RN 077 Water- en rioleringsprogramma (WRP) 2024-2028

Water- en Rioleringsprogramma Helmond 2024-2028 Beleid en maatregelen stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater

Opgesteld in samenwerking met:

Verantwoording

Titel: Onderwerp: Projectnummer: Klant: Referentienummer:

Water- en Rioleringsprogramma Helmond 20242028 Beleid en maatregelen stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater 51009283 Gemeente Helmond

Versie:

Ontwerp 1

Datum:

04-07-2023

Auteurs: E-mailadres:

Karst Jan van Esch, Carl Geuljans, Lars van Luijk karstjan.vanesch@sweco.nl, carl.geuljans@sweco.nl, lars.vanluijk@helmond.nl

Gecontroleerd en vrijgegeven door:

Elwin Leusink

Paraaf

Document referentie:

NL23-648800269-54309

2/82

Inhoudsopgave Verantwoording ............................................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ............................................................................................................................... 3 Voorwoord ..................................................................................................................................... 5 Algemeen ....................................................................................................................................... 6 Samenvatting ................................................................................................................................. 7 1. 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Inleiding .............................................................................................................................. 10 Nieuw WRP voor Helmond ................................................................................................. 10 WRP en de Omgevingswet ................................................................................................. 10 De zorgplichten ................................................................................................................... 10 Proces ................................................................................................................................ 12 Leeswijzer........................................................................................................................... 12

2. 2.1 2.2

Even terugkijken ................................................................................................................. 13 Terugblik afgelopen planperiode ......................................................................................... 13 Uitgevoerde projecten ......................................................................................................... 13

Visie .............................................................................................................................................. 14 3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Wat we willen ...................................................................................................................... 15 De Helmondse omgevingsvisie is het vertrekpunt ............................................................... 15 Een afvalwaterwatersysteem dat de volksgezondheid en het milieu beschermt .................. 16 Een klimaatbestendig hemelwatersysteem ......................................................................... 17 Geen structureel nadelige grondwaterstand ........................................................................ 19 Een robuust systeem van oppervlaktewater ........................................................................ 20

Plan .............................................................................................................................................. 21 4. 4.1 4.2 4.3 4.4

Hoe we dat doen................................................................................................................. 22 Realiseren: waar is de gemeente verantwoordelijk voor? ................................................... 23 Stimuleren en faciliteren: hoe helpen we onze inwoners en bedrijven? ............................... 23 Samenwerken: wat doet de gemeente samen met anderen?.............................................. 24 Reguleren: wat verwachten wij van onze inwoners, bedrijven en ontwikkelaars?................ 26

Programma ................................................................................................................................... 28 5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Wat we hebben ................................................................................................................... 29 Totaaloverzicht aanwezige voorzieningen........................................................................... 29 Huidige situatie stedelijk afvalwater .................................................................................... 31 Huidige situatie hemelwater ................................................................................................ 31 Huidige situatie grondwater................................................................................................. 33 Huidige situatie bedrijfsvoering ........................................................................................... 33

6. 6.1

Wat we gaan doen .............................................................................................................. 35 Helmond beter bestand maken tegen extreme buien .......................................................... 35

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51007172 Datum: 04-07-2023 Versie: Ontwerp 1 Document referentie: u:\ibor\ab\water\riolering\grp\wrp 2024-2028\rapport\wrp helmond 2024 o1 - nl23648800269-54309.docx

3/82

6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

De Stadse Aa terugbrengen................................................................................................ 35 Tegengaan van verdroging waar mogelijk........................................................................... 36 Bestaande systemen onderzoeken ..................................................................................... 36 Bestaande systemen onderhouden..................................................................................... 37 Waar nodig riolen vervangen en renoveren ........................................................................ 37

7. 7.1 7.2 7.3 7.4

Wat het kost ........................................................................................................................ 39 Personeel ........................................................................................................................... 39 Uitgaven ............................................................................................................................. 40 Kostendekking .................................................................................................................... 42 Rioolheffingsberekening ..................................................................................................... 43

8.

Besluit ................................................................................................................................. 45

Bijlagen ......................................................................................................................................... 46

Sweco | 2024-2028 Projectnummer: 51007172 Datum: 04-07-2023 Versie: Ontwerp 1 Document referentie: u:\ibor\ab\water\riolering\grp\wrp 2024-2028\rapport\wrp helmond 2024 o1 - nl23648800269-54309.docx

4/82

Voorwoord Helmond is onlosmakelijk verbonden met water. De stad is ontstaan aan in beekdalen van de Aa en Goorloop en gegroeid rondom de kanalen. Water is van groot belang voor de leefbaarheid van Helmond en riolering is essentieel voor de volksgezondheid. Met oog op het veranderende klimaat is goed beheer van ons stedelijk water steeds belangrijker. We presenteren daarom een nieuw Water- en Rioleringsprogramma voor Helmond voor de periode 2024 tot en met 2028. We willen het Helmondse watersysteem versterken. Dit doen we door de openbare ruimte waterrobuust in te richten en te beheren. Ook brengen we de Stadse Aa terug in het straatbeeld. Wij zien het als onze verantwoordelijkheid om plannen en projecten te initiëren en uit te voeren. Maar Helmond waterrobuust maken kunnen we niet alleen. We werken hiervoor samen met andere overheden en ondernemers. Ook onze inwoners hebben een belangrijke rol in het verwerken van hun eigen hemelwater en het goed gebruik maken van het rioolstelsel. Samen werken we aan het watersysteem van de toekomst en maken we Helmond nog mooier.

Arno Bonte Wethouder Duurzaamheid, Klimaatadaptatie en Mobiliteit

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 5/82

Algemeen Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 6/82

Algemeen

Samenvatting Waarom een Water- en Rioleringsprogramma? (hoofdstuk 1) Goede riolering is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het handhaven van de kwaliteit van de openbare ruimte. Als gemeente hebben we de wettelijke taak om voor de riolering en het stedelijk water te zorgen: we hebben de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, voor afvloeiend hemelwater en voor grondwater. Dit WRP geeft aan hoe wij deze gemeentelijke watertaken uitvoeren. Ook klimaatadaptatie valt deels onder deze watertaken. We zorgen ervoor dat onze leefomgeving beter bestand is tegen een veranderend klimaat met meer hevige neerslag en langere periodes van droogte. Wat ging er vooraf? (hoofdstuk 2) De afgelopen jaren hebben we volgens de opzet uit het vorige GRP de riolering onderhouden, databestanden verbeterd en meegewerkt aan nieuwbouwplannen. Met de regionale samenwerking hebben we klimaatstresstesten uitgevoerd en een uitvoeringsagenda klimaatadaptatie gemaakt. Ook hebben we waar nodig de riolering vervangen of gerelined en de openbare ruimte aangepast om meer water te kunnen bergen. Wat willen we bereiken? (hoofdstuk 3) Onze omgevingsvisie is de basis voor dit programma. Hier is beschreven dat het water- en bodemsysteem de basis voor de ontwikkeling van Helmond.

