RV 015 Visie op doorontwikkeling Kunsthal

Raadsvoorstel Raadsvergadering Onderwerp Portefeuillehouder College besluit Zaaknummer

15 8 april 2025 Visie op door ontwikkelen Kunsthal M.M.E.L. van Lierop 4 februari 2025 52316721

Aan de gemeenteraad, Het college stelt u voor: 1. De visie op de doorontwikkeling van Kunsthal Helmond vast te stellen; 2. De bij deze visie behorende uitgangspunten en bouwstenen voor de doorontwikkeling van Kunsthal Helmond vast te stellen. Samenvatting De Kunsthal bestaat binnenkort 25 jaar. Destijds gebouwd op de toen geldende museumprincipes waarbij het behoud en beheer van collecties voorop stond. Dat resulteerde in een gebouw met een naar binnen gekeerd karakter. Anno 2025 maken musea juist verbinding met inwoners en gasten van de stad. Ze zetten de deuren open en ontsluiten de museumschatten voor hun publiek. Naast een culturele waarde hebben ze in toenemende mate ook een maatschappelijke waarde. Ontmoeting en gemeenschapsvorming (sociale cohesie) komen daarbij steeds meer centraal te staan. Dit gaat naadloos samen met de wens tot het verlevendigen en vergroenen van het centrum en het stimuleren van een ‘Leven Lang Leren’. Doelen die aansluiten bij de ambities (en uitvoering) van het Ambitieakkoord, de Schaalsprong, Centrumplan+, Omgevingsvisie en de Cultuurvisie. In deze eigentijdse positionering staat de mens/bezoeker centraal – te midden van de kunst. De veranderende tentoonstellings-, educatie- en publieksprogramma’s stellen andere eisen aan het gebouw.

Door de investering in publieksfaciliteiten, buitenruimte en depotfunctie wint de Kunsthal aan waarde voor huidige en toekomstige inwoners en gasten van Helmond. Een museale positie die past bij een stad met een sociaal profiel. Ons college acht het wenselijk om te kiezen voor uitvoering van het totaalproject met maximaal effect voor de inwoners van Helmond, waarbij de Regiodeal maximaal benut wordt. Zoals bekend zijn zowel investeringen als exploitatielasten al verwerkt in de vastgestelde programmabegroting 2025-2028. Dit budget is taakstellend. Voorgaande besluitvorming In de aanloop naar de besluitvorming over de Kunsthal is een aantal voorafgaande stappen van belang. In het volgende overzicht worden de belangrijkste stappen weergegeven.

10 november 2020 Vaststelling Crisis en Herstelnota door de gemeenteraad, met daarin opgenomen 2 mln voor een fysieke impuls in de culturele basisinfrastructuur 2020 / 2021 Deze besluitvorming leidt tot een 1e oriëntatie planvorming Kunsthal 1 juli 2021 Raadsinformatiebrief over voortgang Corona Impulsgelden, met toelichting op de planvorming Kunsthal 8 februari 2022 Themasessie in College over Kunsthal, uitmondend in een positieve grondhouding van het College, met verzoek om aandacht voor het momentum en externe financiering 18 oktober 2022 College stelt ontwikkelbudget beschikbaar voor planvorming en businessplan 11 juli 2023 Collegebesluit tot oormerken resterende middelen Corona Impulsgelden Cultuur als cofinanciering voor aanvraag Regiodeal en Vriendenloterij 2 juli 2024 Raadsinformatiebrief over de uitkomst van de Regiodeal 10 september 2024 Themasessie in College over Kunsthal, waarin het College zich positief uitspreekt over het totaalplan voor de doorontwikkeling van de Kunsthal Oktober 2024 Definitieve toekenning van de Regiodeal 4 november 2024 Vaststelling Programmabegroting 2025-2028, met daarin investering en exploitatie Museum, gericht op de doorontwikkeling 3 december 2024 Consultatie Opiniecommissie Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 9

