RV 065 Aanpassing beleid wijkaccommodaties

Raadsvoorstel Raadsvergadering Onderwerp Portefeuillehouder College besluit Zaaknummer

65 10 september 2024

Aanpassing beleid wijkaccommodaties H.M.J.M. van Dijk 7 mei 2024 51837027

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad, Het college stelt u voor: 1) In te stemmen met de aanpassing van het beleid wijkaccommodaties Samenvatting Inwoners moeten optimaal kunnen meedoen, rondkomen en vooruitkomen. Wijkaccommodaties dragen hieraan bij. Op basis van de motie MFC Stiphout voerden we onderzoek uit naar de behoeften van wijkaccommodaties. Actuele ontwikkelingen – onder meer de gevolgen van corona, afname van vrijwilligers en toenemende lasten – zetten de mogelijkheden van de wijkaccommodaties onder druk. Het onderzoek is eind 2023 opiniërend in de raadscommissie Inwoners besproken. Daaruit kwam naar voren dat een aanvulling op het huidige beleid wijkaccommodaties gewenst is. Met bijgevoegde raadsvoorstel aanpassing beleid wijkaccommodaties realiseren we een toekomstbestendig beleid. Voorgaande besluitvorming In 2009 stelde de gemeenteraad de nota accommodatiebeleid 'De ondernemingen van de wijk' vast (zie De ondernemingen van de wijk - Nota Accommodatiebeleid). Heroverweging en bezuiniging wijkaccommodaties Nadien zijn verschillende raadsbesluiten genomen die de wijkaccommodaties raken, met name de heroverweging in 2011 (zie Raadsvoorstel 083 Heroverweging maatschappelijke accommodaties) en bezuiniging in 2015 (zie Raadsvoorstel 118 bezuiniging accommodatiebeleid ).

In die perioden zijn verschillende (jongeren)accommodaties gesloten en is gekort op subsidiering van professionals beheer. Kadernota sociaal domein De uitgangpunten van het beleid rond de wijkaccommodaties is bovendien aangehaald in de Kadernota sociaal domein. Uw raad stelde recent een Kadernota sociaal domein vast over de periode 2024-2028 (zie: https://helmond.raadsinformatie.nl/document/14005453/1/RN+022+1_+Kadernota+Sociaal+domein+2024-2028). Motie MFC Stiphout Bij de begrotingsbehandeling 2023 is de motie 'MFC Stiphout' ingediend. Het verzoek was om de behoeften van beheer, bestuur en gebruikers/huurders van het wijkhuis te onderzoeken. En op basis daarvan een besluit te nemen over het huidige MFC Stiphout of eventuele nieuwbouw. Wethouder van Dijk deed de raad namens het college de volgende toezegging: • Het onderzoek in breder perspectief te plaatsen; • Een onderzoek over alle wijken en alle accommodaties uit te voeren; • Op basis van een totaaloverzicht met de raad in gesprek te gaan en dan te kijken wat nodig is. Waarom Eind 2023 sprak uw raadscommissie opiniërend over het totaaloverzicht, te weten het onderzoek 'Helmondse wijkaccommodaties in beeld'.

Uw commissie besprak verschillende scenario's en een door het college voorgesteld afwegingskader voor inzet van middelen voor de wijkaccommodaties (voor de stukken zie agendapunt 7 via Bijeenkomst/1038613 Gemeente Helmond (raadsinformatie.nl). De meerderheid van de fracties sprak zich uit voor zowel de voorkeursscenario's van het college als het voorgestelde afwegingskader. Daarnaast kwam het verzoek om de voorgestelde scenario's en afwegingskaders expliciet(er) te koppelen aan het oorspronkelijke accommodatiebeleid. We constateren dat het huidige accommodatiebeleid op basis van de motie, het onderzoek en de bespreking in uw raadscommissie deels onverminderd actueel is, maar eveneens aanvulling behoeft. Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 5

Het voorliggende raadsvoorstel aanpassing beleid wijkaccommodaties geeft richting voor de toekomstige inzet van (beperkte) middelen voor (nieuwe) wijkaccommodaties. Daarbij betreft het zowel subsidiëring als investeringen in gebouwen en (ondersteuning van) vrijwilligers en (betaald) beheer. Argumenten 1.1 Het huidige beleid is op hoofdlijnen onverminderd actueel Het huidige accommodatiebeleid 'Ondernemingen van de wijk' is op hoofdlijnen onverminderd actueel. We stellen daarom voor om vast te houden aan de volgende uitgangspunten uit dit beleid: • Wijkaccommodaties dragen bij aan sociale cohesie, leefbaarheid, en maatschappelijke participatie in wijk en stad. Ze zijn wezenlijk om inwoners te kunnen laten meedoen, rondkomen en vooruitkomen en versterken de sociale basis (zie ook kadernota sociaal domein); • 'De buurt stuurt' is een groot goed. Inwoners zetten zich in als vrijwilliger in het beheer, het bestuur of bij de organisatie van activiteiten voor de wijkaccommodaties. Zij kennen het beste de behoeften in de wijk en vertalen dit naar activiteiten volgens het principe 'maatwerk in de programmering'. Daar waar nodig faciliteren en ondersteunen we hen daarbij.

