RV 004 Bedrijventerreinenvisie en beëindigen financieel arrangement

Raadsvoorstel Raadsvergadering

4 14 januari 2025

Onderwerp Portefeuillehouder College besluit Zaaknummer

Bedrijventerreinenvisie en beëindigen financieel arrangement M.V. de Kort 8 oktober 2024 52172854

Gemeenteraad

Aan de gemeenteraad, Het college stelt u voor: 1. De ‘Visie werklocaties Zuidoost-Brabant, versie 4.1’ vast te stellen. 2. het financieel arrangement behorende bij de programmering werklocaties te beëindigen 3. De financiële consequenties van de beëindiging te verwerken in de grondexploitatie Automotive Campus Samenvatting Deze visie werklocaties is de basis voor de regionale programmeringsafspraken werklocaties (RPW). Voor de subregio’s is een aantal inhoudelijke thema’s bepaald die aan de orde moeten komen om uiteindelijk te komen tot gedragen programmeringsafspraken. De thema’s hebben we vervolgens vervat in een zevental bouwstenen die de basis vormen voor onze visie en antwoord geven op: • Wat staat ons te doen om onze ambitie te bereiken? • Hoe realiseren we deze ambitie? Ten aanzien van het financieel arrangement geldt dat de uitgangspunten, alsmede alternatieve doeleinden zijn onderzocht en geconcludeerd is dat het huidige financieel arrangement geen doel meer vervult. Voorgaande besluitvorming De regionale visie werklocaties is al eens besproken en wel op de Omgevingsdag van juli 2023. Doelstelling was toen het vaststellen van de geactualiseerde visie Werklocaties, opdat deze kan dienen als basis voor de nieuwe bedrijventerreinenprogrammering voor het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE).

Na die Omgevingsdag is nog input opgehaald bij de raden in de regio, maar is de raden nog niet om instemming gevraagd, omdat beoogd was dit te doen bij vaststelling van de programmering. Op de Omgevingsdag van juli 2024 is de definitieve visie werklocaties bevestigt en afgesproken deze ter vaststelling voor te leggen aan de gemeenteraden van de 21 gemeenten in Zuidoost Brabant. Daarvoor is nu het tijdstip gekomen. De visie was al gereed en heeft zijn rol als basis voor de verdere programmering vervuld. Nu moet deze nog formeel ter vaststelling aan de raden voorgelegd worden, als onderdeel van de Regionale Programmering Werklocaties, welke -naast de visie- bestaat uit een Uitvoeringsstrategie en een Uitvoeringsagenda. Enkel de visie wordt als kaderstellend beleid ter vaststelling aan de gemeenteraden voorgelegd. De overige twee delen ter kennisname. Waarom De provincie heeft de regio gevraagd een nieuw programmering Werklocaties te maken. Op basis van de door Stec Groep opgestelde prognoses heeft de provincie verzocht een programmering te maken op minimaal laag-scenario voor de periode tot 2030, met een doorkijk naar 2040. Dit verzoek is eind september 2022 door het College van Gedeputeerde Staten aan de gemeenten in de regio verzonden. De regio heeft besloten om de programmering dit keer regionaal aan te pakken.

In de vorige programma-periode is de bedrijventerreinenprogrammering subregionaal opgepakt in de vier subregio’s in Zuidoost-Brabant, waarbij met een oplegnotitie de onderlinge samenhang is toegelicht. Voor de nieuwe programma-periode hebben de gemeenten in Zuidoost-Brabant de intentie met elkaar uitgesproken om tot één gezamenlijke programmering voor Zuidoost-Brabant te komen. Dit heeft geleid tot voorliggende regionale bedrijventerreinenprogrammering. Argumenten 1.1 De programmering bestaat uit een visie en twee programmeringsdocumenten. Basis voor de regionale bedrijventerreinenprogrammering is een gezamenlijke visie op de ontwikkeling van de regio op het gebied van bedrijventerreinen. Deze visie kent niet enkel een economische invalshoek, maar is ook afgestemd op de Regionale Ontwikkelstrategie. De visie heeft een lange termijn horizon.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 1 van 5

