RV 055 Onderzoek nieuwe ontwikkelingen collectieve warmtenetten

Raadsvoorstel Raadsvergadering Onderwerp Portefeuillehouder College besluit Zaaknummer

55 2 juli 2024

Gemeenteraad

Onderzoek nieuwe ontwikkelingen collectieve warmtenetten A. Bonte 51834428

Aan de gemeenteraad, Het college stelt u voor:

1. Te onderzoeken welke rol we als gemeente kunnen nemen in de ontwikkeling van een collectief warmtenet in

het centrum van Helmond en wat daarvoor noodzakelijk is. 2. De ontwikkelingen op Groot Schooten en BZOB middels een initiërende rol aan de markt te laten maar als gemeente wel te faciliteren en daar waar nodig te regisseren bij de ontwikkeling van een collectief warmtenet. 3. De reeds voor dit traject geoormerkte middelen “duurzaamheid en klimaatopgave” van de kansrijke investeringen 2024 (2025 – 2027) deels naar voren te halen en in 2024 al in te zetten. Samenvatting Helmond wil in 2035 klimaatneutraal zijn. Dit betekent onder meer dat we onze energievoorziening moeten verduurzamen, dat kan o.a. door de ontwikkeling en realisatie van collectieve warmtenetten. De aanstaande Wet Collectieve Warmtevoorzieningen (WCW), beoogd van kracht begin 2025, belegt bij publieke partijen een regierol in de ontwikkeling van warmtenetten en organiseert dat het eigendom daarvan. Het publieke eigenaarschap is daarbij niet op voorhand beperkt tot de gemeente. Ook andere overheden, publieke instellingen, coöperaties of marktpartijen kunnen (mede)eigenaar zijn. Om tot een goede oplossing te komen hanteren we een afwegingskader, betaalbaar voor de Helmonder, maatschappelijk maakbaar en haalbaar, in balans ten aanzien van de netcongestieproblematiek en het moet duurzaam zijn. Deze kaders zijn begin dit jaar met u besproken.

Wij stellen voor om in 2024 verdere te gaan met de ontwikkeling en benodigde onderzoeken ten behoeve van warmtenetten in o.a. het centrum, BZOB en Groot Schooten. In het Centrum onderzoeken we als gemeente een rol in de daadwerkelijke ontwikkeling van het warmtenet en in BZOB en Groot Schooten faciliteren we de ontwikkeling hiervan. Dit vraagt in 2024 een werkbudget van 300.000 euro en 2,6 FTE aan tijdelijke inzet. Deze middelen willen we financieren met het reeds geoormerkte budget van 1.1 mln in de kansrijke investeringen onder duurzaamheid, voor 2025 en verder. We willen dit budget naar voren halen om het ontstane momentum te benutten. Voorgaande besluitvorming In 2021 heeft u de transitievisie warmte vastgesteld. Op basis van deze visie werken we in de prioritaire wijken aan de ontwikkeling van collectieve duurzame oplossingen. Eind 2023 hebben we een update van deze visie met u gedeeld. Tevens bent u eind 2023 meegenomen in de ontwikkelingen rondom de nieuwe warmtewet en de stand van zaken rondom de technische, financiële en juridische vraagstukken in de prioritaire wijken van Helmond. Op 1 februari jl. is er een informatieavond geweest over de techniek van warmtenetten en op 20 februari is met u de koers inzake de transitie naar duurzame warmte besproken.

