RV 022 Discussienotitie groenbeheer en kaders optimaliseren Stedelijk Groen

Raadsvoorstel Raadsvergadering Onderwerp Portefeuillehouder College besluit Zaaknummer

22 20 mei 2025 discussienotitie en kaders optimaliseren Stedelijk Groen A. Bonte 11 maart 2025 52274140

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad, Het college stelt u voor: 1. de discussienotitie en navolgende kaders vast te stellen voor het optimaliseren van het groenbeheer, te weten: a. reduceren van maaien van gras onder bomen, zonder dat dit leidt tot een slordig of verwaarloosd beeld. b. extensiever maaien van grassen op locaties waar het kan. c. omvorming van bosplantsoenen waar deze niet passend zijn in de bebouwde omgeving. d. beheer van boomspiegels in verharding wordt geoptimaliseerd voor ecologie en beheersbaarheid. e. verbetering van communicatie over groenbeheer richting inwoners. f. burgerparticipatie in groenbeheer wordt versterkt met gerichte ondersteuning. g. beperkt snoeien waarbij alleen wordt ingegrepen waar nodig is voor veiligheid en boomgezondheid. Samenvatting Om het groenbeheer in de Helmond te optimaliseren en verbeteren zijn er verschillende draaiknoppen uitgewerkt. Deze draaiknoppen bieden opties voor verschillende kaders ter verbetering en optimalisering van het groenonderhoud. Deze kaders zullen in de komende aanbesteding van het bestek van het groenonderhoud worden meegenomen. Wij stellen dan ook de volgende kaders voor: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Reduceren van maaien van gras onder bomen, zonder dat dit leidt tot een slordig of verwaarloosd beeld. Extensiever maaien van grassen op locaties waar het kan. Omvorming van bosplantsoenen waar deze niet passend zijn in de bebouwde omgeving. Het beheer van boomspiegels in verharding wordt geoptimaliseerd voor ecologie en beheersbaarheid. Verbetering van communicatie over groenbeheer richting inwoners. Burgerparticipatie in groenbeheer wordt versterkt met gerichte ondersteuning. Het beperkt snoeien waarbij alleen wordt ingegrepen waar nodig is voor veiligheid en boomgezondheid.

Deze kaders zijn tot stand gekomen op basis van bestuurlijke afwegingen, waarbij de input van de opiniecommissie en betrokken raadsleden een belangrijke rol heeft gespeeld. Deze input is vertaald in de keuzes voor de verschillende draaiknoppen binnen de aanbesteding van stedelijk groen. Daarbij is gezocht naar een balans tussen veiligheid, biodiversiteit, leefbaarheid en beheersbaarheid. Het behoud van verkeersveiligheid is in alle gevallen een absolute randvoorwaarde. De geschetste kaders zorgen voor een toekomstbestendig groenbeheer dat aansluit bij klimaatadaptatie, ecologische versterking en een duurzame leefomgeving. Voorgaande besluitvorming De kaders zijn tot stand gekomen op basis van eerdere discussies in de opiniecommissie en de input van leden van de werkvoorbereidingsgroep. Deze groep bestond uit wethouder, raadsleden en betrokken ambtenaren. Tijdens deze besprekingen zijn de uitgangspunten van het groenbeheer geformuleerd en getoetst. De opiniecommissie heeft hierin een belangrijke rol gespeeld door mee te denken over de afwegingen en de voorgestelde beleidskeuzes. De uitgangspunten zijn daarna verder verfijnd en worden met onderhavig voorstel ter goedkeuring aan uw gemeenteraad voorgelegd. Waarom Op 1 oktober 2025 start het aanbestedingstraject voor het groenonderhoud in Helmond.

Om dit proces zorgvuldig te laten verlopen, is het noodzakelijk dat de gemeenteraad vooraf de kaders vaststelt. Dit biedt voldoende tijd om de vastgestelde uitgangspunten te verwerken in het bestek. Daarom wordt dit besluit ter behandeling aan de raad voorgelegd.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 5