Waarom De besluitvorming over de Kunsthal komt op een natuurlijk moment. Het groot onderhoud en verduurzaming zijn urgent en onvermijdelijk en staan gepland om uitgevoerd te worden in 2025 - 2026. Dit is het ideale moment om een doorontwikkeling te realiseren, waarbij doelen en ambities uit het Ambitieakkoord, het Ontwikkelperspectief Schaalsprong, Cultuurvisie, Regiodeal, Centrum+ plan en integrale ambities (sociaal, economisch, stadsmarketing) samenkomen. Het koppelen van de noodzakelijke ingrepen met het verwezenlijken van de genoemde ambities levert daarbij efficiencyvoordelen op (tijd, capaciteit en middelen). Uiteindelijk zijn het de huidige en toekomstige inwoners van Helmond die de vruchten van de doorontwikkeling zullen plukken. In 2028 is de Kunsthal een open, laagdrempelige en innovatieve voorziening waar kunst, erfgoed, ontmoeten, maken en educatie voor iedereen toegankelijk is. Inhoud Dit voorstel gaat over: 1. Visie: hieronder verwoord onder A. 2. Uitgangspunten en bouwstenen: hieronder verwoord onder B. Dit voorstel gaat niet over: - Groot onderhoud en verduurzaming Over groot onderhoud en verduurzaming van de Kunsthal is reeds een positief besluit genomen. Binnen reguliere en geoormerkte budgetten wordt de verduurzaming en het onderhoud uitgevoerd. Concreet gaat het onder andere om het vervangen van verouderde installaties en systemen.

De uitbreiding van publieksfuncties koppelen aan groot onderhoud en verduurzaming bespaart geld, capaciteit en tijd. -

Kunst, inhoud, museumprogramma Kunsthal Helmond is in het land bekend om de goede (foto-)tentoonstellingen. Met regelmaat doet de landelijke pers daar verslag van. Speciale vermelding verdienen de exposities van fotografen die aangesloten zijn bij het wereldberoemde agentschap Magnum. Ook de moderne en eigentijdse kunstcollectie verdient lof. De collectie Mens & Werk heeft potentie om uit te groeien tot iets bijzonders. Kortom; kunstinhoudelijk en artistiek vaart de Kunsthal reeds een solide koers. De uitdaging is om de inhoud interactief te ontsluiten d.m.v. educatieve- en publieksactiviteiten.

Hierna worden de visie (A) en uitgangspunten (B) van de doorontwikkeling van de Kunsthal weergegeven. Daarbij zijn de aandachtspunten die uw raad heeft meegegeven tijdens de Opiniecommissie van 3 december 2024 meegenomen. Uw raad gaf toen onder andere aan educatie en mogelijkheden voor makers belangrijk te vinden. Verder werd aandacht gevraagd voor participatie en het betrekken van inwoners bij de planvorming. Ook vroeg u aandacht voor invulling van de horecavoorziening op een dusdanige wijze dat de horeca bescheiden en ondersteunend is en blijft, zodat er geen concurrentie met de lokale horeca ontstaat. Het betreft een integraal plan, waarbij cultuur, gebiedsontwikkeling, verduurzaming en (preventief) welzijn meer zijn dan de som der delen. Het financiële kader is verwerkt in de financiële paragraaf. De investeringen en exploitatielasten zijn daarbij reeds vastgesteld bij de Programmabegroting 2025-2028. A: Visie op Kunsthal Die visie voor de doorontwikkeling gaat in op het toekomstsperspectief van het museum en daarbinnen de waarden en de unieke rol die het museum in het culturele en maatschappelijk landschap wil innemen. Bij de opening van de Kunsthal gold het als een modern museum, zeker voor een stad als Helmond. Bijzondere vormgeving van het gebouw en vooruitstrevende tentoonstellingen zorgden voor naam en faam, zowel binnen als buiten Helmond.

De kunst stond daarbij centraal en de collectie groeide gestaag, zowel kwalitatief als kwantitatief. De laatste jaren constateren we dat zowel het museaal concept als het gebouw zelf doorontwikkeling en onderhoud behoeft. 

Museaal concept Doorontwikkeling van het museaal concept is wenselijk en noodzakelijk. In plaats van de traditionele kunstbeleving zet een ’museum van nu’ veel meer de mens en de bezoeker centraal. Een open karakter maakt een museum aantrekkelijker. Daarnaast is er in een museum van nu geen (of in ieder geval veel minder) sprake van schotten. Het draait niet meer alleen om ‘kijken naar kunst', maar ook om ‘leren, doen en maken’ met kunst als vliegwiel en aanjager. Een transitie dus van passief kijken naar actief (mee-)doen. Culturele en maatschappelijke doelen gaan heel goed samen en kunnen elkaar juist versterken. Educatie, zowel binnen- als buitenschools, is daarbij een van de kernwaardes. Deze ambities krijgen concreet vorm in de

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 9

randprogrammering, zoals publieksactiviteiten en educatie. Zo wordt hoogwaardige kunst laagdrempelig aangeboden voor meer verschillende doelgroepen. Voor educatie bijvoorbeeld worden tentoonstellingsonderwerpen vertaald naar thema’s uit het schoolcurriculum. Zo kunnen docenten, leerlingen en studenten kunsteducatie gebruiken als aanjager voor gesprekken over maatschappelijke onderwerpen (o.a. burgerschap), vakinhoudelijke thema’s en persoonlijke ontwikkeling. Dat geldt voor primair, voortgezet onderwijs, MBO en HBO. 

