmee blijft er binnen de kaders van deze regionale visie altijd lokale beleidsruimte. Kortom, gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor lokale aangelegenheden en de verdere invulling van het beleid, maar wel binnen de kaders zoals afgesproken op regionaal niveau. 1.3 Kiezen voor complementaire centra In deze visie kiezen we ervoor om te werken vanuit het concept van complementaire centra. Dit betekent dat elk centrum een eigen profiel en verzorgingsgebied kent binnen de structuur. Dit zorgt voor een goede consumentenverzorging, veel keuzemogelijkheden en dat ze aanvullend op elkaar zijn. De hoofdstructuur is vergelijkbaar met de visie uit 2015. Voor recreatief winkelen staat de binnenstad van Eindhoven bovenaan, gevolgd door het centrum van Helmond. Deze centra hebben een breed en compleet aanbod met een profiel gericht op het dagje uit, gezellig winkelen, ontmoeten en verblijven.

Voor doelgericht winkelen staat Meubelboulevard Ekkersrijt bovenaan de regionale hiërarchie. Het profiel ‘in/om het huis’ blijft gehandhaafd. Om de regionale behoefte te kunnen faciliteren ligt er een opgave om Meubelboulevard Ekkersrijt zowel in kwantitatieve als kwalitatieve zin te versterken. Voor de boodschappen blijven lokale buurt- en wijkcentra belangrijke aankoopplaatsen. De dorpscentra vervullen echter ook steeds meer een boodschappenfunctie. Daarmee ligt de opgave voor de dorpscentra vooral in het blijven aantrekken van lokale inwoners door het aanbod in kwalitatieve zin goed af te stemmen op de lokale behoefte. 1.4 Deze detailhandelsvisie bijt niet met de visie van de Metropoolregio . De detailhandelsvisie van de Metropoolregio Eindhoven (MRE) (BRO, 2015) is een visiestuk en bevat keuzes op hoofdlijnen. Om die reden is destijds (in 2015) gekozen voor een nadere beleidsverdieping voor het SGE. De essentie/hoofdlijnen van het detailhandelsbeleid van de MRE en het SGE uit 2015 blijven ook met de nieuwe SGE visie overeind, zoals het blijven inzetten op vitale centra, concentratie van winkels in centra en het streven naar een complementaire regionale hiërarchie tussen centrumgebieden. De nieuwe detailhandelsvisie van het SGE is ten opzichte van de MRE en vorige SGE visie wel meer genuanceerd en concreet op sommige specifieke thema’s.

Dit betekent soms meer duidelijkheid en daarmee beleidsbeperkingen en soms juist meer duidelijkheid over waar wel/geen lokale beleidsruimte zit. 1.5 Nieuwe beleidskeuzes en afspraken Hoewel deze visie een actualisatie betreft van de visie uit 2015, zijn er op onderdelen toch nieuwe beleidskeuzes en afspraken gemaakt: • Het beleid wat betreft afhaalpunten wordt gecontinueerd. In de visie hebben we wel nieuw beleid ontwikkeld voor de bezorgeconomie. Dit is met name sinds 2020 een duidelijk nieuwe trend, zoals flitsbezorgers, waar de MRE visie logischerwijs niet in voorziet. • Zowel de MRE- als SGE-visie zetten in op concentratie van supermarkten in centra ten gunste van combinatiebezoeken en vitaliteit. De MRE visie spreekt echter uitsluitend over schaalvergroting: supermarkten worden steeds groter. In de nieuwe SGE visie is ook de trend van schaalverkleining benadrukt. • De regionale afspraken in de MRE (2015) leggen de focus op ‘bestaande’ winkelgebieden en concentraties. Hoewel dit voor de nieuwe regionale visie nog steeds een belangrijk uitgangspunt is, wordt niet uitgesloten dat er voor dagelijkse voorzieningen op termijn nieuwe concentraties nodig zijn om te kunnen voorzien in de forse bevolkingsgroei of dat bestaande concentraties getransformeerd moeten worden.

