RV 085 Rijksbijdrage grootschalige woningbouw tm 2034

Raadsvoorstel Raadsvergadering Onderwerp Portefeuillehouder College besluit Zaaknummer

85 16 december 2025

Rijksbijdrage grootschalige woningbouw t/m 2034 G.L.C.C. van den Waardenburg 28 oktober 2025 52741848

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad, Het college stelt u voor: 1. De voorgestelde gemeentelijke cofinanciering van de gebiedsmaatregelen zoals ingebracht bij het Rijk als propositie Grootschalige woningbouwlocatie Centrum+ beschikbaar te stellen. Samenvatting De aanwijzing van Helmond als grootschalige woningbouwlocatie NOVEX brengt kansen voor onze stad. Zo biedt deze aanwijzing kansen voor een intensievere samenwerking met het Rijk, toegang tot kennis en expertise en landelijke netwerken rondom gebiedsontwikkeling en toegang tot specifieke rijksmiddelen. Deze kansen zijn afgelopen zomer in een stroomversnelling gekomen met de mogelijkheid om een aanvraag in te dienen voor een Rijksbijdrage voor de woningbouw en mobiliteitsopgaven in onze stad. Deze aanvraag is met het collegebesluit van 26 augustus 2025 bij het Rijk ingediend onder voorbehoud van goedkeuring raad (Raadsinformatiebrief 132). Deze goedkeuring ligt nu aan u als gemeenteraad voor. Het verzoek tot Rijksbijdrage betreft de ontwikkellocaties (gebiedsmaatregelen) en de bijbehorende maatregelen voor mobiliteit uit het Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040 voor de periode tot en met 2034. Voor de gebiedsmaatregelen zijn maatregelen opgevoerd die voortvloeien uit de gebiedsontwikkelingen in het Centrum, het Stationskwartier en Houtsdonk samen met Houtse Beemden (fase 2 t/m 4).

Deze maatregelen en de daaraan verbonden woningen dienen uiterlijk in 2034 te worden gerealiseerd. Voor de mobiliteitsmaatregelen zijn de mobiliteitsmaatregelen uit ‘Mobiliteitstransitie – MIRT Onderzoek Helmond ZO’ (zie bijlage 2) en de maatregelen uit het Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040 als uitgangspunt genomen. Op 10 november 2025 is per nota van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de verdeling van de Woningbouw- en mobiliteitsmiddelen en het Gebiedsbudget bekend gemaakt (referentie IENW/BSK2025/277834, datum 7 november 2025) (bijlage 4). In deze nota is bekend gemaakt dat er € 33.736.056 (incl. BTW) is vrijgemaakt voor Helmond. Dit bedrag gaat over maatregelen die in aanmerking komen voor het gebiedsbudget. Voor de gevraagde Rijksbijdrage voor mobiliteitsmaatregelen is kenbaar gemaakt dat Helmond een goed pakket aan mobiliteitsmaatregelen heeft aangevraagd die een logische vervolgstap zijn maar dat een Rijksbijdrage in deze toekenningsronde niet mogelijk is. Deze Rijksbijdrage staat op de rol voor een volgend kabinet. Voorgaande besluitvorming Op 16 maart 2021 heeft u ingestemd met de ontwikkelrichting voor Helmond 2030-2040, zoals die voortkwam uit het MIRT-onderzoek Brainport. Op hoofdlijnen bestond deze ontwikkelrichting uit drie onderdelen: 1.

Het doorzetten van een stevige verstedelijkingsopgave rondom het stationskwartier, Houtsdonk en het centrum, het Centrum+ gebied; 2. In te zetten op een mobiliteitstransitie naar duurzamere vervoersmodaliteiten; 3. Voor de autobereikbaarheid van Helmond in te zetten op de zuidelijke aansluiting van Helmond op de A67 via Rochadeweg, N612 en N279 (inmiddels Oostelijke randweg genoemd). Aan de ontwikkelrichtingen van deze drie onderdelen is vorm gegeven met het Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040 (1 – zie bijlage 1), het rapport Mobiliteitstransitie – MIRT Onderzoek Helmond ZO (2 – zie bijlage 2) en het rapport Verkeersonderzoek Rochadeweg stap 3 (zie bijlage 3) U bent eerder op verschillende momenten over het Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040 geïnformeerd: • Podiumbijeenkomst - 28 november 2023: Ontwikkelverhaal Schaalsprong Helmond en de uitgangspunten voor het Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040 • Raadsinformatiebijeenkomst - 26 september 2024: doel en inhoud van het ontwikkelperspectief, inclusief samenhang Omgevingsvisie Helmond 2040 en omgevingsplannen. • Raadsinformatiebrief van 15 mei 2025 (nr 79) over de vaststelling van het Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040 door het college van B&W op 13 mei 2025. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 5