Gebouw De Kunsthal kent twee prima tentoonstellingszalen, een grote en kleine. Wanneer groot onderhoud en verduurzaming gereed zijn voldoen de zalen weer aan de museale normen. De Kunsthal kent echter geen publieke ruimten, zoals een educatieruimte, multifunctionele ruimte en museumcafé. Wat betreft het depot zijn de grenzen bereikt qua capaciteit, is er geen professionele laad- en losruimte, sluiten hoogtes van deuren niet op elkaar aan (i.v.m. plaatsen van grote kunstwerken) en ontbreekt een quarantaineruimte voor kunst. Tot slot zijn er geen werkplekken die voldoen aan de Arbonorm, voor medewerkers.

Concluderend kunnen we stellen dat de Kunsthal op dit moment, binnen de huidige gebouwelijke potentie, onvoldoende mogelijkheden heeft om de randprogrammering en publieksparticipatie optimaal vorm te geven. B: Uitgangspunten en bouwstenen voor de doorontwikkeling De uitwerking van de visie valt uiteen in een aantal inhoudelijke uitgangspunten. Samen vormen deze bouwstenen de Kunsthal – nieuwe stijl. Na akkoord door de gemeenteraad vormen de uitgangspunten de basis voor het vervolg. I.

Inhoudelijke uitgangspunten:

1) Algemeen Bij de doorontwikkeling is het leidende uitgangspunt: ‘vorm volgt inhoud’. Ambities en inhoudelijke doelen krijgen vorm als locatiefaciliteiten daarmee in lijn zijn. De visie en de inhoudelijke uitgangspunten staan centraal. Aanpassing van het gebouw is daarbij nooit een doel op zich. Het is enkel een doorvertaling van de inhoudelijke doorontwikkeling die in dienst staat van inwoners en gasten van Helmond. 2) Ontmoeting centraal In het nieuwe concept draait het museum niet meer alleen om het behoud en laten zien van kunst. Ontmoeting staat centraal, in een inspirerende en motiverende omgeving. Kunst en ontmoeting gaan hand in hand. Deze ontwikkeling en beweging van meer traditionele kunstbeleving naar een mix van ontmoeting en cultuur passen bij het sociale profiel van Helmond. Een dergelijke omgeving wordt ook wel ‘derde plek’ of ‘third place’ genoemd. Het is een plek in de stad waar mensen vrij naartoe kunnen. Bezoekers betalen wel voor toegang tot de tentoonstellingszalen. Deze inhoudelijke doorontwikkeling vraagt ook een doorontwikkeling van het gebouw. Het entreegebied (binnen en buiten) van de Kunsthal is de ideale omgeving voor zo’n plek. De kunst wordt gebruikt als vliegwiel en katalysator om ontmoeting tussen en ontwikkeling van mensen te stimuleren.

Dit onderdeel van de plannen wil het museum in samenwerking met inwoners van de stad vormgeven, middels een participatietraject. Iedere inwoner van Helmond mag meedenken en meedoen. 3) Educatie wordt steeds belangrijker Cultuureducatie speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van kinderen en jongeren, omdat het bijdraagt aan zowel hun cognitieve, sociale als emotionele groei. Het draagt bij aan 21e eeuwse vaardigheden, die jonge mensen nodig hebben in hun persoonlijke en werkzame leven. Om groepen en klassen uit het primaire, voortgezet, middelbaar beroeps- en hoger onderwijs goed te kunnen faciliteren is een educatieruimte nodig, waar de leerlingen (inter)actief aan de slag kunnen. In het kader van een ‘Leven lang leren’ wordt de ruimte ook ingezet voor workshops en bijeenkomsten voor groepen buiten het onderwijs. Daarbij kan gedacht worden aan samenwerkingen met andere culturele instellingen, maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld GGZ, Oro (of ArtOro) en verzorgingshuizen). 4) Helmond als Makerstad, ook in het museum in de vorm van een MakersLab In het Ontwikkelperspectief Schaalsprong zijn ambities weergegeven op economisch, maatschappelijk en ruimtelijk gebied. Helmond ontwikkelt zich door als stad van makers. Daarbij heeft Helmond een rijke traditie als stad van industrie, innovatie en ambacht.