We willen dat in 2040 de Stadse Aa weer zichtbaar is in het hart van de stad en dat in 2050 Helmond klimaatbestendig is ingericht. Bij extreme droogte en hevige neerslag treedt er dan geen noemenswaardige schade op. Dit bereiken we door een fijnmazig systeem van infiltratie en lokale waterberging in stedelijke groenstructuren, parken, bermen en andere groenvoorzieningen. Stedelijk afvalwater (vuil water) zamelen we in en transporteren we naar de rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI). We willen zo min mogelijk schoon water naar de RWZI verplaatsen. Daarvoor is afkoppelen en lokaal infiltreren van hemelwater een belangrijk middel. Nieuwbouw moet voldoen aan nieuwe eisen om meer hemelwater te kunnen verwerken. De waterberging moet deels in de openbare ruimte en deels op het terrein van bewoners en bedrijven worden gerealiseerd. In alle ontwikkelingen van de openbare ruimte nemen we klimaatadaptieve en waterrobuuste maatregelen. Kwetsbare locaties gaan we gericht aan te pakken.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 7/82

Algemeen

We nemen maatregelen tegen structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand als dat doelmatig is. Hoe doen we dat? (hoofdstuk 4) We onderhouden en verbeteren het bestaande water- en rioleringsnetwerk. We stimuleren en faciliteren onze inwoners en bedrijven door bewonersparticipatie mogelijk te maken, goede communicatie en subsidie voor groene daken. We werken samen met de waterschappen (Waterschap Aa en Maas en Waterschap De Dommel): aan waterkwaliteit, waterbergingsopgaven, optimalisatie van de afvalwaterketen (OAS) en de realisatie van de Stadse Aa. We zijn ook actief in het samenwerkingsverband Doelmatig Waterbeheer en Klimaatadaptatie Brabantse Peel. Wat hebben we? (hoofdstuk 5) Ons rioolstelsel functioneert goed en is nog in goede staat. Helmond ligt op hoge zandgronden, dat heeft als voordeel dat buizen in de grond erg stabiel liggen. Dat merken we in de kwaliteit. Uit inspecties blijkt dat we op relatief weinig plekken in het riool onacceptabele schadebeelden hebben. Mede door de klimaatstresstest hebben we inzichtelijk welke locaties kwetsbaar zijn als wateroverlastknelpunten. We monitoren het grondwater met een grondwatermeetnet van 93 peilbuizen. Wat gaan we doen in de komende planperiode? (hoofdstuk 6) We doen onderzoek om kennis en inzicht te vergroten.

We onderzoeken het huidige systeem door middel van: veldwerk, rioolinspecties, modelberekeningen, monitoring van gemalen en overstorten. We nemen maatregelen om ons rioolstelsel te onderhouden, te renoveren, te vervangen of te verbeteren. We maken Helmond bestendiger tegen extreme buien door in alle gebiedsgerichte ontwikkelingen te werken aan een klimaatadaptieve en waterrobuuste inrichting. Ook gaan we risicogestuurd aan de slag met de meest kwetsbare locaties. Op basis van de stresstesten maken we per risicolocatie een maatregelenplan. We werken in de komende planperiode hard aan het terugbrengen van de Stadse Aa. Wat hebben we hiervoor nodig? (hoofdstuk 7) Om onze ambities waar te kunnen maken en om alle onze geplande werkzaamheden uit te voeren is voldoende personele bezetting benodigd. De huidige bezetting is 5,6 fte. Volgens de berekening is 7,5 fte nodig. In de financiële berekening is rekening gehouden met uitbreiding tot 7,5 fte. Om alle kosten te dekken heffen we een rioolheffing. Met de kostendekkingsberekening hebben we voor de komende 100 jaar de kosten en benodigde inkomsten bepaald.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 8/82

Algemeen

Een gemiddeld huishouden betaalt in 2023 een vast tarief van € 186,96. Als we per 1-1-2024 een rioolheffing zouden heffen die over de gehele levenscyclus van de riolering van 100 jaar gelijk en kostendekkend is, zou die rioolheffing € 259 moeten bedragen voor een gemiddeld huishouden. De huidige rioolheffing is lager dan de berekende kostendekkende heffing op lange termijn. Stijging naar het kostendekkende niveau is in Helmond de komende decennia niet nodig. Er is geld in de voorziening dat kan worden ingezet, de grote vervangingspieken liggen ver in de toekomst. De huidige rioolheffing kan, behoudens inflatiecorrectie, lange tijd gelijk blijven. De komende planperiode is daarvoor een geringe inzet van de voorziening nodig.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 9/82

Algemeen

1. Inleiding 1.1

Nieuw WRP voor Helmond

Goede riolering is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het tegengaan van wateroverlast. In dit Water- en Rioleringsprogramma (WRP) beschrijven we hoe wij als gemeente omgaan met onze wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. Dit Water- en Rioleringsprogramma is een GRP in de zin van de Wet milieubeheer artikel 4.22 en is de opvolger van het GRP Helmond 2019-2023.

1.2

WRP en de Omgevingswet

In januari 2024 gaat de nieuwe omgevingswet in werking. Onder de omgevingswet vervalt de verplichting om een GRP op te stellen. In de memorie van toelichting bij de omgevingswet is echter wel aangegeven dat het opstellen van een omgevingsprogramma voor riolering en water wel belangrijk is. Gemeenten zijn nog steeds verplicht om invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en de financiën voor de rioolheffing te verantwoorden. Dit WRP bevat de uitwerking van de omgevingsvisie op het gebied van onze watertaken. Hierdoor heeft dit programma een andere vorm dan de voorgaande Gemeentelijke Rioleringsplannen. De nieuwe vorm van dit programma bestaat uit een visie-deel, een plan-deel en een programmadeel.

1.3

De zorgplichten

In dit WRP geven we aan hoe we onze wettelijke zorgplichten invullen: Stedelijk afvalwater

Op grond van de Wet milieubeheer artikel 10.33 (straks Omgevingswet artikel 2.16 lid 1a-3) is elke gemeente verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen. Percelen binnen de bebouwde kom zijn aangesloten op (vrijverval)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn percelen aangesloten op vrijvervalriolering, mechanische riolering, IBA of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.4 uit de Waterwet de verplichting om het afvalwater te zuiveren (of te laten zuiveren door een andere partij).

Hemelwater

Vanuit de Waterwet artikel 3.5 (straks Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a1) zijn gemeenten

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 10/82

Algemeen

verplicht om zorg te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar alleen als degene die zich ervan wil ontdoen niet redelijkerwijs het water zelf kan verwerken op het eigen perceel, door het in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. Grondwater

In de Waterwet, artikel 3.6 (straks Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a2), is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grondwater)beheerder of de provincie behoort.

Drinkwater

De gemeente draagt zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening (samen met provincie en waterschap, Drinkwaterwet, artikel 2).

Besluit kwaliteit leefomgeving

Ook volgt uit het Besluit kwaliteit leefomgeving (artikel 3.16) dat de gemeente er zorg voor draagt dat een openbaar vuilwaterriool zo wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat: 1. het zoveel mogelijk berekend is op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid van het afvalwater, 2. lekkage zoveel mogelijk wordt voorkomen, en 3. het aantal overstortingen zo beperkt is als voor een doelmatig beheer van afvalwater mogelijk is.

Water- en rioleringszorgtaken hebben een zeer sterke relatie met de Uitvoeringsagenda 2021-2025 Klimaatbestendig Helmond “Vergroenen met gezond verstand”, zie de Link.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 11/82

Algemeen

1.4

Proces

Riolering is samen met de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) onderdeel van de afvalwaterketen en heeft via overstorten en regenwateruitlaten veel relaties met het watersysteem. Dit WRP is daarom tot stand gekomen in samenwerking tussen Gemeente Helmond, Waterschap Aa en Maas en Waterschap De Dommel. Ingenieursadviesbureau Sweco heeft deskundigheid ingebracht.

1.5

Leeswijzer

In de figuur hieronder staat de opbouw van dit WRP. Dit WRP bevat de uitwerking van de omgevingsvisie op het gebied van onze watertaken. In de omgevingsvisie is het beleid op hoofdlijn aangegeven, in dit WRP is het verder uitgewerkt. De primaire onderverdeling (Visie, Plan, Programma) sluit aan bij het instrumentarium van de Omgevingswet.