Toelichting Draaiknoppen 1. Maaien onder bomen De opiniecommissie heeft aangegeven dat er draagvlak is voor een aangepast maaibeleid, mits dit de verzorgde uitstraling van de openbare ruimte niet in gevaar brengt. Op basis hiervan kiest Helmond ervoor om de maaicirkel onder bomen aan te passen aan de grootte van het boomkroonvolume en het maaibeheer op gazons te reduceren. Dit betekent dat de maaifrequentie wordt verlaagd naar één keer per jaar om opschot van boomvormers te voorkomen. Door deze aanpassing krijgen natuurlijke begroeiing en bodemleven meer ruimte, wat bijdraagt aan een betere biodiversiteit en bodemkwaliteit. Tegelijkertijd blijft de esthetische kwaliteit behouden door op strategische plekken handmatig in te grijpen en gazons waar nodig toonbaar te houden. Heldere en gerichte communicatie is hierbij essentieel, zodat inwoners goed begrijpen waarom het maaibeleid op bepaalde locaties is aangepast en welke voordelen dit oplevert voor de stad. 2. Het aanpassen van kwaliteitsniveaus en beheertypen van grassen De opiniecommissie heeft het belang benadrukt van een efficiënt en ecologisch verantwoord grasbeheer, waarbij een evenwicht wordt gevonden tussen biodiversiteit en een verzorgd straatbeeld.

Op basis hiervan wordt het grasbeheer in Helmond geoptimaliseerd door aanpassingen in kwaliteitsniveaus en beheertypen, zodat onderhoud beter afgestemd wordt op de functie van het groen. Dit betekent dat niet alle grasvelden op dezelfde manier worden beheerd, maar dat per locatie een passend beheertype wordt gekozen. Door een gedifferentieerd maaibeleid blijven intensief gebruikte gazons strak beheerd, terwijl in extensieve grasgebieden de maairondes worden aangepast om de biodiversiteit te bevorderen. In bepaalde zones biedt minder frequent maaien kansen voor een rijkere flora en fauna, zonder dat dit ten koste gaat van toegankelijkheid en gebruik. De kwaliteitsniveaus sluiten aan bij de bestaande richtlijnen en waarborgen een evenwicht tussen duurzaamheid en een verzorgde uitstraling. Dit aangepaste grasbeheer draagt bij aan een efficiëntere werkwijze, een verbeterde ecologische waarde en een groenbeheer dat aansluit bij de langetermijnvisie van Helmond. 3. Herzien van beheergroep bosplantsoen De opiniecommissie heeft aangegeven dat bosplantsoenen niet overal passend zijn in een bebouwde omgeving, omdat dit beheertype niet intensief wordt beheerd en daardoor kan leiden tot woekering en een rommelige uitstraling.

Op basis hiervan kiest Helmond voor een gefaseerde en kostenbewuste omvorming van circa 10-15 bosplantsoenen, zodat deze beter aansluiten op de stedelijke omgeving en beheerbaar blijven. • Gedeeltelijke omvorming waar nodig, waarbij plantvakken niet standaard volledig worden leeggehaald. • Behoud van bestaande heesters als dat mogelijk is, met aanvullende snoei en onderbegroeiing die selectief wordt verwijderd. • Kostenindicatie: €25,- per m² bij gedeeltelijke omvorming, €50,- per m² bij volledige vernieuwing. Deze kosten kunnen gedekt worden uit reeds beschikbare middelen. Deze aanpak biedt de mogelijkheid om met beperkte middelen een zichtbare verbetering in de stedelijke groengebieden door te voeren. 4. Boomspiegels in verharding De opiniecommissie heeft benadrukt dat het huidige beheer van boomspiegels in verharding inefficiënt is en niet bijdraagt aan biodiversiteit. Op dit moment worden boomspiegels tot tien keer per jaar geschoffeld, wat leidt tot hoge onderhoudskosten en verstoring van de natuurlijke bodemstructuur. Op basis hiervan kiest Helmond voor een beheerstrategie die zowel ecologisch als kostenefficiënter is. • • •

Overgang naar plukbeheer: Ongewenste planten worden handmatig verwijderd, zodat nuttige en biodiversiteitsverhogende vegetatie behouden blijft. Beheer op basis van frequentie in plaats van beeldkwaliteit: Boomspiegels worden niet continu op uiterlijk beoordeeld, maar onderhouden op vaste momenten. Als uitgangspunt geldt een onderhoudsfrequentie van vijf keer per jaar, met aanpassingsruimte indien nodig. Duidelijke groeibeperkingen voor een verzorgd straatbeeld: • De begroeiing binnen de boomspiegel wordt niet hoger dan 40 cm. • Eventuele overgroei richting verharding wordt beperkt tot maximaal 20 cm.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 5

•

Het centrum behoudt zijn beeldkwaliteit van onderhoudsniveau A.