Denk aan de op termijn mogelijke nieuwe behoefte aan boodschappenpunten als gevolg van de schaalsprong/bevolkingsgroei, (die voor Helmond vooral in de centrumzone is) en gemakswinkels mogelijk ook buiten bestaande centra (voor Helmond kunnen deze misschien op termijn in het te vernieuwen Stationskwartier in een behoefte voorzien, mits niet verstorend voor bestaande winkelgebieden). Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 5

•

•

•

•

•

•

Meubelplein Ekkersrijt is en blijft hét concentratiegebied voor detailhandel in volumineuze artikelen binnen het thema ‘in/om huis’, met in de nieuwe visie de mogelijkheid om de concentratie verder te laten meegroeien met het draagvlak en de kwalitatieve behoefte. Net als het vorige beleid blijft echter ruimte voor lokale perifere concentraties. Ten opzichte van de MRE en SGE visie uit 2015 zijn enkele nieuwe beleidsmatige concentratiegebieden opgenomen. Er wordt nadrukkelijk niet ingezet op verdere brancheverbreding op de perifere concentraties, maar gekozen om deze aanvullend te laten zijn op het aanbod van de reguliere centra. Dit is continuering van bestaand beleid. Wel zijn grootschalige winkels in de branches ‘bruin- en witgoed’, ‘dierenbenodigdheden en –voeders’ en ‘rijwielen’ aangemerkt als branches waar maatwerk voor geleverd kan worden, vanuit verschillende overwegingen met verschillende specifieke voorwaarden. Dit is nieuw ten opzichte van de MRE visie uit 2015. De nieuwe SGE visie doet concrete (nieuwe) uitspraken over enkele bestaande perifere concentraties en de branchering. Uitgangspunt voor alle perifere concentraties is dat overal (op termijn) de branchering wordt teruggebracht naar detailhandel in volumineuze artikelen. De drempelwaarden voor regionale afstemming van detailhandelsinitiatieven blijven gehandhaafd.

Aanvullend is de eis opgenomen dat ook bij substantiële sanering van detailhandel regionale afstemming wenselijk is, bijvoorbeeld als het gaat om transformatie van winkelgebieden naar woon/werkgebieden. Dit is een aanvulling op de MRE visie. De rol van de RACD als toetsingscommissie blijft gehandhaafd. Aanvullend wordt de rol van de RACD uitgebouwd. In de nieuwe visie speelt de RACD een proactieve rol in met name de uitvoering van het regionale detailhandelsbeleid. De RACD kan gemeenten helpen met de uitvoering, kennis delen en initiëren. De RACD is specifiek opgericht in het SGE en opereert los van de provinciale adviescommissie die ook actief is in andere delen van de MRE. Ten opzichte van de vorige SGE visie en de MRE visie zijn enkele nieuwe concrete en ambitieuze uitvoeringsacties geformuleerd. Belangrijkste is de ambitie om de directe vestigingsmogelijkheden voor detailhandelbuiten centra te beperken.

1.6 Nieuwe Regionale detailhandelsvisie Stedelijk Gebied Eindhoven past bij het recentelijk vastgestelde Detailhandelsbeleid gemeente Helmond 2023-2030 (24 januari 2023) Het Helmondse beleid is op hoofdlijnen een voortzetting van de lokale uitgangspunten uit 2013. Die uitgangspunten waren ook te vinden in de regionale visies van SGE en MRE uit 2015. Enkele nieuwe punten uit de SGE-visie (nieuw t.o.v. 2015) staan ook al in het nieuwe Helmondse beleid: inzetten op bestaande winkelhoofdstructuur, maar op termijn mogelijke nieuwe behoefte aan boodschappenpunten,; gemakswinkels mogelijk ook buiten bestaande centra; het benoemen van Varenschut autoboulevard als perifere locatie, naast de Engelseweg. 1.7 Deze regionale detailhandelsvisie is positief ontvangen door betrokken partijen De regionale detailhandelsvisie SGE is eerder ter toetsing voorgelegd aan het poho economie SGE, het poho economie MRE en op de Omgevingsdag op 13 juli 2023.Daarnaast is de visie ook gepresenteerd aan leden van de 9 gemeenteraden van SGE tijdens de raadsbijeenkomst van 31 mei. De beide poho's hebben geen verdere opmerkingen v.w.b. de visie. Op verzoek van de raadsleden is een oplegger gemaakt waarin de (significante) verschillen met de vorige visies is weergegeven, is gehoor gegeven.