Belangrijke aandachtspunten die zijn meegegeven zijn, betaalbaarheid, communicatie en participatie, het vraagstuk rondom keuzevrijheid en de ontwikkelingen rondom de wet collectieve warmte. Wij zullen begin 2025 een besluit rondom het warmtebedrijf aan u voorleggen. In dit besluit zullen we de businesscase, de financiering en ook de (financiële) risico’s meenemen van een warmtebedrijf en een warmtenet. Ook zullen we de u tussentijds op de hoogte houden van de stand van zaken middels een opiniërende raadsvergadering. Bij de verdere uitwerking en implementatie van de warmtenetten zal betaalbaarheid en inclusiviteit een belangrijk onderwerp zijn en blijven, het is dan ook een van onze uitgangspunten. Wij willen dat warmte betaalbaar is en blijft voor onze inwoners en ondernemers. Dit is een belangrijk kader en onderdeel van het vervolgonderzoek. Majeure opgave binnen de energietransitie De ontwikkeling en overgang naar collectieve warmtenetten is een majeure opgave binnen de energietransitie waar een meerjarenproces bij hoort. Een proces waarbij het belangrijk is om zorgvuldige afwegingen te maken en waarbij diverse partijen betrokken zijn, zoals bewoners, maar ook bedrijven en projectontwikkelaars. Om dit goed te kunnen doen gebruiken wij in de ontwikkeling van warmtenetten in Helmond de volgende uitgangspunten: Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 6

• • • •

Het moet betaalbaar zijn en blijven voor onze inwoners en ondernemers; Het moet haalbaar zijn; Het moet in balans zijn ten behoeve van de netcongestie; Het moet duurzaam zijn.

Waarom nu een besluit? De ontwikkelingen in de benoemde wijken zijn al begonnen, er wordt veel gebouwd in het Centrum en in BZOB komt een Aquathermiecentrale. Het is belangrijk om nu door te pakken als gemeente omdat we anders kansen op een efficiënter warmtenet mislopen. Het is daarom belangrijk om nu een besluit te nemen zodat we niet stil staan met de ontwikkelingen. Tevens vergt dit vraagstuk een goede voorbereiding die tijd kost. Vooruitlopende op de warmte wet die er in welke vorm dan ook zeker zal komen, kunnen en moeten we stappen zetten. Argumenten 1.1. Het voorstel past bij het ingezette beleid. De gemeente Helmond wil in 2035 klimaatneutraal zijn. In de Transitievisie warmte is het centrumgebied als één van de prioritaire wijken aangewezen. Door met deze wijk te beginnen voldoen we aan de gekozen lijn in de vastgestelde Transitievisie warmte. Het als gemeente nemen van een regierol in de ontwikkeling van het collectieve warmtenet past binnen de toekomstige WCW. Deze wet geeft aan waar een warmtenet aan moet gaan voldoen. Ook werken we vanuit de Klimaatmissie aan opgaven om Helmond met een benodigde versnelling klimaatneutraal te maken, hier is de warmte transitie onderdeel van. 1.2. Het is nodig om nu te starten, er is momentum.

Door de groei van onze gemeente en het toevoegen van diverse nieuwbouwprojecten, die allemaal voorzien moeten worden van een warmteoplossing (landelijke eis is immers aardgasvrij), ontstaat een momentum om collectief naar warmteoplossingen te zoeken. Hoe langer we daarmee wachten, hoe lastiger het wordt om bestaande gebouwen op het collectieve warmtenet aan te sluiten. Doordat ze bijvoorbeeld andere technische keuzes maken die niet passen. Als we deze onderzoeksfase en ontwikkelfase voor ons uitschuiven, is er een grote kans dat we dit momentum ten aanzien van de bouwopgave verliezen. Deze uitgangspunten zijn dan ook onderdeel van het ontwikkelperspectief. 1.3. Collectieve warmte kan een bijdrage leveren aan de stabilisering en balancering van netcongestie. Een collectief warmtenet heeft theoretisch tot 3x minder energie nodig dan individuele oplossingen. Hierdoor is een collectief warmtenet op termijn bij een socialisering van warmte goedkoper voor inwoners en ondernemers. Ook wordt de druk op het elektriciteitsnet vermindert. Een warmtenet lost het probleem van de netcongestie niet volledig op maar het zorgt wel voor een lager gebruik van het elektriciteitsnet, ten opzichte van individuele oplossingen. Stapelen van individuele elektrische oplossingen gaat de druk op het elektriciteitsnet immers niet verminderen en is minder goed te sturen. 1.4.

