RN 079 Jaarverslag integriteit 2022
Tekst van het document
Jaarverslag Integriteit 2022
Logo in FC Grijs: C=0 / Rood: C=0
Inhoudsopgave Voorwoord
3
Hoeder van de (bestuurlijke) integriteit
4
Politiek bestuurlijke integriteit: de gemeenteraad
5
Politiek bestuurlijke integriteit: het college van B&W
6
Ambtelijke integriteit: personeelsbeleid en cultuur
7
Meldingen
8
Jaarverslag vertrouwenspersonen
9
Ambitie 2023
13
Fotografie: Gemeente helmond, Shutterstock, Pressvisuals.com
2
Voorwoord Integriteit, daar sta ik voor! Als mens, als bestuurder, als burgemeester. Voor een ieder die bij of voor de gemeente Helmond werkzaam is en een bijdrage levert aan het politiek - ambtelijk samenspel. En voor een ieder die te maken heeft met gemeente de Helmond. Want alleen samen kun je stappen zetten en bouwen. Bouwen aan de ambitie voor deze mooie stad! Afgelopen jaar is een nieuw college aangetreden. Een nieuw bestuur dat wil aanpakken en doorpakken. Vanuit verbinding en vertrouwen. Integere bestuurders en ambtenaren zijn een basisvoorwaarde voor het vertrouwen van de burger in het gemeentelijk handelen. Integriteit zit vooral in de mens zelf. Elke keer als het onderwerp ter sprake komt, is er weer meer bewustwording van de risico’s die worden gelopen en hoe belangrijk het is hierover permanent te praten. Als gemeente staan we altijd in de spotlights. Wat we doen, ligt onder een vergrootglas. Het gaat om bewustwording, elkaar steunen en elkaar scherp maken door dit thema permanent aandacht te geven. Graag nodig ik u uit. Laten we met elkaar in gesprek gaan, elkaar opzoeken en blijven praten. Ook al zijn we soms functioneel niet gelijkwaardig aan elkaar. Als persoon zijn we dat wel. Mijn deur staat open. In dit jaarverslag leest u wat er in 2022 is gedaan op het gebied van integriteit, ambtelijk en bestuurlijk.
Daarnaast treft u een doorkijkje aan naar de ambitie van 2023.
Elly Blanksma Burgemeester
3
Hoeder van de (bestuurlijke) integriteit De burgemeester draagt zorg voor de integriteit binnen de gemeente. Per 1 februari 2016 is de burgemeester in art. 170 lid 2 van de Gemeentewet expliciet benoemd als ‘hoeder van integriteit’. Dit betekent dat burgemeesters de taak hebben gekregen om zorg te dragen voor de bestuurlijke integriteit van de gemeente en er een zekere vorm van optreden wordt verwacht bij vermoedens van integriteitskwesties. Deze bevoegdheid heeft betrekking op de situatie binnen de gemeenteraad, binnen het
Om het onderwerp integriteit goed te beleggen is een meervoudige aanpak nodig, zoals
college van burgemeester en wethouders en binnen de ambtelijke organisatie. De zorg voor de
we die in Helmond toepassen. Onder andere door het duidelijk(er) benoemen van de
ambtelijke integriteit is gemandateerd aan de gemeentesecretaris.
verantwoordelijkheden, door het regelmatig bespreekbaar maken van integriteit en dilemma’s, zoals op een heidag of podiumbijeenkomst of het Festival van de Weerbaarheid. Door het
Deze taak betekent niet dat de burgemeester verantwoordelijk is voor de integriteit van de
weerbaarder maken van het lokale bestuur en ambtelijke organisatie tegen ongewenste
wethouders en de raadsleden of dat hij of zij de integriteit van anderen moet beoordelen.
invloeden van buitenaf middels diverse trainingen en het formuleren van duidelijke afspraken
Iedere bestuurder c.q. volksvertegenwoordiger is primair zelf verantwoordelijk voor zijn
over hoe te handelen bij signalen van mogelijke schendingen.
eigen integriteit. De gemeenteraad en het college zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de bestuurlijke integriteit van de gemeente als geheel.
