RV 065 Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement Stedelijk Gebied Eindhoven 2021

Raadsvoorstel Vergadering

65 28 september 2021

Onderwerp Portefeuillehouder Afdeling College besluit Commissie Zaaknummer

Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021 S.J.P.H.A. van de Brug OO, FIN 20 juli 2021 Adviescommissie 14 september 2021 50632236

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad,

Beslispunten 1. In te stemmen met de nieuwe programmeringsafspraken zoals vermeld in bijlage 2 ‘Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021’; 2. In te stemmen met het intrekken van het financieel arrangement 2016; 3. In te stemmen met de nieuwe opzet van het financieel arrangement dat is opgenomen in paragraaf 8 van de ‘Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021’; 4. De financiële consequenties voor gemeente Helmond uit het financieel arrangement 2021 voor de terreinen Automotive Campus (€ 320.000,-) en Varenschut-Noord (€ 1.210.000,-) ten laste te brengen van de betreffende grondexploitaties. Inleiding Het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) is het kloppend hart van de Brainport regio. Als SGE-gemeenten willen we een aantrekkelijk vestigingsklimaat blijven bieden voor het bedrijfsleven. Een economisch aantrekkelijke regio vraagt ook om een prettig woon- en leefklimaat. In het SGE werken we daarom als negen gemeenten samen op de thema’s Economie, Wonen, Voorzieningen & Evenementen en Ruimte. De samenwerkende gemeenten realiseren zich dat bedrijven zich niet houden aan gemeentegrenzen. Het is daarom belangrijk dat we binnen dat regionale ecosysteem samenwerken ‘als ware we één gemeente’.

Met gezamenlijke regionale inspanningen bieden we ons eigen bedrijfsleven goede ontwikkelmogelijkheden en blijven we een aantrekkelijke regio voor vestigers van buiten de regio. In de Samenwerkingsagenda 2018-2025 hebben we onder andere afgesproken dat we iedere vier jaar de programmering werklocaties actualiseren. Het doel van deze programmering is dat vraag en aanbod voor werklocaties zo goed mogelijk in balans zijn. Dat is een belangrijke voorwaarde voor een optimaal vestigingsklimaat in onze gemeenten. Het versterkt de regionale economie en zorgt voor behoud en groei van voldoende passende werkgelegenheid in onze regio. De programmering uit 2016 is verouderd en sterk toe aan actualisatie. In de eerste plaats tonen nieuwe prognoses van de provincie aan dat het huidige regionale aanbod van werklocaties onvoldoende aansluit bij de (toekomstige) vraag. Dat betekent dat er gezamenlijk keuzes gemaakt moeten worden en daarbij kijken we niet alleen naar het stedelijk gebied. We stemmen het aanbod ook af met de andere gemeenten in Zuidoost-Brabant. Tegelijkertijd hebben ontwikkelingen de afgelopen vier jaar niet stilgestaan. Daarom zijn er ook nieuwe lokale wensen waar gemeenten regionaal afspraken over willen maken. Dat geldt ook voor gemeente Helmond.

Als laatste vinden de samenwerkende gemeenten het belangrijk om de keuzes voor nieuwe werklocaties meer vanuit een kwalitatieve afweging te maken en meer toe te spitsen op specifieke werkmilieus. Een overzicht van de belangrijkste afspraken in één oogopslag is opgenomen in bijlage 1 bij het raadsvoorstel. De voorliggende programmering inclusief financieel arrangement omvat het totaalpakket van nieuwe regionale afspraken voor de periode 2021-2023 (zie bijlage 2 bij het raadsvoorstel).

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 6

Beoogd effect Een optimaal vestigingsklimaat voor bedrijven door regionaal vraag en aanbod voor werklocaties in kwantiteit en kwaliteit zo goed mogelijk in balans te houden. Daarmee versterken we de regionale economie en zorgen we voor behoud en groei van voldoende passende werkgelegenheid in onze Brainportregio. Als er moeilijke keuzes gemaakt moeten worden bij de prioritering van terreinen, dan is er een adequaat financieel arrangement om de financiële pijn bij gemeenten te verzachten. Argumenten 1.1 De Helmondse belangen zijn succesvol veiliggesteld. Meer dan een derde van de beschikbare regionale ontwikkelruimte is aan de Helmondse kant geprogrammeerd. Dat is belangrijk om de autonome groei van onze gemeente te faciliteren en bedrijven te faciliteren bij het aanbieden van meer passende werkgelegenheid. Helmond is immers op een aantal kavels na uitverkocht. Verder is dit van belang om voor te sorteren op de schaalsprongambities van onze gemeente. De nieuwe afspraken zijn een goed resultaat voor Helmond. 1.2 De nieuwe afspraken zorgen dat regionaal vraag en aanbod goed in balans zijn, tegelijkertijd blijven we ook flexibel. De programmering voor bedrijventerreinen herbergt enige flexibiliteit. Dat is ook nodig omdat de markt dagelijks verandert. Om te voorkomen dat deze programmering te rigide wordt, kiezen we ervoor om rekening te houden met ‘schuifruimte’.