We kunnen gefaseerd uitvoeren- no regret Het collectieve warmtenet kan modulair opgebouwd worden. We houden rekening met wat er al is of wordt gebouwd en sluiten dit op elkaar aan. Daarmee hoeft u niet in 1 keer een besluit te nemen en kunnen we per fase samen afwegen wat de juiste stappen zijn. Wel moeten we ons vasthouden aan de gekozen koers voor de lange termijn. 2.1. Het voorstel past in het ingezette beleid. In de Transitievisie warmte zijn Groot Schooten en BZOB als koploperwijken benoemd. Er liggen hier kansen die we kunnen benutten. Door met deze wijken te beginnen sluiten we aan bij de koers in de vastgestelde Transitievisie warmte. Het aan de markt overlaten van de ontwikkeling van dit warmtenet past binnen de toekomstige WCW (hier wordt een onderscheidt gemaakt tussen kleine en grote netten en de rol die de publieke partners hierin spelen, voor deze locaties geldt, laat voor nu aan de markt). Ook is de opgave naar een duurzame en circulaire economie onderdeel van onze economische visie.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 6

2.2. We helpen bij het benutten van kansen, dit verwachten bedrijven ook van ons. Door te faciliteren bij het benutten van kansen (restwarmte BZOB en verkleinen netcongestie Groot Schooten) stimuleren we dat bedrijven bijdragen aan het verduurzamen van de gemeente Helmond. Hiermee voldoen we aan de verwachting van bedrijven dat de gemeente hen helpt met verduurzaming. En geven we vorm aan de samenwerking met SBH (Stichting bedrijventerreinen Helmond). 3.1. Een heldere aanpak is nodig om stappen te maken in 2024. De ontwikkelplannen geven een beeld van wat er mogelijk is en wat er nodig is in de verschillende wijken. Er is nagedacht over de aanpak en er wordt via een duidelijke structuur aangegeven hoe we de ontwikkeling in 2024 vormgeven. Ook verwachten stakeholders van ons dat we doorpakken op dit onderwerp. Vanwege de nog veel schuivende panelen en kaders rondom dit onderwerp is tijdnemen om dit goed uit te zoeken ook aan de orde. 3.2. De benodigde FTE's (2,6 FTE waarvan 1 FTE inhuur en maximaal 1,6 FTE intern) zijn voorlopig incidenteel. Duurzame warmte en collectieve oplossingen zijn een belangrijk onderdeel van de energietransitie. Ook Helmond heeft hiermee te maken. Denk aan de schaalsprong en de benodigde energievoorziening daarbij, bestaande bouw verduurzamen, stedenbouwkundige vraagstukken, onderhoud, vergunningen en communicatie.

De voorbereidende werkzaamheden en de ontwikkeling van warmtenetten gaat voor nu om incidentele inzet van FTE’s. Omdat we in eerste instantie nog onderzoeken hoe en in welke vorm een warmtenet ontwikkeld moet worden en welke rol wij hierin voor ons zelf zien. Mocht er in de toekomst voor gekozen worden om een warmtebedrijf op te richten dan kan het nodig zijn om structurele FTE’s in te moeten regelen. Wanneer na deze fase blijken dat de ontwikkeling van een warmtenet niet haalbaar is dan stopt het project na deze fase en zijn er verder geen verplichtingen. 3.3. Het ijzer smeden als het heet is. Beschikbare middelen inzetten nu er momentum is. Er zijn reeds financiële middelen geoormerkt voor de ontwikkeling en de realisatie van warmtenetten, middels een kansrijke investering in de begroting van 2024. Het zou zonde zijn als we nu moeten wachten, totdat deze middelen beschikbaar komen. Deze middelen nu al inzetten zorgt ervoor dat er geen stagnatie is en of dat we over een jaar weer opstartkosten hebben. 3.4 Een kansrijke investering vraagt besluitvorming door gemeenteraad De middelen die we nodig hebben voor deze fase zijn reeds als zodanig geoormerkt, echter zijn deze enkel voor het jaar 2024 daadwerkelijk beschikbaar en door gemeenteraad vastgesteld. We vragen geen extra investeringen, maar verzoeken gemeenteraad wel de middelen eerder beschikbaar te stellen.