H1: Inleiding

Algemeen H2: Even terugkijken

Structuur WRP

Visie

H3: Wat we willen

Plan

H4: Hoe we dat doen

H5: Wat we hebben Programma

H6: Wat we gaan doen

H7: Wat het kost

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 12/82

Algemeen

2. Even terugkijken Dit hoofdstuk beschrijft de samenvatting van de evaluatie van GRP Helmond van de jaren 2019-2023. Een uitgebreidere evaluatie is te vinden in bijlage 1.

2.1

Terugblik afgelopen planperiode

De afgelopen jaren hebben we volgens de opzet uit het vorige GRP de riolering onderhouden, databestanden verbeterd en meegewerkt aan nieuwbouwplannen. Met de regionale samenwerking hebben we klimaatstresstesten uitgevoerd en een uitvoeringsagenda klimaatadaptatie gemaakt. De beleidskeuzes waren in het vorige GRP niet heel duidelijk geformuleerd en het document is niet heel overzichtelijk opgebouwd. Een tekortkoming is ook dat er momenteel minder personele capaciteit beschikbaar is dan waarmee in het GRP rekening is gehouden. Klimaatadaptatie was al enigszins meegenomen in het beleid en de financiën. Dit heeft ervoor gezorgd dat bepaalde maatregelen voor wateroverlast verantwoord aangepakt konden worden. Wel staan onze zorgplichten en hoe we die vervuld hebben sterk in het rapport.

2.2

Uitgevoerde projecten

De onderstaande projecten zijn onder andere uitgevoerd in de afgelopen planperiode: -

plaatsen van uitstroombanden; aanleg van het Burgemeester Geukerspark; diverse reliningen; aanleg regenwaterriool Duizeldonksestraat; aanleg regenwaterriool Elsdonk; reconstructie Pastoor Elsenstraat; renovatie gemalen; diverse kleinere projecten.

Daarmee hebben we ons rioolstelsel op orde gehouden zodat het blijft doen wat het moet doen: afvoeren van vuil water uit de bebouwde omgeving en verminderen van de kans op wateroverlast. In Bijlage 1 is meer informatie opgenomen.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 13/82

Visie Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 14/82

Visie

3. Wat we willen In dit hoofdstuk beschrijven we het beleid voor de komende planperiode en voor de lange termijn.

3.1

De Helmondse omgevingsvisie is het vertrekpunt

De ontstaansgeschiedenis van Helmond hangt nauw samen met de structuur van de ondergrond en het watersysteem. Helmond is gelegen op de overgang van hoge, droge dekzandruggen naar de lager gelegen beekdalen van de Aa en de Goorloop. In de omgevingsvisie vormt dit water- en bodemsysteem de basis voor de ontwikkeling van Helmond. We willen dat in 2040 de Stadse Aa weer zichtbaar is in het hart van de stad en dat in 2050 Helmond klimaatbestendig is ingericht. Bij extreme droogte en hevige neerslag treedt er dan geen noemenswaardige schade op. Dit bereiken we door een fijnmazig systeem van infiltratie en lokale waterberging in stedelijke groenstructuren, parken, bermen en andere groenvoorzieningen. Daarnaast verwachten we verantwoordelijkheid tot het nemen van klimaatadaptieve inrichting van private terreinen. Daarmee vergroten we de sponswerking van onze stad. We willen dat Helmond een prettige en veilige (openbare) ruimte heeft, die uitnodigt en stimuleert tot ontmoeten, spelen en bewegen. De inrichting en het beheer sluiten aan op de wensen en behoeften van de gebruikers. Gezondheid en veiligheid zijn integraal onderdeel van onze afwegingen.

Figuur 3-1 De watertoren

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 15/82

Visie

3.2

Een afvalwaterwatersysteem dat de volksgezondheid en het milieu beschermt

Dat bereiken we door stedelijk afvalwater in te zamelen en af te voeren naar de rioolwaterzuiveringsinrichting. Het is daarmee een belangrijk onderdeel van de leefomgeving (zorgplicht stedelijk afvalwater paragraaf 1.3). We beheren ons bestaande rioolstelsel Riolering is van groot belang voor onze volksgezondheid. We willen daarom dat ons bestaande rioolstelsel goed blijft functioneren. Dit bereiken we door goed te beheren wat we hebben. Waar zinvol en mogelijk kiezen we daarbij voor klimaatbestendige oplossingen. We sluiten panden altijd aan op de riolering We streven ernaar om het afvalwater van alle panden af te voeren naar de zuivering. In sommige gevallen is een IBA (Individuele Behandeling Afvalwater) echter de beste oplossing. De effecten op het milieu en kosten zijn bepalend voor de afweging wat het beste is. In het buitengebied behouden we de bestaande drukriolering. We verminderen vervuiling van oppervlaktewater door riooloverstorten De riolering heeft een maximum capaciteit om afvalwater vast te houden en af te voeren. Om te voorkomen dat bij een zwaardere regenbui geen huishoudelijk afvalwater meer kan worden afgevoerd zijn er riooloverstorten aangelegd. Hier komt het rioolwater in het oppervlaktewater als de capaciteit van het riool niet meer voldoende is. Dit geeft een slechtere oppervlaktewaterkwaliteit.

De negatieve invloed van riolering op de waterkwaliteit minimaliseren we. De Kaderrichtlijn Water (KRW) beschrijft de eisen waar de kwaliteit van de waterlichamen aan moet voldoen. Samen met de waterschappen bepalen we wat er nodig is om de negatieve invloed vanuit de riolering te minimaliseren.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 16/82

Visie

Figuur 3-2 Werking van het rioolstelsel (bron: waternet)

Om de waterkwaliteit op orde te houden hebben we verschillende methodes: • •

•

Afkoppelen: Door af te koppelen komt minder hemelwater in het gemengde rioolstelsel en zijn er minder riooloverstortingen; Bergbezinkbassins: Dit zijn grote ondergrondse bakken waar het rioolwater tijdelijk kan worden opgeslagen en vaste deeltjes kunnen bezinken (zie opvangbak in figuur 3-2); Aandacht op foutaansluitingen: Door foute aansluitingen op te sporen voorkomen we onder andere onbedoelde ongezuiverde lozingen van huishoudelijk afvalwater in het oppervlaktewater.

3.3

Een klimaatbestendig hemelwatersysteem

We hebben de verplichting om afvloeiend hemelwater in te zamelen en te verwerken, zolang een perceeleigenaar dat redelijkerwijs niet zelf kan (zorgplicht hemelwater paragraaf 1.3). Hemelwater dat de perceeleigenaar redelijkerwijs niet zelf kan verwerken, zamelen we zoveel mogelijk gescheiden van huishoudelijk afvalwater in. Voor de verwerking van ingezameld hemelwater volgen we de voorkeursvolgorde vasthoudenbergen-afvoeren. Dit houdt in dat we: •

•

•

hemelwater zo veel mogelijk bovengronds vasthouden op de plek waar het valt, in lokaal groen (waar het kan infiltreren) of oppervlaktewater; als dat niet mogelijk is bergen we het water. In dat geval brengen we het water via een hemelwaterriool naar een voorziening. Vanuit daar kan het water infiltreren in de bodem of vertraagd wegstromen naar het watersysteem; pas als laatste optie het hemelwater direct afvoeren naar het (regionale) watersysteem.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 17/82

Visie

Belangrijk is dat problemen niet in tijd en plaats worden afgewenteld. Hinder, overlast en schade We maken onderscheid tussen hinder, overlast en schade als gevolg van overvloedig hemelwater. In geval van hinder worden geen maatregelen getroffen. Om overlast te beperken wordt, waar mogelijk, structurele verbetermaatregelen genomen. In het geval van schade wordt er een onderzoek gestart naar mogelijke oorzaken en naar kostenefficiënte maatregelen om dit te beperken. DEFINITIE HINDER, OVERLAST EN SCHADE •