Deze ‘schuifruimte’ staat in feite op ‘oranje’. Dat betekent dat als plannen voor deze schuifruimte in aanmerking willen komen, deze altijd met een goed kwalitatief onderbouwd voorstel aan het portefeuillehoudersoverleg Economie van het SGE moeten worden voorgelegd. Alleen als het poho Economie unaniem akkoord gaat met het voorstel kan het plan worden gerealiseerd. Deze uitzonderlijke mogelijkheid is enkel bedoeld voor specifieke casussen van bedrijven. In alle andere gevallen moet een verkleuring van oranje terreinen naar groen, naast een unaniem besluit van het poho, worden afgestemd met de provincie en de andere subregio’s in Zuidoost-Brabant. 1.3 De keuzes binnen de nieuwe programmering zijn meer dan in 2016 gemaakt vanuit een kwalitatieve afweging. Zo heeft het SGE samen met de andere subregio's in Zuidoost-Brabant en de provincie kwaliteitscriteria ontwikkeld voor de prioritering van nieuwe bedrijventerreinen. Zie hiervoor bijlage 3 van het programmeringsdocument. Daarnaast zijn gezamenlijk kwaliteitscriteria ontwikkeld waar alle terreinen aan moeten gaan voldoen; zowel bestaande als nieuwe terreinen. Dit zijn de zogenaamde 'Brainport Principles voor werklocaties'. In 2021 zetten we die kwalitatieve lijn voort door verder invulling te geven aan de implementatie van die afspraken.

1.4 Er wordt geen extra ruimte gereserveerd voor grootschalige logistiek, tenzij aantoonbaar van toegevoegde waarde voor het Brainport ecosysteem. De regio wil zorgvuldig omgaan met de schaarse ruimte in het SGE. Om die reden is afgesproken dat we terughoudend omgaan met het toelaten van grootschalige logistiek en verdere verdozing van het landschap. Enkel als een ontwikkeling aantoonbaar van toegevoegde waarde is voor het kenmerkende Brainport ecosysteem is ontwikkeling mogelijk. In bijlage 6 van de ‘Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021’ zijn de randvoorwaarden uitgewerkt waaronder nieuwe grootschalige logistieke ontwikkelingen mogelijk zijn. Op dit moment is dat alleen aan de orde voor Westfields fase 3 in Oirschot. 1.5. In de programmering 2021 biedt de extra kleur ‘lichtgroen’ in het stoplichtenmodel de mogelijkheid om beter grip te houden op het uitgiftetempo en kwalitatieve randvoorwaarden. Er wordt bij de nieuwe programmering gewerkt met de volgende kleurcodes:  Rood: niet uit te geven gronden;  Oranje: op termijn (onder voorwaarden) beschikbaar;  Lichtgroen: gronden die regionaal akkoord zijn, maar nog niet direct uitgeefbaar;  Donkergroen: gronden die regionaal akkoord zijn en direct uitgeefbaar.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 6

De markt in 2021 is totaal anders dan in 2016. Dat is de reden dat er in de nieuwe programmering geen ‘rode’ terreinen zijn opgenomen. Het onderscheid tussen lichtgroene en donkergroene terreinen is gemaakt om meer inzicht en meer grip te krijgen op direct uitgeefbaar aanbod. De donkergroene terreinen zijn direct uitgeefbaar. De lichtgroene terreinen zijn regionaal akkoord en beschikbaar voor ontwikkeling, maar voor deze terreinen gelden beperkingen c.q. nadere afspraken. De kwalitatieve randvoorwaarden voor ontwikkeling zijn vermeld in bijlage 2 van het programmeringsdocument. De ontwikkeling van deze terreinen wordt jaarlijks gemonitord. 2.1 Om het nieuwe financieel arrangement van kracht te laten worden, dient eerst het oude financieel arrangement uit 2016 ingetrokken te worden. 3.1 De basisgedachte van het oude financieel arrangement uit 2016 blijft in stand, tegelijkertijd vragen nieuwe inzichten om enkele aanscherpingen. In 2016 is bij de programmering werklocaties een financieel arrangement opgenomen. Samengevat houdt dit in dat gemeenten die gronden mogen ontwikkelen en uitgeven een tegemoetkoming betalen aan gemeenten die gronden uit de markt moeten nemen; groen betaalt voor rood. Dat is een rechtvaardige afspraak om gezamenlijk de financiële 'pijn' bij gemeenten voor het afboeken van gronden te verlichten.