In Raadsinformatiebrief 114 van 23 juni 2025 en Raadsinformatiebrief 141 van 23 september 2025 bent u geïnformeerd over de verdere uitwerking van de eerste fase van de Oostelijke Randweg. Omdat in deze toekenningsronde alleen een Rijksbijdrage is toegekend aan de gebiedsmaatregelen voor de gebiedsontwikkelingen blijven de mobiliteitsmaatregelen in het navolgende buiten beschouwing. Waarom Op 11 juni 2025 heeft het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening de gemeente Helmond benoemd als gemeente waar het Rijk kansen ziet voor grootschalige woningbouw. Deze benoeming is vertaald in een aanwijzing grootschalige woningbouwlocatie NOVEX in de Ontwerp Nota Ruimte (september 2025) van hetzelfde ministerie. Daarmee komt Helmond in aanmerking voor financiering van nieuwe woningbouw en mobiliteitsmaatregelen. De voorstellen van gemeenten moesten uiterlijk 31 augustus 2025 ingediend zijn bij het Rijk. Helmond heeft op basis van het collegebesluit van 26 augustus 2025 een voorstel bij het Rijk ingediend (Raadinformatiebrief 132, 28 augustus 2025), onder voorbehoud van goedkeuring raad. Deze goedkeuring ligt nu aan u voor. Het gaat daarbij alleen om de Rijksbijdrage en bijbehorende regionale cofinanciering voor de gebiedsmaatregelen.

Impact op stad en inwoners De Rijksbijdrage en de bijbehorende regionale cofinanciering (gemeente, provincie en waterschap) wordt in de periode tot en met 2034 ingezet voor maatregelen op het gebied van de aanleg en versterking van groen en water, ontwikkeling van woningbouw en stedelijke werkmilieus in het centrum+ gebied. Argumenten 1.1 Verzekeren van de toegekende Rijksbijdrage die nodig is om uitvoering te geven aan het Ontwikkelperspectief Centrum+ Helmond 2040 De woningbouwopgave is omvangrijk. Door het beschikbaar stellen van de gemeentelijke cofinanciering komt Helmond in aanmerking voor een substantiële Rijksbijdrage voor deze ontwikkelingen tot en met 2034. Dit versterkt de slagkracht van de gemeente en maakt het mogelijk om meer te realiseren met dezelfde lokale middelen. 1.2 Verzekeren van bijdragen vanuit provincie en waterschap Naast de bijdragen door het Rijk zijn ook de provincie en het waterschap bereid om bij te dragen in de investeringen voor respectievelijk gebiedsmaatregelen en maatregelen voor de ontwikkeling van natuur en klimaatadaptatie. De bijdragen van de provincie en het waterschap verlagen de benodigde gemeentelijke cofinanciering. 1.3 Stevig fundament onder de realisatie van de woningbouwopgave en de daaraan verbonden maatregelen voor klimaatadaptatie en natuur Helmond staat voor een forse woningbouwopgave in de periode tot 2040.

Met de toegekende Rijksmiddelen kunnen projecten tot uitvoering komen. Dit betekent concreet bijdragen aan het oplossen van de woningvraag in Helmond en de regio. De woningbouwopgave vraagt ook inzet op maatregelen voor klimaatadaptatie en natuur. Met de bijdragen van het Rijk en Waterschap Aa en Maas kunnen noodzakelijke investeringen voor klimaatadaptatie en natuur worden gerealiseerd. Dit zorgt er ook voor dat de woningbouwontwikkeling in samenhang met de verbetering van leefbaarheid plaats kan vinden. Kanttekeningen en risico’s Alleen een Rijksbijdrage voor gebiedsmaatregelen Er is op dit moment alleen een Rijksbijdrage toegekend voor gebiedsmaatregelen. Daarmee kan nu een eerste stap worden gezet ten behoeve van de woningbouw. Investeringen in mobiliteit en infrastructuur zijn daarbij wel een belangrijke voorwaarde. Met het ingediende pakket voor mobiliteitsmaatregelen is er nu nog geen rijksbijdrage toegekend. Wel ligt er voor een volgend kabinet met de goed beoordeelde inframaatregelen een logisch pakket aan inframaatregelen om een vervolgstap op te nemen. Echter is nu nog geen zekerheid op welke termijn deze vervolgstap zal worden genomen. Voor maatregelen, zoals voorzieningen (onderwijs, sport, recreatie, gezondheidszorg, cultuur), die ook horen bij een schaalsprong gericht op kwaliteit en brede welvaart zijn ook investeringen nodig.

