RN 053 Jaarverantwoording 2021 - Accountantsverslag gemeente Helmond 2021 (15-6-2022)

CONCEPT |Accountantsverslag 2021 Gemeente Helmond 15 Juni 2022

Deloitte Accountants B.V. Flight Forum 1 5657 DA Eindhoven Postbus 376 5600 AJ Eindhoven Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Helmond Postbus 9105 6500 HG Helmond Datum

15 juni 2022 Ons kenmerk

GEM00238-01-01 Behandeld door

B. Blomjous MSc RA 06 83 55 54 40 BBlomjous@deloitte.nl drs. J.J. Zuidema RA 06 52 61 57 38 JZuidema@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Helmond. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Helmond. Tevens willen wij een woord van dank uitspreken voor alle inspanningen van de ambtelijke organisatie in de aanloop naar en tijdens de uitvoering van onze controle. Ondanks een forse toename van het aantal SiSa-regelingen zijn we er met elkaar in geslaagd de controle binnen de vooraf gestelde deadlines te realiseren. Wij hebben een constructieve samenwerking ervaren. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Helmond hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt

De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Helmond. Bij deze jaarrekening hebben wij een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 12 oktober 2021 en met ons auditplan van 12 oktober 2021, dat is besproken in uw auditcomité. Wij bespreken onze bevindingen met de adviescommissie van uw raad Wij bespreken deze rapportage graag tijdens de bijeenkomst met de adviescommissie Inwoners van uw raad op 5 juli 2022 en beantwoorden dan ook uw eventuele vragen. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met de wethouder financiën, de gemeentesecretaris, de manager financiën en de concerncontroller en tevens toegelicht in het college van 7 juni 2022. Hoogachtend,

Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. J.J. Zuidema RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NWE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Inhoudsopgave

Bestuurlijke samenvatting

4

•

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

5

•

Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring

12

Bevindingen jaarrekening

13

•

De financiële positie van uw gemeente

14

•

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

20

Interne beheersing

27

•

28

Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Overige aangelegenheden

30

•

31

Overige aangelegenheden

Bijlagen

34

•

Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

35

•

Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

36

•

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

37

•

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021

38

•

Bijlage B2- Bevindingen controle Bereikbaarheidsakkoord 2021

39

•

Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

40

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 3

Bestuurlijke samenvatting

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid en rechtmatigheid

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid van de jaarstukken.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 3,6 miljoen respectievelijk € 10,8 miljoen.

Financiële positie

•

De financiële positie ultimo 2021 is verbeterd ten opzichte van 2020.

•

Het weerstandsvermogen is door het college ingeschat op € 144,3 ultimo 2021 (2020: € 76,9 miljoen). De weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Helmond onderkende en aanwezige risico’s van € 78,8 miljoen (2020: € 55,8 miljoen). De toename van het weerstandsvermogen is het gevolg van het vrij laten vallen van de financieringsreserves waarna deze middelen zijn toegevoegd aan de algemene reserve.

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat voor mutaties in de reserves van € 27,8 miljoen ten opzichte van een begroot nadelig resultaat van € 14,6 miljoen. Tussentijds is door uw raad besloten om € 118,9 miljoen toe te voegen aan de reserves en € 109,9 miljoen te onttrekken, zodat het positieve financiële resultaat over 2021 uitkomt op € 18,9 miljoen waar een resultaat begroot was van nihil.