In Helmond is de burgemeester ‘het gezicht’ van bestuurlijke integriteit, gesteund door de gemeentesecretaris, de raadsgriffier en de coördinator integriteit.
4
Politiek bestuurlijke integriteit: de gemeenteraad In dit hoofdstuk leest u de ontwikkelingen op het politiek
Gedragscode en gentle agreement
bestuurlijke gebied van integriteit voor de gemeenteraad.
het licht gehouden. Een aanzet daartoe is gedaan in 2022. Vanwege diverse organisatorische
Elke nieuwe raadsperiode wordt de gedragscode voor de raad en het gentle agreement tegen wisselingen heeft hier in 2022 geen afronding plaatsgevonden. In 2023 zal de nieuwe gedragscode en het gentle agreement samen met de raad worden afgerond.
Gemeentelijke verkiezingen In maart 2022 waren de gemeentelijke verkiezingen. De gemeenteraad is deels vernieuwd. De nieuwe leden hebben de eed of belofte afgelegd en de raad heeft een inwerkprogramma doorlopen waar integriteit vanzelfsprekend deel van uitmaakte.
Activiteiten voor raadsleden • 5 april 2022: Podiumbijeenkomst Integriteit • Tijdens het introductieweekend voor de nieuwe raad in mei 2022 is een workshop over integriteit gegeven. • Er is met raadsleden, na de verkiezingen, gesproken over hun nevenfuncties en het mogelijk onthouden van de stem bij stemmingen. • Raadsleden kunnen naar behoefte in gesprek met de griffier en burgemeester over integriteitskwesties en- of (advies) vragen. In 2022 hebben 10 gesprekken met verschillende raadsleden plaatsgevonden over diverse integriteitsthema’s.
Nieuwe griffier 2022 was ook het jaar waarop afscheid werd genomen van de griffier. Hij kondigde aan na de verkiezingen het stokje te willen overdragen. In oktober 2022 is de huidige griffier gestart. Hij is bij alle fracties langs gegaan om kennis te maken en heeft daar integriteit genoemd als onderwerp waarover hij aanspreekbaar en benaderbaar is bij vragen, twijfels of vermoedens.
5
Politiek bestuurlijke integriteit: het college van B&W In dit hoofdstuk leest u de ontwikkelingen op het politiek
Collegeprogramma integriteit
bestuurlijke gebied van integriteit voor het college van
sessies stonden de bestuurlijk-juridische kaders centraal en zijn verschillende dilemma’s waar
burgemeester en wethouders.
Het college heeft trainingen gehad over integriteit verzorgd door een extern bureau. In deze burgemeester en wethouders in de praktijk mee te maken kunnen krijgen op het gebied van integriteit en omgangsvormen besproken aan de hand van het integriteitsspel Dilemmax. Burgemeester en wethouders hebben ook kennisgemaakt met Morele Oordeelsvorming.
Nieuwe coalitie De gemeentelijke verkiezingen in maart 2022 hebben geresulteerd in een deels nieuw college. Een extern bureau heeft een risicoanalyse integriteit uitgevoerd met betrekking tot de zeven kandidaat-wethouders. Dit is een preventief instrument waarmee mogelijke risico’s en kwetsbaarheden in beeld worden gebracht en eventuele beheersmaatregelen kunnen worden afgesproken. De risicoanalyse faciliteert het gesprek over kwetsbaarheden en beheersingsmaatregelen. De uitkomsten van deze analyse zijn besproken in het college en in de respectievelijke fracties van de kandidaat-wethouders.