1.2 De individuele raden van de 21 gemeenten wordt gevraagd de visie vast te stellen. De ‘Visie werklocaties Zuidoost-Brabant, versie 4.1’ wordt gezien als het kaderstellende document voor de regionale bedrijventerreinenprogrammering. Kaderstellende documenten moeten door de gemeenteraad worden vastgesteld. De visie is in juli 2023 op de Omgevingsdag al eens besproken met de 21 colleges, provincie en waterschappen. Na die Omgevingsdag is in het najaar van 2023 nog input opgehaald bij de raden in de regio, maar is de raden nog niet om instemming gevraagd, omdat beoogd was dit te doen bij vaststelling van de programmering op de Omgevingsdag. Op de Omgevingsdag van juli 2024 is de definitieve visie werklocaties bevestigt en afgesproken deze ter vaststelling voor te leggen aan de gemeenteraden van de 21 gemeenten in Zuidoost Brabant. 1.3 De twee programmeringsdocumenten worden gezien als uitwerkingsdocumenten. In de programmering maken we onderscheid tussen de uitvoeringsstrategie en de uitvoeringsagenda. De uitvoeringsstrategie bevat uitspraken en afspraken over de manier waarop we de visie op onze bedrijventerreinen tot uitvoering willen brengen. De strategie gaat dus vooral over de hoe-vraag. Deze zal iedere vier jaar, na het verschijnen van de nieuwe provinciale prognoses, worden herijkt. De uitvoeringsagenda gaat vervolgens in op het tot uitvoering brengen van deze strategie.

Hier hebben we het dus over aantallen hectares en mogelijke locaties, maar ook over het toekomstbestendig maken en houden van reeds bestaande bedrijventerreinen. De agenda richt zich dus meer op de wat- en waar-vragen. De uitvoeringsagenda bevat een continu proces en wordt jaarlijks op de Omgevingsdag geactualiseerd. 1.4 Op de Omgevingsdag van juli 2024 is ingestemd met de uitvoeringsstrategie. Afgelopen juli zijn zowel de uitvoeringstrategie als de uitvoeringsagenda besproken door de 21 colleges, provincie en beide waterschappen. Daarbij is geconcludeerd dat alle partijen kunnen instemmen met de uitvoeringsstrategie en dat de uitvoeringsagenda nog verdere uitwerking behoeft. Door de concept uitvoeringsagenda wel nadrukkelijk als startpunt voor deze nadere uitwerking te benoemen, geven alle partijen aan de ingezette richting te onderschrijven. Om u volledig te informeren treft u zowel de uitvoeringsstrategie als de uitvoeringsagenda bijgevoegd aan. De Uitvoeringsagenda is het meest dynamische van de drie programmeringsdocumenten en de bedoeling is om deze Uitvoeringsagenda jaarlijks te actualiseren op basis van een nog op te zetten monitoring. 2.1 Waarom een uitspraak over het Financieel Arrangement? De visie werklocaties kan niet los worden gezien van het Financieel Arrangement.

Dit Financieel Arrangement is in 2016 bij de programmering in het leven geroepen, waarbij gemeenten die gronden uit moesten nemen hiervoor een financiële tegemoetkoming ontvingen. Gemeenten die wel mochten ontwikkelen betaalden daarvoor een bijdrage. Het was bedoeld om de mismatch tussen vraag en aanbod aan te pakken waarbij het ‘samen uit-samen thuis principe’ en ‘als ware we 1 gemeente’ voorop stond. Ten opzichte van 2016 zijn de omstandigheden flink gewijzigd. In 2016 was er sprake van een overprogrammering en konden niet alle terreinen worden uitgegeven. In het “stoplichtmodel” dat toen gebruikt werd bij de programmering, waren er terreinen die op ‘groen’ stonden en uitgegeven mochten worden en er waren de terreinen die op ‘rood’ gezet moesten worden, deze mochten geen grond uitgeven. In 2021 was er geen sprake meer van overprogrammering en dus ook niet meer van ‘rode’ terreinen 2.2 Is een financieel arrangement nog wel nodig? Omdat de visie werklocaties de bestaande programmeringsafspraken met het SGE gaat vervangen, moet er ook een uitspraak worden gedaan over het aan de programmeringsafspraken gekoppelde financieel arrangement. De principes en uitgangspunten voor het Financieel Arrangement worden nog steeds onderschreven, maar de grondslag onder de afspraken is komen te vervallen.