•

De financiële positie is op orde. Voor de komende jaren zien wij echter in toenemende mate een spanning ontstaan tussen enerzijds de beoogde schaalsprong en politieke ambities en anderzijds de beschikbare versus benodigde capaciteit van de ambtelijke organisatie en de noodzakelijke investeringen in de bedrijfsvoering inclusief IT-omgeving . Wij zien het als een belangrijk thema voor de komende raadsperiode om te onderzoeken of de ambtelijke organisatie voldoende is voorbereid op de groei die de gemeente de komende jaren naar verwachting doormaakt. In essentie is het vraagstuk samen te vatten in de vraag: Hoe wendbaar is de gemeente Helmond in de nieuwe coalitieperiode? De organisatie onderkent en onderschrijft deze uitdaging, en werkt aan plannen om hieraan opvolging/invulling te geven. Hierbij kunt u ook denken aan ontwikkelingen zoals de invoering van de omgevingswet en het implementeren van een nieuw financieel pakket, die veel ambtelijke capaciteit vragen. Dit zet druk op de ambtelijke organisatie temeer we zien dat in de huidige arbeidsmarkt beschikbare vacatureruimte niet altijd (direct) kan worden ingevuld. Dit vraagt de komende raadsperiode om goede prioritering van ambities.

Opstel- en controleproces •

Medio 2021 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2020 geëvalueerd. Naar aanleiding hiervan zijn waar nodig aanscherpingen doorgevoerd. Met deze aanpassingen is het proces geoptimaliseerd . Er is strakker gestuurd op het proces rondom het opstellen van de jaarrekening en het balansdossier wat ertoe heeft geleid dat bij de start van de controle een concept jaarrekening gereed was dit in tegenstelling tot voorgaande jaren. Dit heeft tevens geleid tot lager aantal benodigde uren voor de controle ten opzichte van voorgaande jaren.

Bestuurlijke samenvatting

•

Het eerder uitvoeren van de controle op de grondexploitaties heeft ertoe geleid dat gedurende de jaarrekeningcontrole de focus volledig op de overige jaarrekeningposten heeft gelegen. Dit zorgt voor een zekere rust tijdens het controleproces doordat de organisatie maar ook wij ons kunnen focussen op de overige posten en is de controle afgerond overeenkomstig planning.

•

Wij merken op dat er meer dan twintig correcties zijn doorgevoerd op de concept jaarrekening. Deze correcties zijn zowel afkomstig vanuit gemeente Helmond als vanuit de controle van Deloitte. Om beter in control te geraken adviseren wij om te analyseren wat de achterliggende oorzaak van deze correcties is (bijv. tijdsdruk, kritische beoordeling van de jaarrekening, onvoldoende verslaggevingskennis). Op basis van de uitkomsten van deze analyse verbeteringen doorvoeren om het aantal correcties bij de jaarrekening van 2022 te verminderen. De afgelopen maanden is op -voor uw financiële beheersing –belangrijke posities verloop ontstaan. De hierdoor ontstane vacatures zijn nog niet altijd ingevuld en blijken ook lastig in te vullen, dan wel tijdelijk in te huren. Dit betekent eveneens een hogere werkdruk voor de bestaande formatie.

•

Medio 2022 evalueren wij wederom het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen mogelijk zijn. Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 5

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Grondexploitatie

Kwaliteit verslaggeving

Realiteitsgehalte begroting

Bestuurlijke samenvatting

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’).

•

Het verwachte verlies van Brandevoort II is gedurende 2021 fors afgenomen van € 39,8 miljoen ultimo 2020 naar € 26,2 miljoen ultimo 2021. De reden die hieraan ten grondslag ligt betreft de sterk toegenomen verwachte grondverkoopprijzen. Deze verkoopprijzen heeft het college laten toetsen door een deskundige. Tegenover de sterk toegenomen verwachte opbrengsten staan sterk gestegen bouwkosten. Echter is een groot deel van de kosten reeds gemaakt in het verleden wat zichtbaar is in de hoge voorraadpositie op uw balans.

•

Volledigheidshalve merken wij op dat waardering van de grondexploitatie Brandevoort II heeft plaats gevonden overeenkomstig het vingerende grondexploitatieplan. Dit betekend dat de financiële effecten van het masterplan Brainport Smart District (BSD) waarover u op 22 februari 2022 geïnformeerd bent niet zijn verwerkt in de huidige waardering. Indien u het masterplan vertaalt in een nieuw vast te stellen grondexploitatie zal dit naar verwachting een negatief effect hebben op de waardering van de grondexploitatie.

