RN 056 Beleidsplan armoede en schulden 2024-2028

Financieel perspectief als basisvoorwaarde Beleidsplan Armoede & Schulden 2024 – 2028

Logo in FC Grijs: C=0 /

-2-

Inhoudsopgave Voorwoord

4

1. Inleiding

5

1.1 Uitgevoerde werkzaamheden 2020 - 2024

5

1.2 Samenwerking partners

5

1.3 Corona- en koopkrachtcrisis

5

2. Probleemschets Armoede en Schulden

6

2.1 Landelijke knelpunten

6

2.2 Armoede en schulden komen niet alleen

7

3. Totstandkoming Beleidsplan en Uitvoeringsplan

9

3.1 Beleidsplan Armoede & Schulden 2024 - 2028

9

3.2 Uitvoeringsplan

9

4. Feiten & Cijfers

10

5. De vier pijlers voor versterking persoonlijke veerkracht

12

5.1 Bestaanszekerheid als voorwaarde

12

5.2 Focusverbreding

13

5.3 Verbeteringen en ambities van de vier pijlers

13

6. Financiën

18

Bijlage: Wettelijk kader Armoede & Schulden

19

1.1 Schuldhulpverlening

19

1.2 Inkomensondersteuning

20

-3-

Voorwoord Ik heb wel eens gezegd dat ik hoop dat de volgende generatie kinderen in Helmond armoede alleen nog uit de geschiedenisboekjes kent. Zo ver zijn we helaas nog lang niet. Armoede komt in Nederland én in Helmond nog steeds voor. Veel mensen hebben moeite om elke maand de eindjes aan elkaar te knopen. Omdat ze niet veel inkomsten hebben of omdat ze kampen met hoge kosten. De sterk gestegen energiekosten van de laatste jaren en de veel duurdere dagelijkse boodschappen hebben er juist bij de financieel meest kwetsbare groepen het hardste ingehakt. Een goed en ruimhartig gemeentelijk armoedebeleid is daarom harder nodig dan ooit. Er zijn in Helmond ongeveer 7300 huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Dat zijn zo’n 11.600 personen waarvan ongeveer 2200 kinderen. Armoede is ongelijk over onze wijken verdeeld. Met name in de wijken Helmond West, Helmond Oost, Binnenstad en Helmond Noord vinden we veel mensen in een financieel kwetsbare positie. Juist deze mensen willen we een steuntje in de rug geven. Omdat we vinden dat iedereen in onze stad mee moet kunnen doen in de samenleving, ongeacht de grootte van je portemonnee. Dat geldt nog extra als er kinderen bij betrokken zijn. Armoedebeleid is voor Helmond niet nieuw. We zijn daar al jaren mee bezig. Het voorliggende beleidsplan bouwt dan ook voort op de weg die we eerder zijn ingeslagen.

Zoals in het Ambitieakkoord afgesproken zijn in een aantal stappen de grens voor allerlei vormen van inkomensondersteuning verhoogd van 120 naar 130% van het sociaal minimum. Daardoor komen meer mensen in aanmerking voor ondersteuning. We kennen al veel voorzieningen voor mensen met een laag inkomen. Denk aan Super Sociaal en Stichting Leergeld. We bouwen dat de komende jaren verder uit met bijvoorbeeld het verbeteren van de hulp aan mensen met (problematische) schulden. Dit beleidsplan zal armoede niet uit Helmond laten verdwijnen, hoe graag we dat ook zouden willen. Het biedt ons wel de mogelijkheid om de financiële zorgen van de meest kwetsbare gezinnen te verlichten.

Erik de Vries, Wethouder Sociale Zaken en Armoedebeleid

-4-

1. Inleiding Als gemeente hebben we een sociaal beleid. Dat draait om één belangrijke ambitie: alle Helmonders moeten kunnen meedoen, rondkomen en vooruitkomen. Als dat nodig is helpen we ze daarbij met hulp en ondersteuning uit het sociaal domein. We zetten als gemeente zo in op een sterke sociale basis die ook wordt beschreven in de kadernota Sociaal Domein 2024 – 2028. Hierin past ook een visie op hoe we als gemeente ondersteuning willen bieden aan inwoners die met armoede- en schuldenproblematiek te maken hebben. In dit document is deze visie uitgewerkt. Deze bouwt voort op het uitvoeringsplan armoede en schulden uit 2020 en sluit tevens aan bij de vereisten die zijn opgenomen in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening voor een plan ‘integrale schuldhulpverlening’. Sinds 2020 zijn een aantal ontwikkelingen bereikt of in gang gezet. De focus ligt steeds meer op het voorkomen van het ontstaan van (problematische) schulden, in plaats van het oplossen ervan.