In 2024 is sprake van een tekort aan werklocaties en sommige terreinen moeten versneld in ontwikkeling worden genomen. De komende jaren worden naar alle waarschijnlijkheid ook geen terreinen uitgenomen. Daarnaast wordt op dit moment een andere programmeringssystematiek opgebouwd (adaptief programmeren in plaats van het stoplichtmodel) en wordt voor 21 gemeenten in het MRE de programmering opgesteld (in plaats van enkel voor het SGE). Daarom is de vraag gesteld of het Financieel Arrangement in deze tijd nog wel nodig is. 2.3 Geen alternatieve aanwending van middelen Inmiddels is de Programmering 2024 afgerond en zijn de processtappen uit het Financieel Arrangement 2021 gevolgd. De portefeuillehouders economie hebben op 6 juni 2024 vastgesteld dat er een tekort is aan werklocaties en dat er dus geen terreinen uitgenomen worden en er dus geen rode terreinen zijn zoals bedoeld in het Financieel Arrangement. Vervolgens is onderzocht of er andere doeleinden zijn waarvoor de bijdragen ingezet kunnen worden, zoals intensiveren van bestaande bedrijventerreinen of als bijdrage voor werklocaties met een regionaal belang en een zwaar negatieve businesscase. Vanwege administratieve redenen is de inzet van het Financieel Arrangement voor andere doeleinden echter niet geschikt.

Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording moet de causaliteit tussen de bijdrage vanuit de werklocaties en het andere doeleind goed worden gemotiveerd. Maar er blijkt niet Gemeenteraad van Helmond

Blz. 2 van 5

direct een inhoudelijk verband tussen beiden te zijn. Daarnaast is het onwenselijk om een jarenlange reservering in de gemeentelijke grondexploitatie op te nemen. En dat zou wel het geval zijn omdat het SGE zelf geen organisatievorm is waar de bijdragen kunnen worden geïnd en uitgegeven. Daarom wordt geadviseerd het Financieel Arrangement te beëindigen. 3.1 Afschaffen van financieel arrangement heeft financiële consequenties In het Financieel Arrangement 2021 is afgesproken dat de principes volgens Financieel Arrangement 2016 nog gelden: dus terreinen die mogen ontwikkelen (‘groen’) betalen een bijdrage: € 10 per gemeentelijke m2 uitgeefbare grond en terreinen die uitgenomen moeten worden (‘rood’) ontvangen een tegemoetkoming per gemeentelijke m2 uitgeefbare grond. In 2021 is ook, omdat er geen rode terreinen waren, besloten dat de gemeenten de bijdrages zouden reserveren totdat hierover bij programmering 2024 een besluit is genomen. Voor Helmond was in de grondexploitatie Automotive Campus rekening gehouden met een te betalen bijdrage aan het financieel arrangement van € 320.000. Met het beëindigen van het financieel arrangement komt deze bijdrage te vervallen. Het Financieel Arrangement was uniek in Nederland en heeft zeker haar nut bewezen. Maar het SGE heeft deze afspraken niet meer nodig.

