RV 056 Visie op deelmobiliteit en plan van aanpak

Raadsvoorstel Vergadering

56 28 september 2021

Onderwerp Portefeuillehouder Afdeling College besluit Commissie Zaaknummer

Visie op deelmobiliteit en plan van aanpak M.J.A. Maas AOG, BJO, COM, FIN en IVA 21 juni 2021 Adviescommissie 16 september 2021 50467389

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad,

Beslispunten Instemmen met de aangepaste visie en plan van aanpak naar aanleiding van behandeling in de opiniecommissie op 30 maart 2021.

Inleiding Toelichting Op 30 maart jl. zijn de 'visie en plan van aanpak deelmobiliteit' besproken in de opiniërende raadscommissie. Naar aanleiding daarvan zijn een aantal aandachtspunten en accenten verwerkt. In de bijlagen is een versie van de 'visie en plan van aanpak' opgenomen waarin de wijzigingen (lichtgeel gearceerd) zichtbaar zijn gemaakt. Dit zijn op hoofdlijnen de volgende 5 punten: 1. Expliciete koppeling met de in ontwikkeling zijnde actualisering van het parkeerbeleid en parkeernormen van de gemeente. 2. Sterker benadrukken dat de eigen auto een belangrijk onderdeel blijft binnen de ontwikkeling van het totale mobiliteitssysteem voor de gemeente. 3. Zichtbaarder gemaakt wat qua begroting de gemeente zowel inclusief als exclusief cofinanciering vanuit gebiedsgerichte aanpak Zuidoost-Brabant dient te reserveren. En daarbij aan te geven dat wanneer cofinanciering niet lukt er dan €185.000,- als taakstellend budget gereserveerd dient te worden. 4. Het voorstel opnemen om met de provincie Noord-Brabant te verkennen hoe een Bravoflex-concept terug zou kunnen komen als vorm van deelmobiliteit of als flexibele vervoersdienst op een select aantal locaties of mobiliteitshubs. 5. De ambitie voor ‘2030’ of ‘2030 en verder’ te vervangen door ‘2030/2040. 6.

Globaler formuleren van de stand van zaken in 2024 bij de 7 veranderopgaven Alle wijzingen zijn in de gehele tekst doorgevoerd. Om punt 1 en 2 extra aandacht te geven is in de visie de volgende extra tekstbox opgenomen: De auto blijft belangrijk De (eigen) auto blijft in Helmond belangrijk als vervoersmiddel. Echter om de extra groei van het aantal mensen en banen te kunnen opvangen zijn in aanvulling op de eigen auto extra alternatieven nodig om slimmer of anders te reizen. Een aanbod dat betaalbaar, toegankelijk, beschikbaar, duurzaam en makkelijk in het gebruik is voor zo veel mogelijk reizigers. Het verder ontwikkelen en opschalen van deelmobiliteit kan hieraan bijdragen. Parallel actualiseren we o.a. ook de parkeernormen via ons parkeerbeleid. Dit biedt ruimte voor de auto waar het kan, maar ruimte voor alternatieven zoals lopen, fietsen, OV of deelmobiliteit waar het moet. Dit om Helmond en de regio voor bewoners en werkgevers bereikbaar en leefbaar te houden. Nu, in 2024 en in 2030/40. De manier waarop wij reizen heeft grote invloed op de leefbaarheid in onze woon- en werkomgeving. Het autogebruik zorgt voor meer opstoppingen, uitstoot van schadelijke stoffen en heeft steeds meer ruimte nodig. Dit maakt het mogelijk maken van extra huizen en banen, verdichting van het centrum, klimaatverandering en

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 6

energietransitie steeds lastiger. Het voldoen aan wensen en behoeften van alle Helmonders en Helmondse werkgevers betekent een flinke uitdaging op het gebied van leefbaarheid en bereikbaarheid. Om dat te bereiken is een mobiliteitstransitie noodzakelijk. Een verandering naar een efficiënter en duurzamer mobiliteitssysteem waar deelmobiliteit als onderdeel van smart mobility een bijdrage aan kan leveren. Duurzame deelmobiliteit is een aanjager van gezonde verstedelijking. Door meer te fietsen en gebruik te maken van elektrisch vervoer wordt de lucht schoner en mensen gezonder. Door in gebiedsontwikkelingen het delen van mobiliteit te introduceren, spelen we schaarse ruimte vrij. Die ruimte kunnen we vervolgens inzetten voor klimaatadaptatie, groene verstedelijking en een openbare ruimte die gericht is op ontmoeten. Door het autobezit- en gebruik zoveel mogelijk te reduceren en door duurzame alternatieven voor iedereen beschikbaar te maken levert het meteen een bijdrage aan een inclusief mobiliteitssysteem. Helmond is volop in ontwikkeling en de Brainportregio groeit en bloeit. De komende jaren komen er 10.000 inwoners in het centrum bij. Dat is goed nieuws voor de economie en werkgelegenheid.