Op de Omgevingsdag is de Regionale detailhandelsvisie Stedelijk Gebied Eindhoven- Van kwantiteit naar kwaliteit positief ontvangen. Kanttekeningen MRE visie bestaat nog steeds Opgemerkt moet worden dat de regionale MRE-visie nog steeds bestaat, hoewel op overheid.nl staat dat de MREvisie is vervallen. De provincie heeft aangegeven verder aan deze visie te zullen toetsen, zo lang er geen nieuwe MRE visie is. De drie andere subregio's blijven daarmee zitten met ‘verouderde’ visie en de vraag mag gesteld worden of er binnen MRE-verband nagedacht moet worden over vernieuwen van de regionale MRE-visie. Het is echter niet zo dat de andere subregio's nu een probleem gaan krijgen met de provinciale toetsing; deze toetsing gaat niet veranderen voor andere subregio's door de nieuwe SGE-visie. Wel is het zo dat de data uit de Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 5

SGE-visie ook gebruikt kunnen worden door de andere subregio's om naar de eigen regionale detailhandelsvisie te kijken. Regelement RACD actualiseren Het huidige reglement is bij oprichting van de RACD opgesteld door het Ambtelijk Overleg economie SGE in opdracht van de bestuurlijk trekker. Inmiddels moet dit reglement geactualiseerd worden in verband met de grotere rol van de RACD. Besluitvorming omtrent dit nieuwe reglement is gemandateerd aan de wethouders economie in het poho economie SGE en leggen we daarom niet ter vaststelling aan de gemeenteraad voor. Financiën Dit voorstel heeft geen financiële consequenties. De inschatting is dat de huidige begroting ad €30.000,- ook voor de toekomstige rol van de RACD toereikend is. In de huidige opzet wordt enkel de voorzitter betaald (€20.000,-), andere organisaties, zoals Fontys, TU/e of INretail, doen hun bijdrage zonder kosten. Het resterende budget dient als dekking voor vergader- en reiskosten. Het streven is om deze opzet te continueren, met eventueel een indexering. Wel maakt iedere gemeente ambtelijke kosten. Het gaat daarbij om inventarisatie van saneringscapaciteit, opstelling van lokaal beleid, aanpassing van het omgevingsplan en handhaving. In Helmond hebben we die kosten al gepland in het kader van onze eigen lokale detailhandelsvisie. Communicatie N.v.t. Vervolg 1.

Na vaststelling van de SGE-visie volgt aanpassing van het reglement van de RACD op basis van de voorgestane bredere rol. Het besluitvormingstraject daarvoor wordt nader gepland. 2. Effectuering van het nieuwe regionale detailhandelsbeleid

Burgemeester en wethouders van Helmond burgemeester mevr. P.J.M.G. Blanksma – van den Heuvel

secretaris H.J. de Ruiter

Bijlagen 1. Regionale detailhandelsvisie Stedelijk Gebied Eindhoven- Van kwantiteit naar kwaliteit. 2. Relatie SGE visie en MRE visie 3. Memo verschil regionale detailhandelsvisie van 2023 en de oude visie uit 2015

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 5

Raadsbesluit Vergadering

085 7 december 2023

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 5 september 2023; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit: Vaststellen van sub regionale detailhandelsvisie Stedelijk Gebied Eindhoven- Van kwantiteit naar kwaliteit

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 7 december 2023. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 5 van 5