RV 067 Wensen- en bedenkingenprocedure inz. oprichting concern Het Speelhuis-De Cacaofabriek

Raadsvoorstel Vergadering

67 1 november 2022

Onderwerp

Wensen- en bedenkingenprocedure inz. oprichting concern Het Speelhuis-De Cacaofabriek M.M.E.L. van Lierop AOG, BJO, COM, FIN en IVA 13 september 2022 Adviescommissie 18 oktober 2022 50982564

Portefeuillehouder Afdeling College besluit Commissie Zaaknummer

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad,

Voorstel Het College van Burgemeester en Wethouders nodigt uw raad uit om eventuele wensen en bedenkingen kenbaar te maken betreffende het voorgenomen besluit om per 1 januari 2023 over te gaan tot de oprichting van een stichting waarin de culturele activiteiten van de gemeentelijke afdeling Het Speelhuis worden ondergebracht en de horeca activiteiten van Het Speelhuis onder te brengen in een separate vennootschap. Inleiding Dit raadsvoorstel betreft de inrichting van de governance structuur van de nieuwe organisatie van Het Speelhuis en De Cacaofabriek, na verzelfstandiging van Het Speelhuis uit de gemeentelijke organisatie. Voor de goede orde wordt opgemerkt dat de personele gevolgen van de verzelfstandiging geen onderdeel zijn van dit raadsvoorstel aangezien dit onder de werking van de wet op de ondernemingsraden valt en de werkgever (in dit geval de ambtelijke organisatie met aan het hoofd de gemeentesecretaris) hiervoor verantwoordelijk is. Op 28 september 2021 nam uw gemeenteraad een besluit over verzelfstandiging van Het Speelhuis: 1. Er is ingestemd met verzelfstandiging van theater Het Speelhuis, met uitzondering van de personele component, omdat besluitvorming hierover valt onder de respectievelijke bevoegdheden van de Ondernemingsraad en/of het Lokaal Overleg; 2.

Er is ingestemd met de uitvoering van deze verzelfstandiging door een bestuurlijke fusie met Stichting De Nederlandsche Cacaofabriek, in de vorm van een concern-constructie; 3. Er is ingestemd met het opzetten van een horecaconstructie, in de vorm van een separate Horeca BV, onder voorwaarde dat er geen oneerlijke concurrentie ontstaat met Helmondse horeca en er geen subsidie vloeit naar de Horeca BV; 4. Tot slot is er ingestemd met het op peil brengen van de bedrijfsvoering van Het Speelhuis en De Cacaofabriek naar een situatie waarbij sprake is van financieel gezond en toekomstbestendig cultureel ondernemerschap, zodat zowel Het Speelhuis als de Cacaofabriek kunnen voldoen aan de Fair Pratice Code (FCP) en de Governance Code Cultuur (GCC). Op 19 juli heeft u middels raadsinformatiebrief nummer 69 informatie ontvangen over de stand van zaken van het totale proces, waarbij ook de organisatiestructuur en de invulling van de horeca werden benoemd. Inrichting nieuw op te richten concern Speelhuis en Cacaofabriek Met het raadsbesluit van september 2021 is richting gegeven aan de toekomstige inrichting van het concern van Het Speelhuis en de Cacaofabriek.

In samenspraak met de stuurgroep van het project verzelfstandiging Speelhuis (met daarin het bestuur van Stichting De Cacaofabriek en een gemeentelijke afvaardiging) en op basis van advies van extern bureau Banning Advocaten is deze structuur verder uitgewerkt. Als bijlage 1 bij dit voorstel treft u in presentatievorm de uitwerking van het advies van Banning Advocaten aan. Het college heeft het voorgenomen besluit genomen, met inachtneming van het advies van de stuurgroep, om het concern als volgt in te richten: a. het concern zal worden vormgegeven middels het oprichten van een overkoepelende bestuurstichting (deze bestuurstichting zal de naam dragen ‘Cultuur Compagnie Helmond’) en zal het bestuur vormen van Het Speelhuis, De Cacaofabriek en de separate BV (genaamd: ‘Horeca Cultuur Helmond BV’ (hierna “Horeca BV”)); b. omdat Het Speelhuis geen winstoogmerk heeft en een ideële doelstelling heeft, is het voorstel van het college de activiteiten van Het Speelhuis in een (nieuw op te richten) stichting onder te brengen; Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 6

c.

