RV 066 Erfgoedverordening Helmond 2025

Raadsvoorstel Raadsvergadering Onderwerp Portefeuillehouder College besluit Zaaknummer

66 7 oktober 2025

Erfgoedverordening Helmond 2025 M.M.E.L. van Lierop 19 augustus 2025 52504470

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad, Het college stelt u voor: 1. De Erfgoedverordening Helmond 2025 vast te stellen. 2. De Erfgoedverordening Helmond 2011 in te trekken. Samenvatting De Erfgoedverordening 2011 is op dit moment het juridische kader voor bescherming van erfgoed. Deze regelt tot op heden alleen de bescherming van (archeologische) monumenten. Ervaringen uit het verleden en de cultuurhistorische inventarisatie en waardering van diverse gebieden in Helmond wijzen uit dat we een aantal beschermingscategorieën missen om een goed behoud van ons erfgoed te waarborgen. Het betreft de bescherming van gemeentelijke stads- en dorpsgezichten, beeldbepalende objecten en cultuurgoederen en verzamelingen. Voorgesteld wordt deze toe te voegen aan de Erfgoedverordening. De Omgevingswet die in 2024 in werking trad ziet cultureel erfgoed als een integraal onderdeel van de fysieke leefomgeving. Gemeenten moeten hier zorgvuldig mee omgaan en in hun omgevingsplan regels opnemen ter bescherming van cultureel erfgoed, inclusief rijks- en gemeentelijke monumenten en archeologische monumenten. Tot de gemeente een gebiedsdekkend omgevingsplan heeft (uiterlijk eind 2031) is de gemeenteraad bevoegd om tijdens de overgangsperiode een erfgoedverordening vast te stellen met regels over de bescherming van cultureel erfgoed.

De verbreding van het beschermingsinstrumentarium bevordert een betere bescherming en inpassing van het Helmondse erfgoed bij de ontwikkeling van de stad. Voorgaande besluitvorming In oktober 2023 stelde u de Erfgoedvisie ‘Samen aan de slag’ met uitvoeringsprogramma vast. Hierin is opgenomen dat de Erfgoedverordening wordt aangepast met het uitbreiden van het beschermingsinstrumentarium. De Omgevingsvisie Helmond 2040 die u in februari 2024 vaststelde onderkent ook het belang van erfgoed als fundament voor identiteit, beleving en kwaliteit van onze leefomgeving en vitaliteit als stad. De identiteit van Helmond willen we behouden en versterken. In de Omgevingsvisie is aangegeven dat we op basis van inventarisaties kijken waar extra bescherming van cultuurhistorische waarden nodig is en hoe we dit op termijn kunnen verankeren in het omgevingsplan. Waarom Ervaring uit het verleden en de cultuurhistorische verkenning en waardering van de wijken in Helmond heeft uitgewezen dat het huidige juridische kader voor bescherming van ons erfgoed met alleen de mogelijkheid voor monumentbescherming ontoereikend is voor een goed behoud van kwetsbare erfgoedwaarden. Cultuurhistorische waarden zitten niet alleen in objecten, zoals gebouwen. Het zit ook in structuren en gebieden, in landschap en in groen.

De toevoeging van de instrumenten beschermde gemeentelijke stads- en dorpsgezichten en gemeentelijke beeldbepalende objecten maakt het mogelijk om het gebouwde erfgoed beter te beschermen. Landschap en stedelijk groen worden in dit kader buiten beschouwing gelaten omdat deze inmiddels goed geborgd zijn in andere instrumenten zoals de Landschapsvisie, visie Stedelijk groen en inrichtingsvisies voor (cultuurhistorisch) waardevolle groengebieden. Daarnaast wordt als uitvloeisel van de Erfgoedwet, die ook roerend erfgoed beschermd, aanbevolen om in de erfgoedverordening regelgeving op te nemen om cultuurgoederen of verzamelingen die van lokaal belang zijn te kunnen behouden. Voorgesteld wordt de Erfgoedverordening Helmond uit te breiden met de volgende drie elementen:

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 5

1. Aanwijzing en bescherming gemeentelijk stads- of dorpsgezicht Het doel is om het historische karakter van een bepaald gebied te beschermen. Een beschermd gezicht beschermt het totale beeld; de onderlinge samenhang van gebouwen, straten, openbare ruimtes, tuinen en andere elementen die bijdragen aan het historische karakter van het gebied. Meestal wordt dit instrument ingezet voor bescherming van een historische binnenstad of een fraai vormgegeven woonwijk. De structuur is beschermd, de afzonderlijke gebouwen in principe niet. Tenzij deze als object een beschermde status hebben gekregen, als monument of beeldbepalend object. In een beschermd gezicht is een omgevingsvergunning nodig bij sloop. Er vindt dan een extra toets plaats of het (nieuwe) initiatief niet leidt tot een afbreuk van het historische karakter en samenhang van het gebied. Er kunnen dus wel wijzigingen plaatsvinden die passend zijn in de cultuurhistorisch waardevolle omgeving. Beschermde gezichten worden vastgelegd in het omgevingsplan. Als voorbeeld voor een gemeentelijk beschermd stadsgezicht kan gedacht worden aan een Helmondse villawijk of volkswoningbouwbuurt met bijzondere architectuurhistorische, cultuurhistorische en ruimtelijke kwaliteiten en samenhang. 2.