In 2016 is afgesproken dat het financieel arrangement ook van toepassing is op de volgende programmering. Echter, het oude financieel arrangement voorziet niet in de situatie die we in 2021 aantreffen. Op dit moment zijn er geen rode terreinen die uitgenomen worden. Verder is er een extra categorie aan het stoplichtenmodel toegevoegd; de lichtgroene terreinen. Dat vraagt om een aanscherping van de afspraken. Tegelijkertijd willen we consistent beleid voeren. Daarom blijft de basisgedachte van solidariteit en verevening uit het financieel arrangement 2016 ook in 2021 in stand. Tevens werken ook enkele afspraken uit 2021 door bij de nieuwe programmeringsafspraken in 2024. Voor een overzicht op hooflijnen verwijzen wij naar bijlage 1 bij dit raadsvoorstel. Voor de details over de wijze van afdracht en nadere spelregels verwijzen wij naar paragraaf 8 van de ‘Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021’. 3.2 De verplichting tot afdragen zet gemeenten aan tot het kritisch nadenken of zij in willen zetten op de ontwikkeling van terreinen. Het financieel arrangement is ook bedoeld om gemeenten te stimuleren op het juiste moment de goede keuzes te maken die aansluiten bij de marktsituatie. 4.1 Gemeenten met groene terreinen houden rekening met een afdracht totdat de nieuwe programmering vastgesteld wordt in 2024.

In 2016 heeft gemeente Helmond zich gecommitteerd aan de afspraak om maximaal € 10,- per vierkante meter uitgeefbare gemeentelijke grond af te dragen. Deze afdrachten vinden plaats zodra het bestemmingsplan de onherroepelijke status heeft verkregen. Op dit moment zijn er geen rode terreinen om te compenseren. Er zijn dus wel middelen, maar er is geen bestemming. Het financieel arrangement houdt de mogelijkheid open dat er compensatie nodig is voor toekomstige rode terreinen en eventueel voor andere doeleinden. Iedere gemeente is zelf verantwoordelijk om de afdrachten beschikbaar te houden tot finale besluitvorming in 2024. Daarbij dient rekening te worden gehouden met de wettelijke regels begroting (BBV) en daaruit voortvloeiende criteria ten aanzien van proportionaliteit, profijt en causaliteit tussen afdracht en bestemming. In alle gevallen blijft de maximale afdracht € 10,- per vierkante meter uitgeefbaar gemeentelijke grond, conform afspraak 2016. Met de Helmondse afdrachten is reeds rekening gehouden in de betreffende grondexploitaties. Kanttekeningen 3.1. De uiteindelijke besluitvorming over de inzet van middelen voor andere doeleinden vindt later plaats. Vooruitlopend op een eventuele inzet van middelen voor andere doeleinden, wordt eerst een verkenning uitgevoerd. Met de verkenning wordt begin 2022 gestart.

Dit wordt in 2023 nader uitgewerkt tegelijk met het opstellen van de programmering voor de periode 2024-2027. De uiteindelijke besluitvorming vindt plaats nadat de verkenning inzicht heeft gegeven in de typen maatregelen (inhoud) en de uitwerking van de manier van besteding (proces). De

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 6

portefeuillehouders Economie SGE besluiten unaniem of de doelen passend zijn en of de afdrachten daarvoor ingezet worden. Dit unanieme besluit wordt verwerkt in het financieel arrangement bij de programmering 2024. In de verkenning wordt ook onderzocht of andere financiële bijdragen mogelijk zijn die ingezet kunnen worden als multiplier. De negen gemeenteraden in het SGE hebben in 2024 het laatste woord over een nieuwe programmering en de besteding van de middelen. 4.1 Helmond heeft ook een terugbetalingsverplichting omdat het noordelijk deel van Varenschut toch in ontwikkeling wordt genomen. In 2016 is Helmond gecompenseerd voor het uit de markt nemen van het zachte plan Varenschut. Omdat Helmond het noordelijk deel van Varenschut nu toch in ontwikkeling neemt, betaalt Helmond een deel van die compensatie terug. Tegelijkertijd ontvangt Helmond van gemeente Veldhoven ook een terugbetaling van compensatiegelden uit 2016. De verhouding tussen gemeentelijk en privaat eigendom op het terrein Habraken in Veldhoven blijkt bij nader inzien anders te liggen dan waar in 2016 vanuit is gegaan. Wat dit netto betekent is uitgewerkt in de paragraaf 'financiën' van dit voorstel. Financiën De ‘Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021’ heeft financiële gevolgen voor de negen SGE-gemeenten. Daarbij volgen we het principe van afspraak is afspraak.