het horecapersoneel komt in dienst van de Horeca BV en het overige personeel komt in dienst van de bestuurstichting; d. de gemeente krijgt sturingsmogelijkheden via de diverse subsidies, vergunningen en huurovereenkomsten, voorts krijgt de gemeente een aantal statutaire goedkeuringsrechten en de bevoegdheid om 2 van de leden van het bestuur van de bestuurstichting te benoemen. Concreet betekent het voorgenomen besluit van het college het volgende: 1. Oprichten van Stichting Het Speelhuis door de gemeente; 2. Oprichten van een overkoepelende bestuurstichting ‘Cultuur Compagnie Helmond’ door de nieuw opgerichte Stichting Het Speelhuis en Stichting De Nederlandsche Cacaofabriek; 3. Doorvoeren van statutaire wijzigingen bij Stichting De Nederlandse Cacaofabriek, zodat het bestuur wordt overgedragen aan de bestuurstichting; 4. Het onderbrengen van de horeca van Het Speelhuis in de horeca BV Horeca Cultuur Helmond (aandelen van deze BV worden thans gehouden door het bestuur van de Cacaofabriek); 5. Overdracht van de aandelen van de Horeca BV van Stichting De Nederlandsche Cacaofabriek naar Cultuur Compagnie Helmond (de bestuurstichting); 6. Werknemers van Het Speelhuis komen in dienst van de overkoepelende bestuurstichting tenzij werkzaam zijn in de horeca, dan komen zij in dienst bij de Horeca BV. In de volgende organigram wordt de structuur weergegeven.

De nieuwe structuur heeft de volgende kenmerken: 

Eén overkoepelende stichting en twee stichtingen De structuur gaat ervan uit dat er één overkoepelende stichting is, die het statutair bestuur vormt van (nieuw op te richten) Stichting Het Speelhuis, (bestaande) Stichting De Nederlandsche Cacaofabriek en (bestaande) Horeca B.V. Dit is de bestuurstichting. De bestuurstichting zal Stichting Het Speelhuis en Stichting De Nederlandse Cacaofabriek besturen.



Horeca BV Het college stelt voor vanaf 1 januari 2023 (datum verzelfstandiging) te werken met één Horeca BV van waaruit zowel de horeca in Het Speelhuis wordt geëxploiteerd als die van de Cacaofabriek. De recente ontwikkelingen in de Cacaofabriek hebben ertoe geleid dat er een nieuwe Horeca BV is ontstaan. Omdat deze vennootschap onder het bestuur van de Cacaofabriek valt, ontstaat de mogelijkheid de horeca voor beide instellingen vanuit die vennootschap te exploiteren. De aandelen van deze vennootschap worden direct na de oprichting van de bestuurstichting door de Cacaofabriek overgedragen aan de bestuurstichting zodat de vennootschap straks

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 6

onderdeel wordt van het concern. Omdat het bestuur van de Horeca BV in handen is van de overkoepelende stichting, is geborgd dat horeca dienend zal zijn aan cultuur. 

Statuten stichting Speelhuis en stichting Cultuur Compagnie Helmond (bestuurstichting) De nieuw op te richten stichtingen moeten voorzien worden van statuten en een bestuursmodel wat past bij de eerder geschetste uitgangspunten. De statuten regelen op welke wijze de stichting wordt bestuurd, hoe er vergaderd en gestemd moet worden en alle overige zaken die de wet verplicht stelt. Voor de beide stichtingen die nieuw opgericht worden, zijn statuten benodigd. De concept statuten van zowel stichting Het Speelhuis als de Cultuur Compagnie zijn gereed. De statuten van deze beide stichtingen zijn op elkaar afgestemd. Uw raad heeft in september 2021 de wens uitgesproken om een bepaalde mate van invloed uit te kunnen oefenen op het bestuur en beleid van Het Speelhuis en de Cacaofabriek. Daarom is in de statuten opgenomen dat voor sommige besluiten voorafgaande instemming/goedkeuring van het college is benodigd. Dit zijn de volgende besluiten: a. b. c. d. e.