6
Ambtelijke integriteit: personeelsbeleid en cultuur In dit hoofdstuk wordt aandacht besteed aan de
Training leidinggevenden “Hoe om te gaan met ongewenst gedrag”
ambtelijke integriteit. Hieronder worden de
(on) gewenste omgangsvormen. Voor leidinggevenden die niet konden deelnemen wordt in
Het merendeel van het management is in 2022 getraind door een extern bureau op gebied van
ontwikkelingen weergegeven. In dit hoofdstuk worden
2023 een inhaalsessie gepland.
ook de meldingen en het verslag van de
Nieuwe coördinator integriteit per september 2022
vertrouwenspersonen besproken.
Helmond. De openstaande vacature kon gelukkig met ingang van 1 september 2022 ingevuld
De coördinator integriteit is in juli 2022 begonnen aan een nieuwe functie binnen de gemeente worden door de huidige coördinator integriteit. Met de persoonlijke kennismakingsgesprekken die de coördinator integriteit heeft geïnitieerd in de teams en de verschillende MT’s is integriteit
Onboarding nieuwe medewerkers
ook weer even expliciet op de agenda gekomen.
Alle nieuwe medewerkers, vast en inhuur, krijgen een onboardingsprogramma aangeboden. Onderdeel van deze onboarding is een workshop integriteit van anderhalf uur. Hierin worden
Bewustworden- en houden
de nieuwe medewerkers meegenomen in onze kernwaarden, de verschillende regelingen
In 2022 zijn ook meerdere malen berichten op het intranet geplaatst die het thema
en gedrags-codes en worden ze bewust gemaakt van de inhoud van het “Helmondse
raakten. In de vorm van prikkelende stellingen, filmpjes of een korte post over bijvoorbeeld
ambassadeurschap” aan de hand van verschillende dilemma’s. Vanwege de laagdrempeligheid
nevenwerkzaamheden en giften en hoe daarmee om te gaan.
en zichtbaarheid wordt deze workshop gegeven door de coördinator integriteit in aanwezigheid van een van de vertrouwenspersonen.
Doorlopende activiteiten Tot en met april 2022 werden de trainingen door de coronacrisis digitaal gegeven. Naast het programma in de onboarding wordt continu gewerkt aan het algehele integriteitsbesef binnen de organisatie. In 2022 is de coördinator integriteit bij verschillende afdelingen en teams langsgegaan om de mogelijkheden voor trainingen te bespreken. Ook hebben enkele afdelingen al een training gevolgd. Daarnaast maakt integriteit deel uit van het Goede Gesprek waarmee in 2022 is gestart.
7
Meldingen In dit hoofdstuk leest u meer over de meldingen die zijn gedaan bij het meldpunt integriteit.
Vanaf 2010 worden de meldingen geregistreerd. In het navolgende overzicht treft u de meldingen van de afgelopen jaren aan:
De coördinator integriteit is meldpunt en neemt
Jaar
Aantal meldingen
Jaar
Aantal meldingen
2011
2
2017
4
meldingen in behandeling die gaan over vermoedelijke
2012
0
2018
11
integriteitsschendingen, misstanden en ongewenste
2013
2
2019
10
2014
9
2020
17
omgangsvormen.
2015
6
2021
10
2016
11
2022
7
Schendingen
Adviesvragen De coördinator integriteit wordt niet alleen benaderd voor het melden van vermoedelijke
Type schending (conform landelijke omschrijving)
Aantal
integriteitsschendingen. Er wordt ook regelmatig advies gevraagd, of kwesties ter spiegeling
Financiële schending
1
voorgelegd. Een positieve ontwikkeling. Zo wordt integriteit aan de voorkant van een proces
Misbruik positie en belangenverstrengeling
betrokken, bijvoorbeeld om een inschatting te maken over risico’s en afwegingen bij (ethische)
Misbruik bevoegdheden
kwesties. Hiermee voorkom je dat medewerkers verrast worden met dilemma’s of achteraf
Ongewenste omgangsvormen
4
Misdraging in privésfeer Misbruik bedrijfsmiddelen en overschrijding interne regels
2
Totaal
7
In 2022 werden 7 meldingen ontvangen. Dat waren 6 interne meldingen en 1 externe melding. Er is één melding ingetrokken. Er heeft één (voor)onderzoek plaatsgevonden, dit onderzoek is afgerond. Eén melding is (gedeeltelijk) gegrond verklaard. De andere meldingen waren aanleiding om in gesprek te gaan met de betrokken medewerkers of afdelingen. Eén van deze meldingen heeft geleid tot het nemen van beheersmaatregelen.