•

Indien uw raad in 2022 mogelijk over gaat tot het besluiten van de grondexploitatie BSD adviseren wij u met het college scherpe afspraken te maken met betrekking tot het mandaat van het college en wanneer u als raad bij besluitvorming betrokken wilt zijn. Gezien het innovatieve karakter ligt het in lijn der verwachting dat tussentijds bijstellingen op het initiële grondexploitatieplan benodigd zijn.

•

In 2022 heeft uw college besloten om de mogelijke verkoop van de Automotive Campus niet door te zetten. Deze keuze heeft geen effect op de waardering van de Automotive Campus in de jaarrekening 2021. De reden hiervoor is dat, hoewel u als raad bent geïnformeerd over een mogelijke verkoop, hiertoe nooit formeel is besloten. Hierdoor vindt waardering van de grondexploitatie plaats op basis van het oorspronkelijke raadsbesluit dat het college deze grondexploitatie zelf ontwikkelt.

•

De jaarstukken voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften zoals deze volgen uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Er zijn in 2021 geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels doorgevoerd.

•

Overeenkomstig voorgaande jaren constateren wij dat de jaarrekening aan informatiewaarde zou kunnen winnen door de afwijkingen ten opzichte van begroting beter te duiden. Toelichting zijn nog steeds vaak vrij technisch van aard. Hoewel hiermee wordt voldaan aan de geldende verslaggevingsregels, maakt het de jaarrekening een soms lastig te lezen document. Wij merken tevens op dat doelstellingen in de begroting veelal niet concreet zijn geformuleerd waardoor het niet mogelijk is om de in de jaarrekening toe te lichten in hoeverre beleidsdoelstellingen zijn gerealiseerd. De toelichting in de jaarrekening beperkt zich daardoor veelal tot een uitleg over uitgevoerde werkzaamheden in relatie tot de beschikbare middelen maar het is daardoor niet inzichtelijk hoe de voortgang van beleidsdoelstellingen zich verhoudt tot de uitputting van de beschikbaar gestelde middelen. Wij adviseren uw college om beleidsdoelstellingen in de begroting concreter te formuleren.

•

Uit het overzicht van baten en lasten over 2021 blijken afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig resultaat van € 18,9 miljoen ten opzichte van de laatste tussenrapportage worden in het jaarverslag per programma uiteengezet.

•

De voordelige resultaten op de verschillende programma’s eveneens tonen veelal positieve afwijkingen die gezamenlijk optellen tot het gerealiseerde resultaat. Wij adviseren uw college in 2022 de belangrijkste afwijkingen over 2021 ten opzichte van de begroting te analyseren zodat van daaruit het college het ambitieniveau in balans kan brengen met de mogelijkheden en belastbaarheid van de ambtelijke organisatie. Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 6

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Interne beheersing

Impact Corona

•

Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij geconstateerd dat uw college gestructureerd opvolging geeft aan de door ons geïdentificeerde verbeterpunten in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld in onze managementletter, en zijn besproken met de auditcomité. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de interim- en jaarrekeningcontrole. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in, waaronder, tijdens onze controle van 2021 een digitale omgeving om documentatie aan te leveren (Deloitte Connect) en tooling om data te analyseren. Wij zullen dit in de toekomst verder intensiveren.

•

In 2021 heeft Corona nog een belangrijke rol gespeeld binnen de financiële huishouding van uw gemeente. Het college heeft waar mogelijk (financiële-) steun verleend aan bijvoorbeeld culturele instellingen. In het kader van de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat bestedingen passen binnen de door de raad gestelde kaders. Tevens hebben wij aandacht gehad voor mogelijke invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, en merken op dat de door de gemeente Helmond ingenomen positie waarbij geen sprake is van grote mutaties in de voorziening voor oninbare vorderingen onderbouwd is en geen aanleiding geeft tot bijstelling.