wijziging plaats vestiging / verhuizing locatie wijziging rechtsvorm aanvraag faillissement / surseance van betaling wijziging van het bestuursmodel vervreemding van aandelen/(een substantieel deel van) de activa & passiva (in een entiteit waarin de Bestuurstichting aandelen houdt) f. wijziging van de Statuten van de Bestuurstichting voor zover er materieel afbreuk wordt gedaan aan de statutaire rechten van de Gemeente Helmond; g. ontbinding van de Bestuurstichting; h. het nemen van besluiten als bedoeld onder a. tot en met g. in hoedanigheid van (indirect) bestuurder van Stichting Het Speelhuis, Stichting De Cacaofabriek en/of Horeca BV. 

Bestuursmodel en bemensing bestuur In de concept statuten wordt uitgegaan van sturing van het concern op basis van een one-tier model. In het onetier model wordt door het statutaire bestuur het beleid ontwikkeld en uitgevoerd. Voor wat betreft de invulling van het bestuur is in de concept statuten een benoemingsrecht opgenomen voor 2 van de bestuurders van de bestuurstichting. De twee instellingen kennen aldus hetzelfde bestuur via de bestuurstichting. In zijn totaliteit bestaat het bestuur uit 5 personen. Deze zetels worden gevuld middels het toetreden van het huidige bestuur van de Cacaofabriek tot het bestuur van de bestuurstichting, en worden aangevuld met 2 nog te werven bestuurders die de gemeente mag benoemen. Deze bestuurders worden rechtstreeks benoemd zodat de gemeente invloed heeft op de samenstelling van het bestuur. Echter de invulling van de bestuurstaak door de bestuurders die de gemeente heeft aangesteld, gebeurt geheel zelfstandig. Het is de bedoeling deze twee bestuurders te werven op grond van een profiel. Dit profiel heeft het college vastgesteld (zie bijlage 2 bij dit voorstel). De formele werving wordt opgestart. De bestuurders zijn nadrukkelijk geen ambtenaren van de gemeente Helmond.



Sturing gemeente via verschillende kanalen In het nieuwe concern zal de gemeente via verschillende kanalen invloed hebben: a. middels het rechtstreeks benoemingsrecht van 2 bestuurders van de bestuurstichting; b. via de statuten van de bestuurstichting (uitgewerkt verderop in dit voorstel) en die van stichting Het Speelhuis; c. via een nog op te stellen subsidieovereenkomst; d. via de huurrelatie en e. de toe te kennen exploitatievergunningen. Bedoeling is dat de gemeente vanaf 2023 een exploitatiesubsidie aan Het Speelhuis verstrekt. Aan de Cacaofabriek wordt reeds jarenlang een exploitatiesubsidie verstrekt. Met beide instellingen zullen vanaf 2023 prestatieafspraken gemaakt worden. Deze worden vertaald in subsidieverplichtingen zodat de gemeente middels het toekennen van de subsidie ook kan sturen op voor haar belangrijke punten. De nog op te stellen subsidieverplichtingen zullen aan ons college ter besluitvorming worden voorgelegd. Daarnaast zal er met Het Speelhuis een huurrelatie ontstaan, met een huurovereenkomst en huursubsidie. Dat is bij de Cacaofabriek ook het geval.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 6

Voordat het college een definitief besluit neemt, horen zij graag de wensen en bedenkingen van uw raad op dit voorgenomen besluit. Beoogd effect voor gemeenteraad Beoogd effect overall is een bloeiend cultureel klimaat in Helmond, waarbij De Cacaofabriek en Het Speelhuis binnen eigentijdse en verantwoorde randvoorwaarden én binnen door de gemeente Helmond te stellen kaders hun bijdrage kunnen leveren aan de verdere ontwikkeling van de stad. Het beoogd effect van dit specifieke voorstel is enerzijds dat er invulling wordt gegeven aan het raadsbesluit over de verzelfstandiging en anderzijds dat de beide instellingen op gelijkwaardige wijze toetreden tot het nieuwe concern Argumenten 1.1 Twee stichtingen, voor twee merken / identiteiten Voor de vorming van het nieuwe concern geldt als uitgangspunt dat de gemeente Het Speelhuis wenst te verzelfstandigen en nauw(er) wil laten samenwerken/laten fuseren met Stichting De Nederlandsche Cacaofabriek, maar wel met behoud van eigen identiteit. De nieuwe structuur moet ertoe bijdragen dat Het Speelhuis en de Cacaofabriek zoveel mogelijk impact kunnen hebben voor Helmond en haar regio en dat de relatie tussen beide culturele instellingen en de gemeente zuiver is, met behulp van en door te handelen naar verkregen/te verkrijgen subsidies van de gemeente.