1.1 Uitgevoerde werkzaamheden 2020 - 2024 We hebben ervoor gezorgd dat, zoals opgenomen in het ambitieakkoord, de inkomensgrens voor de inkomensverklaring, Collectieve Aanvullende Verzekering (CAV) en bijzondere bijstand werd verhoogd van 120% naar 130% van het wettelijk sociaal minimum. Hierdoor kan een grotere groep mensen gebruik maken van de ondersteuning die we als Helmond te bieden hebben. Ook voeren we sinds medio 2020 de schuldhulpverlening voor ondernemers uit. De focus om financiële problemen te voorkomen zijn in een aantal maatregelen uitgewerkt: we hebben onder meer aansluiting gezocht bij life-events, zoals het versturen van een flyer naar iedereen die 18 jaar wordt om deze jongeren een houvast te geven over de geldzaken die ze dan zelf moeten gaan regelen. Samen met Senzer worden adviesgesprekken gevoerd met inwoners als hun inkomen (drastisch) wijzigt. De pilots ‘vroegsignalering’ en ‘budgetcoaching’ zijn inmiddels reguliere dienstverlening. Tevens zijn de brieven van bijzondere bijstand en schulddienstverlening versimpeld naar B1 taalniveau. Om de inzet te monitoren zijn we meer datagestuurd gaan werken, zoals het dashboard Werk & Inkomen en de monitor voorzieningen Sociaal Domein.

1.2 Samenwerking partners Om de doelgroep beter te bereiken is het van belang om de samenwerking tussen alle partners te verbeteren. Dit is een aandachtspunt waar continu aan wordt gewerkt. Zo is bijvoorbeeld de inzet van de armoederegisseur verlengd. Deze heeft de verantwoordelijkheid om alle initiatieven, hulp en ondersteuning met elkaar te verbinden zodat er één groot sterk netwerk ontstaat. Hierbij is de fysieke sociale kaart behulpzaam, die in de vorm van het boekje “Ondersteuning voor inwoners met een laag inkomen” is ontwikkeld. Ook hebben we de “Zo Helmond” campagne gelanceerd waar alle initiatieven op het gebied van rondkomen en geldzaken in combinatie met ervaringsverhalen zijn gedeeld.

1.3 Corona- en koopkrachtcrisis Tijdens de looptijd van het vorige uitvoeringsplan vroegen andere zaken plotseling prioriteit, zoals de coronacrisis en de koopkrachtcrisis. Daarom is een periode de focus op de werkzaamheden verlegd om ervoor te zorgen dat mensen financieel konden rondkomen. Zo hebben we samen met onze partners inwoners kunnen ondersteunen middels de coronasteunpakketten en energietoeslagen. Tevens vroeg het bieden van ondersteuning aan ondernemers extra aandacht. Dit is de belangrijkste reden waarom nog niet alle geplande maatregelen uit het uitvoeringsplan 2020-2024 zijn opgepakt. In het nieuwe uitvoeringsplan komen deze maatregelen terug. -5-

2. Probleemschets Armoede en Schulden Zoals beschreven in het rapport “Eigentijdse ongelijkheid, verschil in Nederland 2023” van het Sociaal Cultureel Planbureau is er een goed gevestigde bovenlaag tegenover een groep die onzekerheid op economisch, sociaal, cultureel en persoonlijk vlak ervaart. Tevens is de verdeling van inkomen en vermogen de laatste decennia ongelijker geworden.

In het Ambitieakkoord 2022-2026 van de gemeente Helmond is het volgende aangegeven: “Helaas is de tweedeling in Helmond nog lang niet opgelost. Armoede is een hardnekkig (generatie)probleem en het is eigenlijk te triest voor woorden dat voorzieningen als Super Sociaal nog steeds nodig zijn in dit land; ook in Helmond. De bestaanszekerheid van te veel Helmonders staat onder druk. Regelmatig hebben zij te maken met schulden waar ze maar moeilijk of niet vanaf komen. En armoede heeft niet enkel tot gevolg dat je minder spullen kunt kopen. Nee, de gevolgen zijn veel ingrijpender. Participatie in de samenleving is met een kleine portemonnee en zeker ook met schulden een stuk lastiger”. In de Kadernota Sociaal Domein 2024 –2028 van de gemeente Helmond staat beschreven: “Vooral Helmondse huishoudens met een inkomen net boven de toeslagengrens hebben het zwaarder (de zogenoemde werkende armen). [...] We zien een toenemende tweedeling. Er zijn minder huishoudens met een laag inkomen, maar huishoudens die een laag inkomen hebben, zitten vaak al langer in een lastige situatie en hebben meestal ook te maken met een slechtere gezondheid. De recente prijsstijgingen hakken er bij hen extra in”.

We spreken over armoede als mensen onvoldoende beschikken over materiële, culturele en/of sociale middelen, waardoor zij zijn uitgesloten van een levensstandaard die als minimaal wordt gezien. Dit wordt ook wel “subjectieve armoede” genoemd, waarbij mensen zich armoedig voelen. Daarnaast is er ook “objectieve armoede” wat betekent dat iemand feitelijk te weinig geld heeft.

2.1 Landelijke knelpunten Objectieve armoede is ook in Nederland aanwezig en komt mede door onderstaande knelpunten: • De commissie Sociaal Minimum heeft halverwege 2023 in haar rapport “Een zeker bestaan. Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum” becijferd dat inwoners structureel geld tekortkomen wanneer ze een bijstandsuitkering ontvangen. Huishoudens met 3 kinderen hebben het zwaarst aangezien zij maandelijks tot € 483 tekort kunnen komen. De algemene bijstandsuitkering is dus geen voldoende vangnet meer. • Daarnaast brengen oplopende incasso- en gerechtelijke kosten mensen in de financiële problemen. Kleine bedragen die inwoners al niet kunnen betalen lopen in korte tijd flink op. Vandaar dat de gemiddelde schuldenlast van een inwoner inmiddels op € 45.500 ligt.