•

De financiële impact van het coronavirus op het sociaal domein lijkt vooralsnog beperkt. De gemeente heeft tijdig en voldoende beheersmaatregelen getroffen waarmee het de financiële effecten van corona voor het sociaal domein over 2021 tot een minimum heeft beperkt. Naar de toekomst is het van belang om de ontwikkelingen binnen het sociaal domein nauwgezet te blijven volgen, omdat het mogelijk is dat bijvoorbeeld de zorgzwaarte toeneemt.

•

Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). De uitvoering hiervan is belegd bij Senzer. Senzer heeft middels een verantwoording voorzien van een goedkeurende verklaring verantwoording afgelegd over de rechtmatige besteding van deze middelen. Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Wij hebben hierbij vastgesteld dat de Tozo uitkeringen (circa € 8,4 miljoen) juist en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens is hierbij vastgesteld dat er een M&O-beleid is dat is gevolgd.

Naleving van de Europese • aanbestedingsregels

Uit de toets op de naleving van de EU-aanbestedingsregels is een onrechtmatigheid gebleken van € 1,4 miljoen (2020: € 2,0 miljoen). De afname in de onrechtmatigheidsfouten wordt voornamelijk veroorzaakt doordat voorgaande jaar sprake was van onrechtmatige bestedingen in de jeugdzorg in natura welke gedurende 2021 opnieuw is aanbesteed. Wel zien we dat er vijf nieuwe crediteuren onrechtmatig zijn ten opzichte van voorgaand jaar. Wij adviseren het college een zodanige beheersing vorm te geven dat het risico op dergelijke onrechtmatigheden tot een minimum beperkt worden.

•

Zoals ook in onze managementletter 2021 aangegeven behoeft de automatiseringsomgeving van de gemeente Helmond verbetering. Om deze verbetering te bewerkstelligen investeert het college in de automatiseringsomgeving wat onder andere blijkt uit het implementeren van een nieuw financieel pakket. De overgang van zo’n belangrijke applicatie brengt ook altijd risico’s met zich mee, doordat gebruikers mogelijk niet altijd weten hoe om te gaan met de nieuwe applicatie. Het college is zich hiervan bewust en werkt hiervoor aan een plan om deze risico tot een aanvaardbaar risico te beperken.

•

Recente ontwikkelingen in Oekraïne en Rusland resulteren in een toename van cybercriminaliteit maken duidelijk dat aandacht voor en het versterken van de cybersecurity noodzakelijk is. Dit geldt ook voor de gemeente Helmond, mede in het licht van de eerdere gerapporteerde tekortkomingen inzake de algemene IT-beheersmaatregelen, zoals het rechtenbeheer, het wijzigingsbeheer en het wachtwoordbeleid.

IT omgeving en Cybersecurity

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 7

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

•

Voor de verantwoording van de bestedingen sociaal domein blijft de gemeente voor zowel WMO en als Jeugdzorg in hoge mate afhankelijk van de productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Hoewel er jaarlijks goede plannen worden gemaakt ten behoeve van het beter vormgeven van contractmanagement om daarmee minder afhankelijk te zijn van productieverantwoordingen zien we dat de executiekracht om deze verandering daadwerkelijk te bewerkstelligen beperkt is. Naar onze mening hebben de vele personele wisselingen hieraan bijgedragen.

•

Bijzondere aandacht vragen wij voor de aanbieders waarmee een lumpsum overeenkomst is gesloten (‘variant B’ aanbieders). Deze aanbieders declareren op basis van geleverde productie circa €7,3 miljoen gedurende 2021, daarnaast zullen er mogelijk enkele declaraties plaats vinden na het boekjaar die betrekking hebben op geleverde zorg in 2021. Echter doordat een lumpsum overeenkomst is gesloten bedragen de kosten voor Helmond circa € 11,3 miljoen. Het college geeft aan dat het in 2021 verkregen inzicht is gebruikt ten behoeve van het naar beneden brengen van de lumpsum overeenkomst voor 2022. Dit inzicht was door de eerdere wijze van afrekening met zorgaanbieders niet voorhanden.