De aanpak is besproken met gemeenteraad in de opinie commissie van 20 februari, op basis van de beschreven kaders een duidelijke koers voor Helmond. We informeren de gemeenteraad op basis van deze eerste gesprekken over de te zetten stappen in 2024 en hun rol in dit proces. En verzoeken hen in te stemmen met de inzet van een deel van deze middelen in 2024 en Q1 2025. Kanttekeningen en risico’s 1.1. De WCW is nog niet geaccordeerd. Er is een kans dat de WCW wordt uitgesteld of niet doorgaat in zijn huidige vorm. De wet ligt nu bij de Raad van State voor advies en moet nog door de Tweede en Eerste kamer heen. Door de nieuwe samenstelling van de kamer is er een kans dat de WCW wordt uitgesteld of niet in zijn huidige vorm wordt aangenomen. Het is een reëel scenario dat de wet niet op 1 januari 2025 actief zal zijn, echter de verwachting is wel dat er een wet gaat komen om iets te doen aan de oplopende kosten van de warmtevoorziening en dat deze wet zal voorschrijven om dit collectief te regelen. Ook is de verwachting dat hierin de ontkoppeling van de kosten voor warmte en gas geregeld worden. In de ontwikkelplannen is opgenomen dat de ontwikkeling van een warmtenet op zo’n manier vorm wordt gegeven dat het altijd past in zowel de bestaande warmtewet en de nieuwe WCW.

We zien inmiddels wel een situatie ontstaan waarin het wachten op de nieuwe regels (te) lang duurt en tot tussen stappen vanuit het Rijk leidt. Voorbeeld hiervan is de regeling rondom het loslaten van het niet meer dan anders principe met betrekking tot de kosten verrekening voor collectieve systemen.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 6

1.2. (Voor)financiering is een aandachtspunt. Mochten wij zelf een eigenaarsrol nemen in een warmtebedrijf, dan vraagt dat een grote investering. Het risicodragend vermogen moet uiteindelijk door de eigenaar van het nieuwe warmtebedrijf worden ingelegd. Op dit moment werkt het Rijk aan een borgstelling voor dit eigen vermogen. Naar verwachting zal ook de BNG hierin een rol nemen. De voorwaarden en uitwerking van deze regeling zijn op dit moment nog niet duidelijk. De mogelijkheden van deze borgstelling en de opties die BNG gaat bieden, worden meegenomen bij de uitwerking in 2024. 1.3. Er wordt op veel borden geschaakt. We zien dat veel partijen nu bezig zijn met een heroriëntatie ten aanzien van hun rol op basis van de eerste contouren van de WCW. Zowel de marktpartijen, die geen beslissingen nemen voordat hun toekomst duidelijk is, maar ook de publieke partijen inzake de benodigde samenwerking in een publiek warmtebedrijf. Provincie NoordBrabant overweegt op dit moment ook een Provinciaal bedrijf op te richten (met EBN en ENPULS) waar locatie afhankelijk, dan ook gemeenten, onderdeel van kunnen zijn. Deze ontwikkelingen nemen we mee in de uitwerking van onze ontwikkeling in 2024. 1.4. De inspanningen zijn ook nuttig als de WCW niet of in een andere vorm doorgaat. no regret. We nemen deze stappen tegen de achtergrond van een bewegende context.