Aanwijzing en bescherming gemeentelijk beeldbepalend object Dit instrument maakt het mogelijk om de hoofdvorm en zichtbare gevels van een gebouw of object te beschermen. Het zijn objecten die onvoldoende cultuurhistorische waarden in zich hebben om te beschermen als monument. Vanwege de (historische) verschijningsvorm vormen ze wel een belangrijk kenmerkend onderdeel van bijvoorbeeld een historische straatwand, ensemble of gebied, voor de stedenbouwkundige of landschappelijke samenhang. Beeldbepalende objecten krijgen ook een bepaalde mate van bescherming, maar de regels zijn minder streng dan bij monumenten. Verbouwingen zonder vergunning zijn mogelijk mits de hoofdvorm en zichtbare gevels in stand blijven. Er mag niet gesloopt worden zonder vergunning. Het vergunningsproces toetst of de werkzaamheden niet leiden tot een onaanvaardbare afbreuk van de cultuurhistorische waarden. Beeldbepalend objecten worden vastgelegd in het omgevingsplan en de welstandsnota/nota ruimtelijke kwaliteit. Voorbeeld en van gemeentelijke beeldbepalend objecten: een deels vernieuwde boerderij of boerderijensemble waarvan de hoofdvorm nog intact is, de instandhouding van oude gevels als ondersteuning van een historisch straatbeeld, of een brug of een elektriciteitshuisje uit een bepaalde periode. 3.

Aanwijzing gemeentelijk beschermd cultuurgoed of verzamelingen Als uitvloeisel van de Erfgoedwet, die ook roerend erfgoed beschermd, wordt aanbevolen om in de erfgoedverordening regelgeving op te nemen om cultuurgoederen of verzamelingen die van lokaal belang zijn te beschermen. Hierbij gaat het om bescherming van voorwerpen of verzamelingen in eigendom van de gemeente of die aan de zorg van de gemeente zijn toevertrouwd, die van bijzondere cultuurhistorische of wetenschappelijke betekenis of van uitzonderlijke schoonheid zijn en die onvervangbaar en onmisbaar zijn voor de lokale cultuurhistorie. Voorbeelden van gemeentelijk cultuurgoed of verzameling: een voor Helmond belangrijke museumcollectie of een kunstwerk dat niet uit de stad mag verdwijnen. Belang voor inwoners Behoud en bescherming van erfgoed draagt bij aan de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de leefomgeving. Erfgoed vertelt het verhaal van waar we vandaan komen en vormt onze identiteit en verbondenheid met de omgeving en gemeenschap. Deze nalatenschappen uit het verleden kunnen we door goed behoud doorgeven aan toekomstige generaties. Argumenten 1.1 De aanpassing van de Erfgoedverordening past in het ingezette beleid van de Erfgoedvisie Samen aan de Slag en de Omgevingsvisie Helmond 2024. In beide visies is het behouden en ontwikkelen van erfgoed een uitgangspunt.

De verbreding van het beschermingsinstrumentarium voor het cultureel erfgoed is een van de acties die opgenomen is in het uitvoeringsprogramma van de Erfgoedvisie. Met de aanpassing van de Erfgoedverordening 2025 wordt hieraan gevolg gegeven. 1.2 Het voorstel voldoet aan de uitgangspunten van de Omgevingswet en de Erfgoedwet Deze wetten beogen samen een integrale bescherming van onroerend, roerend en immaterieel cultureel erfgoed.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 5