8
gecorrigeerd moeten worden. In 2022 zijn er in totaal 35 adviesvragen ontvangen. In 2021 (het eerste jaar waarop de adviesvragen zijn geregistreerd) waren dat er 38.
Jaarverslag vertrouwenspersonen De vertrouwenspersoon is vaak het eerste aanspreekpunt
Er waren in 2022 integriteitsincidenten buiten de Helmondse organisatie (The Voice, Tweede
voor ambtenaren bij twijfels, een onderbuikgevoel
merkbaar geleid tot meer contacten met vertrouwenspersonen binnen de organisatie. Wel zijn
Kamer, Universiteit Leiden, De Wereld Draait Door) die veel aandacht trokken. Die hebben niet
en integriteitskwesties in alle verschijningsvormen.
er naar aanleiding van die incidenten gesprekken gevoerd met directie- en managementteam
Gemeente Helmond kent drie vertrouwenspersonen.
medewerking van de vertrouwenspersonen.
en is er een programma voor leidinggevenden over (on)gewenst gedrag opgestart, met
Communicatie en informatie Het zijn twee interne vertrouwenspersonen en één externe vertrouwenspersoon. De vertrouwenspersonen hebben in de loop van het jaar overlegd met de gemeentesecretaris, met de coördinator integriteit, met de afdeling AOG, met het dagelijks bestuur van de Ondernemingsraad en met elkaar. In dit hoofdstuk leest u hun verslag.
Contacten Ten opzichte van 2021 was er in 2022 ongeveer eenzelfde aantal casussen, maar ze waren complexer, in die zin dat ze langer duurden en er meerdere betrokkenen waren. Het aantal contacten met de vertrouwenspersonen en de daaraan bestede tijd namen daardoor fors toe. Net als in 2021 zijn er in 2022 meerdere contacten geweest van medewerkers en leidinggevenden met de externe vertrouwenspersoon.
In 2022 waren na COVID-19 fysieke bijeenkomsten weer mogelijk. Of dat invloed heeft gehad op de effectiviteit van de interne communicatie en informatie over integriteit en gewenst gedrag is niet te bepalen. Ook in 2022 besteedden de vertrouwenspersonen minder tijd aan workshops Integriteit die horen bij het onboardingprogramma voor nieuwe medewerkers. Aan de workshops nam meestal één van de vertrouwenspersonen deel. De vertrouwenspersonen lichtten daar hun rol toe. In totaal bereikten zij daarmee in 2022 direct ca. 60 nieuwe medewerkers. Sommige medewerkers namen naar aanleiding van die kennismaking later contact op met een vertrouwenspersoon, niet zozeer om een melding te doen maar om te sparren. Het is belangrijk dat vertrouwenspersonen voor medewerkers aanspreekbaar zijn vóórdat er problemen zijn. In 2022 is geen vervolg gegeven aan de in 2019 gestarte afstemming tussen vertrouwenspersonen en AOG. Dat kwam door uitval en personeelswisselingen bij AOG.
Casussen hadden zowel betrekking op omgangsvormen als op integriteit. Naar aanleiding van de contacten met de vertrouwenspersonen zijn er geen meldingen gedaan bij de gemeentesecretaris en de coördinator integriteit. Er waren minder klachttrajecten waarbij de vertrouwenspersonen een rol speelden en er waren - anders dan in 2021 - geen gevallen van ongewenste omgangsvormen in relatie tot arbeidsconflicten.