Hinder Hinder heeft de volgende kenmerken: - kortdurende periode van water op straat; - waarbij verkeer nog mogelijk is. Overlast (Water)overlast heeft één van de volgende kenmerken: - langer durende periodes van water op straat; - verkeer is niet meer overal mogelijk (ondergelopen tunnels, hoge waterstand op straat). Schade (Water)schade heeft één van de volgende kenmerken: - grote economische schade; - gezondheidsschade (ziekten of letsels die direct te relateren zijn aan water op straat); - water in panden met schade tot gevolg. - verkeer is in een groot gebied niet meer mogelijk (ondergelopen tunnels, hoge waterstand op straat);

•

•

Bestaand bebouwd gebied klimaatadaptief maken Hiervoor toetsen we ons rioolstelsel aan de toetsingsnorm ‘Bui 8’ vanuit de Kennisbank Riolering van Stichting RIONED. Dit is een bui die gemiddeld eenmaal per 2 jaar voorkomt. Bij deze bui willen we geen overlast op straat. Indien we niet aan deze bui voldoen treffen we verbetermaatregelen die de belasting van het rioolstelsel lokaal beperken. Wateroverlast voorkomen we niet alleen met een goed functionerend rioolstelsel. We werken aan een waterrobuuste openbare ruimte. Bij extreme neerslag willen we schade en overlast waar mogelijk voorkomen. Vitale en kwetsbare functies moeten bij extreme neerslag beschikbaar blijven. Dit willen we bereiken door: • •

in alle ontwikkelingen van de openbare ruimte klimaatadaptieve en waterrobuuste maatregelen te nemen; kwetsbare locaties gericht aan te pakken.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 18/82

Visie

We kijken bij het kiezen van maatregelen altijd naar de doelmatigheid. Hiervoor maken we een afweging tussen de maatschappelijke kosten en baten. Klimaatrobuust ontwikkelen Bij nieuwe ontwikkelingen (zoals uitleggebieden van de stad en herstructurering van buurten) werken we vanuit het principe van ‘water en bodem sturend’. Bij de keuze van nieuwe bouwlocaties of belangrijke infrastructuur vermijden we, voor zover mogelijk, het bouwen op lager gelegen wateroverlastgevoelige locaties. We willen dat nieuwe ontwikkelingen zo worden ingericht dat een bui van 90 mm in 1 uur geen schade aanricht. Om dat te bereiken is het noodzakelijk om waterberging te realiseren en om hoog genoeg te bouwen. Hierbij is het uitgangspunt: water opvangen waar het valt, zowel in de openbare ruimte, als bij het private eigendom. Ook bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen willen we bij ‘Bui 8’ geen wateroverlast vanuit het rioolstelsel.

3.4

Geen structureel nadelige grondwaterstand

Wij hebben de zorgplicht om onder voorwaarden maatregelen tegen structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand te treffen, mits dat doelmatig kan. Hierbij realiseren we ons dat we als gemeente slechts beperkt invloed hebben op de grondwaterstand. Onze taken liggen in de openbare ruimte en bij coördinatie en onderzoek. DEFINITIE STRUCTUREEL NADELIG De gemeentelijke taakopvatting ten aanzien van de begrippen structureel en nadelig vullen we als volgt in: •

•

Structureel - regelmatig terugkerende of blijvende gebeurtenissen (geen incident) - en een grondwaterstand ter plaatse van bebouwing/infrastructuur die minimaal vier aaneengesloten weken hoger is dan 70 cm onder maaiveld of hoger is dan in een lokaal waterhuishoudingsplan vastgelegd Nadelig - significante belemmering van het normale gebruik van de bestemming zoals vastgelegd in het bestemmingsplan/omgevingsplan; - of chronische gezondheidsklachten; - of schade aan gebouwen of infrastructuur;

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 19/82

Visie

Net als bij de hemelwaterzorgplicht is op particulier terrein primair de eigenaar verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen tegen grondwateroverlast, voor zover deze problemen niet aantoonbaar worden veroorzaakt door onrechtmatig handelen of nalaten van de buur (overheid of particulier). Via een grondwatermeetnet houden we een vinger aan de pols met betrekking tot het ontwateringsniveau. Bij langdurige droogte kan het grondwater wegzakken, bij langdurig natte perioden kan het grondwaterpeil stijgen. Er zal altijd sprake zijn van een bepaalde mate van fluctuatie. Met name als gevolg van klimaatverandering of grote ingrepen in het gebied kan het fluctuatiepatroon veranderen en mogelijk structurele grondwater onderof overlast ontstaan. In geval van structureel nadelige overlast komen we in actie als dit doelmatig is. Voor het tegengaan van verdroging sluiten we ons aan bij de intentie van het ‘Grondwaterconvenant 2021-2027: Samen werken aan herstel en bewaking van de grondwaterbalans in Brabant’. Om de intentie verder uit te werken naar concrete maatregelen werken we samen met Provincie Noord-Brabant, Brabant Water, de Brabantse waterschappen en buurtgemeenten.

3.5

Een robuust systeem van oppervlaktewater

In Helmond hebben we veel oppervlaktewater. Dat water speelt een belangrijke rol in het verwerken van hemelwater, voor zowel berging als transport. Overtollig hemelwater kan zo uit de bebouwde omgeving worden afgevoerd. Voor de functie van het oppervlaktewater in het bergen en verwerken van overtollig hemelwater is het belangrijk dat de oppervlaktewateren voldoende capaciteit en doorstroming hebben en behouden. Om de waterkwaliteit goed te houden is voldoende doorstroming belangrijk.

Figuur 3-3 Het kanaal in de binnenstad van Helmond

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 20/82

Plan Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 21/82

Plan

4. Hoe we dat doen In het waterbeheer liggen de verantwoordelijkheden bij verschillende partijen. Onderstaande figuur laat dat zien.

Figuur 4-1 Overzicht wettelijke verantwoordelijkheden per overheidsinstelling of voor de burger

We staan als gemeente aan de lat voor onze gemeentelijke watertaken. Voor het invullen van deze taken maken we onderscheid tussen vier rollen die we als gemeente hebben: 1. 2. 3. 4.

realiseren; stimuleren en faciliteren; samenwerken; reguleren.

Om onze visie te realiseren zijn alle vier de rollen van belang. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we deze rollen invullen.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 22/82

Plan

4.1

Realiseren: waar is de gemeente verantwoordelijk voor?

De gemeente is als beheerder van de openbare ruimte verantwoordelijk voor een goede invulling van de gemeentelijke watertaken. We houden daarom ons bestaand water- en rioleringssysteem in stand en verbeteren deze. In hoofdstuk 6 gaan we daar verder op in.

4.2

Stimuleren en faciliteren: hoe helpen we onze inwoners en bedrijven?

Het behalen van onze visie kunnen we niet alleen. We stimuleren en faciliteren daarom onze inwoners en bedrijven. Dat doen we door: -

-

-

subsidie te verstrekken voor de aanleg van groene daken. Groene daken dragen namelijk bij aan een klimaatadaptieve stad. In de planperiode onderzoeken we ook of we de subsidieregeling uit willen breiden voor het aanleggen van waterberging; processen voor samenwerking te faciliteren. De gemeente kan partijen zoals het waterschap, grondeigenaren, belangenorganisaties en bedrijven met elkaar verbinden; actief te communiceren met onze inwoners over wat we van ze verwachten (paragraaf 4.4). We participeren met inwoners en bedrijven bij de inrichting van de openbare ruimte.

Figuur 4-2 Goed rioolgebruik begint al op jonge leeftijd. Gemeente Helmond werkt samen met Oogpunt water in het project ‘Spraakwater’. De basisscholen van Helmond krijgen de kans hier voor de onder- en bovenbouw in mee te draaien (via milieu- en cultuureducatie).