1.2 Aanpassing beleid wijkaccommodaties is gewenst: afwegingskader Het onderzoek (zie https://helmond.raadsinformatie.nl/document/13480912/1) toont aan dat er ontwikkelingen plaatsvonden, die maken dat een aanvulling op het beleid wijkaccommodaties gewenst is. Vanuit de wijkaccommodaties en wijken zien we regelmatig verzoeken om (extra) financiële ondersteuning van vrijwilligers en beheer of investeringen in de gebouwen of de wens tot nieuwbouw. Op basis van het huidige beleid wijkaccommodaties is niet altijd helder welk standpunt van toepassing is en welke keuze gemaakt moet worden. Tegelijk bieden het Ambitieakkoord 2022-2026 en de Kadernota sociaal domein 20242028 houvast. We adviseren om hiervoor een afwegingskader vast te stellen, als aanpassing van het huidige beleid. We stellen dan ook voor om niet het bestaande beleid in zijn geheel aan te passen, maar expliciet onderstaande wijzigingen door te voeren. Tabel: Afwegingskader wijkaccommodaties Huidige accommodatiebeleid Keuze 1 Wijkaccommodaties in te zetten als instrument voor beleid (blz. 8)

Keuze 4 Wijkaccommodaties vragen om ondernemend en wijk- en beleidsgericht beheer en exploitatie (blz. 11)

Gemeenteraad van Helmond

Geadviseerde aanpassing We adviseren om aanvullend op deze keuze – en bovenstaande constatering onder 1.1 – het volgende afwegingskader vast te stellen: • Investeren in mensen (vrijwilligers en beheer) en multifunctioneel gebruik bevorderen; • Optimaliseren gebruiksmogelijkheden van huidige wijkaccommodaties; • Nieuw- of verbouw (multifunctionele) accommodaties indien noodzakelijk; o Op grond van groei inwoneraantal (schaalsprong) en/of; o Op grond van bouwkundige staat; o Op basis van tegengaan tweedeling en achterstanden én ongelijkheid wegwerken; o Koppelkansen, investeren als zich kansen op andere domeinen of combinatie van voorzieningen voordoen. Op basis van dit kader bepalen we de beleidskeuzes en inzet van de middelen voor wijkaccommodatie bij toekomstige ontwikkelingen en wensen. De wet paracommercie te respecteren. 'Ondernemingen van de wijk' impliceert dat wijkaccommodaties ook in financiële zin ondernemen. We stellen voor om ondernemen te zien als inspelen op de behoeften vanuit de wijk en samenwerken waar meerwaarde ter sprake is. Wijkaccommodaties gaan zorgvuldig om met prijzen,

Blz. 2 van 5

Keuze 6 Uitgaan van in principe maximaal 1 gesubsidieerd wijkhuis per wijk (blz. 12)

Als referentienorm voor de omvang van een wijkaccommodatie kiezen we voor een norm die aansluit bij het landelijk gemiddelde van tussen de 0,10 en 0,15m2 vloeroppervlak per inwoner van het betreffende verzorgingsgebied. Uiteindelijk dient de ruimtebehoefte te worden bezien in relatie tot de behoefte aan activiteiten in de betreffende of nieuw te ontwikkelen wijk en de ruimtemogelijkheden van andere (welzijns)accommodaties (scholen, verzorgingscentra, sportaccommodaties) en private zalenverhuurcentra en sociëteiten in de wijk. Dit is een kwestie van maatwerk (blz. 12)

inkomsten en programmering (voor en door de wijk) en behoren niet financieel te ondernemen. Het uitgangspunt 'Maximaal één gesubsidieerd wijkhuis in elke wijk' los te laten. In de praktijk is dit vrijwel niet ter sprake en in de huidige tijd en gezien de behoefte ook onwenselijk. In het Ambitieakkoord is opgenomen dat we beschikbare middelen ongelijk verdelen: 'Ongelijkheid bestrijden we met ongelijkheid in aandacht en aanpak' en 'Dat doen waar dit het hardst nodig is om (verdere) tweedeling tegen te gaan'. Dit betekent dat het passend is om meer dan één wijkhuis(functie) te hebben in wijken waar sprake is van grotere achterstanden op sociaal, maatschappelijk en financieel vlak. Het uitgangspunt dat een wijkaccommodatie voldoende omvang heeft op basis van een 'landelijke referentienorm', te nuanceren én tegelijk te bekrachtigen. In de praktijk is de landelijke norm en het genoemde vloeroppervlak vrijwel niet ter sprake en ook onwenselijk. De kenmerken van de wijk, behoeften van inwoners en overige mogelijkheden voor ontmoeting via multifunctioneel gebruik moeten centraal staan. Ook hier gelden bovengenoemde principes uit het Ambitieakkoord. Ter nuancering van het eerder door de raad vastgestelde uitgangspunt (een referentienorm) stellen we voor om primair maatwerk centraal te stellen.