9
Aandachtspunten voor 2023
3. Het ingezette traject voor afstemming tussen AOG en vertrouwenspersonen is vertraagd, maar het is nog steeds urgent. AOG-medewerkers hebben een grote invloed op - en zijn in
1. Het aantal contacten met vertrouwenspersonen en het aantal meldingen zegt niet direct iets
hun functie medeverantwoordelijk voor - het gevoel van veiligheid en het vertrouwen in de
over de veiligheid of het gevoel van veiligheid dat medewerkers en leidinggevenden hebben
organisatie. Helderheid over de verschillende rollen is belangrijk voor onderlinge afstemming
binnen de organisatie. Je kunt zeggen: hoe minder de vertrouwenspersonen nodig zijn hoe
c.q. taakafbakening tussen AOG-medewerkers en vertrouwenspersonen.
beter; het is goed als medewerkers en leidinggevenden zich veilig voelen en in de gelegenheid worden gesteld om met elkaar te overleggen en problemen op te lossen.
4. Het programma voor leidinggevenden over (on)gewenst gedrag, opgezet door de coördinator
De relatie tussen medewerkers en tussen medewerkers en leidinggevenden vraagt
Integriteit, zal in 2023 worden vervolgd en zal doorwerken op afdelings- en teamniveau.
voortdurend onderhoud, ook als er met de realisatie van het Huis van de Stad een betere
Vertrouwenspersonen leveren daar een bijdrage aan.
balans komt tussen thuiswerken en met collega’s op kantoor/ buiten werken. 5. De bekendheid, zichtbaarheid en ‘vindbaarheid’ van vertrouwenspersonen laat nog steeds 2. De jaarlijkse meting van psychosociale arbeidsbelasting (PSA), onderdeel van ARBO, moet
te wensen over. Spraakmakende integriteitskwesties elders dragen er zeker aan bij dat het
er meer op ingericht worden een beeld te geven van het gevoel van veiligheid, vertrouwen
belang van gewenst gedrag en de faciliteiten die de organisatie biedt om dat te bevorderen
en verbondenheid binnen de organisatie, als aanleiding om het gesprek te voeren over
nadrukkelijker in beeld komen. Dat biedt een kans voor de organisatie om de veiligheid en
mogelijkheden om veiligheid, vertrouwen en verbondenheid in de organisatiecultuur
het vertrouwen te vergroten. De vertrouwenspersonen zetten zich daarvoor in, in
te verankeren. Regels zijn belangrijk om aan te geven wat je wilt en niet wilt. Volgens de
samenwerking met de coördinator integriteit. Concreet kan het bijvoorbeeld gaan
vertrouwenspersonen heeft de organisatie goede regels. Maar er ontstaan onherroepelijk
om het aanbieden van de workshop Integriteit, individueel, in teamverband of anders,
misverstanden, er gaan dingen fout en er worden fouten gemaakt. Soms heeft dat
aan medewerkers die al langer in dienst zijn. Die workshop maakt nu deel uit van het
vérgaande consequenties, op persoonlijk vlak en/of voor de organisatie. Protocollen en
onboardingprogramma voor nieuwe medewerkers.
controlemechanismen kunnen dat niet voorkomen. Mensen kunnen zich vergissen of doen stomme dingen. Maar als we daar oog voor hebben en elkaar er op aanspreken, blijven we
6. Vertrouwenspersonen verwijzen soms door naar de bedrijfsarts of naar AOG. Sinds 2019 is
in staat om vertrouwen te herstellen. Anders worden we bang om fouten te maken, ons werk
er een regeling voor externe ondersteuning waar melders gebruik van kunnen maken. Het is
te doen, met elkaar om te gaan. Dan staat het paard achter de wagen. Vertrouwenspersonen
belangrijk dat er in 2023 een adequaat netwerk komt van interne en externe
willen bijdragen aan veiligheid, vertrouwen en verbondenheid, niet aan georganiseerd
hulpverleners, met korte lijnen, waar al in een vroeg stadium gebruik van kan worden
wantrouwen. PSA-meting kan daarbij helpen.
gemaakt. Vanzelfsprekend kunnen andere hulpverleners uit dat netwerk verwijzen naar de vertrouwenspersonen. Het is belangrijk dat zij weten wat vertrouwenspersonen doen.