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 23/82

Plan

4.3

Samenwerken: wat doet de gemeente samen met anderen?

Binnen de gemeente Afstemming tussen verschillende disciplines binnen de gemeente wordt met de komst van de Omgevingswet alleen maar belangrijker. We gaan meer integraal werken en dat betekent ook participatie en afstemming. Assetmanagement biedt een basis voor integrale keuzes. Met de waterschappen Riolering staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van onze infrastructuur en waterketen. We stemmen we ons beleid daarom af met andere overheden. Zoals in de Wet milieubeheer is aangegeven, zijn dat in ieder geval de beheerder van de zuiveringen waarop we het door ons ingezamelde (afval)water lozen, voor onze gemeente zijn dat Waterschap Aa en Maas en Waterschap De Dommel. Onderwerpen waar we in ieder geval met de waterschappen samen in optrekken zijn de waterkwaliteit, waterbergingsopgaven, optimalisatie van de afvalwaterketen en de realisatie van de Stadse Aa. Met het samenwerkingsverband Doelmatig Waterbeheer en Klimaatadaptatie Brabantse Peel De waterketen houdt zich niet aan bestuurlijke grenzen. Daarom zoeken we de samenwerking op in het samenwerkingsverband Doelmatig Waterbeheer en Klimaatadaptatie Brabantse Peel. In 2023 is de nieuw samenwerkingsovereenkomst ondertekend door alle deelnemende partijen: -

Gemeente Asten Gemeente Deurne Gemeente Gemert-Bakel Gemeente Helmond Gemeente Laarbeek Gemeente Someren Waterschap Aa en Maas Brabant Water

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 24/82

Plan

Figuur 4-3 Tekenen van de nieuwe samenwerkingsovereenkomst op 19 april 2023.

We maken jaarlijks een plan met activiteiten en projecten die we in dat jaar oppakken. Door dit samen te doen verhogen we de kwaliteit tegen de maatschappelijk laagste kosten. Met Brainport Smart District In de Helmondse wijk Brandevoort, wordt de wijk van de toekomst ontwikkeld door Stichting Brainport Smart District (BSD). De nieuwste inzichten en technieken op het gebied van participatie, gezondheid, data, mobiliteit, energie en circulariteit worden hier ingezet om een duurzame en mooie woonomgeving te creëren. BSD creëert een slimme woon- en werkwijk waarin bewoners zelf een centrale rol spelen bij de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving. De ontwikkeling van BSD is een co-creatieproces tussen onder andere bewoners, professionals en andere stakeholders. Water- en rioleringsgebruik worden onder de loep genomen om technologisch stappen te kunnen nemen. Met de Provincie Noord-Brabant Daarnaast werken we op het gebied van grondwater samen met de Provincie Noord-Brabant. In deze planperiode gaan we samen aan de slag met de Droogteagenda Brabant en het Uitvoeringsprogramma drinkwaterwinningen.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 25/82

Plan

Met de netbeheerders Maatregelen in de ondergrond stemmen we vroegtijdig af met andere netbeheerders. De warmte- en energietransitie krijgt de komende jaren vorm. Een gevolg hiervan is een toenemende druk op de ondergrond, afstemming wordt daarmee steeds belangrijker.

4.4

Reguleren: wat verwachten wij van onze inwoners, bedrijven en ontwikkelaars?

We kunnen veel regelen en sturen in het functioneren van de riolering, maar kunnen niet alles zelf uitvoeren. Onze inwoners en bedrijven hebben ook een belangrijke invloed op het functioneren van de waterketen en het watersysteem. Daarom spreken we in dit WRP een aantal verwachtingen uit: 1. Goed rioolgebruik: dat inwoners en bedrijven het riool, de IBA’s en septic tanks verstandig gebruiken (o.a. geen doekjes, verfresten of vet door het riool spoelen); 2. Goed onderhoud: dat rioolaansluitingen zorgvuldig worden aangelegd en onderhouden (o.a. aansluiten op het juiste riool, voldoende diep); 3. Regenwater verwerken op de plek waar het valt: dat inwoners en bedrijven hemelwater van dak en het eigen perceel zelf opvangen en bergen en verwerken als dat redelijkerwijs mogelijk is; 4. Acceptatie: dat hinder (water-op-straat) vaker, binnen marges, wordt geaccepteerd; 5. Dichte kelders: dat inwoners en bedrijven bij grondwateroverlast controleren of hun woning of bedrijf voldoende waterdicht is. In het Bouwbesluit 2012 is opgenomen dat een kelder waterdicht moet zijn als dit een verblijfsruimte is; 6.

Tijdelijke lozingen: dat inwoners voor een tijdelijke lozing rekening houden met de regels, deze zijn te vinden op: https://www.helmond.nl/1/producten/afvalwater-lozen Regels voor waterberging bij ruimtelijke ontwikkelingen Om in 2050 klimaatadaptief te zijn hebben we voor nieuwe ontwikkelingen duidelijke regels nodig. We merken dat er bij veel ruimtelijke ontwikkelingen al rekening wordt gehouden met waterrobuust inrichten, maar nog lang niet overal. Een toetsingskader met concrete regels voor waterberging draagt bij aan een klimaatadaptieve stad. Het uitgangspunt is dat er bij een bui van 90 mm in 1 uur geen schade ontstaat. Om dit te bereiken is het noodzakelijk om voldoende waterberging te realiseren. De norm de we hiervoor hanteren is 60 liter waterberging per m2 verharding (60 mm). Groene maatregelen worden daarbij gestimuleerd met een lagere waterbergingsopgave. Verdere uitwerking van de basiswaterbergingsnorm en stimulering van groene maatregelen is uitgewerkt in Bijlage 2.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 26/82

Plan

We verwachten van inwoners, bedrijven en ontwikkelaars dat ze deze regels volgen. Om dit juridisch te borgen maken we een parapluplan. Hiermee wordt de wateropgave via het proces van omgevingsvergunning geborgd. Bij de invoering van de Omgevingswet gaan de regels uit het parapluplan volgens het overgangsrecht automatisch op in het omgevingsplan. Als handreiking voor partijen die bouwinitiatieven hebben, gebruiken we een online rekentool. Hier berekent de ontwikkelaar hoe groot de waterbergingsopgave is en geeft hij aan op welke manier daar invulling aan wordt gegeven. Het resultaat van een ingevulde rekentool wordt als bijlage toegevoegd bij de aanvraag van de omgevingsvergunning.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 27/82

Programma Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 28/82

Programma

5. Wat we hebben In dit hoofdstuk beschrijven we waar we staan op 1 januari 2023 en welk areaal we beheren voor onze gemeentelijke watertaken. We beschrijven de technische staat van onze objecten en het functioneren van het technische en ambtelijke systeem.

5.1

Totaaloverzicht aanwezige voorzieningen

Voor de vervulling van onze gemeentelijke watertaken hebben we allerlei objecten in beheer. Tabel 5-1 Overzicht areaal in beheer bij gemeente

Onderdeel Vrijvervalriolering - Gemengd* - DWA - HWA** Totaal Druk en persleidingen Bergbezinkvoorzieningen

aantal eenheid 308 km 127 km 169 km 604 km 57 km 16 stuks

Onderdeel Overstorten (gemengd, excl. bergbezinkvoorz.) Drainage Duikers Rioolgemalen IBA’s Drukrioleringunits Infiltratievoorzieningen - ondergronds - bovengronds

aantal eenheid 9 stuks 0,3 0,2 72 7 132

km km stuks stuks stuks

16 stuks 13 stuks

* Gemengde riolen zijn inclusief transportrioolleidingen en overstortleidingen ** HWA-riolen zijn Hemelwaterriolen en Infiltratieriolen

Het meest omvangrijk is het vrijvervalstelsel. In onderstaande grafiek is weergegeven wanneer het stelsel is aangelegd en hoe het stelsel is opgebouwd.