Een MakersLab sluit perfect aan bij deze identiteit door een platform te bieden waar creativiteit, techniek en vakmanschap verder worden gestimuleerd. Door samenwerking met onderwijsinstellingen, culturele en maatschappelijke partners en het bedrijfsleven stimuleert het lab innovatie en Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 9

talentontwikkeling, wat cruciaal is voor de schaalvergroting en het versterken van de positie binnen Brainport en De Peel. Concreet is het MakersLab een multidisciplinaire ruimte waar kunst, design, arbeidsinnovatie, techniek en creativiteit aan elkaar worden geknoopt. Doel is om het creatief potentieel van jongeren, maar ook van werkenden te stimuleren. Want creativiteit is één van de belangrijke kwaliteiten/competenties voor mensen, in een samenleving waar de uitdagingen zich opstapelen. De collectie Mens & Werk, een collectie met kunst die reflecteert op het thema Werk, vormt het vertrekpunt. Samen brainstormen, werken en doorontwikkelen van bijvoorbeeld maatschappelijke thema's zorgt daarnaast voor verbinding en sociale cohesie. Voor zover bekend heeft Helmond als enige stad in Europa een collectie met dit specifieke thema. Als tweede stad van de Brainportregio én als ‘Stad van Makers’ is het een bruikbaar thema om samen met het onderwijs en bedrijfsleven verder te ontwikkelen. Een voorbeeld van een activiteit dat in het MakersLab zou kunnen plaatsvinden is een ‘bouwproject’ onder de noemer ‘Bouw je eigen stad’. In samenwerking met een kunstenaar of ontwerper bouwen inwoners van Helmond aan een maquette voor een constructie of bouwwerk dat ze mooi vinden of waar ze trots op zijn.

Maar het mag ook een zelf gefantaseerd gebouw zijn dat Helmond nog niet kent of misschien is het wel een nieuwe brug over het kanaal? Creativiteit, verbeelding- en innovatiekracht, probleemoplossend vermogen en vakmanschap worden bij zo'n soort project geactiveerd en ontwikkeld. Nu wordt een fysiek voorbeeld genoemd, echter het is evengoed in te zetten voor bijvoorbeeld maatschappelijke vraagstukken. Deelnemers leren te denken en werken zoals een kunstenaar of ontwerper: starten met niets en al doende creëren. 5) Ondersteunende horeca Ondersteunende daghoreca maakt een museumbezoek compleet en past bij de ontmoetingsfunctie. De horeca is nadrukkelijk ondersteunend van aard. Dit betekent dat het primaat ligt en blijft liggen bij de museumfunctie, echter de horeca wordt meer passend. Het is géén solitair draaiende horeca, het blijft bescheiden. Het museum streeft er daarbij naar om, analoog aan de werkwijze van Het Speelhuis, toe te groeien naar concrete afspraken (bijvoorbeeld in de vorm van een convenant), met de lokale horeca-organisaties. In alle gevallen heeft de gemeente zich bij de invulling van deze activiteit te houden aan de gedragsregels uit Wet Markt en Overheid. Met deze wet en het Omgevingsplan als kader, wordt de planvorming voor het museum op dit punt verder uitgewerkt.

Bij de verdere uitwerking van het horecaconcept gelden verder als uitgangspunten: gastvrijheid, inclusiviteit, diversiteit en de verbinding met Helmond en haar inwoners. 6) Depot Een depot is een van de basisruimtes van musea. Met een depot wordt invulling gegeven aan de beheertaken van een museum. Hier worden de cultuurschatten van de stad bewaard, voor huidige en toekomstige generaties. Het depot in de Kunsthal behoeft een professionaliserings- en kwaliteitsslag, op gebied van installaties (groot onderhoud en verduurzaming), laad- en losruimte, quarantaineruimte en ARBO-eisen. Ook is er aanvullende opslagruimte nodig om de groeiende collectie en tijdelijke bruiklenen van andere musea goed te kunnen beheren. Tenslotte is het depot nu lastig toegankelijk voor publiek. Hoewel een depot niet standaard openbaar toegankelijk kan zijn, willen we met de aanpassingen het depot wel beter bereikbaar maken. Niet standaard-toegankelijke ruimtes en voorzieningen spreken alleen al om dat feit vaak tot de verbeelding. Een kijkje achter de schermen en de culturele rijkdom van het depot willen we in de toekomst vaker delen met bezoekers. 7) Werkplekken Het is wenselijk om een officiële werkplek (die voldoet aan de ARBO norm) te creëren in de Kunsthal voor de depotbeheerder en voor een conservator.