•

De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft, evenals in voorgaande jaren, een controleverklaring met beperking bij de PGB-verantwoordingen over 2021 verstrekt. Voor de PGB-bestedingen 2021 (€ 1,4 miljoen) heeft de gemeente Helmond zelf onderzoek gedaan naar de getrouwheid en de rechtmatigheid van deze bestedingen. Naar aanleiding van deze werkzaamheden resteert een er onzekerheid van € 0,8 miljoen met betrekking tot de PGB-bestedingen.

•

Daarnaast onderkennen wij een onzekerheid van € 0,5 miljoen voor bestedingen Jeugdzorg en Wmo, die toeziet op bestedingen groter dan € 125.000 waarvoor geen productieverantwoording met controleverklaring is ontvangen (waardoor de feitelijke levering van zorg (nog) niet is vast te stellen). De totale onzekerheid in relatie tot de door ons gehanteerde materialiteit heeft niet geleid tot een aangepast getrouwheids-en rechtmatigheidsoordeel.

Single Information Single Audit (SiSa)

•

In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd over de ontvangen specifieke uitkeringen door middel van de SiSa bijlage. Als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en een door het Rijk toenemend gebruik van specifieke uitkeringen (SPUK) is er voor 2021 sprake van een enorme toename van het aantal SiSa regelingen. Het apart verantwoorden van deze (veelal kleine subsidiebedragen) regelingen zorgt voor de ambtelijke medewerkers voor een verzwaring van de administratieve lasten en voor een verhoging van onze controlekosten. Hoewel de invloed van de gemeente Helmond op het aantal regelingen beperkt is, merken wij hierbij wel op dat de gestelde verantwoordingseisen leiden tot een aanzienlijke controledruk voor zowel uw ambtelijke organisatie als voor ons als accountant.

Glasvezel Helmond B.V.

•

In het kader van de beoordeling van de waardering Glasvezel Helmond B.V. in de jaarrekening van de gemeente Helmond hebben wij kennis genomen van de actuele ontwikkelingen. Hiertoe hebben wij de (concept-) jaarrekening doorgenomen. Uit de jaarrekening blijkt dat de ontwikkelingen in lijn liggen met de door het college geschetste scenario’s. We zien daarbij dat het college op gezette tijden mee kijkt naar de ontwikkelingen binnen Glasvezel Helmond B.V.

Bereikbaarheidsakkoord

•

In het kader van de Samenwerkingsovereenkomst Bereikbaarheidsagenda 2017-2030 is de gemeente Helmond ‘penvoerder’ voor de regio en als zodanig verantwoordelijk voor de besteding en verantwoording van de middelen aan de provincie. Via een bijlage in de jaarrekening legt uw gemeente verantwoording af over de besteding van deze middelen. Voorgaand jaar bleek verantwoording over deze middelen zeer arbeidsintensief. Naar aanleiding van overleg met de provincie Noord-Brabant is de controledruk verlaagd.

Sociaal domein

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 8

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

•

Wij hebben geconstateerd dat het college de voorgenomen transacties met betrekking tot de ontwikkeling van sportcampus ‘de Braak’ nader heeft laten toetsten door een staatsteundeskundige. Op basis hiervan is geconcludeerd dat geen sprake is van is van (ongeoorloofde) staatsteun.

•

De ontwikkeling van sportcampus ‘de Braak’ stelt Helmond Sport in staat een lening terug te betalen van € 500.000 die voorgaande jaren was voorzien. Wij merken op dat uw raad in de besluitvorming reeds rekening heeft gehouden met de vrijval van deze middelen ter dekking van de ontwikkeling van de sportcampus. Deze is opgenomen in het jaarrekeningresultaat.

Frauderisicoanalyse

•

Uw gemeente besteedt passende aandacht aan de onderwerpen fraude en integriteit. Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2021 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.