Hoewel het handmatig plukken van ongewenste planten arbeidsintensiever is dan schoffelen, wordt het minder frequent uitgevoerd. Dit maakt de methode in de praktijk kostenneutraal. De begroeiing binnen boomspiegels zal zich over tijd ontwikkelen en bijdragen aan een hogere biodiversiteit. In de eerste jaren verschijnen pioniersplanten, waaronder grassen, die mogelijk extra onderhoud vragen. Na verloop van tijd stabiliseert de vegetatie en zal een diversere, ecologisch waardevolle plantengroei ontstaan. 5. Verbetering communicatie De opiniecommissie heeft benadrukt dat goede communicatie essentieel is voor het draagvlak en begrip van inwoners over veranderingen in het groenbeheer. Onvoldoende uitleg over onderhoudskeuzes kan leiden tot weerstand en meldingen over vermeend achterstallig onderhoud. Daarom kiest Helmond voor een actieve en transparante communicatiestrategie, waarbij bewoners tijdig en helder worden geïnformeerd over het groenbeheer in hun omgeving. • Een onderhoudskalender, zodat inwoners weten wanneer en waar onderhoud plaatsvindt. • Actieve inzet van sociale media, om updates te delen en bewoners direct te informeren over maaibeleid, snoeicycli en ander onderhoud. • Duidelijke en visuele informatie via de gemeentelijke website, ondersteund door foto’s en infographics. • Verbeterde terugkoppeling op meldingen, zodat inwoners weten wat er met hun melding gebeurt.

Met deze aanpak wordt communicatie een structureel en effectief middel om het groenbeheer in Helmond beter af te stemmen op de behoeften en verwachtingen van bewoners. 6. Burgerparticipatie De opiniecommissie heeft aangegeven tevreden te zijn over de huidige vorm van burgerparticipatie in het groenbeheer. Bewoners worden op diverse manieren betrokken en er is ruimte voor initiatieven. Tegelijkertijd is het belangrijk dat dit proces werkbaar blijft en geen extra druk legt op het beheer. Daarom kiest Helmond ervoor om de bestaande participatie voort te zetten, met een kleine verbetering om bewonersinitiatieven beter te faciliteren. • Inwoners krijgen meer duidelijkheid over waar ze terechtkunnen met initiatieven voor het vergroenen van hun eigen buurt. Dit wordt ondersteund door een heldere informatievoorziening en begeleiding vanuit de gemeente. • De huidige initiatieven blijven mogelijk, maar zonder grote structurele aanpassingen of extra financiële lasten. • Meer zichtbaarheid en ondersteuning voor bewoners die een bijdrage willen leveren aan een groenere stad. Dit kan door laagdrempelige middelen zoals een eenvoudige aanvraagprocedure of een online platform waar initiatieven gedeeld worden. 7. Bomensnoei Tijdens de opiniecommissie is er breed draagvlak voor het beleid om bomen niet onnodig te snoeien.

Er is nadruk gelegd op het feit dat snoeien alleen moet gebeuren wanneer het noodzakelijk is voor de veiligheid van de inwoners of de gezondheid van de bomen. In deze optie kiest Helmond ervoor om de snoei intensiteit te verlagen, vooral in parken en op gazons, waar bomen meer ruimte krijgen om zich natuurlijk te ontwikkelen. Dit zorgt ervoor dat bomen in deze gebieden minder frequent worden gesnoeid, maar dat de veiligheid altijd wordt gewaarborgd. Dode takken worden zoveel mogelijk behouden voor hun ecologische waarde, tenzij ze een direct gevaar opleveren. Naast het verlagen van de snoei intensiteit, wordt er ook gefocust op de gezondheid van de boom op de lange termijn. Bomen krijgen de ruimte om zich natuurlijk te ontwikkelen, zodat grote snoeiwonden in de toekomst kunnen worden voorkomen. Dit betekent dat takken die nu geen problemen veroorzaken, maar later mogelijk wel, al in een vroeg stadium kunnen worden begeleid, zonder dat dit grote schade aan de boom veroorzaakt. Het doel is om in de toekomst minder ingrepen te hoeven doen, wat de levensduur en weerbaarheid van de bomen ten goede komt. Deze aanpak zorgt ervoor dat bomen natuurlijker kunnen groeien en dat er meer ruimte wordt gegeven aan biodiversiteit. Tegelijkertijd blijft de openbare ruimte veilig en goed beheerd, zonder onnodige ingrepen.

