RV 070 Aanwijzing percelen Houtsdonk – Wet voorkeursrecht gemeenten

Raadsvoorstel Vergadering

70 11 juli 2023

Onderwerp Portefeuillehouder Afdeling College besluit Commissie Zaaknummer

Aanwijzing percelen Houtsdonk – Wet voorkeursrecht gemeenten G.L.C.C. van den Waardenburg OO, AE, COM, FIN en IVA 17 april 2023 Niet aan de orde bij Wvg 51439169

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad, Voorstel: 1. Op grond van artikel 2 in samenhang met artikel 5 van de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) aan te wijzen als gronden waarop artikel 10 tot en met 15, 24 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten van toepassing zijn de percelen zoals aangegeven op het bij dit besluit behorende kadastrale overzicht tekening met nummer 23.0038 en bijbehorende perceelslijst. Aan de betreffende percelen wordt een toekomstige niet-agrarische bestemming toegedacht die afwijkt van het huidige gebruik. 2. Te verklaren voornemens te zijn een bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan) vast te stellen voor het gebied waarbinnen de percelen zijn gelegen. 3. De uitvoering van dit besluit op te dragen aan het college van burgemeester en wethouders.

Inleiding Op 17 april 2023 hebben wij besloten om de gronden gelegen in het plangebied “Houtsdonk”, voorlopig aan te wijzen als gronden waarop de artikelen 10 tot en met 15, 24 en 26 Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) van toepassing zijn. Dit voorkeursrecht houdt in dat als de eigenaar of beperkt zakelijk gerechtigde wil verkopen, deze zijn eigendom of recht eerst aan de gemeente moet aanbieden. Houtsdonk In december 2021 heeft de gemeente een intentieovereenkomst met woCom gesloten en afspraken gemaakt om te starten met (de voorbereidingen van) gebiedsontwikkeling Houtsdonk. De eerste stappen in deze gebiedsontwikkeling zijn inmiddels al gezet en binnenkort zal het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan (ROP) worden gepresenteerd aan de opiniecommissie. Het gedeelte van Houtsdonk richting Kanaaldijk Z.W. is onderdeel van het Centrum Plus gebied, dat een bijdrage moet leveren aan de groeiambities (schaalsprong) middels verdichting en functiemix, waarmee o.a. de gewenste versterking van het centrum van Helmond wordt bereikt. Met het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan Houtsdonk wordt invulling aan de ordenings- en inrichtingsprincipes uit het toetsingskader ‘Kwaliteitssprong Helmond’ (uitwerking van de Schaalsprong Brainportregio Eindhoven) gegeven.

Het plangebied Houtsdonk betreft de gronden, welke zijn gelegen ten zuiden van de Heeklaan, ten westen van de Kanaaldijk Z.W., ten oosten van de beek Goorloop/ Haagse Beemdweg en ten noorden van de Goorsebaan. Houtsdonk heeft de potentie om een bijdrage te leveren aan: de realisatie van meer woningen in centrum van Helmond, aan de mobiliteitstransitie, en de klimaat- en energieopgave, zoals uitgewerkt in het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan.

Speculatie en grond/vastgoedposities In het plangebied Houtsdonk zijn onder meer gronden gelegen die in eigendom zijn bij derden. Voor regie op de voorgenomen ontwikkeling is het noodzakelijk dat de gemeente haar positie in het gebied behoudt en versterkt. De gemeente wil daarom grip krijgen op deze grootschalige transformatie door toepassing van de Wvg. Hierbij wordt ook expliciet de samenwerking gezocht met eigenaren die de potentie en belang van een samenhangende aanpak ook zien.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 6

Nu onlangs het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan (ROP) is gepresenteerd aan de opiniecommissie en de conceptvisie ter inspraak zal worden gelegd, is het van groot belang voor de gemeente, daar de gemeente graag de regie wil houden over de grondontwikkeling van de aan te wijzen gronden, om een voorkeursrecht te vestigen. Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) Met de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) worden gemeenten in staat gesteld hun positie bij de grondverwerving ten behoeve van de verwezenlijking van het ruimtelijk beleid te versterken. Gemeenten verkrijgen bij de vrijwillige te koop aanbieding van onroerend goed door eigenaren, een voorkeurspositie. De wet verschaft hiermee, in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke plannen, een passief verwervingsinstrument, naast de mogelijkheid van onteigening. Door de vestiging van een voorkeursrecht wordt voorkomen dat gronden in handen komen van partijen die deze ontwikkeling niet nastreven of speculeren met deze gronden. Er worden een aantal contactmomenten en- manieren opgezet zodat de belanghebbenden input kunnen leveren en alle vragen kunnen stellen die ze hebben over de transformatie en de Wvg. Gedurende het planproces dient het voorkeursrecht tevens als beschermingsinstrument, waardoor ongewenste verkopen, al dan niet bedoeld als speculatie, kunnen worden tegengegaan.