Kanttekeningen en risico’s 1.1 Beperkte financiële mogelijkheden De toekomstige gemeentelijke financiën (in het sociaal domein) zijn beperkt. Schaarste zal meer bepalend zijn bij de keuzemogelijkheden dan de afgelopen jaren. De laatste grote investering in wijkaccommodaties was Wijkhuis brede school de Westwijzer. Op dit moment is MFA Rijpelberg in ontwikkeling en overweegt ons college de aankoop van de Schabbert in Helmond-Noord, waar sprake is van een grote behoefte en momenteel al veel ontmoeting en activiteiten plaatsvinden. Na realisatie van deze ontwikkelingen zal de financiële balans opgemaakt worden. Op basis van behoefte en bovenstaande kader bepalen we de inzet van de schaarse middelen. Financiën Momenteel gaat er jaarlijks ruim €1,5 miljoen aan subsidie naar de wijkaccommodaties voor exploitatie en beheer. Het voorliggende voorstel heeft geen directe financiële gevolgen. Het voorgestelde afwegingskader biedt wel houvast bij keuzes voor de inzet van structurele middelen voor wijkaccommodaties in de begroting en bij investeringen. De toekomstige financiële ruimte in het sociaal domein is beperkt. Schaarste zal meer bepalend zijn bij de keuzemogelijkheden dan de afgelopen jaren. In de recente kadernota sociaal domein is hiervoor aandacht gevraagd.

Vaststelling van het afwegingskader helpt daarnaast om (beargumenteerd) grip te houden op de financiën voor wijkaccommodaties. Participatie Voor het onderzoek en het daarop gebaseerde raadsvoorstel is onder meer uitgebreid gesproken met de besturen en beheerders van de wijkaccommodaties en vertegenwoordiging van de wijken (met name wijkraden), zie onder meer blz. 4 van de rapportage. De ervaringen en behoeften van deze inwoners zijn in het onderzoeksrapport verwoord en het raadsvoorstel meegenomen. De gespreksverslagen en het uiteindelijke onderzoeksrapport zijn aan de respondenten teruggekoppeld.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 5

Tweemaal is met de Adviesraad Sociaal Domein Helmond over het onderwerp gesproken, te weten voorafgaand aan de opiniërende behandeling in de raadscommissie én voorafgaand aan de besluitvorming door het college over dit raadsvoorstel. De adviesraad heeft kennisgenomen van het onderzoek en het raadsvoorstel en constateert dat daarin de inbreng van inwoners is verwerkt. Communicatie Jaarlijks leggen we een inhoudelijk ‘subsidiekader versterken lokale netwerken’ voor aan onze gesubsidieerde organisaties. Op basis hiervan dienen de (vrijwilligers)organisaties subsidieaanvragen in. Indien uw raad met het voorstel instemt, informeren we de wijkaccommodaties over het afwegingskader via dit subsidiekader. Het subsidiekader sturen we altijd via de mail toe aan de gesubsidieerde organisaties. Via het relatiebeheer met de wijkaccommodaties beantwoorden we eventuele vragen. Uw raad informeren we over het subsidiekader via een raadsinformatiebrief of tijdens de raadsbijeenkomsten sociaal domein. Daarnaast publiceren we het uiteindelijke ‘subsidieprogramma versterken lokale netwerken’ op onze website: zie Subsidie voor vrijwilligersorganisaties sociaal domein | Gemeente Helmond. Het besluit over de aanpassing van het accommodatiebeleid wordt uiteraard eveneens via Gemeente Helmond (raadsinformatie.nl) openbaar gemaakt.

Uitvoering en tijdspad Het besluit heeft geen directe gevolgen voor de uitvoering. Medio 2024 dienen de wijkaccommodaties op basis van het subsidiekader versterken lokale netwerken een aanvraag voor 2025 in. Bij de beoordeling van deze subsidieaanvragen passen we het afwegingskader toe. Bij toekomstige wensen en uitgewerkte voorstellen voor investeringen in wijkaccommodaties - een nieuw MFC, verzoek om geluidsisolatie of airconditioning et cetera – passen we het afwegingskader toe. Procesinformatie en overige raadsinformatie Het voorliggende raadsvoorstel sluit aan op de uitgangspunten om te investeren in een sterke sociale basis, verwoord in de Kadernota sociaal domein 2024-2028 (zie met name blz.15) en de uitgangspunten van het Ambitieakkoord 2022-2026. Burgemeester en wethouders van Helmond mevr. P.J.M.G. Blanksma–van den Heuvel burgemeester

mr. A.S. Meijer gemeentesecretaris

Bijlage − Niet van toepassing

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 5

Raadsbesluit Vergadering

65 10 september 2024

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 7 mei 2024; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet; besluit: In te stemmen met de aanpassing van het beleid wijkaccommodaties

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 10 september 2024. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 5 van 5