Maar hoe blijft Helmond een bereikbare, leefbare en een aantrekkelijke stad om te wonen en te werken? Niks doen is geen optie, want dan loopt het verkeer in Helmond en de Brainportregio binnen een paar jaar vast. Vaker thuiswerken, meer online vergaderen en slimmer en duurzamer reizen via schonere alternatieven zoals deelmobiliteit bieden daarbij een belangrijk deel van de oplossing. Wat wil Helmond bereiken? Het doel is om te komen tot vormen van deelmobiliteit die ook echt effectief zijn omdat ze passen bij de behoeftes en gebruik van Helmondse inwoners en werkgevers. Als onderdeel van de grotere opgave en in aanloop naar een grote mobiliteitsverandering in het gehele mobiliteitssysteem van Helmond en in de Brainportregio. Hoe wil Helmond dat bereiken? Zowel in de regio als in de gemeente Helmond is de ambitie een verbetering van bereikbaarheid en leefbaarheid. Daarbij ziet Helmond als stad van “Slimme Mobiliteit” en “Automotive stad” met Brainport Smart District (BSD) binnen haar grenzen het als een uitdaging om op het gebied van deelmobiliteit vooruitstrevend te zijn. De drie hoofdambities van Helmond zijn:  Bereikbaar  Leefbaar  Vooruitstrevend Helmond wil deze drie ambities bereiken met zeven veranderstrategieën.

 Vervoersdiensten; van bezit naar gebruik  Gebieds- en wijkontwikkeling; duurzame mobiliteit als voorwaarde  Reizigerservaring; snel en gemakkelijk in gebruik  Gezondheid; van passief rijden naar actief bewegen  Schoon; naar meer schone lucht en rust  Inclusief; voor iedereen toegankelijk en betaalbaar  Smart Mobility stad; inspireren en innoveren door te doen Beoogd effect  Mobiliteit wordt efficiënter en meer op maat  Er wordt ruimte bespaard  De gebruiker kan snel en gemakkelijk gebruik maken van mobiliteit  Positief voor de gezondheid  De lucht wordt schoner en er is minder geluidsoverlast  Mobiliteit wordt voor iedereen bereikbaar Argumenten 1.1 Het past binnen het bestaande beleid In het collegeprogramma staat dat we een duurzame voorbeeldgemeente willen zijn die in het streven naar duurzaamheid voorop wil lopen. We moeten hiervoor een mobiliteitsplan met deelauto's opzetten en het gebruik ervan stimuleren. Daarnaast zijn er de regionale afspraken. Helmond is aangesloten bij het ‘Uitvoeringsprogramma Krachtenbundeling Smart Mobility Zuid-Nederland’ (Smartwayz.nl en Brabantstad). Een van de afspraken is dat we gezamenlijk een Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 6

gedragsstrategie opstellen en uitvoeren, gekoppeld aan een werkgeversaanpak. Om het gebruik van deelmobiliteit te stimuleren en de techniek door te ontwikkelen, werken we samen met overheden, kennisinstellingen, marktpartijen en de Helmondse reizigers en werkgevers zelf. In het MIRT is een van de uitganspunten: “Stedelijke ontwikkellocaties zijn sterk autoluw. Daarbij komt een breed aanbod van gebiedshubs, deelmobiliteit en diensten. Hierbij wordt samengewerkt met bedrijven en instellingen met een gezamenlijke mobiliteitsaanpak”. Tenslotte zijn we bezig met een actualisatie van het parkeerbeleid waarbij we als uitgangspunt hanteren dat in lijn met het landelijk beleid van grotere werkgevers, waaronder de gemeente zelf, steeds nadrukkelijker geëist wordt dat zij met een mobiliteitsaanpak komen waarin het personeel ondersteund wordt om voor woon/werkverkeer minder vaak te kiezen voor de (eigen) auto. Daarnaast ligt er in het kader van de verdichtingsopgave een relatie tussen deelmobiliteit en parkeerbeleid. 1.2 Als werkgever geven we het goede voorbeeld Als werkgever hebben we een voorbeeldrol vanuit een zowel intern als extern gericht perspectief gebaseerd op de uitvoering van het coalitieakkoord, regionale afspraken en ons eigen beleid. Eerder is een onderzoek uitgevoerd door Syndesmo m.b.t.