8) Park Het tegelijk opwaarderen van de Kunsthal en het omliggende gebied tot een prettig stadspark, tilt het stadscentrum naar een hoger niveau en is een start voor het creëren van een meanderende Cultuurzone tussen het Speelhuis, via Kunsthal en Kasteel naar de Cacaofabriek. In dit totaalplaatje zijn binnen en buiten op een natuurlijke wijze met elkaar verbonden, met vooral de ontmoetingsfunctie. Het verhoogt de verblijfskwaliteit voor inwoners en de aantrekkingskracht voor bezoekers van buiten. Formeel maakt dit deel geen onderdeel uit van het totaalplan voor de Kunsthal. Tegelijk kan natuurlijk planvorming nooit worden bezien als een soloontwikkeling. Juist de verbinding met de omgeving kan meerwaarde geven, voor de directe omgeving, voor het centrum en voor de inwoners van Helmond.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 9

Argumenten 1.1 Het voorstel past in het ingezette beleid. Het hebben van ambities is goed en gezond. Het zorgt ervoor dat bestaande waardes niet voor lief worden genomen en dat de blik op de toekomst gericht is. Maar ambities moeten wel passen bij de stad en haar inwoners. Om meer te kunnen zeggen over het belang van Museum Helmond en het gewenste en/of passende ambitieniveau, wordt hieronder een aantal perspectieven en bespiegelingen weergegeven. 

Ambitieakkoord In het Ambitieakkoord wordt benadrukt dat sport, cultuur en andere vrijetijdsbesteding op verschillende manieren bijdragen aan de Brede Welvaart in onze stad. Ook dienen de culturele voorzieningen een bijdrage te leveren en te groeien in het licht van de schaalsprong. Verder dient er meer ruimte te worden gecreëerd voor culturele experimenten en ateliers voor cultuurmakers.



Stedelijke ontwikkelingen Belangrijke actuele ontwikkelingen zijn die van het Ontwikkelperspectief van de schaalsprong en de recentelijk vastgestelde Cultuurvisie. De schaalsprong moet gelijk opgaan met een ontwikkeling van onze voorzieningen, om een complete, aantrekkelijke en leefbare stad te zijn en blijven. De Cultuurvisie sluit aan bij het ontwikkelperspectief van de schaalsprong. De Cultuurvisie heeft als strategische doelen: Centrum als verbinder, Ruimte voor makers, Leven lang leren, Betrokken jongeren, Samen actief en Levend erfgoed. Kwaliteit, toegankelijkheid, inclusie, diversiteit en de vitaliteit van de culturele instellingen zijn belangrijke randvoorwaarden. De doorontwikkeling van de Kunsthal is in lijn met de uitvoering van de Cultuurvisie.

1.2 Toegroeien naar een breder publieksbereik is nodig Bereik en toegankelijkheid is voor ieder museum, en indirect dus voor de stad, belangrijk. De tijd dat het opbouwen en beheren van een stadscollectie een doel op zich was, is definitief voorbij. Het bereiken van een breed publiek is enorm belangrijk, zowel binnen de stadsgrenzen als daarbuiten. Het publieksbereik van Museum Helmond is, net al het merendeel van de Nederlandse musea, vrij traditioneel. Hoewel een verschuiving zeker zichtbaar is, zijn veel museumbezoekers volwassenen, met een relatief hoge vertegenwoordiging van 50-plussers, toch al cultureel geïnteresseerden en hoger opgeleiden. Met de doorontwikkeling willen we deze oude waardes definitief doorbreken. Voorop staat dat bij Museum Helmond iedereen welkom is, en de inwoners van Helmond voorop. Verder willen we vooral drie nieuwe groepen bereiken: jongeren in de vrije tijd (dus naast schoolprogramma's), mensen die niet vanzelfsprekend naar musea gaan en internationals (zoals expats). Kortom: een divers en inclusief publieksbereik. Door een gespecialiseerd bureau (consultancybureau Ginder) is een doorrekening gemaakt van de ontwikkelingen Kunsthal. Het concept heeft de potentie om door te groeien naar 107.000 bezoekers, wat een groei betekent van afgerond 30% ten opzichte van 2023 (en 39% t.o.v. 2022).