Lengte (km)

200

DWA HWA

150

Gemengd 100 50 -

Figuur 5-1 Aanlegjaren vrijvervalriolering per decennium

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 29/82

Programma

Figuur 5-2 Stelseltype riolering per deelgebied met lengtes van de rioolstrengen Datum: 04-07-2023 Versie: Ontwerp 1 30/82

Programma

Figuur 5-2 toont de locaties van de vrijvervalriolering. In de gemeente zijn bijna alle panden voorzien van een rioolaansluiting, 7 panden zijn voorzien van een IBA (Individuele Behandeling Afvalwater). De gegevens zijn opgeslagen in een rioleringsbeheersysteem (OBSURV) en daarmee goed te raadplegen, analyseren en bij te houden. Een lijst met overstorten is opgenomen in bijlage 5.

5.2

Huidige situatie stedelijk afvalwater

Met inspecties, metingen en meldingen krijgen we inzicht in de technische staat van de riolering. De inspecties in onze gemeente worden uitgevoerd door een extern bedrijf. De inspectieresultaten gebruiken we mede om te bepalen waar we onderhouds- reparatie of vervangingsmaatregelen moeten uitvoeren. Vrijvervalriolering De vrijvervalriolering (gemengde riolering en dwa) is nog in goede staat. Helmond ligt op hoge zandgronden, dat heeft als voordeel dat buizen in de grond erg stabiel liggen. Dat merken we in de kwaliteit. Uit inspecties blijkt dat we op relatief weinig plekken in het riool onacceptabele schadebeelden hebben. De meest voorkomende schadebeelden zijn scheurvorming, voeglekkage en wortelingroei. We schatten de levensduur van het riool op gemiddeld zo’n 100 jaar. Gemalen, pompunits en IBA’s De gemalen, pompunits en IBA’s worden periodiek en correctief onderhouden. De technische staat houden we daarmee op peil. Het beheer van deze installaties is vastgelegd in het beheersysteem TCN. Persleidingen Kennis over de toestand van persleidingen is beperkt. Er is tijdens het afgelopen planperiode geen leidingbreuk geweest. Uit een onderzoek naar de kwaliteit van een AC-persleiding is gebleken dat de restlevensduur van deze leiding waarschijnlijk korter is dan de standaard technische levensduur van 60 jaar. Deze persleiding is ongeveer 8% van het totale areaal.

De overige van de persleidingen zijn gemaakt van andere materialen, hier verwachten we geen grote risico's.

5.3

Huidige situatie hemelwater

Vrijvervalriolering Ook de vrijvervalriolering voor de hemelwaterafvoer is nog in goede staat. De oudste riolen dateren van eind vorige eeuw en zijn dus relatief jong.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 31/82

Programma

Infiltratievoorzieningen Er is weinig bekend over de technische staat en het functioneren van infiltratievoorzieningen. De meeste voorzieningen zijn in de afgelopen 10 jaar aangelegd, we verwachten daarom dat de technische staat nog goed is. Klimaatstresstest In 2020 hebben we een klimaatstresstest uitgevoerd. Hier zijn de lokale kwetsbaarheden in beeld gebracht voor wateroverlast, hittestress, droogte en overstromingen. Uit de stresstest bleek dat de gemeente vooral gevoelig is voor hitte en wateroverlast. Delen van wegen worden onbegaanbaar en tunnels worden geblokkeerd na een bui van 70 mm in één uur. Ons rioolstelsel voldoet wel aan de technische normen voor wateroverlast (Bui8). De resultaten van de stresstest zijn te vinden op: https://www.klimaatadaptatiebrabant.nl/Klimaatstresstest-gemeente-Helmond

Figuur 5-3 Voorbeeld van een resultaat uit een hydraulische simulatie van water op straat in Helmond, de wijk Rijpelberg (70 mm in één uur)

Bekende knelpunten die minder uit de stresstest naar voren komt zijn A-watergangen in Stiphout bij de Lieshoutseweg/Geeneind en bij de Leemkuilenweg. Hier ontstaat bij piekbuien een knelpunt door een relatief grote overstort uit het riool op een relatief kleine sloot. Hier is een sterke interactie tussen het rioolstelsel en watersysteem, daarom komen deze uitkomsten uit de modelberekeningen minder naar boven.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 32/82

Programma

Figuur 5-4 Water op straat in juni 2020

5.4

Huidige situatie grondwater

Er zijn op dit momenten weinig bekende en geregistreerde problemen als gevolg van grondwateroverlast. We monitoren het grondwater met een grondwatermeetnet van 93 peilbuizen. In de langjarige trends van de meetgegevens zien we op de meeste plekken dat de gemiddelde grondwaterstand daalt. Dit komt vermoedelijk door verdroging als gevolg van de klimaatverandering. Het grondwatermeetnet is vernieuwd in 2021. We hebben een beheerovereenkomst met Brabant Water, zij voeren jaarlijks onderhoud uit. Omdat het meetnet nog nieuw is verwachten we behalve het periodiek onderhoud weinig andere kosten of investeringen. Uit de klimaatstresstest weten we dat de kans op grondwateroverlast toeneemt in het zuiden en noordoosten van de gemeente.

5.5

Huidige situatie bedrijfsvoering

Meldingen Wij vervullen als gemeente onze loketfunctie voor alle meldingen over wateroverlast. Meldingen dienen snel en effectief afgehandeld te worden. Op meldingen moet binnen 5 werkdagen worden gereageerd. Meldingen komen in eerste instantie bij de wijkopzichters

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 33/82

Programma

terecht. Deze gingen voornamelijk over verstopte kolken, verstopte huisaansluitingen en incidenteel wateroverlast na hevige regen. Personele bezetting We rekenen op dit moment ongeveer 5,4 fte toe aan riolering en water. In de praktijk is er 5,8 fte van de huidige bezetting toe te rekenen aan de watertaken. Een overzicht van de huidige bezetting is te vinden in tabel 5-2. Tabel 5-2: Huidige personele bezetting

Functie Beleidsmedewerker Specialist water Beheerder Gegevensbeheerder Directievoering en toezicht Landmeter Formatie totaal Formatie toe te rekenen aan WRP

fte nu 0,8 1,5 2,1 1,2 1,0 0,2 6,8 5,8

Voor de specialist water bestaat ongeveer 1,0 fte uit advisering in projecten vanuit afdeling O&O. Deze uren worden ook bekostigd vanuit O&O en rekenen we niet toe aan de gemeentelijke watertaken. De ervaring is dat deze bezetting op het moment niet genoeg is om een goede invulling te geven aan de watertaken. In de praktijk komen we onvoldoende toe aan onderzoek, gegevensbeheer, opdrachtgeverschap in projecten en toezicht op onderhoud van oppervlaktewater. Vergunningen en verordeningen Er zijn regels voor het lozen van afvalwater op de riolering (indirecte lozingen) op basis van de Wet milieubeheer (Wm) / Waterwet / Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en de AmvB’s voor lozingen. Voor de vergunningsverlening werken we samen met de omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB). Ook werken we samen met de waterschappen. De milieu-inspecteurs bezoeken met een zekere regelmaat de bedrijven. Anno 2023 zijn op rioleringsgebied de volgende verordeningen van kracht: • Verordening rioolheffing Helmond 2023 • Verordening eenmalig aansluitrecht riolering Helmond 2023

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 34/82

Programma

6. Wat we gaan doen We werken toe naar de visie zoals die in hoofdstuk 3 is beschreven. Dit doen we door het huidige stelsel te beheren. Hiervoor voeren we onderzoek en maatregelen uit. Onder maatregelen verstaan we onderhoud1, reparatie, renovatie, vervanging en verbetering. Daarnaast letten we er in nieuwe situaties op dat we riolering aanleggen en het gebied inrichten in lijn met de visie. In dit hoofdstuk beschrijven we globaal wat we in deze planperiode gaan doen. Om aan te sluiten bij de actualiteit stellen we ieder jaar een OPR (Operationeel Plan Rioleringen) op. Dit is een beleidswijziging zonder financiële consequenties. Het OPR is een verdere uitwerking van wat we in dit WRP benoemen. In het OPR noemen we concrete projecten en maatregelen die we in het betreffende jaar uitvoeren.