Het voorkomt zowel prijsopdrijving van tegen elkaar opbiedende marktpartijen, waardoor de financieel economische uitvoerbaarheid van plannen nadelig wordt beïnvloed, alsmede vertraging door bijvoorbeeld versnippering van het plangebied door speculanten. Tijdelijk voorkeursrecht Op grond van het bepaalde in artikel 6 Wvg heeft het college van burgemeester en wethouders de bevoegdheid gronden voorlopig aan te wijzen voor de duur van maximaal drie maanden als gronden waarop de artikelen 10 tot en met 15, 24 en 26 van de Wvg van toepassing zijn. De gemeenteraad dient deze voorlopige aanwijzing binnen drie maanden te bestendigen. Wanneer de gemeenteraad niet binnen de looptijd van drie maanden tot bestendiging overgaat door het voorkeursrecht te vestigen ingevolge artikel 5 Wvg vervalt het voorkeursrecht van rechtswege. Vooruitlopend op de ter inspraak legging van de conceptvisie van het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan, heeft het college van burgemeester en wethouders op 17 april 2023 besloten tot de vestiging van een voorlopig voorkeursrecht. Recht van eerste koop Gedurende de periode dat er een voorkeursrecht is gevestigd door middel van een aanwijzingsbesluit, verschaft zij de gemeente de mogelijkheid, niet de plicht, voor zover eigenaren tot verkoop over willen gaan, om dat recht ook daadwerkelijk uit te oefenen.

Zolang het voorkeursrecht is gevestigd, mag de betreffende eigenaar zijn grond niet vrij aan derden verkopen, maar dient hij deze eerst aan de gemeente aan te bieden. De gemeente hoeft in zo’n geval niet tot aankoop van de aangeboden grond over te gaan. Indien de gemeente beslist om niet tot aankoop over te gaan, kan de grondeigenaar de grond aan derden verkopen. In dat geval kan de gemeente gedurende drie jaar geen beroep meer doen op het voorkeursrecht. De gemeente kan een gemeentelijk voorkeursrecht opheffen op ieder gewenst moment. Bestendiging door de raad Aan uw raad wordt verzocht om deze voorlopige aanwijzing te bestendigen. Wanneer uw raad niet binnen de looptijd van drie maanden tot bestendiging overgaat door het voorkeursrecht te vestigen, vervalt ingevolge artikel 5 Wvg het voorkeursrecht van rechtswege. Teneinde de gemeente een betere uitgangspositie te verschaffen op de onroerend goedmarkt, is het gewenst dat uw raad besluit om, op grond van artikel 5 Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg), de op de bijgevoegde perceelslijst en het kadastraal overzicht (tekeningnr. 23.0038) aangeduide percelen aan te wijzen als gronden waarop het voorkeursrecht zoals bedoeld in de Wvg van toepassing is. Door de bestendiging van het voorlopige voorkeursrecht wordt de termijn van de voorkeursrecht verlengd met een periode van drie jaar.

Ingevolge artikel 9 lid 2 Wvg vervalt de aanwijzing van rechtswege tenzij tussentijds door uw raad een bestemmingsplan (onder de Omgevingswet: omgevingsplan) of een structuurvisie (onder de Omgevingswet: omgevingsvisie) is vastgesteld. Voorlopige aanwijzing door het college Aangezien dat voor de gronden, gelegen in plangebied “Houtsdonk” niet in een eerder stadium een ruimtelijk plan is vastgesteld (structuurvisie of bestemmingsplan), kan gebruik worden gemaakt van de voorlopige aanwijzing door ons college op grond van artikel 6 Wvg. Een vroegtijdige bekendwording van het ontwerp-raadsbesluit heeft hierdoor geen gevolgen voor het resultaat van het beoogde besluit. Hierdoor hoeft het besluit ook niet te worden genomen in een besloten vergadering en is geheimhouding tot de datum van inwerkingtreding van het voorkeursrecht niet noodzakelijk.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 6