Ook het versterken van sociale cohesie, verminderen van de tweedeling en een bij de groei passende gemeentelijke dienstverlening horen daarbij. Voor deze investeringen wordt door het college van B&W een Investeringskalender Schaalsprong opgesteld waarover u op een later moment wordt geïnformeerd. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 5

Rijksbijdrage wordt niet geïndexeerd. De opgevoerde maatregelen en bijbehorende kosten zijn op prijspeil 2025 aangevraagd. Dit is een vereiste. De toegekende bijdrage van het Rijk is op dit prijspeil gebaseerd en zal niet worden geïndexeerd. Dit betekent dat toekomstige prijsstijgingen of rentelasten ten laste van de gemeentelijke cofinanciering komen. Verplichtingen Indien de Rijksbijdrage wordt toegekend is er sprake van een afspraak tussen Rijk en gemeente, waar over en weer verplichtingen aan gekoppeld zijn. Dit betreft de inspanningsverplichting voor de tijdige realisatie van het aantal woningen tot en met 2034 en ook de tijdige (aanvang) van de realisatie van de verschillende maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie/natuur. Als de afgesproken resultaten niet worden behaald, kan het Rijk de toegekende Rijksbijdrage geheel of gedeeltelijk terugvorderen of de toekenning intrekken. In de praktijk treedt het Rijk eerst in overleg om te onderzoeken of het aannemelijk is dat doelen op een later tijdstip kunnen worden gehaald en het terugvorderen daarmee niet nodig is. Financiën Het tekort op de gebiedsmaatregelen bedraagt in totaal € 80.074.811 (incl. BTW). In onderstaande tabel is dit tekort per deelgebied uitgesplitst. Gebied

Tekort op de gebiedsmaatregelen (incl. BTW)

Stationskwartier

€ 34.615.191

Centrum

€ 4.217.977

Houtsdonk

€ 20.192.207

Natuur en water

€ 21.049.436

Totaal

€ 80.074.811

Voor deze maatregelen is een Rijksbijdrage realisatiestimulans van € 12.602.700 (incl. BTW) vastgesteld en een Rijksbijdrage gebiedsbudget van € 33.736.056 (incl. BTW) toegekend onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad. Op de Rijksbijdrage gebiedsbudget wordt nog een bedrag ingehouden omdat op een gedeelte van de kosten zogenaamde compensabele BTW drukt die de gemeente via het BTW compensatiefonds kan declareren. Om dit aandeel compensabele BTW te bepalen moeten nu aannames gedaan worden en dit wordt nog afgestemd met het Rijk. De uiteindelijke beschikking van de Rijksbijdrage zal dus een lager bedrag worden. Op grond van onze aannames (die dus nog niet zijn afgestemd met het Rijk) verwachten we dat de uiteindelijke Rijksbijdrage gebiedsbudget een bedrag van ongeveer € 30,4 miljoen zal worden: Rijk

incl btw

excl compensabele BTW

Tekort

€ 80.074.811

€ 73.362.556

Realisatiestimulans

€ 12.602.700

€ 12.602.700

Tekort na aftrek realisatiestimulans

€ 67.472.111

€ 60.759.856

Rijksbijdrage = 50%

€ 33.736.056

€ 30.379.928

Helmondse bijdrage

€ 33.736.056

€ 30.379.928

De Rijksbijdrage Gebiedsbudget voor Helmond ad € 30.379.928 zal in delen aan de gemeente worden uitgekeerd. Het Rijk zal het verschil tussen bovenstaande bedragen ad € 3.356.127 storten in het BTW compensatiefonds. De Rijksbijdrage Realisatiestimulans is gebaseerd op het verwachte aantal te realiseren betaalbare woningen in de periode tot en met 2029 in het Centrum+ gebied. Uitkering van deze bijdrage vindt jaarlijks achteraf plaats op basis van het daadwerkelijk aantal gerealiseerde betaalbare woningen. Als dit aantal woningen kleiner is dan bij vaststelling van deze Rijksbijdrage is geraamd, zal de uitkering naar rato lager uitvallen. In principe is deze realisatiestimulans voor de gemeente vrij te besteden. Echter, voor het Centrum+ gebied wordt deze realisatiestimulans ingezet als dekkingsbron voor tekort op de gebiedsmaatregelen. Op grond van het voorgaande is in onderstaand overzicht de gemeentelijke bijdrage in het tekort voor de gebiedsmaatregelen zichtbaar gemaakt. Daarbij wordt ook zichtbaar gemaakt hoe hoog de gemeentelijke bijdrage Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 5

