RV 068 Geactualiseerde gemeenschappelijke regeling Senzer

Raadsvoorstel Vergadering

68 1 november 2022

Onderwerp Portefeuillehouder Afdeling College besluit Commissie Zaaknummer

Geactualiseerde gemeenschappelijke regeling Senzer E. de Vries AOG, BJO, COM, FIN en IVA 19 september 2022 Adviescommissie 18 oktober 2022 51180622

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad,

Voorstel 1. Het college toestemming te verlenen voor het aangaan van een geactualiseerde gemeenschappelijke regeling met Senzer; 2. In te stemmen met bijgevoegde zienswijze op de geactualiseerde gemeenschappelijke regeling Senzer. Inleiding Werkbedrijf Senzer bestaat sinds 2016. Sindsdien heeft de organisatie zich verder ontwikkeld en is de omgeving waarin het werkbedrijf acteert veranderd. Denk bijvoorbeeld aan veranderingen in wet- en regelgeving, de regionale context, ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de integratie van het sociaal domein. De positie, opdracht en koers van Senzer was daarom aan herijking toe. Iets wat ook bleek uit de evaluatie die Bureau Berenschot in 2020 heeft opgeleverd en die ook is gedeeld met de gemeenteraden. Uit het eindrapport bleek dat Senzer een buitengewoon goed presterend werkbedrijf is en een belangrijke publieke waarde levert. Dit geldt zowel voor de doelgroep van mensen die (nog) geen plek hebben op de reguliere arbeidsmarkt als voor de regionale werkgevers. Uit de evaluatie bleek tevens dat de huidige context waarin Senzer acteert vraagt om een verdere aanscherping, afbakening en focus van de positionering zodat er meer helderheid en duidelijkheid ontstaat voor bestuurders, directie, medewerkers en alle samenwerkingspartners.

Bespreking van de evaluatie in het Algemeen Bestuur heeft tot drie aandachtspunten geleid voor de verdere ontwikkeling van Senzer: de positionering, de governance en de financiering. De positionering van Senzer in het brede sociale domein is de ‘paraplu’ boven de verdere ontwikkeling van de organisatie. Het zorgt voor de kaders om uitwerking te kunnen geven aan de governance. Onder governance verstaan we de manier waarop Senzer bestuurd en aangestuurd wordt. Denk daarbij onder andere aan de relatie tussen de gemeenten en Senzer (opdrachtgever – opdrachtnemer). De positionering en governance moeten vervolgens vertaald worden naar de financiering. Positionering Omdat de positionering als paraplu fungeert is daar als eerste naar gekeken. Er is met alle stakeholders, waaronder de gemeenteraden, een traject doorlopen om tot een aangescherpte positionering te komen. In maart 2022 is de geactualiseerde positionering in de gemeenteraden van de arbeidsmarktregio Helmond – De Peel besproken. Belangrijkste aanpassingen zitten in oog voor de menselijke maat, een inclusieve samenleving en een intensieve samenwerking met de partners in het sociale domein. Governance In opdracht van het Dagelijks Bestuur is er een werkgroep ingesteld die als opdracht heeft om de governance van Senzer te actualiseren. Hiervoor zijn twee redenen: 1. De omstandigheden zijn gewijzigd.

De doelgroep van Senzer is laatste jaren kwetsbaarder geworden en heeft meer ondersteuning nodig. Om uitstroom naar werk te kunnen realiseren, moet intensievere en andere dienstverlening worden ingezet. Deze dienstverlening moet passen bij de geactualiseerde positionering van Senzer. 2. Gewijzigde wet- en regelgeving over onder meer de gemeenschappelijke regelgeving maar ook het technische vraagstuk mandaat – delegatie vraagt om aanpassing. De accountant heeft aangegeven dat hier een duidelijke keuze gemaakt moet worden. De werkgroep heeft bestuurlijke uitgangspunten vastgesteld voor de verdere uitwerking van de governance en voor de bijbehorende actualisatie van de gemeenschappelijke regeling. De werkgroep heeft zich hierbij onder meer laten adviseren door Theo Camps, hoogleraar organisatiekunde en bestuurskunde TIAS School for Business and Society en bestuurskundige en juridisch deskundige Irma Woestenberg, voormalig gemeentesecretaris van gemeente ’s-Hertogenbosch. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 5