Juridische kader Het juridische kader wordt gegeven door de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg), hierin is bepaald op welke wijze het voorkeursrecht tot stand komt en wat de gevolgen hiervan zijn. In dit geval wordt uw raad voorgesteld om een voorlopig voorkeursrecht te bestendigen voor de duur van in beginsel drie jaar conform artikel 5 en 9 Wvg, tenzij binnen deze termijn een structuurvisie (of onder de Omgevingswet: omgevingsvisie) of (nieuw) bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan) wordt vastgesteld. In dat geval geldt het voorkeursrecht tien jaar nadat het bestemmingplan (omgevingsplan) is vastgesteld. Op grond van artikel 5 Wvg bent u bevoegd om tot vestigen van een voorkeursrecht over te gaan zonder dat er een ruimtelijk besluit (structuurvisie of bestemmingsplan) is vastgesteld. De percelen zijn niet eerder aangewezen op grond van de Wet voorkeursrecht gemeenten (wvg). Rechtsbeschermingsmiddelen Met betrekking tot het concept-raadsbesluit is toepassing gegeven aan artikel 4:8 Awb. Belanghebbenden zijn in de gelegenheid gesteld gedurende de termijn van vier weken hun zienswijzen ten aanzien van het concept-raadsvoorstel naar voren te brengen, alvorens de raad een besluit neemt over de bestendiging van het voorlopige voorkeursrecht. Van de mogelijkheid te worden gehoord is geen gebruik gemaakt.

Eigenaren hebben na de voorlopige vestiging door het college en de definitieve vestiging door de raad de mogelijkheid om een bezwaarschrift tegen het besluit in te dienen. Deze bezwaarschriften worden gebundeld behandeld. Artikel 6 lid 3 van de Wvg bepaalt dat in het geval er bezwaar of beroep aanhangig is gemaakt tegen een besluit van het college tot voorlopige aanwijzing, dit bezwaar en beroep na bestendiging door de gemeenteraad tevens wordt geacht te zijn gericht tegen het besluit van de gemeenteraad. Het door de gemeente beoogde gebruik, te weten een mix van intensiever wonen en werken en samenhang met elkaar, wijkt af van de huidige bestemming van het gebied waar het voorkeursrecht is gevestigd. Daarmee wordt voldaan aan de cumulatieve criteria voor de vestiging van het voorkeursrecht, namelijk: • beoogde bestemmingsplanwijziging in niet- agrarische sfeer; • huidig gebruik moet afwijken van de gebruiksbestemming in het plan (hiervan is ook sprake bij een beter of intensiever gebruik).

Beoogd effect voor gemeenteraad Voor de verdere ontwikkeling en realisatie van Houtsdonk, achten wij het nu noodzakelijk een voorkeursrecht te vestigen, op grond van artikel 5 Wvg, op de in de bijgevoegde lijst vermelde percelen, gelegen in het plangebied, om zo de gemeentelijke positie te optimaliseren. Hierdoor wordt het voorlopige voorkeursrecht bestendigd. Dit voorkeursrecht treedt in werking de dag na de dag van publicatie ervan in het Gemeenteblad, en geldt voor de periode van 3 jaar, tenzij gedurende deze periode een nieuw bestemmingsplan/omgevingsplan is vastgesteld. Dan blijft het voorkeursrecht gedurende deze periode van kracht, met dien verstande dat de aanwijzing dient te vervallen wanneer het gebruik niet langer afwijkt van het bestemmingsplan/omgevingsplan, dan wel als het bestaansrecht op een andere wijze na verloop van tijd is komen te vervallen. Het voorkeursrecht komt eveneens te vervallen als er na 3 jaar geen bestemmingsplan/omgevingsplan is vastgesteld dan wel een structuurvisie/omgevingsvisie is vastgesteld. Argumenten 1.1 De gebiedsontwikkeling van Houtsdonk maakt onderdeel uit van de Schaalsprong. Het gedeelte van Houtsdonk richting Kanaaldijk Z.W. is onderdeel van het Centrum Plus gebied, dat een bijdrage moet leveren aan de groeiambities (schaalsprong) middels verdichting en functiemix, waarmee o.a.