-6-

• Tevens weten te weinig mensen met problematische schulden de weg te vinden naar een schuldregeling, in Helmond en ook landelijk. Over dit knelpunt heeft de Nationale Ombudsman meerdere rapporten geschreven zoals “Een open deur?” uit 2018 en “Een hindernisbaan zonder finish” uit 2020. De landelijke cijfers van het CBS laten zien dat maar 3% van de mensen met problematische schulden in een schuldregeling terecht komt. Hierdoor blijven mensen jarenlang met (oplopende) schulden rondlopen waardoor zij slecht kunnen voorzien in de basisbehoeften, als ook sociale uitsluiting ervaren. Door bovenstaande punten komen inwoners in de knel op het gebied van financiële bestaanszekerheid. De landelijke politiek spreekt daarnaast over een ‘doolhof’ van landelijke en lokale regelingen op het gebied van inkomensondersteuning waar mensen in verdwalen. Zodoende is er landelijk het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor Mensen (VIM) opgericht met als doel de complexiteit van het stelsel op het gebied van bestaanszekerheid, arbeidsparticipatie, rechten & plichten van inwoners en het inkomen, te versimpelen. Tot die tijd blijft het op gemeenteniveau pleisters plakken met veel verschillende regelingen. We komen daardoor onvoldoende toe aan het maatwerk waar gemeenten voor aan zet zijn.

De wetten en verantwoordelijkheden die van toepassing zijn voor de gemeente staan beschreven in de bijlage “Wettelijk kader Armoede & Schulden”.

2.2 Armoede en schulden komen niet alleen Naast bovenstaande knelpunten is armoede- en schuldenproblematiek een zeer complex probleem. Geldproblemen gaan vaak gepaard met andere problemen. Daarbij zijn er een aantal maatschappelijke uitdagingen die de armoede en schuldenproblematiek versterken. Laaggeletterdheid, woningtekort en flexibilisering Laaggeletterde mensen zijn extra kwetsbaar als het om hun financiën gaat. In Helmond is 17% van alle inwoners laaggeletterd en onder mensen met financiële problemen is ruim de helft laaggeletterd. Door het woningtekort loopt de wachttijd voor sociale huur in de regio op tot bijna 8 jaar. Dit drijft mensen ertoe te hoge (particuliere) huurlasten te accepteren terwijl zij dit financieel niet kunnen dragen. Daarnaast is er een toenemende trend van flexibilisering op de arbeidsmarkt, waar mensen met laagbetaalde beroepen last van hebben. Stress, schaamte en compensatiegedrag Het hebben van financiële problemen kan leiden tot chronische stress, wat weer leidt tot verminderde mentale capaciteit voor het maken van de juiste keuzes. Daarnaast speelt mee dat schuldeisers de schuldenaar verantwoordelijk houden voor de ontstane financiële problemen. Inwoners voelen zich veroordeeld, ook door bijvoorbeeld hun omgeving. Dit creëert schaamte en blokkeert mensen om hulp te zoeken.

Ook kunnen inwoners onrealistische beelden hebben over wat een normaal financieel uitgavenpatroon is. Voor sommige inwoners geldt dat zij een laag zelfbeeld hebben en vanuit compensatiegedrag te dure uitgaven doen. Zodoende kunnen inwoners gedrag vertonen dat averechts werkt in het oplossen van hun problemen.

-7-

Wantrouwen in een overheid die te veel verwacht Er is wantrouwen van de inwoner in de overheid. De kinderopvangtoeslagaffaire heeft dit verergerd. Er wordt een gat ervaren in de leefwereld van de inwoner en de systeemwereld van de overheid. Zoals de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in 2017 vaststelde in het rapport “Weten is nog geen doen” gaat nog te veel beleid en regelgeving ervan uit dat, als de inwoner maar goed genoeg geïnformeerd is, deze de juiste rationele afweging maakt en hiernaar handelt. Net als denkvermogen, verschillen inwoners onderling in de mate van doenvermogen. In situaties van stress en mentale belasting kan dat doenvermogen sterk teruglopen. Ondanks de landelijke knelpunten en de complexiteit van armoede- en schuldenproblematiek moeten we als gemeente Helmond onze verantwoordelijkheid blijven pakken. Dit doen we door onze inwoners de ondersteuning en begeleiding te bieden die nodig is om (weer) op eigen benen te kunnen staan. Dat inwoners kunnen meedoen, rondkomen en vooruitkomen. In de volgende hoofdstukken wordt de visie op de aanpak van deze problematiek voor de komende jaren uiteengezet.