Financiering Met de kaders vanuit de positionering en de governance wordt vervolgens gekeken naar de financieringsafspraken. Hierin komen vraagstukken aan de orde als hoe om te gaan met de bekostiging van reguliere en aanvullende dienstverlening, de opbouw van het weerstandsvermogen en hoe om te gaan met een eventueel positief dan wel negatief rekeningresultaat. Proces actualisatie gemeenschappelijke regeling Begin 2022 zijn de zeven deelnemende gemeenten samen met Senzer en onder toeziend oog van externe adviseurs aan de slag gegaan om de gemeenschappelijke regeling te actualiseren. Er is in volle openheid en eerlijkheid gesproken over onder meer de ervaren knelpunten in de huidige, verouderde gemeenschappelijke regeling en er is gekeken naar diverse oplossingsmogelijkheden en scenario’s. Met daarbij oog voor zowel de belangen van de gemeenten als voor die van Senzer. In de geactualiseerde gemeenschappelijke regeling zijn de hernieuwde governance- en financiële afspraken vastgelegd. Vanwege de gewijzigde begrotingsvoorschriften en de eisen van de financieel toezichthouder moet de geactualiseerde GR op 1 januari 2023 in werking treden. Vóór deze datum dient dan ook het besluitvormingsproces in het bestuur van Senzer én in de gemeenten doorlopen te zijn. Dit proces is gestart met de besluitvorming in het Algemeen Bestuur van Senzer d.d.

13 juli 2022, waarin is ingestemd met het voorstel om de bijgevoegde gemeenschappelijke regeling vrij te geven voor gemeentelijke besluitvorming. De uiteindelijke beslissingsbevoegdheid over de gemeenschappelijke regeling Senzer is een collegeaangelegenheid. Aan de gemeenteraden van de zeven deelnemende gemeenten wordt conform de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) toestemming gevraagd om het college een gewijzigde gemeenschappelijke regeling aan te laten gaan. De raden krijgen daarbij de gelegenheid om hun zienswijzen te geven over de nieuwe regeling. Vanwege de korte doorlooptijd tot de datum van inwerkingtreding wordt de gemeenteraden gelijktijdig om een zienswijze én toestemming gevraagd. Mochten de zienswijzen aanleiding geven tot aanpassingen van de voorliggende GR, dan wordt hiervoor in 2023 een wijzigingsprocedure gevolgd. Op deze manier kan de termijn van 1 januari 2023 worden gehaald én krijgen de gemeenteraden de kans om invloed uit te oefenen op de geactualiseerde Gemeenschappelijke Regeling. De Regionale Cliëntenraad heeft parallel aan het zienswijzeproces van de gemeenteraden de gelegenheid te reageren op de inhoud van de GR. Ook deze reactie wordt betrokken bij de afweging over deze eventuele aanpassing van de GR in 2023.

Overzicht aanpassingen Gemeenschappelijke Regeling Belangrijkste wijzigingen in de geactualiseerde gemeenschappelijke regeling Senzer zijn: 1) Solidariteit als uitgangspunt: Senzer werkt al sinds de oprichting op basis van solidariteit. De colleges van de deelnemende gemeenten hebben er voor gekozen beleid, middelen en uitvoering te bundelen, zodat een optimale dienstverlening voor de doelgroep kan worden gerealiseerd in combinatie met een efficiënte bedrijfsvoering. Het principe van solidariteit is in de geactualiseerde GR steviger verankerd. 2) Basistaken op basis van delegatie: Senzer voert de taken van de Participatiewet voor de gemeenten in de praktijk volledig uit, zoals zij sinds jaar en dag ook voor de WSW (Wet Sociale Werkvoorziening) doet. Juridisch is er echter een verschil, omdat de colleges voor de Participatiewet hun formele verantwoordelijkheden nog niet hebben overgedragen(mandaat) en voor de WSW wel(delegatie). Zowel de accountant als de toezichthouder hebben aangegeven dat voor één stelsel gekozen moet worden: mandaat of delegatie1. De bestuursleden en de werkgroepen adviseren om te kiezen voor delegatie, omdat dit het beste past bij de principiële keuze voor solidariteit die de colleges gemaakt hebben. Ook sluit delegatie aan bij de huidige werkwijze en is dit voor zowel gemeenten als Senzer het meest efficiënt.