Van die groei komt 10-20% bij het Kasteel terecht en 80-90% bij de Kunsthal. Verder zal het bereik op gebied van educatie van de scholen toenemen met ongeveer 5.500 scholieren en studenten. Dit zou een verdubbeling betekenen van het educatieve bereik. De bezoekersaantallen worden daarmee vergelijkbaar met soortgelijke musea. 1.3 Ontwikkeling Kunsthal draagt bij aan Helmond als Stad van Makers De schaalsprong omvat een groeiambitie waarbij Helmond zich aanzienlijk ontwikkelt op het gebied van wonen, werken, mobiliteit en leefbaarheid. Daarbij hoort een evenredige groei in voorzieningen, op allerlei vlak, ook op gebied van cultuur. Daarnaast zijn binnen het ontwikkelperspectief thema's benoemd. Helmond als stad van Makers staat daarbij centraal. Met de ontwikkelingen wordt hierop ingesprongen. 1.4 Het momentum is nu Tijdtechnisch komen er diverse ontwikkelingen samen, die het gunstig maken de doorontwikkeling dit jaar te realiseren. De toekenning van de Regiodeal is een van de belangrijke financiële dragers van het project. Hieraan zijn, naast de inhoudelijke doorontwikkeling, criteria verbonden, zoals deadlines voor realisatie. Daarnaast biedt het koppelen van het noodzakelijke onderhoud aan de inhoudelijke planvorming voordelen, in tijd (kortere sluiting Kunsthal) als in financiën (gezamenlijke aanbesteding).

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 5 van 9

1.5 Kunsthal draagt als culturele verblijfsplek in grotere mate bij aan oplossingen voor en positionering van de stad. Elke stad kent uitdagingen. Helmond is daar niet anders in. Tegelijk zijn wij een stad van makers en een stad met lef. Daar waar we elkaar vinden, komen oplossingen en ontstaat innovatie. De totale doorontwikkeling, met vooral het MakersLab, de ‘derde plek’ en de educatieve ruimte, leveren een bijdrage in het vinden van oplossingen en voor de positionering van de stad. Om een aantal zaken te noemen: - Leven Lang Leren, persoonlijke ontwikkeling, verbeteren van competenties - Ontmoeten – sociale cohesie – gemeenschapsvorming, verkleinen van de tweedeling - Leefbaarheid, vestigingsklimaat, toerisme en recreatie, stadsmarketing - Gezonde culturele basis met betere positie om samen te werken met andere initiatieven uit de stad (o.a. in MakersLab). - Stimuleren van samenwerking, met culturele, maatschappelijke en economische partners. 1.6. Naast onderhoud en verduurzaming is ook onderhoud en upgrade depotfunctie noodzakelijk Onderhoud en verduurzaming zijn noodzakelijk, gezien de huidige staat van het gebouw, verouderde installaties en (klimaat-) systemen en de huidige eisen als het gaat om wet- en regelgeving. Het huidige depot voldoet niet meer aan hedendaagse eisen om de drie collecties verantwoord te huisvesten.

Het is onze taak om de collecties op een juiste manier te beheren en te behouden voor huidige en toekomstige generaties. Momenteel ontbreekt onder andere een veilige laad- en losruimte en quarantaine ruimte voor kunst. Om ook in de toekomst kunstwerken van andere musea te kunnen lenen ten behoeve van tentoonstellingen zal het depot moeten voldoen aan de huidige eisen en voorwaarden. Kanttekeningen en risico’s 1.1 Financiële onzekere tijden voor gemeente Helmond De doorontwikkeling van de Kunsthal valt samen met financieel lastige en onzekere tijden. Daar staat tegenover dat een groot deel van de investeringen noodzakelijk en al in de afgelopen jaren financieel gedekt zijn (onderhoud, verduurzaming). Meer dan de helft van de dekking komt uit externe financiering. Op deze fondsenwerving wordt onder het volgende punt verder ingegaan. 1.2 Niet gegarandeerd dat 1,5 miljoen fondsenwerving gehaald wordt Het totaalplan gaat uit van een financieringsmix waarbij er inbreng is vanuit de gemeente, Regiodeal en fondsenwerving. Momenteel wordt gewerkt aan het fondsenplan. Diverse fondsen zijn reeds aangeschreven en een aantal aanvragen is nog in voorbereiding. Fondsenwerving gaat altijd samen met vooroverleg met het desbetreffende fonds. Het maakt dat we een inschatting van de kansen kunnen maken.

De verwachting is dan ook dat er een substantieel deel van de fondsen wordt binnengehaald, waarbij we uitgaan van 100% succes. Echter dit is een inschatting en zekerheid is er pas bij een toekenning op papier. Bij het vaststellen van de begroting 2025-2028 is hiermee rekening gehouden, voor het hele bedrag inclusief deze 1,5 miljoen is dekking aanwezig. Sommige fondsen wachten af met het in behandeling nemen van de aanvraag totdat duidelijk is welk bedrag gemeente Helmond investeert. Via de reguliere P&C-momenten (beraps en jaarverantwoording) wordt de raad geïnformeerd over de voortgang van de fondsentoekenningen ten aanzien van de aanvragen. Toegekende aanvragen d.d. januari 2025 Vereniging Vrienden van Museum Helmond Coovels Smits Stichting Kuijpers Installaties Driessen Groep BPD Cultuurfonds Stichting Graag Gedaan TOTAAL Lopende aanvragen Vriendenloterij Brabant C x ASML Rabobank Stichting Steun en Welzijnszorg