de gewenste versterking van het centrum van Helmond wordt bereikt. Met de (her)ontwikkeling van Houtsdonk wordt invulling gegeven aan de ordenings- en inrichtingsprincipes uit het toetsingskader ‘Kwaliteitssprong Helmond’ (uitwerking van de Schaalsprong Brainportregio Eindhoven). 1.2 Het planproces van de gebiedsontwikkeling van Houtsdonk is een nieuwe fase gekomen. Nu het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan (ROP) Houtsdonk binnenkort openbaar wordt, is het gewenst dat wordt voorkomen dat in een vroeg stadium de grondverwerving door de gemeente wordt gefrustreerd door snelle aankopen door andere partijen. 1.3 Planologische grondslag is nog niet vastgesteld. Aangezien er nog geen planologische grondslag is vastgesteld kan uitsluitend op grond van artikel 5 Wvg een voorkeursrecht worden gevestigd. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 6

1.4 Werkingsduur aanwijzing is drie jaar. Het raadsbesluit op grond van artikel 5 Wvg treedt in werking de dag nadat deze in het Gemeenteblad bekend is gemaakt. Het raadsbesluit tot aanwijzing als bedoeld in artikel 5 Wvg vervalt ingevolge artikel 9 lid 3 Wvg van rechtswege binnen drie jaar na inwerkingtreding, tenzij binnen deze drie jaar een nieuw bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan) of structuurvisie (of onder de Omgevingswet: omgevingsvisie) wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Bij een nieuw bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan) zal het voorkeursrecht van rechtswege met tien jaar (of onder de Omgevingswet twee maal vijf jaar) worden verlengd na inwerkingtreding van het bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan). Bij een structuurvisie (of onder de Omgevingswet: omgevingsvisie) wordt het voorkeursrecht van rechtswege verlengd met 3 jaar en dient binnen deze periode de gronden te worden opgenomen in een nieuw bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan). 2.1 Door een tijdige vaststelling van een bestemmingsplan/omgevingsplan blijft het voorkeursrecht van kracht. Om het voorkeursrecht te behouden dient door uw raad binnen de termijn van drie jaar, na de datum van de inwerkingtreding van het raadsbesluit, een bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan) te worden vastgesteld.

Als er binnen deze drie jaar een bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan) wordt vastgesteld door de gemeenteraad, zal het voorkeursrecht van rechtswege met tien jaar (of onder de Omgevingswet twee maal vijf jaar) worden verlengd na inwerkingtreding van het bestemmings-/omgevingsplan. Gebeurt dit niet, dan vervalt het voorkeursrecht van rechtswege en is het niet mogelijk om binnen een termijn van twee jaar opnieuw een (voorlopig) voorkeursrecht te vestigen. 3.1 Ingevolge de bepalingen in de Wvg is het college van burgemeester wethouders bevoegd. De Wvg bepaalt dat het college van burgemeester en wethouders de effecten van het voorkeursrecht uitvoert. In eerste instantie betreft het de bekendmaking van de vestiging van het gemeentelijk voorkeursrecht en de informatie hierover aan de eigenaren en rechthebbenden. In het geval van aanbiedingen of aan het voorkeursrecht gerelateerde vragen aan de gemeente, worden deze gericht aan het college, en zal het college deze verder uitvoeren. Kanttekeningen 1.1 Het besluit heeft gevolgen voor eigenaren/beperkt zakelijk gerechtigden. Het voorkeursrecht verplicht de betrokken eigenaren/beperkt zakelijk gerechtigden om bij een voorgenomen verkoop de betreffende percelen eerst aan de gemeente aan te bieden. De notaris mag niet meewerken aan een transactie als een voorkeursrecht van toepassing is.

De verkoper kan zijn perceel niet vrij verkopen aan derde. Niet zozeer het voorkeursrecht maar de ontwikkeling en de wetenschap van mogelijke transformatie heeft invloed op eigenaren en huurders. Het voorkeursrecht op zichzelf heeft echter in juridische zin geen gevolgen voor het gebruik van de gronden. Pas als de eigenaar wil verkopen, zal hij zijn eigendom eerst aan de gemeente moeten aanbieden. Er gelden een aantal uitzonderingssituaties op de aanbiedingsplicht. Te denken valt aan verkoop aan kinderen of uitvoering van een uiterste wilsbeschikking. Deze zijn in artikel 10 Wvg opgenomen. 1.2 Het voorkeursrecht biedt geen garantie. Het voorkeursrecht geeft geen garantie dat de gemeente ook eigenaar wordt van de gronden. De eigenaren en/of beperkt zakelijk gerechtigden kunnen immers niet worden verplicht tot het verkopen aan de gemeente. Het gaat enkel om de verplichting dat de gronden eerst aan de gemeente worden aangeboden voordat deze aan derden kunnen worden verkocht. Als een eigenaar niet tot verkoop over wenst te gaan, en blijkt dat uitvoering van de verstedelijkingsopgave dit vereist, dan zullen andere publiekrechtelijke middelen moeten worden ingezet om de gronden te verkrijgen. 1.3 Voor de verwerving van de gewenste gronden zal een budget beschikbaar moeten worden gesteld.