6.1

Helmond beter bestand maken tegen extreme buien

Dit bereiken we door in alle gebiedsgerichte ontwikkelingen te werken aan een klimaatadaptieve en waterrobuuste inrichting. Dit doen we bij wijkplannen, gebiedsontwikkelingen, aanleg van bijvoorbeeld warmtenetten en alle andere grote ontwikkelingen in de openbare ruimte. Daarnaast gaan we risicogestuurd aan de slag met de meest kwetsbare locaties. Op basis van de stresstesten maken we in deze planperiode per risicolocatie een maatregelenplan. We kijken hierbij per locatie naar de meest doelmatige maatregel om het risico op overlast en schade te beperken. In het maatregelenplan kijken we breder dan alleen de openbare ruimte, de meest doelmatige oplossing kan bijvoorbeeld ook een maatregel op particulier terrein of in het watersysteem zijn. Waar mogelijk stemmen we de maatregelen af op andere ontwikkelingen. Meekoppelen is niet altijd mogelijk. Waar dit niet kan initiëren we zelf projecten. Projecten vanuit de maatregelenplannen nemen we op in het OPR.

6.2

De Stadse Aa terugbrengen

In de afgelopen jaren is de Stadse Aa op een aantal plekken in het centrum weer terug gebracht aan het oppervlak. Het einddoel is een stromende beek dwars door de stad heen. Hiervoor hebben Waterschap Aa en Maas en Gemeente Helmond in 2022 een intentieovereenkomst getekend. In deze planperiode werken we samen met het waterschap aan het terugbrengen van de Stadse Aa. Dit doen we zo veel mogelijk in combinatie met andere ruimtelijke ontwikkelingen. Deelprojecten van de Stadse Aa die we zelf uitvoeren nemen we op in het OPR.

1 Onderhoud is het herstel van het oorspronkelijke functioneren, waarbij de toestand van objecten ongewijzigd gehandhaafd wordt (Definitie uit

NEN3300). We kennen geen onderscheid in klein of groot onderhoud.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 35/82

Programma

Figuur 6-1: De Stadse Aa in het Burgemeester Geukerspark

6.3

Tegengaan van verdroging waar mogelijk

In projecten nemen we maatregelen om water zo veel mogelijk lokaal in de grond te laten infiltreren. Hiermee beperken we de verdroging van de bodem. De grondwaterstanden vullen we zo op een natuurlijke manier aan we voeren minder (hemel)water versneld af uit het gebied (naar oppervlaktewater dan wel de zuivering). Daarnaast kiezen we er voor om lekke riolen te relinen. Hiermee voorkomen we dat we onnodig grondwater afvoeren naar de rioolwaterzuivering.

6.4

Bestaande systemen onderzoeken

Deze planperiode voeren we weer onderzoek uit om investeringsbeslissingen goed te kunnen onderbouwen. Het onderzoek bestaat uit: • • • • • •

veldwerk; rioolinspecties; modelberekeningen; onderzoek afkoppelen bestaande woningen; onderzoek en monitoring van infiltratievoorzieningen; monitoring van gemalen en overstorten.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 36/82

Programma

Deze onderzoeken leggen we jaarlijks vast in het OOP (Operationeel Onderzoekprogramma) als onderdeel van het OPR.

6.5

Bestaande systemen onderhouden

De resultaten van de onderzoeken verwerken en beoordelen we om tot de juiste maatregelen te komen. De maatregelen bestaan uit: • • • • •

onderhoud aan kolk- en huisaansluitingen; onderhoud aan sloten en watergangen; vegen van straten; reinigen van riolen en gemalen; elektromechanisch en bouwkundig onderhoud van de gemalen.

Deze maatregelen leggen we jaarlijks vast in een OMP (Operationeel Maatregelenprogramma) als onderdeel van het OPR.

6.6

Waar nodig riolen vervangen en renoveren

Aan de hand van onderzoek en lokale kennis bepalen we welke riolen we vanwege hun technische staat moeten vervangen of renoveren. In de afweging voor rioolvervanging wordt steeds beoordeeld of een renovatie met de kousmethode (relining) een goed en kostenbesparend alternatief is. Daarnaast kijken we ook naar andere plannen die op onze riolering van invloed zijn: plannen voor klimaatadaptatie, ruimtelijke ontwikkelingen, weg- en groenonderhoud. We stemmen renovatie- en vervangingswerken af op andere werken in de openbare ruimte. Dit vermindert de overlast en bespaart kosten. Vrijvervalriolering In het OPR benoemen we concrete vervangings- en renovatieprojecten. Voor de lange termijn hebben we een strategische vervangingsplanning opgesteld om in grote lijn te kunnen zien wat er op ons afkomt. De uitganspunten hiervan zijn: • • • • •

technische levensduur is 100 jaar; eenheidsprijzen vervanging/relining zijn gebaseerd op kostenkengetallen van stichting RIONED, geïndexeerd naar prijspeil januari 2023; riolen onder bomen worden niet vervangen, maar gerelined; riolen dieper dan 3 meter onder maaiveld worden gerelined. Wel moet hier een inzamelriool worden aangelegd op ca. 1,5 meter diepte; transportrioolleidingen en bergbezinkvoorzieningen worden niet vervangen of gerelined omdat we ze naar verwachting in de verre toekomst niet meer nodig hebben.

Het uitgavenverloop voor de komende 100 jaar wordt getoond in figuur 6-2.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 37/82

Programma

Figuur 6-2: Uitgavenverloop vrijvervalriolen

Gemalen, drukriolering en IBA’s Voor het vervangen van hoofdrioolgemalen gaan we uit van vervanging van de mechanische en elektrische delen (pompen en schakelkasten) na 20 jaar en vervanging van de bouwkundige delen (gebouw of put) na 80 jaar. Voor het mechanische en elektrische deel van pompunits van het drukriool gaan we uit van een technische levensduur van 15 jaar, voor het bouwkundige deel gaan we uit van 75 jaar. De IBA’s in de gemeente houden we in stand. We maken samen met de waterschappen afspraken of het onderhoud. Voor IBA’s gaan we uit van een levensduur van 20 jaar. Voor de planperiode is een budget van ongeveer 2 miljoen euro gereserveerd voor het vervangen van hoofdrioolgemalen, drukriolering en IBA’s. We gaan hierbij uit van de kostenkengetallen van Stichting RIONED. Persleidingen Voor het vervangen van de persleidingen gaan we uit van een levensduur van 70 jaar. Naar verwachting hoeven er in de planperiode geen persleidingen te worden vervangen. In het uitgavenverloop voor de lange termijn is wel rekening gehouden met een vervangingsinvestering voor de persleidingen.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 38/82

Programma

7. Wat het kost In de voorgaande hoofdstukken is aangegeven wat we willen, wat we hebben aan areaal en inzicht en wat we gaan doen. In dit hoofdstuk komen de middelen aan de orde die we daarvoor nodig hebben, zowel de personele als de financiële middelen. Alle in dit hoofdstuk genoemde bedragen zijn op prijspeil 2023, inclusief VAT en exclusief BTW.