Gemeenteraad van Helmond

Bedrag in euro's 100.000 10.000 10.000 20.000 35.000 10.000 185.000 Bedrag in euro's Tussen 600.000 en 800.000 Ca. 300.000 30.000 PM

Blz. 6 van 9

1.3 Fasering onwenselijk In de Opiniecommissie werd aandacht gevraagd voor mogelijke fasering van het totale project. In theorie is dit mogelijk. Echter fasering (in tijd) of het alleen uitvoeren van een deel van de werkzaamheden (onderhoud, verduurzaming) is onwenselijk. Opknippen in tijd heeft gevolgen voor toegankelijkheid en bereikbaarheid. Ook latere aanbesteding en uitvoering zullen vrijwel zeker samengaan met kostenstijging. Verder heeft dit tot gevolg dat de Regiodeal (en mogelijk ook andere externe financiers) hoogstwaarschijnlijk geheel of gedeeltelijk vervalt, waardoor realisatie van de inhoudelijke doorontwikkeling financieel niet meer haalbaar is. 1.4 Netcongestie Zoals bekend hebben TenneT en Enexis in juni 2023 schaarste op het elektriciteitsnetwerk afgekondigd voor zowel afname als teruglevering van elektriciteit. Dit heeft grote impact op Helmond en de (MRE)regio. De doorontwikkeling heeft gevolgen voor het gebouw en de energiebehoefte. De huidige problematiek met de netcongestie vraagt om slimme oplossingen. Die zien we als volgt: De WKO (warmteinstallatie) is uitgelegd om de fysieke uitbreiding te voorzien van de benodigde koeling, daarvoor is geen extra elektravermogen nodig. Er is wel extra elektra vermogen nodig om de warmtepomp in verwarmingsbedrijf te laten draaien.

Het tijdelijke tekort van het benodigde extra elektravermogen kan worden opgelost met een batterij-opslag. Deze kan in de nachtelijke uren worden opgeladen met het huidige beschikbare contract vermogen. Hiermee is voldoende elektra beschikbaar om de installatie all-electric te laten functioneren. Als back-up kan de gasgestookte CVinstallatie gehandhaafd blijven tot het moment dat de netcongestie is opgelost en er voldoende elektra beschikbaar is. Daarnaast zal het gebouwbeheersysteem actief worden gestuurd in de gevraagde elektrabehoefte om het benodigde elektravermogen zo laag mogelijk te houden en zo efficiënt mogelijk met de beschikbare energie om te gaan. Wanneer de netcongestie is opgelost, is het mogelijk de batterijopslag te blijven inzetten om pieken in de vermogensvraag op te vangen en zo het benodigde contractvermogen te reduceren. Alle installaties worden uitgelegd op de eindsituatie wanneer de netcongestie is opgelost, zodat er dan een vloeiende omschakeling kan plaatsvinden. Uiteraard dient de exacte en definitieve invulling nog nader te worden uitgewerkt. Financiën Als uw raad besluit in te stemmen met de plannen heeft dat geen aanvullende financiële consequenties meer. De totale investering van het project bedraagt € 8.800.000,-.

Van het totaal is de kostenraming voor het bouwkundige deel 7,1 miljoen euro (groot onderhoud, verduurzaming en bouwkundige ingrepen) en 1,7 miljoen voor de (museale) inrichting, het vergroenen van het Boscotondopark en het vernieuwen van de programmering. De bijbehorende exploitatie is gebaseerd op een door Consultancybureau Ginder (gespecialiseerd in vrijetijdseconomie) opgesteld businessplan (zie bijlage 1). Financieel betekent dit voor 2027 een exploitatieverhoging van € 289.000,- en voor 2028 een verhoging van € 260.000,-. Met het uitvoeren van de plannen wordt een ambitieniveau nagestreefd, dat weliswaar in financiële zin meer kost, maar tegelijkertijd mogelijkheden biedt om andere waarden van het museum te versterken, zoals de economische, de stadsmarketing (imago), de collectiewaarde, de verbindende waarde en de educatieve waarde. In de projectopzet wordt een aanzienlijk deel van de benodigde investeringen gedekt door fondsen en de Regiodeal. De gemeentelijke middelen zijn reeds door u beschikbaar gesteld. Dan gaat het om middelen: Corona Impuls gelden, middelen Centrumplan+ voor het park, middelen Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (Dumava) en regulier budget groot onderhoud. Daarnaast wordt een deel van de bestaande reserve van Museum Helmond ingezet. Deze middelen zijn al gevoteerd, via vaststelling Programmabegrotingen over de afgelopen periodes.