Indien eigenaren en/of beperkt zakelijk gerechtigden hun gronden aan de gemeente aanbieden moet de aankoop wel worden gefinancierd. Hiervoor dient tijdig een budget beschikbaar worden gesteld. Financiën Er zijn geen directe financiële gevolgen voor de gemeente als gevolg van het besluit tot het voorlopige aanwijzen in het kader van de Wvg c.q. vesting van het voorkeursrecht op zich. De mogelijke verwervingskosten zullen onderdeel zijn van de rijkssubsidie welke 9 november 2022 is toegekend middels een specifieke uitkering(Spuk). Via een nader uit te werken overeenkomst voor een speciale uitkering (Spuk), zal de subsidie toekenning definitief worden bekrachtigd door Rijk en onze gemeente. Naar verwachting zal deze overeenkomst in het 3e kwartaal van 2023 bekrachtigd worden. Mocht er voor die tijd zich nog een kans voordoen, dan zullen we hierover separaat bij uw raad een besluit voor het ter beschikking stellen van budget ophalen. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 6

Communicatie Uw besluit wordt bekend gemaakt door middel van publicatie in het Gemeenteblad en de plaatselijke weekkrant De Loop. De dag na dagtekening van het Gemeenteblad treedt het raadsbesluit in werking. De betrokken eigenaren en beperkt gerechtigden worden bij aangetekende brief, na inwerkingtreding van het raadsbesluit, in kennis gesteld van de (betekenis van de) aanwijzing. Uw besluit zal, tezamen met de bijbehorende bijlagen, bevattende het kadastrale overzicht tekeningnummer 23.0038 en een lijst met daarop de aangewezen percelen alsmede overige relevante gegevens, te bekijken zijn via de link op de gemeentelijke website www.helmond.nl/voorkeursrecht. Met ingang van 13 juli 2023 ligt er gedurende zes weken voor een ieder kosteloos ook een papieren exemplaar ter inzage in de Stadswinkel, Frans Joseph van Thielpark 1 te Helmond. Vervolg Om te voorkomen dat het voorkeursrecht komt te vervallen, dient er binnen drie jaar een nieuw bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan) of structuurvisie (of onder de Omgevingswet: omgevingsvisie) door de uw raad te worden vastgesteld.

Burgemeester en wethouders van Helmond burgemeester mevr. P.J.M.G. Blanksma – van den Heuvel

secretaris H.J. de Ruiter

Bijlagen 1. Kadastrale overzicht, kaart met tekeningnr. 23.0038; 2. Kadastrale perceelslijst; 3. Concept-publicatie Gemeenteblad en weekkrant De Loop; 4. Uitgebreide toelichting bij collegebesluit en raadsbesluit.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 6

Raadsbesluit Vergadering

70 11 juli 2023

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 17 april 2023; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet, Wet voorkeursrecht gemeenten, Algemene wet bestuursrecht;

besluit: 1.

2. 3.

Op grond van artikel 2 in samenhang met artikel 5 van de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) aan te wijzen als gronden waarop artikel 10 tot en met 15, 24 en 26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten van toepassing zijn de percelen zoals aangegeven op het bij dit besluit behorende kadastrale overzicht tekening met nummer 23.0038 en bijbehorende perceelslijst. Aan de betreffende percelen wordt een toekomstige niet-agrarische bestemming toegedacht die afwijkt van het huidige gebruik. Te verklaren voornemens te zijn een bestemmingsplan (of onder de Omgevingswet: omgevingsplan) vast te stellen voor het gebied waarbinnen de percelen zijn gelegen. De uitvoering van dit besluit op te dragen aan het college van burgemeester en wethouders.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 11 juli 2023. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 6 van 6