-8-

3. Totstandkoming Beleidsplan en Uitvoeringsplan 3.1 Beleidsplan Armoede & Schulden 2024 - 2028 In de gemeente Helmond willen we een vangnet bieden aan alle inwoners met een laag inkomen. De maatregelen die we als gemeente hiervoor inzetten, brengen we samen in dit onderliggende beleidsplan. De input van onze samenwerkingspartners is daarbij onmisbaar. Eind 2023 en begin 2024 zijn er verschillende gesprekken geweest met mensen die zelf ervaring hebben met armoede of schulden en met professionals en vrijwilligers die zich elke dag inzetten voor onze inwoners. Er is gesproken met: • Lokale Cliëntenraad Participatiewet • LEV Helmond - Sociaal Raadslieden • Sociale Teams Helmond - Expertisegroep Armoede • Senzer – Beleid Participatiewet • Gemeente Helmond – Team Bijzondere Bijstand • Gemeente Helmond – Team Schulddienstverlening particulieren Tevens zijn er samen met het Armoedeplatform twee bijeenkomsten georganiseerd in januari 2024 waarbij 30 vrijwilligers, ervaringsdeskundigen en professionals hebben meegedacht vanuit verschillende organisaties. Naast het ophalen van waardevolle input waren deze bijeenkomsten ook een inspirerend samenzijn van een netwerk dat elkaar goed weet te vinden. De opgedane informatie is vertaald naar dit beleidsplan voor de aankomende vier jaren.

3.2 Uitvoeringsplan In navolging van dit beleidsplan is er een uitwerking van concrete projecten. Dit krijgt vorm in het uitvoeringsplan. Het uitvoeringsplan is een overzicht dat zich aanpast aan de dynamiek van de dagelijkse praktijk. Ervaring leert dat zich gaandeweg een jaar nieuwe ontwikkelingen en inzichten aandienen waarop de activiteiten worden bijgesteld en aangevuld. Het uitvoeringsplan is daarom niet voor de aankomende vier jaar, maar voor een kortere periode en wordt tussentijds aangepast.

-9-

4. Feiten & Cijfers Gemeenten zijn vrij om te bepalen wat een laag inkomen is en wie daarmee in aanmerking komt voor aanvullende ondersteuning vanuit de gemeente. Zoals benoemd in het Ambitieakkoord 2022 – 2026 heeft de gemeente Helmond de inkomensgrens voor een laag inkomen vastgesteld op 130% van het wettelijk sociaal minimum. Het Wettelijk sociaal minimum, dat gelijk is aan de bijstandsnorm (100%), wordt landelijk vastgesteld door de rijksoverheid en verschilt per huishoudtype.

Inkomen Inkomen tot 130% van sociaal minimum Dit zijn

7.300 huishoudens (11.600 inwoners)

14,6% huishoudens in Nederland

17,8% Helmondse huishoudens (In 2015 was dit nog 20,8%)

2.200 kinderen Bron: CBS, 2022

Alleenstaanden en eenoudergezinnen lopen het grootste risico op armoede.

Inkomensverklaring Met de inkomensverklaring kunnen inwoners aantonen dat zij een laag inkomen hebben, hiermee hebben zij toegang tot meerdere voorzieningen in de stad. In het eerste kwartaal van 2024 zijn er ruim

inkomensverklaringen verstrekt.

5.000

Schulden 11,3% Helmondse huishoudens

Problematische schulden 8,8% huishoudens in Nederland.

Di zijn

4.830 huishoudens

Het aantal huishoudens met problematische schulden is sinds 2021 weer gestegen.

-10-

Gemeentelijke hulp bij schulden Begin 2023 telde de gemeente net geen

400 actieve dossiers van particulieren.

Eind 2023 waren dit er 79 voor ondernemers.

Aanvragers Schulddienstverlening naar belangrijkste bron van inkomen 0%

1%

inkomen uit werk

38%

uitkering 61%

studiefinanciering/studielening geen inkomen

Bron: Sociaal Domein, gemeente Helmond

Op een groep van 4.830 Helmondse huishoudens met problematische schulden wordt er weinig gebruik gemaakt van een schuldregeling. Landelijk is dit een herkenbaar beeld en wordt er onderzoek gedaan naar verklaringen.

De aandachtswijken Percentage huishoudens met problematische schulden: • Helmond-Oost (16,5%) • Binnenstad (16,4%) • Helmond-West (15,7%).

% huishoudens 0

Bijna

5%

10%

15%

20%

2.500 Helmondse huishoudens met problematische schulden wonen in deze 3 wijken.

Bron: CBS, januari 2023

Ga voor meer cijfers over armoede en schulden in Helmond naar het dashboard Werk en inkomen in de Kennisagenda Helmond of naar de FACTsheet Armoede en de FACTsheet Schulden.

-11-

5. De vier pijlers voor versterking persoonlijke veerkracht 5.1 Bestaanszekerheid als voorwaarde Onze missie is dat inwoners kunnen meedoen, rondkomen en vooruitkomen. In de Kadernota Sociaal Domein 2024 – 2028 zijn uitgangspunten geformuleerd om aan deze missie meedoen, rondkomen en vooruitkomen gevolg te geven. Financiële bestaanszekerheid, oftewel iedere maand kunnen rondkomen, is een voorwaarde om als inwoner een normaal leven te kunnen leiden. Dit betekent dat voor financiële bestaanszekerheid de aanpak uit de kadernota zich op 2 doelen richt: 1. inwoners kunnen voorzien in hun levensonderhoud; en 2. inwoners zijn financieel zelfredzaam en bouwen geen problematische schulden op; Om deze doelen te bereiken is het nodig om te investeren in verschillende vormen van kapitaal van de inwoner. Dus niet alleen financiële compensatie geven aan de inwoner, maar ook inzetten op een sociaal netwerk, persoonlijke vaardigheden en gezondheid. Alleen op deze manier kunnen inwoners financieel zelfredzaam zijn en voorzien in hun levensonderhoud. Als het dan toch misgaat is het belangrijk dat de financiële problemen zo vroeg mogelijk worden opgespoord en opgelost. Zolang een inwoner financiële stress ervaart, blokkeert dit de vooruitgang op andere leefdomeinen, zoals bijvoorbeeld bij het vinden van een baan.