De financiële consequenties voor de gemeente Helmond zijn:  Automotive Campus: afdracht Helmond van € 320.000, Varenschut-Noord: afdracht Helmond van € 1.210.000,- (zodra het bestemmingsplan onherroepelijk wordt) Beide afdrachten komen ten laste van de betreffende grondexploitaties. In de berekening van de verwachte eindwaarde op deze grondexploitaties (de grondexploitatie Varenschut-Noord wordt waarschijnlijk in 2022 geopend) is al rekening gehouden met deze afdrachten. De effecten van een toekomstige afdracht voor het Regionaal bedrijventerrein de Peel zijn op dit moment niet met voldoende zekerheid in te schatten. Dit hangt samen met de nog onbekende locatie, het aandeel gemeentelijk eigendom en het aantal gemeenten dat participeert in de exploitatie van het terrein. Naast de afdrachten over nieuwe groene terreinen dient Helmond de compensatiegelden uit 2016 voor het noordelijk deel van Varenschut terug te betalen. Deze terugbetaling is nu verrekend met de terugbetaling van Veldhoven over bedrijventerrein Habraken. Netto ontvangt Helmond ca. € 183.000,-. Dit bedrag vloeit terug naar de grondexploitatie. Daarmee is de terugbetalingsverplichting van Helmond afgehandeld. Communicatie De gemeenteraden in het SGE zijn eerder betrokken geweest bij de totstandkoming van de nieuwe regionale afspraken. Op 30 september 2020 organiseerde het SGE een regioconferentie voor raadsleden.

Tijdens die avond is uitgebreid stilgestaan bij de regionale opgave en de randvoorwaarden waarbinnen nieuwe afspraken gemaakt moeten worden. De input van raadsleden hebben we meegenomen in het verdere proces. Op 29 juni jl. is uw commissie bijgepraat over de conceptafspraken waar de portefeuillehouders economie op dat moment overeenstemming over hadden bereikt. Het definitieve voorstel ligt nu aan u voor ter besluitvorming. De communicatie over de ‘Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021’ vindt centraal plaats vanuit het SGE. In de eerste plaats verzorgt de bestuurlijk trekker van de gemeente Best de centrale woordvoering. Eventuele vragen van bijvoorbeeld de pers over specifieke ontwikkelingen in een gemeente worden door de betreffende gemeente in samenspraak met de bestuurlijk trekker beantwoord. Vervolg De nieuwe afspraken worden van kracht zodra alle negen gemeenteraden hebben ingestemd met de voorstellen.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 6

De afspraken zijn niet in beton gegoten. De markt verandert constant en het is aan de regiogemeenten om daar flexibel op in te spelen. Daarom monitoren we jaarlijks de ontwikkelingen binnen het SGE. Waar nodig maken we nieuwe afspraken. De keuzes bij deze nieuwe programmering zijn meer dan in 2016 op basis van kwalitatieve uitgangspunten tot stand gekomen. Die lijn zetten we in 2021 door. Gezamenlijk maken we afspraken in het SGE en in Zuidoost-Brabant om tot een stevige kwaliteitsslag op bestaande bedrijventerreinen te komen. Onderwerpen die daarbij in elk geval een rol spelen zijn; duurzaamheid, veiligheid en aantrekkelijkheid. Daarnaast heeft Helmond drie belangrijke ontwikkelopgaves die volgen uit de nieuwe afspraken: 1. Voor de korte termijn; Varenschut-Noord 2. (Transformatie-) opgave voor stedelijke werkmilieus 3. Voor de langere termijn; Regionaal Bedrijventerrein de Peel Deze opgaves zijn verder uitgewerkt in bijlage 1 en hangen nadrukkelijk samen met de strategische ambitie van Helmond voor een schaalsprong. Om dat waar te maken is het van belang om ook op het gebied van werkgelegenheid stappen in de juiste richting te zetten. Zonder bijbehorende groei van werkgelegenheid is een schaalsprong niet toekomstbestendig.

Burgemeester en wethouders van Helmond burgemeester mevr. P.J.M.G. Blanksma – van den Heuvel

secretaris H.J. de Ruiter

Bijlagen 1. Belangrijkste afspraken in één oogopslag 2. Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 6

Raadsbesluit Vergadering

65 28 september 2021

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 20 juli 2021; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit: 1. 2. 3. 4.

In te stemmen met de nieuwe programmeringsafspraken zoals vermeld in bijlage 2 ‘Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021’; In te stemmen met het intrekken van het financieel arrangement 2016; In te stemmen met de nieuwe opzet van het financieel arrangement dat is opgenomen in paragraaf 8 van de ‘Programmering nieuwe werklocaties en financieel arrangement SGE 2021’; De financiële consequenties voor gemeente Helmond uit het financieel arrangement 2021 voor de terreinen Automotive Campus (€ 320.000,-) en Varenschut-Noord (€ 1.210.000,-) ten laste te brengen van de betreffende grondexploitaties.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 28 september 2021. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 6 van 6