7.1

Personeel

Om het geplande werk uit te voeren is voldoende gekwalificeerd personeel nodig. Op basis van ervaringen van de afgelopen jaren en de verwachtte ontwikkelingen is een inschatting gemaakt van de benodigde personele capaciteit voor de komende jaren. In Tabel 7-1 staat een overzicht van de huidige en benodigde personele middelen. Tabel 7-1: Huidige en benodigde personele bezetting

Functie Beleidsmedewerker Specialist water Beheerder Gegevensbeheerder Directievoering en toezicht Landmeter Formatie totaal Formatie vakgroep water

fte nu

fte benodigd 0,8 1,1 1,5 2,5 2,1 2,4 1,2 1,5 1,0 1,2 0,2 0,2 6,8 8,9 5,6 7,5

De benodigde fte bestaat voor een deel uit bezetting die nodig is om in de huidige het werk goed te organiseren. Het overige deel van de toename ten opzichte van nu zijn de verwachtte ontwikkelingen op het gebied van waterbeleid, de woningbouwopgave (schaalsprong) en klimaatadaptatie. De benodigde formatie toetsen we aan een theoretisch benodigde bezetting. Hiervoor gebruiken we de formatiescan gemeentelijke watertaken van Stichting RIONED. In Tabel 7-2-2 zijn de uitkomsten van de berekening weergegeven. Voor deze berekening laten we ‘directievoering en toezicht’ en ‘landmeter’ buiten beschouwing omdat de formatiescan deze niet meeneemt in de berekening.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 39/82

Programma

Tabel 7-2: Benodigde personele capaciteit gemeentelijke watertaken

fte fte Functie benodigd formatiescan 2,9 Beleidsmedewerker 1,1 Specialist water 2,5 3,8 Beheerder 2,4 0,8 Gegevensbeheerder 1,5 7,5 Totaal 7,5 De formatiescan maakt geen uitsplitsing voor een specialist water. De taken van een specialist water horen voor een deel bij een beleidsmedewerker en voor een deel bij de beheerder. De totaal benodigde bezetting sluit dus goed aan bij de theoretische bezetting volgens de formatiescan.

7.2

Uitgaven

Om de verwachte kosten te dekken is ook voldoende geld nodig. Om een volledig beeld te krijgen zijn voor de komende 100 jaar de verwachte uitgaven berekend. Hiermee zijn alle te verwachten uitgaven minstens één keer meegenomen. Alle bedragen zijn op prijspeil 1 januari 2023. Deze moeten in de toekomst worden gecorrigeerd voor de dan optredende inflatie. De uitgangspunten van de kostendekkingsberekening staan in bijlage 2. Onderzoek en exploitatie Deze planperiode bedragen de onderzoekskosten € 241.000 per jaar. Voor de exploitatie (het dagelijks beheer) is gedurende de planperiode een jaarlijks bedrag van gemiddeld € 3,4 miljoen nodig, inclusief personeelslasten, overhead, kwijtscheldingen en overige toerekeningen. Opgemerkt wordt dat het laatste jaar de nutskosten fors zijn gestegen. In dit WRP hebben we rekening gehouden met stijging van € 304.000 naar € 550.000 per jaar. Ook is rekening gehouden met de benodigde uitbreiding van de formatie van 5,8 naar 7,7 fte. In de exploitatie zit ook een bijdrage aan het straatvegen. Het vegen van straten zorgt er voor dat er minder vuil in het riool komt. Hierdoor hebben we minder kosten voor rioolreinigen en storten van slib. De totale kosten voor stadsreiniging bestaat uit meerdere onderdelen. Bij de reguliere ronde met de grote veegmachine worden de goten naast de weg geveegd.

Deze ronde is daarom te verantwoorden uit de rioleringszorg, de jaarlijkse kosten hiervoor zijn € 156.000. Investeringen Het terugbrengen van de Stadse Aa is voor een deel te koppelen aan de zorgplicht voor hemelwater. De Stadse Aa biedt kansen voor het afkoppelen van regenwater en een robuuster watersysteem in Helmond. Een deel van de aanlegkosten zijn daarmee ook te verantwoorden vanuit de rioolheffing. Dit zijn alleen de kosten die nodig zijn voor functioneel watersysteem. Kosten voor het behalen van ecologische doelen of esthetische elementen zijn niet vanuit de rioolheffing te verantwoorden.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 40/82

Programma

De totale vervangingswaarde van het areaal dat we beheren bedraagt meer dan 660 miljoen euro. Voor het uitvoeren van de werkzaamheden uit het vorige hoofdstuk, zijn de volgende uitgaven geraamd. Tabel 7-3: Overzicht investeringen

Totale kosten De totale kosten voor de planperiode zijn in Tabel 7-4 samengevat.

Tabel 7-4: Totale kosten

Over de lange termijn is de prognose van de kostenontwikkeling zoals in Figuur 7-1 weergegeven. De piek in de uitgaven ligt in de (verre) toekomst.

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 41/82

Programma

Figuur 7-1: Prognose kostenontwikkeling lange termijn

Van alle uitgaven gaat, over de gehele beschouwde periode gezien, het grootste deel op aan de vervangings- en reliningsinvesteringen van ons stelsel (57%), gevolgd door de exploitatie (35%). Voor de planperiode (rechts) is te zien dat de exploitatie 47% van de kosten uitmaakt, en dat klimaatadaptatie en Stadse Aa bij elkaar zo’n 22% vragen.

Figuur 7-2: Verdeling kosten watertaken totale periode (links) en planperiode (rechts)

7.3

Kostendekking

Om alle kosten te kunnen dekken, wordt rioolheffing geheven volgens de “Verordening rioolheffing Helmond 2023”. De belasting wordt geheven van de gebruiker van een perceel van waaruit water direct op indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd. Een gemiddeld huishouden betaalt in 2023 een vast tarief van € 186,96. Indien het jaarlijks drinkwaterverbruik van een perceel méér bedraagt dan 1.200 m3 dan classificeren wij dit als een grootverbruiker. Deze percelen betalen voor elke m3 bovenop het vaste tarief een extra bedrag volgende de onderstaande staffeling:

Datum: 04-07-2023

Versie: Ontwerp 1 42/82

Programma

Tabel 7-5: staffeling gebruikersdeel rioolheffing 2023

Staffel

Van-tot in m3

Extra tarief per m3

1

1.200 - 50.000

€ 0,34

2

50.000 – 100.000

€ 0,28

3

100.000 – 200.000

€ 0,23

4

200.000 – 300.000

€ 0,14

5

> 300.000

€ 0,06

Voorziening We maken gebruik van financiële voorzieningen riolering. Per 31-12-2023 wordt de totaalstand van deze voorzieningen geraamd op € 29,2 miljoen. Via de rioolheffing geïnd geld moet voor het gemeentelijke watertaken worden aangewend en blijft daarom in een voorziening. Deze voorziening is in de rioolheffingsberekening meegenomen als een tariefsegalisatievoorziening (artikel 44 lid 2 BBV). Heffingseenheden Het aantal aansluitingen en heffingseenheden per heffingscategorie is niet hetzelfde omdat bedrijven als één aansluiting kunnen gelden, maar als meerdere heffingseenheden moeten worden meegenomen. We hebben één referentietarief berekend, waar alle overige categorieën van worden afgeleid. Voor de berekening van dit referentietarief gaan we uit van het tarief van een gemiddeld huishouden: € 186,96. In totaal gaan we uit van 47.687 referentie-eenheden per 1-1-2024. We hebben rekening gehouden met uitbreiding van het aantal heffingseenheden door woningbouw. Hierbij hebben we niet gerekend met de uitgesproken ambitie, maar hebben we conservatief gerekend met een aanname van een toename met 500 referentie-eenheden per jaar voor de komende 20 jaar. Bij het nieuwe WRP in 2029 toetsen we deze aanname.