Door aandacht te hebben voor financiële problemen wordt de druk op andere zorgdomeinen lager. We willen de persoonlijke veerkracht van inwoners versterken. Dit doen we door in te zetten op de vier pijlers.

1. Preventie

2. Inkomensondersteuning

3. Hulp bij schulden

4. Perspectief

Voorkomen dat

Alle inwoners op of net

Inwoners die onder het

Voor inwoners op of net

inwoners financieel

boven het financiële

financiële bestaansminimum

boven het financiële

afglijden en zakken op

bestaansminimum kunnen

zakken of schulden hebben,

bestaansminimum is er de

of onder het financiële

goed deelnemen aan de

ontvangen alle benodigde

mogelijkheid om een betere

bestaansminimum.

samenleving.

ondersteuning zodat zij

toekomst voor zichzelf te

zo snel mogelijk op een

creëren.

financieel bestaansminimum komen.

-12-

5.2 Focusverbreding Van oorsprong is het Armoede & Schulden-domein erop gefocust om te zorgen dat inwoners kunnen rondkomen en daarmee de financiële situatie van het huishouden stabiliseert. Er is in het verleden daarom vooral ingezet op enerzijds inkomensondersteuning, denk hierbij aan hulp vanuit de bijzondere bijstand of het Kindpakket (pijler 2). Of anderzijds op hulp bij schulden vanuit schulddienstverlening, waarbij er wordt gezorgd dat de schulden (technisch) opgelost worden (pijler 3). Echter, als we de armoede- en schuldenproblematiek effectief willen bestrijden is alleen focussen op materiële hulpbronnen zoals “inkomensondersteuning” en “hulp bij schulden” niet afdoende. We willen de problemen meer gaan oplossen bij de basis en niet alleen ‘pleisters plakken’. Daarom hebben we de afgelopen jaren geleerd dat de focus verbreed moet worden naar “preventie” (pijler 1). Hier zijn al stappen in gezet zoals meer gebruik van budgetcoaching, trainingen vanuit de armoederegisseur en sinds drie jaar de inzet van vroegsignalering. Deze lijn willen we voortzetten en verder ontwikkelen. Naast preventie moet de focus ook verbreed worden naar “perspectief” (pijler 4). Immers armoedebestrijding is niet dat inwoners een stabiele financiële situatie hebben waarin ze net kunnen rondkomen; het is nodig dat inwoners aan perspectief kunnen werken.

Dat zij naast rondkomen ook kunnen meedoen en vooruitkomen.

5.3 Verbeteringen en ambities van de vier pijlers De kadernota sociaal domein brengt een tweeledige focus aan: • Het versterken van preventie en de sociale basis • Het versterken van de uitvoeringkracht (wat we doen, doen we goed). Voor de vier pijlers van het armoede en schuldenbeleid is dit vertaald naar verbeteringen van de bestaande uitvoering, zoals pijler 2 (inkomensondersteuning) en pijler 3 (hulp bij schulden). Het formuleren van ambities zijn met name gericht op pijler 1 (preventie) en pijler 4 (perspectief). In het uitvoeringsplan (vervolg-document) worden concrete projecten benoemd hoe we deze ‘verbeteringen’ en ‘ambities’ willen uitwerken.

-13-

Pijler 1 Preventie: Voorkomen dat inwoners financieel afglijden en zakken op of onder het financiële bestaansminimum

Ambitie: Alle inwoners financiële basisvaardigheden Het is belangrijk dat mensen leren hoe ze met geld moeten omgaan. Daarom is de inzet op het aanleren van deze vaardigheden essentieel. Vanuit preventief oogpunt is het aanleren van financiële basisvaardigheden al nodig voordat iemand 18 jaar wordt. Kinderen leren hier onvoldoende over op school en het verschilt per gezin of hier aandacht aan wordt besteed. Ook voor sommige ouderen wordt het beheren van de financiën ingewikkelder door toenemende digitalisering. We willen bereiken dat alle inwoners financiële basisvaardigheden hebben. Ambitie: Ervaringsdeskundigheid benutten Om de sociale participatie van inwoners met geldproblemen effectief te verrijken is het van wezenlijk belang dat we de wereld van deze inwoners goed kennen en begrijpen. Zodat de juiste ondersteuning voor de juiste persoon beschikbaar is, op het juiste moment. En dat inwoners deze ondersteuning kunnen vertrouwen. We weten dat de inzet van vrijwilligers en beroepskrachten met ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid hierbij een waardevolle schakel is. Vanuit de erkenning van deze waarde werken we als gemeente met organisaties en inwoners samen en leren we van elkaar hoe de inzet van ervaringskennis en -kunde duurzaam het verschil kan maken voor zoveel mogelijk inwoners die te maken hebben met (generatie-)armoede.