Hoe deze context rondom de WCW zich ontwikkelt is onduidelijk, maar de inspanningen voor het warmtenet in deze wijken zijn sowieso nuttig, danwel voor een kleinschalige oplossing, danwel voor een collectieve oplossing. We zetten nu de stap om het initiatief voor het Centrum verder te onderzoeken en de basis te creëren voor een eventueel concreet besluit in de toekomst, waarbij een collectieve oplossing voor de hand ligt maar de vorm van het publieke eigenaarschap nog vorm moet krijgen. Hierop komen we in 2024 nog terug. 2.1. Er is onduidelijkheid over welke rol de markt neemt voor de restwarmte op BZOB. Marktpartijen, zoals Ennatuurlijk, geven aan dat ze de restwarmte op BZOB voorlopig niet gaan ontwikkelen maar wel willen afnemen. Op basis van een onderzoeksrapport is er een potentie ten aanzien van de restwarmte op dit bedrijventerrein. De vraag is of er een ontwikkelaar gevonden wordt die restwarmtekans verder wil ontwikkelen. De komende tijd vinden er gesprekken plaats met marktpartijen om te kijken of er geïnteresseerden zijn. Daarnaast zal de ontwikkeling van de aquathermiecentrale door Ennatuurlijk zodanig worden uitgevoerd dat er op een later moment alsnog restwarmte ingevoerd kan worden. Waarmee een koppeling gelegd kan worden tussen de verduurzaming van het bestaande warmtenet en deze nieuwe ontwikkeling.

Voor Groot Schooten is inmiddels wel al een eventuele ontwikkelende partij gevonden. Hierover wordt op dit moment overleg gevoerd met betrokken stakeholders. Ontwikkeltraject Wij willen in 2024 verdergaan met de ontwikkeling van collectieve warmtenetten in o.a. het centrum, BZOB en Groot Schooten. In het Centrum nemen we als gemeente een actieve rol in de ontwikkeling van het warmtenet en in BZOB en Groot Schooten faciliteren we de ontwikkeling hiervan. Ten behoeve van de verder uitwerking maken we gebruik van de eerder genoemde uitgangspunten en de in de opinie commissie benoemde hoofdlijnen. De ontwikkeling van de collectieve warmtenetten richt zich in 2024 met name op de organisatorische en de technische ontwikkeling en op de voorbereidingen voor het oprichten van of het deelnemen in een warmtebedrijf. Daarnaast zal het project de noodzakelijke voorbereidingen treffen die nodig zijn voor de realisatie van warmtenetten later in de tijd, zoals het aanvragen van vergunningen en het managen van afhankelijkheden met andere projecten zoals bijvoorbeeld de reconstructie van het wegdek op BZOB. Er gaat een klein, multidisciplinair gemeentelijk team met externe expertise aan de slag om vanuit samenhangende vraagstukken de mogelijke rollen, functies, vormen, invullingen en governance structuren van een publiek warmtebedrijf voor de gemeente Helmond in kaart te brengen.

Wanneer uw raad begin 2025 kiest voor een warmtebedrijf of deelname hierin en de realisatie van collectieve warmtenetten, dan ligt de toekomstige investering ergens tussen de 50 en 100 mln. euro, waarbij aan eigen middelen een bijdrage wordt gevraagd die in orde van grootte ligt tussen de 10 - 20%. De bedoeling is de financieringsstructuur hiervan in 2024 verder uit te werken. Na het uitwerken hiervan weten we meer over de