de mogelijkheden en aanpak voor (zakelijke) deelmobiliteit voor de gemeente als werkgever. Aanleiding ware onder andere de ontwikkeling van het Huis voor de Stad en het klimaatakkoord met werkgevers met inzet op zero-emissie door eigen verplaatsingen. 1.3 Van bezit naar gebruik De deeleconomie heeft ook in de mobiliteit zijn intrede gedaan. Hoewel de auto nu nog een van de belangrijkste vervoermiddelen is zien we langzaam de ontwikkeling ontstaan waarbij het betalen naar gebruik de nieuwe standaard is. Hoge parkeerkosten, aanschaf- en onderhoudskosten, of moeilijk een parkeerplaats vinden spelen een rol. In de aanloop naar een verdichting van het woningaanbod in het centrum zien ook wij dit op ons afkomen. 1.4 Verstedelijking mogelijk maken Duurzame mobiliteit is een aanjager en voorwaarde voor verdere groei en verstedelijking. Door functiemenging en een mix van woon- en werkconcepten wordt de noodzaak van verplaatsing kleiner. Door deelmobiliteit wordt veel ruimte bespaard die we kunnen inzetten voor klimaatadaptatie, groene verstedelijking en een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte die gericht is op ontmoeten. Mede hierdoor maken we de groei naar 125.000 inwoners en de centrumontwikkeling mogelijk. 1.5 Bewegen is gezond Fietsen en wandelen noemen we ook wel ‘actieve mobiliteit’. En daarin valt veel winst te behalen.

Bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, veiligheid en milieu. In Helmond wordt bijvoorbeeld al veel gefietst, maar dit kan nog beter. Daarnaast heeft met name lopen in het centrumgebieden nog veel potentie. 1.6 Mobiliteit kan ook 'schoon' Een belangrijk onderdeel van het verbeteren van de leefbaarheid in Helmond is het verminderen van de overlast door mobiliteit. Hiervoor dienen (deel)voertuigen op fossiele brandstoffen zoveel mogelijk teruggedrongen en vervangen te worden door emissievrije voertuigen zoals elektrische deelauto’s, deelscooters of cargobikes. Dit levert een belangrijke bijdrage in het terugdringen van CO2 en ons doel om in 2045 een klimaat neutrale stad te zijn. Bovendien zijn elektrische voertuigen en fietsen stiller. 1.7 Deelmobiliteit maakt mobiliteit voor al onze inwoners gemakkelijk en toegankelijk Reizen van A naar B is niet voor iedere inwoner even gemakkelijk, of ze nu eigen vervoer, het openbaar vervoer of het doelgroepenvervoer willen gebruiken. Of ze nu jong of oud zijn, hoog of minder hoog zijn opgeleid, het Nederlands goed of minder goed beheersen, fysiek gezond zijn of een beperking hebben. Deelmobiliteit moet voor zoveel mogelijk inwoners via een app (Mobility as a Service; MaaS) gemakkelijk, beschikbaar, te begrijpen, te gebruiken en te betalen zijn; inclusieve mobiliteit.

1.8 We stellen eisen aan de aanbieders van deelmobiliteit In de APV nemen we op dat het niet toegestaan is om zonder vergunning deelmobiliteit aan te bieden. Daarnaast maken we beleidsregels voor een vergunning of ontheffing en het proces van vergunning- en ontheffing verlening. Daarmee voorkomen we zoveel mogelijk overlast in de openbare ruimte en hebben we de mogelijkheid om in te grijpen.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 6

Kanttekeningen 1.1 De lat ligt hoog We willen een belangrijke plek zijn in de regio waar we deelmobiliteit ontwikkelen en testen, uitrollen en opschalen (automotive en BSD). We zien kansen in een sterke werkgeversaanpak èn we willen dat àlle inwoners op een eenvoudige en laagdrempelige manier gebruik kunnen maken van deelmobiliteit. Een ambitieuze opgave in een stad waar het gebruik van de eigen auto het primaat heeft en deelmobiliteit in de kinderschoenen staat. 1.2 Het ontbreekt aan ervaring in project- en wijkontwikkeling Er is nog weinig ervaring met deelmobiliteit als verplichting bij bijvoorbeeld het verlenen van een omgevingsvergunning of in combinatie met het fors verlagen van de parkeereis. Van projectontwikkelaars, deelmobiliteitsaanbieders en eindgebruikers wordt wat verwacht, zowel in faciliterende als in financiële zin. We moeten het wiel nog uitvinden in wat wel of niet werkt en hoe het, ook op langere termijn, uitpakt voor bewoners. 1.3 De gemeente als werkgever We vullen onze rol als werkgever in aan de hand van de uitkomsten van een pilot met deelmobiliteit voor onze eigen werknemers. Daarvoor moeten zowel de (tijds)perspectieven vanuit De Nieuwe Arbeidsvoorwaarden (DNA) als die vanuit de afspraken op regionaal en provinciaal niveau goed op elkaar aansluiten.