Effecten crisis Oekraïne / Rusland

•

Begin maart 2022 is een oorlog uitgebroken in Oekraïne en Rusland. De uitbraak van deze oorlog heeft geen impact op de jaarstukken 2021 en de situatie per balansdatum 31-12. Door de gemeente Helmond is een passende toelichting opgenomen in de jaarrekening 2021 onder de ‘Gebeurtenissen na balansdatum’. Hierin zijn mogelijke toekomstige effecten van de crisis opgenomen en toegelicht. De belangrijkste effecten hebben betrekking op de opvang van vluchtelingen, stijgende inflatie, toename van de energieprijzen etc. Deze in de jaarrekening opgenomen toelichtingen vinden wij toereikend.

Ontwikkeling ‘de Braak’

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 9

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring

Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •

Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).

•

Het normenkader 2021, dat op 16 november 2021 is vastgesteld door de gemeenteraad.

De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Wij hebben geen controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘6.1 Overzicht van baten en lasten’) constateren wij dat de begrotingsoverschrijdingen niet meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel. Onzekerheden Sociaal domein

Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Helmond hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt

De PGB-bestedingen zijn door uw gemeente (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SV). De accountant van de SVG heeft van rechtmatigheidsafwijkingen een controleverklaring met beperking verstrekt bij de verantwoording 2021.

Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Helmond uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

De gemeente Helmond heeft zelf aanvullende werkzaamheden verricht om de rechtmatigheid van de bestedingen vast te stellen. Na deze werkzaamheden resteert een onzekerheid van € 0,8 miljoen.

Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente.

De bestedingen inzake sociale verstrekkingen in natura worden ultimo 2021 middels een lumpsum besluit vastgesteld. Voor een bedrag van € 0,5 miljoen kunnen de bestedingen nog niet worden vastgesteld als gevolg van het ontbreken van een productieverantwoording met controleverklaring. De kosten zijn als onzeker aangemerkt.

Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa

Het totaal van de onzekerheid valt binnen de goedkeuringstolerantie van € 10,8 miljoen.

Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd.. Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.

Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd. Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 10

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring

Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Helmond Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.

De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.

Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.

Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:

De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar

•

De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2021.

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.

•

Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.

•

Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.

Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •

De beleidssamenvatting

•

De Financiële samenvatting

•

Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).

•

De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 12

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente

De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 27,8 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 9,0 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 18,9 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2021

2020

2019

2018

Eigen vermogen per 1 januari

246,3

239,6

250,2

260,1

Tussentijdse resultaatbestemming

9,0

-/- 16,9

-/- 21,8

-/- 13,7

Gerealiseerd resultaat

18,9

23,6

11,2

3,8

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

27,8

6,8

-/- 10,6

-/- 9,9

Eigen vermogen per 31 december

274,2

246,3

239,6

250,2

In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 52% van het balanstotaal (ultimo 2020: 49% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2020. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Bij: onttrekkingen aan reserves

109,9

Saldo mutaties reserves

-/- 9,0

Gerealiseerd resultaat

18,9

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Totale baten

389,5

Totale lasten

-/- 361,7

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

27,8

Af: stortingen in reserves

Overige aangelegenheden

-/- 118,9

Bijlagen

Blz. 14

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente

Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 27,8 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 14,6 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 18,9 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 30 20 10

(10) (20) 2018

2019

2020

2021

Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 20 10 (10) (20) (30) 2018

2019

2020

2021

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 30 20 10 2018

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

2019

2020

2021

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 15

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Helmond (begroot en werkelijk over de periode 2017-2021)

60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Solvabiliteit

40,0%

Grondexploitatiequote

De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Indien sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.