Verbetering: Wijkgericht werken Vooral in de wijken “Binnenstad, Helmond-West, Helmond-Oost en Helmond-Noord” is er veel armoede en hebben ruim 2.000 huishoudens problematische schulden. Tevens ligt de levensverwachting (substantieel) lager en zien we bijvoorbeeld ook dat meer jeugd het risico loopt om in de criminaliteit te belanden. Daarom is extra focus op armoede- en schuldenproblematiek binnen deze wijken nodig. Dit voorkomt problemen en vermindert bestaande problematiek, wat uiteindelijk een besparing oplevert aan maatschappelijke kosten.

Pijler 2 Inkomensondersteuning: Alle inwoners op of net boven het financiële bestaansminimum kunnen goed deelnemen aan de samenleving Verbetering: Bekendheid en gebruik verhogen inkomensondersteuning Als gemeente ondersteunen we inwoners met een inkomen tot 130% om het financiële gat waar zij maandelijks mee geconfronteerd worden te verzachten. Gelukkig maken al veel inwoners gebruik van inkomensondersteunende initiatieven, maar nog niet iedereen kent deze regelingen. Het is belangrijk dat inwoners, professionals en vrijwilligers weten welke ondersteuning er is. Het belang van een duidelijke sociale kaart is groot, er zijn veel verschillende voorzieningen en dus

-14-

moeten we dit overzichtelijk houden. Een belangrijk speerpunt hierbij is om de bekendheid en het gebruik van de beschikbare inkomensondersteuning te verhogen. Waarbij ook de kracht van herhaling beter ingezet kan worden. Verbetering: Best passende inkomensondersteuning In Helmond zijn er al veel regelingen en initiatieven waarbij inwoners financieel worden ondersteund in hun (basis)behoeften. Deze behoeften kunnen maatschappelijk verschuiven en dus is het belangrijk om hier alert op blijven. We zullen continue monitoren en evalueren wat beter kan. Zodat financiële en materiële inkomensondersteuning aansluit bij de behoefte. Deze basis moet op orde zijn. Verbetering: Drempelvrije dienstverlening Sommige inwoners van Helmond beheersen amper tot niet de Nederlandse taal of zijn niet digitaal vaardig. Ook zijn er inwoners die een lager denk- en doenvermogen hebben dan dat van ze gevraagd wordt. Dit zorgt ervoor dat deze mensen niet goed kunnen meekomen en sneller in de financiële problemen komen. Vanuit maatschappelijke organisaties en ons als gemeente is het belangrijk om hier extra aandacht voor te hebben. We willen dat inwoners de geboden ondersteuning als laagdrempelig ervaren en kunnen vertrouwen. Daarom schrijven we zoveel als mogelijk op B1-niveau, bieden we essentiële informatie aan in meerdere talen en we houden rekening met de digitale vaardigheid van mensen.

In het contact met inwoners hebben we oog voor de stressvolle situatie waarin de inwoner zich kan bevinden en passen de bejegening hierop aan.

Pijler 3 Hulp bij Schulden: Inwoners die zakken onder het financiële bestaansminimum of schulden hebben, ontvangen alle benodigde ondersteuning zodat zij zo snel mogelijk op een financieel bestaansminimum komen Ambitie: Coaching bij schulden Er is landelijk besloten dat sinds 1 juli 2023 de looptijd van een schuldregeling is verkort van 3 jaar naar 1.5 jaar. Dit betekent dat de inwoner of ondernemer eerder schuldenvrij is. We willen echter ook voorkomen dat inwoners opnieuw in de schulden raken na het doorlopen van een succesvolle schuldregeling. Coaching op motivatie en vaardigheden, gedurende de schuldregeling wordt daarmee zeer urgent. De focus verschuift van “schuldenvrij worden” naar “schuldenvrij blijven”. We hanteren hierbij de volgende principes: • De schulden worden gezien als ‘schuld’ en niet als ‘schuldig’. - Hierbij zal de inwoner, die voor hulp komt, zonder oordeel behandeld worden. Het is belangrijk om als professional aan te sluiten bij de beleving van de inwoner en rekening te houden met de stressvolle situatie. • De inwoner ontvangt standaard een begeleidingstraject. - Met als focus werken aan een gezonde financiële bestaanszekerheid. Van de inwoner wordt verwacht dat deze zich inzet naar passend denk- en doenvermogen. • Er is schuldenrust.

- Als de inwoner met schulden zich meldt bij schulddienstverlening begint er een nieuwe start middels een saneringskrediet. Hierdoor ontstaat overzicht en schuldenrust, zodat de inwoner zich bezig kan houden met zijn of haar leven weer op de rit te krijgen.