1.2 Sturing blijft mogelijk De verzelfstandiging van Het Speelhuis houdt in dat het theater op meer afstand van de gemeente komt te staan. Daarmee kan het theater beter invulling geven aan het cultureel ondernemerschap, als gemeentelijke afdeling moet Het Speelhuis thans aan processen en procedures voldoen die niet passen bij een theater. Aan die situatie komt een einde. Ook de wijze waarop de gemeente sturing geeft aan het theater zal veranderen, van een gemeentelijke afdeling wordt het een zelfstandige entiteit. Dat wil echter niet zeggen dat de gemeente geen invloed meer kan uitoefenen op Het Speelhuis, via de benoeming van 2 bestuurders, via de statuten van de bestuurstichting, via te stellen subsidieverplichtingen en via de huurrelatie blijft er een band met de gemeente bestaan. Om te bewerkstelligen dat ook invloed kan worden uitgeoefend op Horeca BV in het concern worden de aandelen van de Horeca BV overgedragen aan de bestuurstichting. Omdat de gemeente bestuurders mag benoemen en via de statuten invloed heeft op de bestuurstichting is er indirect invloed op de Horeca BV. Echter de grootste invloed op de horeca vloeit voort uit de leningsovereenkomst met de Cacaofabriek ten aanzien van het horecaconcept aldaar.

1.3 Sturing vanuit de gemeente maar wel binnen kaders Er zijn diverse redenen om de statutaire goedkeuringsrechten van de gemeente niet te uitgebreid te maken: • • •

bij verzelfstandiging past dat het bestuur zelfstandig de strategie en het beleid van de Bestuurstichting, Stichting Het Speelhuis, Stichting De Cacaofabriek en/of Horeca BV kan en mag uitzetten; om te voorkomen dat het beheer over de Bestuurstichting, Stichting Het Speelhuis, Stichting De Cacaofabriek en/of Horeca BV is onderworpen aan toezicht van de gemeente, zoals bedoeld in de Europese aanbestedingsrichtlijn en de Aanbestedingswet, oftewel dat er sprake is van onder meer inbesteding 1; naast de statutaire goedkeuringsrechten, heeft de gemeente diverse andere mogelijkheden om te sturen: - door verplichtingen te stellen aan de diverse subsidies die de gemeente zal gaan verstrekken; - door voorwaarden op te nemen in de huur- en/of exploitatieovereenkomst (bijv. t.a.v. het horecaconcept).

1.4 Separate Horeca BV nodig voor gelijk speelveld Om een gelijk speelveld te waarborgen met de Helmondse horeca, heeft uw raad, middels het raadsbesluit van september 2021 ervoor geopteerd de horeca van Het Speelhuis onder te brengen in een separate BV. Door een aparte Horeca BV op te richten wordt ook voorkomen dat er subsidiegelden naar de horeca vloeien. Gelet op het feit dat de Cacaofabriek recent in eigen beheer een Horeca BV heeft opgericht, wenst het college deze vennootschap in het concern onder te brengen zodat vanuit één BV de horeca activiteiten voor het concern geëxploiteerd kunnen worden.