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 6

businesscase, de (financiële) risico’s, met welke partijen we verder willen samenwerken, wie welke rol inneemt en welke financieringen er zijn voor het realiseren van een warmtebedrijf en warmtenetten. Financiële opgave In de begroting zijn ten behoeve van onderzoek reeds voor de periode 2025-2027 middelen toegewezen voor een totaalbedrag van € 1,1 miljoen. De kosten bedragen € 720.000 voor 2024. Vanuit het investeringsplan is hiervoor € 120.000 beschikbaar gesteld in de begroting 2024. Wij vragen u om vooruit en aanvullend ter dekking van de kosten een bedrag beschikbaar te stellen van € 600.000. Dit gevraagde bedrag is al opgenomen als meerjarige kansrijke investering voor de jaren 2026 en 2027 in de begroting 2024. Met het gevraagde bedrag kan in het centrum gestart worden om de nodige voorbereidingen te treffen, onderzoek te doen en kunnen wij de marktinitiatieven op BZOB en Groot Schooten faciliteren. Als gevolg van het vooruit beschikbaar stellen van deze, meerjarige, kansrijke investering zal deze worden meegenomen in de realistische planning van het investeringsplan bij de begroting 2025. Planning Gedurende 2024 en 2025 zullen we op een aantal momenten met u in gesprek gaan, u informeren of om een besluit vragen. In Q4 komen we bij u terug om op de stappen die zijn gezet opiniërend met u te spreken.

In deze vergadering zullen we u tevens een update geven van de stand van zaken rondom de ontwikkeling van de warmtenetten algemeen en de WCW. Begin 2025 komen we bij u terug om het besluit voor te leggen of en in welke vorm we een warmtebedrijf gaan oprichten en welke rol de gemeente daarin zal nemen. Ten behoeve van dit besluit zullen de businesscase, de financiering en de financiële risico’s worden uitgewerkt en is een participatie traject doorlopen. Communicatie Communicatie over warmtenetten in het Centrum verloopt via de integrale communicatie rondom het Centrum. Voor BZOB en Groot Schooten geldt dat de gemeente een faciliterende rol speelt. Communicatie over de te zetten stappen zal voor de gemeente in samenspraak met de door de marktpartijen in te richten projectorganisatie gebeuren. De communicatie over wat dit betekent voor inwoners en ondernemers wordt meegenomen in de wijkaanpak. We leggen in de communicatie een duidelijke verbinding met bredere communicatie op het gebied van verduurzaming en Heel Helmond Duurzaam. Participatie De huidige koers en onderliggende onderzoeken zijn opgesteld en uitgevoerd in samenspraak met verschillende stakeholders, zoals SBH en de bedrijven die hierin participeren, Kuijpers (Groot Schooten), Ennatuurlijk (BZOB) en andere stakeholders zoals woningcorporaties en projectontwikkelaars/bouwaannemers.

Deze stakeholders worden steeds meegenomen in alle te zetten stappen. Voor het centrum geldt dat onderdeel van het plan van aanpak voor 2024 eveneens is een participatie traject van de in het centrum betrokken stakeholders en potentiële afnemers. Uitvoering en tijdspad Na een positief besluit gaat het warmteteam van start met de verdere ontwikkeling van de warmtenetten op de manier die hier en in de ontwikkelplannen beschreven wordt. De projectleider en het projectteam bespreken de voortgang met de stuurgroep en alle andere stakeholders. Ook het college en de gemeenteraad worden periodiek op de hoogte gehouden van relevante ontwikkelingen. Burgemeester en wethouders van Helmond mevr. P.J.M.G. Blanksma–van den Heuvel burgemeester

mr. A.S. Meijer gemeentesecretaris

Bijlage • Bijdrage Volantis

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 6

Raadsbesluit Vergadering

55 2 juli 2024

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 27 februari 2024; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet; besluit: 1. Te onderzoeken welke rol we als gemeente kunnen nemen in de ontwikkeling van een collectief warmtenet in het centrum van Helmond en wat daarvoor noodzakelijk is. 2. De ontwikkelingen op Groot Schooten en BZOB middels een initiërende rol aan de markt te laten maar als gemeente wel te faciliteren en daar waar nodig te regisseren bij de ontwikkeling van een collectief warmtenet. 3. De reeds voor dit traject geoormerkte middelen “duurzaamheid en klimaatopgave” van de kansrijke investeringen 2024 (2025 – 2027) deels naar voren te halen en in 2024 al in te zetten.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 2 juli 2024. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 6 van 6