30,0% 20,0%

10,0%

Grondexploitatiequote

0,0% 2020 Begroot

2021

2020

Werkelijk

Begroot

Netto schuldquote

2021 Werkelijk

Structurele exploitatieruimte

50%

4%

40%

3%

30%

2%

20%

1%

10% 0%

0% 2020 Begroot

2021 Werkelijk

Solvabiliteit

2020 Begroot

2021 Werkelijk

Het kengetal grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt hoe hoger de grondexploitatiequote hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds of provinciefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting OZB. Dit kengetal geeftaan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing vaneen lening) te dekken. Structurele exploitatieruimte is nog niet bepaald in de jaarrekening

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 16

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente

Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 18,9 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan lijkt echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden van de ambtelijke organisatie. Hoewel er middelen beschikbaar zijn om de ambtelijke organisatie te versterken is dat in de huidige arbeidsmarkt en arbeidsmarktregio niet altijd mogelijk. Wij adviseren uw college in 2022 de belangrijkste afwijkingen over 2021 ten opzichte van de begroting te analyseren zodat van daaruit het college het ambitieniveau in balans kan brengen met de mogelijkheden en belastbaarheid van de ambtelijke organisatie

Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (excl. Mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 50 30 10 (10) Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 400 390 380 370 360 350 340 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 420 400

380 360 340 320 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 17

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente

Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 0,35 toegenomen tot 1,83 wat betekent dat de door het college onderkende risico’s worden afgedekt middels weerstandsvermogen. De reden hiervoor is voornamelijk gelegen in het omzetten van financieringsreserves naar de algemene reserve.

Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 78,8 miljoen (2020: € 55,8 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een toename van de gekwantificeerde risico’s. Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 200 150

Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 144,3 miljoen (2020: € 77,0 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar.

100 50 2018

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2019

2020

2021

Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio weerstandsvermogen 2,00 1,50 1,00 0,50 2018

Interne beheersing

2019

2020

2021

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 18

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2021 ad € 123,7 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten en lasten. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. De gemeente Helmond schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 74,2 miljoen bedraagt (2020: € 85,4 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording.

De afname van de voorziening ontstaat door de sterk toegenomen verwachte grondverkoopprijzen. Deze verkoopprijzen heeft het college laten toetsen door een deskundige. Tegenover de sterk toegenomen verwachte opbrengsten staan sterk gestegen bouwkosten. Echter is een groot deel van de kosten reeds gemaakt in het verleden wat zichtbaar is in hoge voorraadpositie op de balans.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk

•

De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 230 220 210 200 190 180 2018

2019

2020

2021

Ontwikkeling boekwaarde

Uit deze figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2021 is afgenomen. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat Helmond in het verleden veel kosten vooruit heeft gemaakt. Deze kosten leiden in 2021 tot opbrengsten en daarmee tot een afname van de boekwaarde.

Bijlagen

Blz. 20

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)

Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.

Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.

Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Brandevoort II, Automotive Campus en Suytkade de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn.

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 0,1 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie .

Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Brandevoort II Op basis van de door ons uitgevoerde controle zien we dat het verwachte verlies van Brandevoort II gedurende 2021 fors is afgenomen van € 39,8 miljoen ultimo 2020 naar € 26,2 miljoen ultimo 2021. Deze afname van de voorziening wordt veroorzaakt door de sterk toegenomen verwachte grondverkoopprijzen in lijn met de oplopende woningprijzen. De grondprijzen zijn residueel bepaald en het college laten toetsen door een externe deskundige. Tegenover de sterk toegenomen verwachte opbrengsten staan sterk gestegen bouwkosten. Echter is een groot deel van de kosten van Brandevoort II reeds gemaakt in het verleden wat zichtbaar is in hoge voorraadpositie op de balans. Dit zorgt ervoor dat de gemeente profiteert van de toegenomen opbrengstverwachting en tegelijkertijd minder last heeft van de huidige kostentoename.