De start van de pilot zal naar verwachting eind 2021-2022 kunnen plaatsvinden maar blijft afhankelijk van het moment dat de Coronamaatregelen voldoende zijn afgebouwd. Pas dan zijn de uitkomsten van de pilot representatief om mee te nemen in het arbeidsvoorwaardenbeleid. 1.4 Onbekend maakt onbemind In de toekomst moet deelmobiliteit een gebruikelijke manier van verplaatsen worden. Maar er zijn zowel psychologische als praktische factoren waardoor het gebruik niet goed van de grond komt. Denk aan bijvoorbeeld de auto als statussymbool, of de angst om mis te grijpen op een deelauto of het verplicht reserveren. Communicatie, samenwerking tussen overheid en markt en stimuleringsmaatregelen zijn belangrijk voor het slagen. Hiervoor zijn middelen en capaciteit nodig. 1.5 De auto blijft voorlopig belangrijk Brabant kent de hoogste autodichtheid van Nederland. Mobiliteit in een hoogstedelijk gebied is van een andere orde dan in landelijk gebied. Helmond zit daar ergens tussenin. Stedelijke verkeersproblematieken zijn nu nog te overzien maar daar komt snel verandering in, zeker als we niets doen. Toch blijft de auto voorlopig nog belangrijk. We hebben een autovriendelijke plattegrond, parkeren is nog steeds redelijk goedkoop en ook ruimte voor parkeren is voldoende aanwezig in zowel het centrum als in de wijken.

1.6 Verrommeling van de openbare ruimte Er zijn voorbeelden van steden die overstroomd worden door deelfietsen of deelscooters, wat zorgt voor een volle openbare ruimte en verkeersonveilige situaties. Met het aanpassen van de APV en het invoeren van een vergunningensysteem kunnen weliswaar eisen worden gesteld aan aanbod en exploitatie deelmobiliteit maar er blijft een afhankelijkheid van het beheer door de aanbieder en het gedrag van de gebruiker. Zeker bij de 'free floating' systemen waarbij de voertuigen niet op een vaste locatie worden gestald. Financiën De totale verwachte kosten bedragen €235.000,- Voorgesteld wordt om voor 2021-2022 voor €185.000,- gebruik te maken van de middelen die beschikbaar zijn vanuit smart mobility, programma 10 Mobiliteit. Het resterende benodigde deel van €50.000,- moet worden gevonden in de cofinanciering vanuit de Krachtenbundeling/SmartwayZ, de Bereikbaarheidsagenda en marktpartijen. Op het moment dat de cofinanciering niet gerealiseerd kan worden, is het budget van €185.000 taakstellend. Communicatie Voor het opstellen van de visie heeft communicatie en afstemming plaatsgevonden met;  Interne collega's via werksessies  De werkgevers die zich hebben aangemeld voor een rondetafelgesprek  Interviews met andere overheden  Inwoners van Helmond via het stadspanel

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 6

Vervolgcommunicatie om deelmobiliteit een stap verder te kunnen brengen in bekendheid en gebruik zal een communicatieplan worden opgesteld voor zowel interne als externe stakeholders. Deels gebeurt dit al in de bestaande samenwerkingsverbanden en regionale (en landelijke) campagnes. Vervolg Het plan van aanpak moet na vaststelling van de visie uitgewerkt gaan worden.

Burgemeester en wethouders van Helmond burgemeester mevr. P.J.M.G. Blanksma – van den Heuvel

secretaris H.J. de Ruiter

Bijlagen 1. Deelmobiliteit Helmond; visie en aanpak

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 6

Raadsbesluit Vergadering

56 28 september 2021

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 21 juni 2021 ; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit: Instemmen met de aangepaste visie en plan van aanpak naar aanleiding van behandeling in de opiniecommissie op 30 maart 2021.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 28 september 2021. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 6 van 6