Ook de structureel benodigde middelen voor de exploitatie zijn vastgesteld met de Programmabegroting 2025-2028. Het totaalbudget is taakstellend. Indien de fondsenwerving positief verloopt, zullen de middelen die zijn opgenomen in de Programmabegroting 2025-2028 niet worden aangewend en vallen dan vrij. Als besloten wordt de Kunsthal niet of in mindere mate door te ontwikkelen, met als gevolg terugschaling op doelen en beoogde ontwikkelingen, zullen de middelen uit de Regiodeal geheel of gedeeltelijk teruggevorderd kunnen worden door de MRE en het Rijk. Ook heeft het risico's als het gaat om de reeds gerealiseerde fondsenwerving.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 7 van 9

Participatie Bij de ontwikkelingen Kunsthal worden inwoners, het bedrijfsleven en organisaties zorgvuldig betrokken, met een participatietraject. Hiertoe zal een participatieplan worden vormgegeven. Onderdeel van dit traject zijn in ieder geval specifieke interventies op twee onderdelen van het traject:  De ‘Derde Plek’ is gericht op het stimuleren van ontmoeting. Het vormgeven hiervan is dan ook bij uitstek geschikt om hierover met de stad in gesprek te gaan. Het plan is om hier invulling aan te geven, in samenwerking met de Helmondse kunstenaar Joke Smulders (Post#5700), een illustrator en een filmmaker. Zij gaat in gesprek met de inwoners van Helmond en zal daarbij op interactieve wijze verschillende doelgroepen bevragen over behoefte, wensen en verwachtingen. Iedereen mag meedoen, naast gerichte benadering (bijvoorbeeld naaste omwonenden) is er een openbare oproep. Het proces en resultaat worden vastgelegd door een filmmaker.  Ook bij de verdere ontwikkeling van het MakersLab is participatie van belang. Museum Helmond is en gaat onder andere in gesprek met (Helmondse) makers, bedrijven en de jongerenorganisatie ‘Joong’ over vorm en inhoud van het MakersLab. Communicatie Onderdeel van het project is een communicatieplan, dat bestaat uit diverse onderdelen. De communicatie rondom dit project is gericht op het tijdig informeren en actief betrekken van alle belanghebbenden.

De communicatie omvat periodieke updates aan de gemeenteraad, interactieve bijeenkomsten met inwoners, en consultaties van stakeholders zoals scholen, ondernemers en culturele partners. Uiteraard worden daarbij ook het personeel, de vrijwilligers en de ‘Vereniging Vrienden van Museum Helmond’ betrokken. Daarnaast zal het publiek via diverse kanalen, waaronder persberichten, social media en een speciale webpagina, op de hoogte worden gebracht van de doelstellingen en verwachte impact van de plannen en de voortgang van de uitvoering van de werkzaamheden. Om jongeren meer te betrekken zal de communicatie voor deze doelgroep daarop toegespitst zijn. Daarvoor is aandacht bij de uitwerking van het communicatieplan. Uitvoering en tijdspad Na besluitvorming in de gemeenteraad wordt gestart met het uitvoeringstraject waaronder de uitwerking in een projectplan dat ter goedkeuring aan het college wordt voorgelegd. Het is de voorlopige planning dat de fysieke werkzaamheden in de herfst van 2025 starten en doorlopen tot eind 2027. De feestelijke opening is gepland voor begin 2028. Voornemen is om de Kunsthal medio 2026 deels al te heropenen.

Procesinformatie en overige raadsinformatie Het voorliggende raadsvoorstel sluit aan op de uitgangspunten van de Cultuurvisie Helmond 2040, het Ontwikkelperspectief Schaalsprong, het Centrum-Plus plan en de uitgangspunten van het Ambitieakkoord 20222026. Burgemeester en wethouders van Helmond

mr. S.C.C.M. Potters burgemeester

drs. P.J. Buijtels gemeentesecretaris

+ Bijlage 1: Business case museum Helmond – Eindrapport – Bureau Ginder – april 2024

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 8 van 9

Raadsbesluit Vergadering

15 8 april 2025

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 4 februari 2025 ; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet ;

besluit: 1. De visie op de doorontwikkeling van Kunsthal Helmond vast te stellen; 2. De bij deze visie behorende uitgangspunten en bouwstenen voor de doorontwikkeling van Kunsthal Helmond vast te stellen. Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 8 april 2025 . De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 9 van 9