-15-

• De inwoner heeft perspectief. - De toekomst van de inwoner staat centraal. Insteek is dat er altijd een passend perspectief is met uitzicht op verbetering t.o.v. van de huidige financiële situatie. Indien een schuldregeling niet lukt dient er altijd een alternatief perspectief te zijn voor de inwoner waarbij de persoonlijke situatie verbetert. Verbetering: Bekendheid en gebruik verhogen hulp bij schulden Te veel Helmonders hebben last van (problematische) schulden en te weinig melden zich voor hulp. Dit heeft een negatief effect op alle andere leefdomeinen. We willen dat meer inwoners geholpen worden bij beginnende schulden. En bij problematische schulden kan iemand middels een schuldregeling van 1.5 jaar schuldenvrij worden. Het gebruik hiervan verhogen is daarom een belangrijk speerpunt. Dit willen we bereiken door enerzijds de schuldregeling bekender te maken en om anderzijds de schuldregeling laagdrempeliger en efficiënter te maken. Verbetering: (Vroeg)signalering maximaal benutten Voorkomen is beter dan genezen. Maandelijks ontvangt de gemeente ongeveer 350 signalen van signaalpartners. Omdat het algemeen bekend is dat inwoners met schulden vaak hun brieven niet meer openen is het geen wenselijke werkwijze om signalen enkel op te volgen middels brief of e-mail.

De signalen opvolgen middels persoonlijk contact (telefonisch gesprek of een huisbezoek) is het meest effectief en heeft daarom de voorkeur. Daarom gaan we vroegsignalering en signalen die op een later moment gemeld worden, effectiever inzetten waarbij het streven is om meer signalen op te volgen middels persoonlijk contact. Verbetering: Samenwerking verbeteren partners Rondom armoede en schulden zijn veel organisaties actief. We moeten elkaars sterke punten nog beter benutten. Samenwerken en warm doorverwijzen om de beste ondersteuning voor de inwoner te creëren is nodig. De Helmond Aanpak en de armoederegisseur vervullen hierin een belangrijke rol.

Pijler 4 Perspectief: Voor inwoners op of net boven het financiële bestaansminimum is er de mogelijkheid om een betere toekomst voor zichzelf te creëren Ambitie: Begeleiding (kwetsbare) jongeren Te veel jongeren hebben financiële problemen of behalen geen startkwalificatie op school. We willen jongeren schuldenvrij maken en hen vervolgens intensief begeleiden. Waarbij zij hun vaardigheden, gezondheid, economische situatie en sociale netwerk kunnen vergroten. Op deze manier wordt er gewerkt aan perspectief en een betere toekomst. We trekken hierin samen op met het programma “Preventie met gezag” om (de kans op) criminaliteit onder jongeren te verlagen. Ambitie: Passende ondersteuning bij geldzaken naar draagkracht inwoner Inwoners die (tijdelijk) niet hun eigen financiën kunnen beheren kunnen een beroep doen op beschermingsbewind, dit wordt bekostigd vanuit de gemeente. Omdat de Nederlandse maatschappij enorm ingewikkeld is geworden, lukt het een grote groep

-16-

mensen niet meer om (financieel) mee te komen. Zo is het laatste decennium het beroep op beschermingsbewind enorm gestegen en daarmee ook de kosten vanuit bijzondere bijstand. Momenteel zijn we jaarlijks ongeveer € 2,3 miljoen kwijt aan de vergoeding van beschermingsbewind. Een versimpeling van het toeslagensysteem, zodat mensen makkelijker weer hun eigen financiën kunnen beheren, is aan de landelijke politiek. Lokaal maken we inwoners financieel redzamer door middel van coaching. Inwoners die mogelijk in staat zijn om (weer) hun eigen financiën te beheren moeten deze mogelijkheid geboden krijgen. Het is daarom nodig om een kritische afweging te stimuleren bij de inzet van beschermingsbewind. Samenwerking met de bewindvoerderskantoren is hierin noodzakelijk. Ambitie: Aandacht voor kinderen van ouders met een laag inkomen Armoede wordt van generatie op generatie doorgegeven. Onder meer aandacht en zorgzaamheid zijn belangrijke elementen voor een succesvolle ontwikkeling van kinderen waarbij de ouders geen last hebben van financiële stress. Daarom is het belangrijk dat er extra focus is voor deze kinderen, we willen immers dat generatiearmoede stopt. Verbetering: Begeleiding naar werk Voor het bestrijden van armoede is uitstromen van een uitkering naar werk een belangrijke factor.

In onze gemeente staat Senzer aan de lat voor de begeleiding naar werk van inwoners met een algemene bijstandsuitkering. Werken moet lonen en het moet voor inwoners duidelijk zijn welke financiële gevolgen het heeft als zij werk aanvaarden. Hierbij sluiten we aan bij de aanpassingen die volgen uit de wetswijziging “Participatiewet in balans”.

-17-

6. Financiën Onderstaande tabel geeft de programmakosten en uitvoeringskosten weer zoals opgenomen in de begroting 2024 2027. Eventuele financiële effecten aan de hand van inhoudelijke keuzes worden via de P&C cyclus voorgelegd aan de gemeenteraad. Prognose in miljoenen euro's

2024

2025

2026

2027

Aanpak Armoede

€ 1,8

€ 1,8

€ 1,8

€ 1,8

Bijzondere Bijstand

€ 7,5

€ 7,2

€ 7,2

€ 7,2

Beschermingsbewind

€ 2,3

€ 2,3

€ 2,3

€ 2,3

Individuele Inkomenstoeslag

€ 0,7

€ 0,7

€ 0,7

€ 0,7

Collectieve Aanvullende Verzekering

€ 1,6

€ 1,6

€ 1,6

€ 1,6

Overig

€ 2,9*

€ 2,6

€ 2,6

€ 2,6

Schulddienstverlening

€ 1,4

€ 1,4

€ 1,4

€ 1,4

Totaal

€ 10,7

€ 10,4

€ 10,4

€ 10,4

* Incidentele bijdrage vanuit de Rijksoverheid

-18-

Bijlage: Wettelijk kader Armoede & Schulden De gemeente Helmond heeft te maken met twee belangrijke wetten in het Armoede & Schulden domein. Dit zijn de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de Participatiewet.