Met het beëindigen van het Financieel Arrangement hoeven gemeenten die in de toekomst werklocaties uit gaan geven geen bijdragen in de grondexploitatie meer te reserveren. Dit geldt dus ook voor de beoogde nog te openen grondexploitatie Varenschut Noord. Kanttekeningen en risico’s Visie kaderstellend, maar de uitwerking niet Visie werklocaties wordt gezien als kaderstellend document en wordt daarom na de Omgevingsdag ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Op basis van deze visie worden de Uitvoeringsstrategie en Uitvoeringsagenda uitgewerkt. In de Uitvoeringsstrategie worden de in de visie gestelde kaders uitgewerkt in een programmeringsproces. Daarmee is duidelijk hoe gemeenten uitvoering willen geven aan de visie. Deze strategie zal dan ook voor langere tijd vastliggen en bijvoorbeeld aangepast worden nadat een nieuwe provinciale prognose en opgave wordt uitgebracht (2026). De Uitvoeringsagenda bevat de daadwerkelijke programmering van de werklocaties en een overzicht van de acties die nodig zijn om de uitvoeringsstrategie te kunnen uitvoeren.

De uitvoeringsagenda zal jaarlijks worden aangepast aan de hand van de monitoring en voortgang van de verschillende acties De Uitvoeringsstrategie en Uitvoeringsagenda worden gezien als uitwerkingen van de visie en zijn dus collegebevoegdheden (waardoor met name de Uitvoeringsagenda op toekomstige Omgevingsdagen ook regelmatig geactualiseerd kan worden). Financiën Het beëindigen van het Financieel Arrangement 2021 betekent dat de bijdragen van de gemeenten Eindhoven, Helmond, Oirschot en Veldhoven vervallen (zie tabel 1 van bijlage advies financieel arrangement). Voor Helmond betekent dit dat de te betalen bijdrage van € 320.000 die in de grondexploitatie Automotive Campus was opgenomen komt te vervallen. Bij de herziening van de grondexploitaties bij de jaarrekening 2024 zal dit verwerkt worden in de grondexploitatie Automotive Campus. Daarnaast hoeft in de toekomst bij nieuwe grondexploitaties voor werklocaties geen rekening meer gehouden te worden met de financiële bijdrage. Dit zal een positief effect hebben op de te verwachten eindresultaten van die toekomstige grondexploitaties (o.a. Varenschut Noord). Participatie Raadsleden is eerder de mogelijkheid geboden om op de extra Metropoolconferentie op 27 september 2023 in een aparte werksessie met elkaar van gedachten te wisselen over de concept visie.

Uitvoering en tijdspad Met het vaststellen van de visie werklocaties door de gemeenteraad is de weg vrij om de uitvoeringsstrategie en de uitvoeringsagenda vast te leggen. We mikken hiertoe op de Omgevingsdag van eind 2024. Procesinformatie en overige raadsinformatie Raadsleden is eerder de mogelijkheid geboden om op de extra Metropoolconferentie op 27 september 2023 in een aparte werksessie met elkaar van gedachten te wisselen over de concept visie.

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 3 van 5

Burgemeester en wethouders van Helmond

mevr. P.J.M.G. Blanksma–van den Heuvel burgemeester

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

drs. T.M.H.J. de Laat wnd. gemeentesecretaris

RPW Visie werklocaties Zuidoost-Brabant versie 4.1 (52173196) RPW Uitvoeringsstrategie Zuidoost-Brabant definitief (52173201) RPW Uitvoeringsagenda Zuidoost-Brabant werkversie (52173206) Advies financieel arrangement programmering werklocaties Stedelijk Gebied Eindhoven (52204003)

Gemeenteraad van Helmond

Blz. 4 van 5

Raadsbesluit Vergadering

4 14 januari 2025

Gemeenteraad

De raad van de gemeente Helmond; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 25 juni in college als onderdeel annotatie Omgevingsdag 4 juli 2024, alsmede het voorstel van burgemeester en wethouders van 8 oktober 2024 in college; gelet op de bepalingen van de Gemeentewet;

besluit: 1. de ‘Visie werklocaties Zuidoost-Brabant, versie 4.1’ vast te stellen; 2. het financieel arrangement behorende bij de programmering werklocaties te beëindigen; 3. de financiële consequenties van de beëindiging te verwerken in de grondexploitatie Automotive Campus.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering van 14 januari 2025. De raad voornoemd, de voorzitter,

Gemeenteraad van Helmond

de griffier,

Blz. 5 van 5