De uitbreiding van het beschermingsinstrumentarium zorgt voor een zorgvuldiger behoud van ons erfgoed als belangrijk element in de schaalsprong en de ontwikkeling naar een vitale en aantrekkelijke stad. 1.3 De Erfgoedverordening 2025 zorgt voor een betere bescherming van het Helmondse erfgoed in de schaalsprong die de stad gaat maken Met de schaalsprong die de gemeente gaat maken willen we ook de identiteit van Helmond behouden en versterken. De erfgoedverordening en op termijn het Omgevingsplan geeft de juridische mogelijkheid om het cultureel erfgoed beter te beschermen. Een juridische bescherming bevordert het behoud en inpassing van het erfgoed bij gebiedsontwikkeling. Door het verhaal van het verleden als uitgangspunt te nemen voor toekomstige ambities kan aan transformaties een extra waarde worden toegevoegd. 1.4 Behoud van en een zorgvuldige omgang met erfgoed draagt bij aan de kwaliteit en betekenis van de leefomgeving. Erfgoed is cruciaal voor een duurzame ontwikkeling van de stad, want: • Erfgoed geeft identiteit en kwaliteit aan de leefomgeving en versterkt de aantrekkelijkheid en leefbaarheid in een gebied. Het zorgt voor herkenning en versterkt het gevoel van verbondenheid en trots. • Behouden en integreren van erfgoed draagt bij aan de duurzaamheidsopgave. Erfgoederen zijn bij uitstek duurzaam, vanwege hun lange bestaan.

Behoud en hergebruik bespaart grondstoffen en energie. • Erfgoed is een inspiratiebron voor nieuwe gebiedsontwikkelingen en voor architectuur en stedenbouw. Door te leren van het verleden, van bouwmethoden tot (sociale) structuren, kunnen innovatieve oplossingen worden bedacht voor hedendaagse uitdagingen. • Erfgoed draagt bij aan de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de stad en heeft een economische waarde. Toerisme en recreatie worden hierdoor gestimuleerd. Kanttekeningen en risico’s 1.1 De uitbreiding van het beschermingsinstrumentarium met beschermde gezichten en beeldbepalende objecten kan het beeld geven dat er geen ontwikkelingen meer mogelijk zijn. Dat is uiteraard niet de intentie, want de gemeente heeft immers een schaalsprong te realiseren. Wel is het van belang dat er rekening wordt gehouden met de cultuurhistorische kwaliteiten van gebieden of objecten. Aanwijzing als beschermd stads- of dorpsgezicht of beeldbepalend object biedt een juridische bescherming die bij ruimtelijke ontwikkeling behoud van cultuurhistorische waarden beter garandeert. Dit geeft de mogelijkheid om in cultuurhistorisch waardevolle gebieden zorgvuldige afwegingen te maken bij verzoeken tot sloop en nieuwbouw in zo'n gebied. De Erfgoedverordening Helmond 2025 is het juridische instrument om de bescherming te regelen.

Aan het proces tot daadwerkelijke bescherming van beschermde gezichten en beeldbepalende objecten gaat, evenals bij aanwijzing van monumenten, een zorgvuldige waardenstelling en belangenafweging vooraf aan de besluitvorming. De regelgeving voor deze nieuwe beschermingsinstrumenten is minder streng dan voor beschermde monumenten. Financiën Dit voorstel heeft geen financiële consequenties. Communicatie Na vaststelling door de gemeenteraad wordt de Erfgoedverordening Helmond 2025 op de gemeentelijke website geplaatst. Met een nieuwsbericht wordt dit kenbaar gemaakt. Uitvoering en tijdspad Na vaststelling wordt Erfgoedverordening Helmond 2025 gepubliceerd en treedt in werking. De regelgeving van de Erfgoedverordening wordt t.z.t. opgenomen in het Omgevingsplan. Procesinformatie en overige raadsinformatie Erfgoedverordening Helmond 2011 Erfgoedverordening Helmond 2011 | Lokale wet- en regelgeving Erfgoedvisie Samen aan de Slag Erfgoedvisie Gemeente Helmond Omgevingsvisie Helmond 2040 Omgevingsvisie Helmond 2040 DEFINITIEF-gecomprimeerd.pdf

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 5

Burgemeester en wethouders van Helmond

mr. S.C.C.M. Potters burgemeester

E.P.H. Koop, MSc gemeentesecretaris

Bijlagen Erfgoedverordening Helmond 2025 (52645908) Erfgoedverordening Helmond 2025 – Toelichting (52645909)

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 5

Raadsbesluit Vergadering

66

7 oktober 2025

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 12 augustus 2025; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet; besluit: 1. De Erfgoedverordening Helmond 2025 vast te stellen. 2. De Erfgoedverordening Helmond 2011 in te trekken.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 7 oktober 2025. De raad voornoemd, de voorzitter,

de griffier,

{{esl:Signer2:capture:size(300,70)}}

{{esl:Signer1:capture:size(300,70)}}

{{esl:Signer2:SignerName:size(200,20)}}

{{esl:Signer1:SignerName:size(200,20)}}

{{esl:Signer2:SigningDate:size(200,20)}}

{{esl:Signer1:SigningDate:size(200,20)}}

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 5