1.1 Schuldhulpverlening In 2010 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) ingevoerd. In de Wgs zijn de verantwoordelijkheid van de gemeente, de richtlijnen en procedures voor schuldhulpverlening opgenomen. Schuldhulpverlening aan particulieren Inwoners met schulden, ongeacht hun inkomen en vermogen, kunnen bij team schulddienstverlening van de gemeente Helmond terecht voor een schuldregeling, budgetcoaching en budgetbeheer. Met het doorlopen van een schuldregeling kan een inwoner schuldenvrij worden. Er is landelijk besloten dat sinds 1 juli 2023 de looptijd van een schuldregeling is verkort van 3 jaar naar 1.5 jaar. Hierdoor zijn inwoners eerder schuldenvrij. Als een inwoner zich meldt bij schulddienstverlening, vindt binnen 4 weken het eerste gesprek plaats waarin de hulpvraag wordt vastgesteld en binnen 8 weken volgt een besluit over de toelating. Voor gezinnen met inwonende minderjarige kinderen is er extra alertheid en zorg gedurende het gehele traject. Indien er sprake is van een bedreigende situatie vindt binnen 3 werkdagen het eerste gesprek plaats. Onder bedreigende situatie wordt verstaan gedwongen woningontruiming, beëindiging van gas, water en/of elektriciteit of opzegging van de zorgverzekering.

Schuldhulpverlening aan ondernemers De schuldhulpverlening aan ondernemers wordt sinds medio 2021 uitgevoerd door Senzer in samenwerking met de 5 Peelgemeenten en de gemeente Geldrop-Mierlo. De dienstverlening beschikt ook over een schuldregeling waarbij een ondernemer of ZZP’er na 1.5 jaar schuldenvrij kan worden. Bij complexe zaken wordt er samengewerkt met twee advocatenkantoren. Tevens wordt er regelmatig samengewerkt met de BBZ (Besluit bijstandverlening zelfstandigen) waarbij er een krediet gegeven kan worden om de onderneming een moeilijke periode te laten overbruggen. Vroegsignalering bij schulden Sinds 1 januari 2021 kunnen we via vroegsignalering hulp bieden aan inwoners met beginnende schulden. Bij een betaalachterstand van minimaal 30 dagen kunnen zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven dit signaal doorgeven aan de gemeente. Als gemeente categoriseren we alle signalen en afhankelijk van hoe zorgelijk de situatie is, gaan we op huisbezoek, bellen we naar de inwoner of sturen we een brief of e-mail. Adviesrecht gemeenten bij beschermingsbewind De gemeente heeft een regierol op het gebied van schuldhulpverlening. Zo kan de gemeente drie maanden nadat beschermingsbewind is ingesteld de rechter adviseren of een inwoner het beste geholpen is door voortzetting van het bewind of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning.

-19-

Branchevereniging NVVK De gemeente Helmond is lid van de branchevereniging NVVK. De NVVK houdt landelijk toezicht op de kwaliteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Zo is er eens per 3 jaar een audit om de kwaliteit en de processen te toetsen. Een onderdeel hiervan is het jaarlijkse cliënt ervaringsonderzoek bij inwoners. Halverwege 2023 heeft er een audit plaatsgevonden en deze is succesvol afgerond.

1.2 Inkomensondersteuning De algemene bijstandsuitkering (bij geen werk) en de Bijzondere Bijstand (voor uitzonderlijke situaties) vallen onder de Participatiewet. Voor de regio Helmond-De Peel keert Senzer de algemene bijstandsuitkering uit aan inwoners. Bijzondere Bijstand De Bijzondere Bijstand voert de gemeente Helmond zelf uit. Inwoners kunnen hier terecht voor een financiële tegemoetkoming in kosten die bijzonder en noodzakelijk zijn en die zij vanwege hun lage inkomen niet zelf kunnen betalen. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Inwoners met een inkomen tot 100% van de bijstandsnorm komen in aanmerking voor kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. De inkomensgrens van 100% is landelijk beleid en is dus ook niet door de gemeente aan te passen. Gemeentelijk beleid Aanvullend op landelijk beleid heeft de gemeente nog een aantal andere mogelijkheden voor inkomensondersteuning voor inwoners met een laag inkomen. Via de Bijzondere Bijstand zijn er een aantal regelingen beschikbaar, zoals de ‘Inkomensverklaring’ om toegang te krijgen tot (gesubsidieerde) voorzieningen in de stad, de ‘Collectieve Aanvullende Zorgverzekering’ (CAV) en de ‘Individuele Inkomenstoeslag’ (IIT). Daarnaast verlenen we subsidie aan partners in de stad voor de inzet van preventie van schulden en inkomensondersteuning.

-20-

-21-

-22-