RN 059 Leidraad Noodhulp definitief

Leidraad Noodhulp bij Rampen en Bijzondere situaties

Gemeente Helmond

Helmond, April 2024

1

Inleiding De afgelopen jaren heeft zich een aantal humanitaire rampen voorgedaan, zoals door de gevolgen van oorlogen in Syrië en Oekraïne of de aardbevingen in Haïti, de Molukken, Turkije, Marokko of de overstromingen in Libië. Met de toenemende wereldwijde druk op het klimaat en de geopolitieke verhoudingen, is het de verwachting dat dit in aantal niet af-, maar eerder toe zal nemen. Dergelijke rampen kenmerken zich in de eerste dagen door hectiek. Gemeenten komen onder druk te staan bij dergelijke rampen, wat gaat de gemeente doen? Welke vorm van hulp wordt gekozen? De besteding van gemeentelijke bijdragen is niet zonder kritiek, omdat dit soort hulp niet tot de gemeentelijke kerntaken behoort. Ook is er geen geld in de begroting voor gereserveerd. Gelijktijdig is er veel begrip en steun voor initiatieven die vanuit de inwoners worden opgezet, zeker als het een ramp betreft in een land met een stevige(re) vertegenwoordiging van de bevolkingsgroep in Helmond. De emotie rondom hulpacties is begrijpelijk, maar deze mag de kwaliteit van de te nemen beslissing(en) niet negatief beïnvloeden. Juist daarom is door de gemeenteraad van Helmond aangegeven dat er behoefte is aan een vooraf vastgesteld kader waaraan kan worden getoetst wat de gemeente kan en wil doen.

We vinden het van groot belang dat we het besluit over steun bij rampen nemen op een moment dat er geen ramp is (dus niet ad hoc. Deze leidraad biedt handvatten voor de te maken keuzes. En geeft het college mandaat om kort na de ramp te handelen namens de gemeente Helmond. Gelijktijdig erkennen wij de complexiteit van noodhulp. Het leed van mensen is op geen enkele wijze met elkaar te vergelijken. Wanneer wordt afgeweken van deze leidraad is dat mogelijk, maar zal de onderbouwing daarvan volledig, zorgvuldig en gedetailleerd moeten worden geformuleerd.

Raadswerkgroep Noodhulp bij Rampen en Bijzondere situaties

2

1. De eerste dagen na een ramp: oriëntatie en besluitvorming De eerste dagen na een ramp zijn vaak hectisch en van verscheidene kanten kan druk worden uitgeoefend om 'iets' te doen. Het college en de gemeenteraad krijgen te maken met vragen vanuit de bevolking, hulporganisaties en (lokale) media. Emotionele steun Menselijk leed waar ook ter wereld verdient onze uiting van medeleven. Emotionele en morele steun laat zien dat de gemeenschap, vertegenwoordigd door de gemeente, zich bewust is van de moeilijkheden en dat er solidariteit en empathie is met de getroffenen. Daarnaast dient dit als steun en motivatie aan hulpverleners en vrijwilligers, in onze stad en daarbuiten, die betrokken zijn bij de ramp. Het uitspreken van steun, een moment van bezinning of het tonen van een vlag op het kasteel van Helmond is dan ook gerechtvaardigd vanuit deze overweging. Het nemen van een definitieve beslissing hierover is aan de burgemeester. Donaties Grote geldelijke donaties vanuit de gemeente Helmond aan bijvoorbeeld de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO) zijn niet voorzien. Grote onvoorziene uitgaven aan rampen hebben het risico de gemeentelijke begroting te ontwrichten. Daarnaast is willekeur of onduidelijkheid in het toekennen van financiële middelen niet wenselijk. Rampen kunnen niet met elkaar vergeleken worden.

De taak voor het leveren van acute financiële noodhulp bij rampen, ligt bij de nationale overheid en is geen taak van de gemeente. Lokale initiatieven Als gemeente Helmond willen we lokale particuliere initiatieven ondersteunen. Het is daarbij belangrijk dat het voortouw genomen wordt door de particuliere initiatiefnemers. Daarbij wordt vooraf geen onderscheid gemaakt in de omvang, aard of locatie van de ramp. Wanneer lokale particuliere initiatiefnemers zich melden bij de gemeente, inventariseert de gemeente de behoefte en ondersteunt waar mogelijk.

2. Invulling van steun bij lokale initiatieven Er zijn vele soorten lokaal particulier initiatief. Meestal betreft het inzamelingsacties en kleinschalige projecten van stichtingen, verenigingen of gelegenheidsclubs. Het is in financiële omvang beperkt, heeft draagvlak en motivatie onder de eigen inwoners en genereert in potentie draagvlak in het rampgebied. Enkele manieren om particuliere initiatieven te steunen zijn: -

Stimuleren met informatie, contacten, publiciteit, menskracht, ruimtes, diensten; Coördinatievergaderingen beleggen en ter beschikking stellen van vergaderruimte; Financieren, bijvoorbeeld transportkosten van hulpgoederen (deels) vergoeden of huur van op- en overslag locaties (deels) te bekostigen; Deskundigheid beschikbaar stellen tijdens de uitvoering, bijvoorbeeld een ambtenaar bouw- en woningtoezicht voor een project dat huizen repareert na een aardbeving. 3

Het is niet aan de gemeente om initiatieven te verbieden of te ontraden. Maar als de gemeente Helmond projecten steunt of het sturen van hulpgoederen (mee) financiert, dient ze de volgende criteria te hanteren: -

-

De betrouwbaarheid van initiatieven en van de contacten in het rampgebied moet expliciet aan de orde komen en positief worden beoordeeld. Het initiatief moet kunnen aangeven waaraan in het rampgebied behoefte is en wat het wil gaan doen. Steun van gezaghebbende instanties of personen in het rampgebied is een pré. De initiatiefnemer moet zelf de capaciteit hebben om het project uit te kunnen voeren, hulp vanuit de gemeente is aanvullend daarop. De initiatiefnemers moeten wonen en/of werken in Helmond.

3. Overgaan tot actie Besluit en actie De belangrijkste mogelijkheden zijn hiermee in kaart gebracht en vooral gericht op het ondersteunen van particuliere initiatieven. Het college kan binnen deze mogelijkheden een besluit nemen, om dit vervolgens middels een raadsinformatiebrief te delen met de gemeenteraad. Voor financiële steun is geen reservering gemaakt in de begroting van de gemeente Helmond. Om duidelijkheid te geven over de financiële ruimte, maximeren wij de jaarlijkse direct door het college toe te zeggen (financiële) steun van lokale initiatieven tot maximaal 10% van de post onvoorzien van de algemene middelen van de begroting. De leidraad Deze leidraad is bedoeld als basisrichtlijn en kan worden aangepast aan de specifieke behoeften en omstandigheden van de gemeente Helmond. Het bevordert transparantie, rechtvaardigheid en doeltreffendheid in het verlenen van steun bij rampen en bijzondere situaties. Het voorkomt dat het college en/of de gemeenteraad besluiten moeten nemen onder emotionele druk en stelt steun aan lokale initiatieven centraal.

4