Heldere en gerichte communicatie is belangrijk, zodat bewoners begrijpen waarom snoei intensiteit is verlaagd en welke voordelen dit heeft voor de gezondheid van de bomen en de ecologie van de stad. Argumenten 1.1 De voorgestelde kaders sluiten aan bij het bestaande beleid en de lange termijnvisie van Helmond Deze zeven kaders zijn in lijn met het bestaande beleid op duurzaamheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Helmond zet in op een klimaatbestendige en toekomstgerichte openbare ruimte, waarbij groen een belangrijke rol Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 5

speelt. De maatregelen dragen bij aan het behoud en de versterking van een robuust bomenbestand en een biodiverse groene omgeving. 1.2 Verkeersveiligheid blijft altijd prioriteit. Alle voorgestelde aanpassingen in het groenbeheer worden uitgevoerd binnen de randvoorwaarde dat verkeersveiligheid te allen tijde gewaarborgd blijft. Hoewel minder frequent maaien en natuurlijker beheer voordelen biedt voor biodiversiteit, zal er streng op worden toegezien dat zichtlijnen behouden blijven en obstakelvrije zones niet in gevaar komen. Eventuele meldingen over overhangend groen of slecht zicht worden proactief opgevolgd. Kanttekeningen en risico’s 1.1 Wijzigingen in het groenbeheer kan leiden tot weerstand bij inwoners. Niet alle inwoners zullen de verschuivingen in groenbeheer direct positief ervaren. Minder maaien onder bomen en aanpassingen in boomspiegels kunnen door sommige bewoners als ‘rommelig’ worden ervaren. Goede uitleg en transparante communicatie zijn daarom essentieel. Financiën Het voorgestelde groenbeheer wordt uitgevoerd binnen de bestaande financiële kaders. Dit betekent dat er geen extra budget beschikbaar is en de aanpassingen kostenneutraal of binnen de huidige begroting moeten worden uitgevoerd. Een besparing aan de ene kant leiden tot meer kosten aan de andere kant.

Voor het omvormen van bosplantsoenen is er ruimte binnen het bestaande investeringsbudget stedelijk groen. Participatie Voor de totstandkoming van deze kaders is gewerkt met een voorbereidingsgroep bestaande uit raadsleden van Helder Helmond, GroenLinks en VVD. Hun input heeft geleid tot een evenwichtige verdeling van ecologie, beheersbaarheid en verkeersveiligheid binnen het groenbeheer. Daarnaast zijn de uitgangspunten die uit de opiniecommissie naar voren zijn gekomen verwerkt. Er is geen apart participatietraject met bewoners of externe belanghebbenden georganiseerd. Communicatie Na vaststelling zal het besluit worden gecommuniceerd via de gemeentelijke informatiekanalen richting de inwoners. Daarnaast zullen de vastgestelde kaders worden gecommuniceerd met de afdeling Realisatie en Beheer. Uitvoering en tijdspad Na een positief besluit van de gemeenteraad worden de vastgestelde kaders overgedragen aan de afdeling Realisatie en Beheer. Deze afdeling verwerkt de kaders in het bestek voor het groenonderhoud, zodat het aanbestedingstraject volgens planning kan starten op 1 oktober 2025. Dit biedt voldoende tijd om de nieuwe uitgangspunten zorgvuldig te integreren in het beheercontract en het proces volgens de geldende procedures te doorlopen.

Procesinformatie en overige raadsinformatie In de bijlage Discussienotitie Kadernota Groenbeheer staan alle draaiknoppen en opties uitgewerkt. Burgemeester en wethouders van Helmond mr. S.C.C.M. Potters burgemeester

drs. P.J. Buijtels gemeentesecretaris

Bijlagen 1. Discussienotitie Kadernota Groenbeheer 2. Uitwerking draaiknop 7: Bomensnoei.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 5

Raadsbesluit Vergadering

22 20 mei 2025

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 11 maart 2025; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit: 1. de discussienotitie en navolgende kaders vast te stellen voor het optimaliseren van het groenbeheer, te weten: a. reduceren van maaien van gras onder bomen, zonder dat dit leidt tot een slordig of verwaarloosd beeld. b. extensiever maaien van grassen op locaties waar het kan. c. omvorming van bosplantsoenen waar deze niet passend zijn in de bebouwde omgeving. d. beheer van boomspiegels in verharding wordt geoptimaliseerd voor ecologie en beheersbaarheid. e. verbetering van communicatie over groenbeheer richting inwoners. f. burgerparticipatie in groenbeheer wordt versterkt met gerichte ondersteuning. g. beperkt snoeien waarbij alleen wordt ingegrepen waar nodig is voor veiligheid en boomgezondheid.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 20 mei 2025. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 5 van 5