wordt in het scenario dat bijvoorbeeld maar 80% van het aantal woningen wordt gehaald. huidig

scenario realisatie

Gemeente

uitgangspunt

stimulans op 80%

Tekort

€ 80.074.811

€ 80.074.811

BTW compensatiefonds

€ 6.712.255

€ 6.712.255

Aftrekrecht BTW

€ 1.265.677

€ 1.265.677

Tekort netto

€ 72.096.879

€ 72.096.879

Rijksbijdrage

€ 30.379.928

€ 30.379.928

Realisatiestimulans

€ 12.602.700

€ 10.082.160

Helmondse bijdrage

€ 29.114.251

€ 31.634.791

Op de gemeentelijke cofinanciering kan een toekomstige bijdrage van de Provincie Noord-Brabant en het Waterschap Aa en Maas in mindering worden gebracht. Deze bijdrage richt zich op de stedelijke herontwikkeling (provincie) en voor het waterschap op de inrichting natuur Goorloop en mogelijk ook op de reconstructie Stadse Aa en de herinrichting van de Kanaalzone. Deze bijdragen dienen nog in overleg nader te worden vastgesteld. In de financiële huishouding van de gemeente is ruimte voor de gemeentelijke bijdrage in de risicoanalyse reserve grondbedrijf en de strategische reserve schaalsprong. Op het moment dat de beschikking van het Rijk is ontvangen zal worden onderzocht welke gebiedsmaatregelen de risicoanalyse reserve grondbedrijf raken en welke gebiedsmaatregelen de strategische reserve schaalsprong raken. Alsdan wordt bekend welke claims op deze reserves gelegd gaat worden. Overigens zijn beide reserves van voldoende omvang om bovenstaande Helmondse bijdrage als cofinanciering in te zetten. De daadwerkelijke onttrekkingen aan deze reserves vindt te zijner tijd plaats als de uitvoering wordt opgepakt. Daarbij wordt rekening gehouden met het feit dat de realisatiestimulans pas jaarlijks achteraf wordt ontvangen. Participatie Niet noodzakelijk bij dit voorstel. Communicatie Het besluit zal op de gebruikelijke wijze worden gepubliceerd.

Ook zal het besluit worden toegezonden aan het Rijk, Provincie Noord-Brabant en Waterschap Aa en Maas als onderbouwing van de (gemeentelijke) cofinanciering op de eerder toegekende bijdragen. Uitvoering en tijdspad Na besluitvorming wordt u betrokken bij de vervolgstappen die betrekking hebben op de besteding van deze middelen, onder andere bij de verdere uitwerking van gebiedsontwikkelingen en bijhorende besluiten. Op deze wijze blijft de raad in positie om richting te geven aan de inhoudelijke keuzes en financiële inzet in de vervolgfase en kan de raad haar kaderstellende en controlerende rol blijven uitoefenen. Procesinformatie en overige raadsinformatie Niet aan de orde. Burgemeester en wethouders van Helmond

mr. S.C.C.M. Potters burgemeester

E.P.H. Koop, MSc

gemeentesecretaris

Bijlagen 1. 250507_Ontwikkelperspectief Helmond Centrum 2040_Eindrapport HQ.pdf 2. Mobiliteitstransitie – MIRT Onderzoek Helmond ZO.pdf 3. 015778.20250917.R.02 Verkeersonderzoek Rochadeweg 4. Nota Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat inzake verdeling van de Woningbouw- en mobiliteitsmiddelen en het Gebiedsbudget (referentie IENW/BSK-2025/277834, datum 7 november 2025) Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 5

Raadsbesluit Vergadering

85 16 december 2025

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 28 oktober 2025; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet; besluit: 1. De benodigde gemeentelijke cofinanciering voor de gebiedsmaatregelen zoals ingebracht bij het Rijk als propositie Grootschalige woningbouwlocatie Centrum+ en rekening houdend met cofinanciering van Provincie Noord-Brabant en Waterschap Aa en Maas, beschikbaar te stellen.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 16 december 2025. De raad voornoemd, de voorzitter,

de griffier,

17-12-2025

17-12-2025

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 5