Met deze aanpassing wordt ook voldaan aan de nieuwe bepalingen in het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten). 3) Wijziging Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr; inwerkingtreding per 01-07-2022) verwerkt: De betrokkenheid van de gemeenteraden bij het bestuur van een gemeenschappelijke regeling is in de nieuwe Wgr verstevigd. De wijzigingen zijn -voor zover ze nog niet in de GR waren opgenomen- verwerkt in de geactualiseerde GR. 4) Kapstokbepaling bekostiging: Het leidende beginsel bij bekostiging van de GR is en blijft dat de deelnemende gemeenten zorgen voor voldoende financiële middelen conform de opdracht die bij Senzer is belegd. In de oude GR staan uitgewerkte rekenregels die gedateerd zijn en waarvan de onderliggende uitgangspunten in de basis niet meer goed bruikbaar zijn. Er is behoefte aan een regeling die in de loop van Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 5

de tijd kan worden aangepast aan gewijzigde omstandigheden en inzichten bij gemeenten en bij Senzer. Daarom is voor de bekostiging gekozen om in voorliggende GR een kapstokbepaling op te nemen met daarin sec op hoofdlijnen enkele financiële afspraken. Deze kapstok doet recht aan wet- en regelgeving en aan de verhouding tussen de deelnemende gemeenten en Senzer. De operationele en gedetailleerde uitwerking van de financiële afspraken (i.e. hoe om te gaan met het weerstandsvermogen of met een eventueel positief dan wel negatief rekeningresultaat) volgt later dit jaar in een Bijdrageverordening die met gekwalificeerde meerderheid moet worden vastgesteld door het AB. 5) Herziene uittredingsregeling: Op basis van ervaringen met gemeenschappelijke regelingen elders in Nederland is een herziene uittredingsregeling opgenomen. Het belangrijkste verschil is dat bij uittreding door het bestuur van Senzer tot een uittredingsplan wordt besloten. Daardoor is meer maatwerk mogelijk dat past bij de aard en omstandigheden van de uittreding Beoogd effect voor gemeenteraad De Participatiewet beoogt zoveel mogelijk mensen zo hoog mogelijk maatschappelijk te laten participeren en het liefst via werk. Het ambitieakkoord 2022-2026 sluit hierop aan. We willen dat mensen mee kunnen doen in de samenleving, waar voor iedereen een plek is. Wie het nodig heeft krijgt passende ondersteuning.

Maatwerk staat centraal. Door middel van een geactualiseerde Gemeenschappelijke Regeling Senzer zijn de gemeenten samen met Senzer beter in staat om sociaal domein breed en integraal onze inwoners te laten meedoen, rondkomen en vooruitkomen. Argumenten 1.1 Gezamenlijke taken gezamenlijk uitvoeren in een sterke, efficiënte en wendbare uitvoeringsorganisatie zorgt voor de best mogelijke resultaten voor onze inwoners. De aan de GR Senzer deelnemende gemeenten voeren voor een belangrijk deel één gezamenlijk beleid ten aanzien van de Participatiewet en aanverwante wet- en regelgeving. Door bundeling van mensen, middelen en beleid ontstaat er een sterke uitvoeringsorganisatie. Cliënten worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Voorliggende ontwerp-GR voorziet hierin, rekening houdende met de uitkomsten van de evaluatie van Berenschot en met nieuwe ontwikkelingen zoals de nieuwe Wet gemeenschappelijke regelingen. 1.2 De positie van de gemeenteraad wordt versterkt De ontwerp-GR is aangepast aan de nieuwe Wgr. Hiermee heeft de gemeenteraad meer instrumenten tot haar beschikking waarmee de rol van de gemeenteraad wordt versterkt. 1.3 Actualisatie van de gemeenschappelijke regeling is vereist als gevolg van gewijzigde wet- en regelgeving.

Enerzijds is de Wgr per 01-07-2022 gewijzigd waarmee de betrokkenheid van de raden bij het bestuur in een gemeenschappelijke regeling zoals die van Senzer verbeterd (zie hierboven). Anderzijds is het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) gewijzigd. Tot op heden heeft Senzer deels op basis van mandaat en deels op basis van delegatie gehandeld. Volgens de gewijzigde BBV is het niet geoorloofd om verschillende methodieken tegelijkertijd toe te passen. De wijze waarop Senzer de basistaken thans verzorgd voor alle deelnemende gemeenten (solidariteitsprincipe) past het best bij uitvoering op basis van delegatie, hetgeen ook het meest efficiënt geacht wordt. Derhalve is ervoor gekozen om de uitvoering van de Participatiewet en aanverwante wet- en regelgeving bij Senzer te beleggen op basis van delegatie. Hiervoor is een aanpassing van de gemeenschappelijke regeling nodig. 2.1 Het college van burgemeester en wethouders kan geen besluit nemen over een gemeenschappelijke regeling zonder voorafgaande toestemming van de gemeenteraad. Daarnaast kan de gemeenteraad zijn zienswijze naar voren brengen. In de Wgr (artikel 1 lid. 2) staat dat een college van burgemeester en wethouders geen gewijzigde regeling treft dan na verkregen toestemming van de gemeenteraad. Daarom wordt uw raad om toestemming gevraagd.