1

Bij een inbesteding besluit de overheid een opdracht te vergeven aan een overheidsgedomineerde organisatie of onderneming.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 6

Kanttekeningen 1.1 Verhuur pand vraagt juridisch zorgvuldig traject Er ontstaat een huurrelatie tussen de gemeente en de overkoepelende bestuurstichting, die zal worden geformaliseerd met een huurovereenkomst. Gelet op recente jurisprudentie dient de gemeente andere (potentiële) gegadigden de gelegenheid te geven mee te dingen naar huur van het pand, tenzij er slechts één serieuze gegadigde is. Gelet op het huidige en toekomstige gebruik van het pand en het beleid van de gemeente is de bestuurstichting als enige serieuze gegadigde aan te merken. Verwacht wordt dan ook dat dit aspect, behoudens de verplichte publicatie van het voornemen, niet tot onoverkomelijke problemen zal leiden. 1.2 Invloed is indirect Hoewel de gemeente 2 bestuurders mag benoemen en via de subsidierelatie en de huurovereenkomst kan sturen is dit indirecte invloed. Gelet op het besluit tot verzelfstandiging is dat ook wat het voornemen is, het betreft echter wel een wezenlijk andere situatie dan tot op heden. 1.3 Vervolg nodig Met het oprichten van de entiteiten en bijbehorende stukken, is het traject nog niet afgerond. Het college zal aanvullende besluiten moeten nemen. Deze besluiten hebben bijvoorbeeld betrekking op subsidiebeschikkingen (inclusief voorwaarden), huurovereenkomst, enz. Financiën Dit voorstel is een uitwerking van het raadsbesluit van september 2021.

Daarin is ook een besluit genomen over de financiële consequenties. De kosten die het voorliggende voorstel met zich mee brengt, in de zin van projectkosten, vallen binnen de toen beschikbaar gestelde middelen. In die zin is dit voorstel budgettair neutraal. Daarnaast gaan vanaf 2023 de financieringsstromen anders lopen. Het Speelhuis is geen gemeentelijke afdeling meer en niet meer als zodanig opgenomen in de gemeentelijke begroting. De instelling blijft natuurlijk wel zichtbaar in de begroting, maar vergelijkbaar met de andere culturele instellingen. Er zal een bedrag zijn voor subsidie en bijvoorbeeld voor het eigenaarsdeel van het onderhoud. Daarnaast worden de budgetten voor onderhoud in de begroting 2023 budgettair neutraal overgeheveld. Thans nog niet inzichtelijk zijn de uitkomsten van het overleg met het Lokaal Overleg, deze zouden financiële gevolgen kunnen hebben. Uitgangspunt is dat de gemeentelijke medewerkers van het Speelhuis overgaan met behoud van hun huidige arbeidsvoorwaarden. Het is mogelijk dat er kosten gemaakt moeten worden om dit uitgangspunt te kunnen borgen bij de nieuwe werkgever. Communicatie Met het ingang zetten van de wensen en bedenkingen procedure richting uw raad is een belangrijke stap gezet in het verzelfstandigen van het Speelhuis en de Cacaofabriek.

Gelet op de gevolgen voor het personeel en de samenwerking met de partners in het culturele veld en de Helmondse horeca, worden ook zij geïnformeerd over de inrichting van het nieuwe concern. Het college zal deze communicatie verzorgen. Vervolg Oktober / november: November: December:

1 januari 2023:

Wensen en bedenkingen procedure definitief besluit college tot oprichting stichting Het Speelhuis oprichting van Stichting Het Speelhuis, en gezamenlijk met Stichting De Nederlandsche Cacaofabriek de oprichting van de bestuurstichting Cultuur Compagnie Helmond zodat het concern daadwerkelijk tot stand komt nieuwe concern Het Speelhuis en De Cacaofabriek is operationeel

burgemeester en wethouders van Helmond burgemeester mevr. P.J.M.G. Blanksma – van den Heuvel

secretaris H.J. de Ruiter

Bijlagen 1. Presentatie Banning Advocaten 2. Profielschets bestuurder Cultuur Compagnie Helmond 3. Toelichting op de begrippen Governance Code Cultuur en Fair Practice Code Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 6

Raadsbesluit Vergadering

67 1 november 2022

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 13 september 2022; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit: Geen wensen en bedenkingen kenbaar te maken betreffende het voorgenomen besluit van het college om per 1 januari 2023 over te gaan tot de oprichting van Stichting Het Speelhuis en hierin de culturele activiteiten van Het Speelhuis onder te brengen en de horeca activiteiten van Het Speelhuis onder te brengen in een aparte vennootschap.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 1 november 2022.

De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 6 van 6