10
Casuïstiek Jaar
Casussen
2021
21
2022
24
Meldingen
Meldingen via
Meldingen rechtstreeks
aantal gesprekken
vertrouwenspersoon
door vertrouwenspersoon
incl. mail-wisseling
in uren
begeleiding in
in uren
(klacht)-traject
2021
0
0
2021
41
29
16
21
2022
0
0
2022
78
80,5
10
12
Overige activiteiten intern afstemmingsoverleg en deelname aan cursus, intervisie etc. voor
deelname aan informatiebijeenkomsten
begeleiding
verslaglegging
kwalificatie vertrouwens- persoon
voor personeel
onboarding
2021
48
30
0
21
2022
63,5
35
2
10
Soort kwestie (het kan gaan om een combinatie) omgangsvormen pesten
discriminatie
seksuele intimidatie
agressie en geweld
andere ongewenste omgangsvormen
ongewenste omgangsvormen in relatie tot arbeidsconflict
2021
1
0
3
0
3
16
2022
3
0
1
1
18
0
misbruik positie /
lekken en misbruik van informatie
misbruik van bevoegdheden
financiële schending
misdragingen in privésfeer
overig *)
belangenverstrengeling 2021
0
0
0
0
1
0
2022
8
0
0
0
1
4
*) bijvoorbeeld vragen/twijfels over de manier waarop veiligheid en integriteit binnen de rganisatie gewaarborgd zijn
Kwestie in relatie tot (het kan gaan om een combinatie) collega
leidinggevende
externe
2021
6
17
0
2022
9
16
0 11
Ambitie 2023 Het jaar 2022 bleek inderdaad het jaar van het nieuwe
Doorlopende activiteiten
normaal. We konden meer met elkaar op kantoor werken
gebied van integriteit plaats, zoals:
Zowel voor de ambtelijke organisatie als voor het bestuur vinden in 2023 activiteiten op het
en Corona zakte naar de achtergrond. Integriteit kon weer
• Meerjaren integriteitsprogramma college
meer op kantoor georganiseerd worden, waarbij we ook
• Morele oordeelsvorming en beraadkamers
dankbaar gebruik hebben gemaakt van de digitale tools
• Workshop integriteit in onboardingsprogramma voor nieuwe medewerkers (vast en inhuur)
die in Corona tijd zijn ontwikkeld.
• Laagdrempelig meldpunt integriteit voor burgers (website) • Workshops in verband met het aanpassen van de ambtelijke en bestuurlijke gedragscodes • Bewustwordingsprogramma integriteit ambtelijke organisatie (o.a. verdieping integriteit voor zittend personeel) • Bijhouden en rapporteren over adviesaanvragen op het gebied van integriteit
Festival van de weerbaarheid 2023
• Rapporteren middels jaarverslag • Integriteit bespreekbaar maken en levend houden
In het voorjaar van 2023 wordt in B5+ verband weer een Festival van de Weerbaarheid georganiseerd, dit vindt plaats in de 1e week van april. Voor Helmond is het een programma dat zowel voor de ambtelijke organisatie als de politieke ambtsdragers toegankelijk is. In B5+ verband is het programma voor de ambtelijke organisatie bedoeld.
Tot slot Integriteit is een actueel maatschappelijk onderwerp. Integriteit kan het vertrouwen in de overheid maken of breken. Het onderwerp vraagt om een permanente inzet. Die inzet richt zich op een veilig werkklimaat voor bestuurders en ambtenaren, een open cultuur, een veilige plek om te melden en het goede gesprek met elkaar voeren. Wij hebben een voorbeeldfunctie en daarop willen wij aanspreekbaar zijn. Dat kunnen we alleen samen voor elkaar krijgen.
12
Logo in FC Grijs: C=0 / Rood: C=0