In het artikel staat dat de gemeenteraad het college deze toestemming slechts kan onthouden, wegens strijd met het recht of het algemeen belang. In de Wgr (artikel 1 lid. 3) staat dat de gemeenteraad bij het college van burgemeester en wethouders binnen 8 weken na ontvangst van het ontwerp hun zienswijze over het ontwerp naar voren kunnen brengen. Wij adviseren u om van dit recht gebruik te maken door middel van vaststelling van bijgaande zienswijzen-brief. Kanttekeningen 1.1 Het volledig beleggen van de uitvoering van de Participatiewet en aanverwante wet- en regelgeving bij Senzer op basis van delegatie, kan ervoor zorgen dat de (strategische) aansturing van Senzer wordt bemoeilijkt. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 5

Door de uitvoering van de Participatiewet en aanverwante wet- en regelgeving bij Senzer te beleggen op basis van delegatie, komt dit alles meer op afstand te staan van de gemeenten. Dit zou als gevolg kunnen hebben dat de aansturing hierop kan worden bemoeilijkt. Willen de gemeenten hun opdrachtgevende en kaderstellende rol richting Senzer naar behoren kunnen invullen, dan vraagt dit in algemene zin meer van de leden van het Dagelijks Bestuur, het Algemeen Bestuur en de gemeenteraad. Voor de gemeenteraad is het belangrijk dat zij goed gebruik maakt van de haar ter beschikking gestelde instrumenten. Overigens blijft de raad haar verordende bevoegdheden over de Participatiewet behouden. Die maken geen deelt uit van het takenpakket dat wordt overgedragen aan Senzer. Financiën Het basisbeginsel voor bekostiging (gemeenten dragen bij wat nodig is voor de uitvoering van de taakstelling) was gevat in verouderde en te gedetailleerde rekenregels, die nauwelijks meer aansluiten bij de huidige omstandigheden. De bekostiging van het beleidsterrein van Werk en Inkomen voor de uitvoering van de participatiewet is gekoppeld aan Rijksbijdragen voor diverse activiteiten. Door de jaren heen is de wijze waarop –op onderdelen – de Rijksbijdragen inzichtelijk worden gemaakt gewijzigd, waardoor deze bijdragen minder goed zijn te koppelen aan de uitvoering van activiteiten van Senzer.

Deze ontwikkeling zet zich verder door, onder andere door het opnemen van delen van het participatiebudget in de Algemene Uitkering. Dit noopt tot herziening van de GRafspraken. Dit voorstel is budgettair neutraal. Het ziet toe op het kiezen voor een (geactualiseerde) gemeenschappelijke regeling met daarin een budgettaire kapstokbepaling, waarvan de verdere uitwerking vorm zal krijgen in een zogenoemde bijdrageverordening Communicatie / Vervolg Nadat u heeft ingestemd met voorliggende beslispunten wordt de zienswijze gedeeld met het Dagelijks Bestuur en Algemeen Bestuur van Senzer en wordt het College van B&W in staat gesteld een geactualiseerde gemeenschappelijke regeling met Senzer aan te gaan. De geactualiseerde gemeenschappelijke regeling wordt vervolgens gepubliceerd in de Staatscourant en treedt per 01-01-2023 in werking. Burgemeester en wethouders van Helmond burgemeester mevr. P.J.M.G. Blanksma – van den Heuvel

secretaris H.J. de Ruiter

Bijlagen 1) Ontwerp gemeenschappelijke regeling Senzer 2) Q&A lijst GR Senzer 3) Concept zienswijze

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 5

Raadsbesluit Vergadering

68 1 november 2022

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 19 september 2022; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit: 1. Het college van B&W toestemming te verlenen voor het aangaan van een geactualiseerde gemeenschappelijke regeling met Senzer; 2. In te stemmen met bijgevoegde zienswijze op de geactualiseerde gemeenschappelijke regeling Senzer.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 1 november 2022. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 5 van 5