Bijlagen

Blz. 21

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Volledigheidshalve merken wij op dat waardering van de grondexploitatie Brandevoort II heeft plaats gevonden overeenkomstig het vingerende grondexploitatieplan. Dit betekend dat de financiële effecten van het masterplan Brainport Smart District (BSD) waarover u op 22 februari 2022 geïnformeerd bent niet zijn verwerkt in de huidige waardering. Indien u het masterplan vertaalt in een nieuw vast te stellen grondexploitatie zal dit naar verwachting een negatief effect hebben op de waardering van de grondexploitatie. De reden hiervan is dat het nieuwe Masterplan een ander woningbouwprogramma bevat met als belangrijk element meer sociale woningbouw. Daarnaast vervalt in het nieuwe plan een groot deel van het bedrijventerrein. Indien uw raad in 2022 mogelijk over gaat tot het besluiten van de grondexploitatie BSD adviseren wij u met het college scherpe afspraken te maken met betrekking tot het mandaat van het college en wanneer u als raad bij besluitvorming betrokken wilt zijn. Gezien het innovatieve karakter ligt het in lijn der verwachting dat tussentijds bijstellingen op het initiële grondexploitatieplan benodigd zijn.

Hierbij kunt u denken hoe om gegaan wordt met de verkoopprijs van grond indien het innovatieve karakter van een woning leidt tot hogere bouwkosten die zich niet direct vertalen in de marktwaarde van de woning. In zo’n geval kunt u ervoor kiezen grondprijzen te verlagen maar u kunt er ook voor kiezen om een concessie te doen aan het innovatieve karakter van de wijk. Automotive campus

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt

Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •

Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.

•

Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.

•

Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.

•

Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.

De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.

In 2022 heeft college besloten om de mogelijke verkoop van de Automotive Campus niet door te zetten. Deze keuze heeft geen effect op de waardering van de Automotive Campus in de jaarrekening. De reden hiervoor is dat, hoewel u als raad bent geïnformeerd over een mogelijke verkoop, hiertoe nooit formeel is besloten. Hierdoor vindt waardering van de grondexploitatie plaats op basis van het uitgangspunt dat het college deze grondexploitatie zelf ontwikkelt. Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 22

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Lastenoverschrijdingen (x € 1 miljoen) 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 -

Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Bij de gemeente Helmond is geen sprake van kredietoverschrijdingen.

13 Bestuur en organisatie

Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.

Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.

10 Verkeer en Mobiliteit

Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening

04 Jeugd en Onderwijs

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het ‘hoofdstuk: ‘6.1 Overzicht van baten en lasten ’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde kostenoverschrijdingen wegen niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel omdat tegenover de hogere lasten ook hogere baten zijn gerealiseerd. De overschrijdingen hebben daarom geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 23

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving

De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken.

Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens analyseren en bespreken met de gemeente. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Blz. 24

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Helmond

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen

Naleving van de Europese aanbestedingsregels

Gevolgen corona

Wij constateren rechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels.

Wij sommen hier de belangrijkste effecten op die het coronavirus heeft (gehad) op de jaarrekening 2021 van uw gemeente:

Opdrachten boven een jaarlijks door de Europese Commissie vast te stellen drempelwaarde moeten Europees worden aanbesteed. In het kader van de jaarrekeningcontrole is intern een uitgebreide crediteurenanalyse uitgevoerd, waarbij de organisatie op basis van onderliggende contracten, de in voorgaande jaren uitgevoerde controles en de bij interne juristen ingewonnen adviezen, heeft getoetst of over 2021 de Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn nageleefd. Op basis van onze werkzaamheden – waarbij wij gebruik hebben gemaakt van de interne crediteurenanalyse – concluderen wij dat over 2021 sprake is geweest van een aantal afwijken van de Europese aanbestedingsrichtlijnen voor een bedrag van circa €1,4 miljoen. Ten opzichte van voorgaande jaar betreft dit een afname in de omvang van onrechtmatigheden (2020: €2 miljoen). Daarentegen zijn in 2021 vijf nieuwe crediteuren als onrechtmatig aangemerkt. De overige onrechtmatigheden lopen door vanuit voorgaande jaren. Gezien het aantal nieuwe overtredingen van de Europese aanbestedingsregels vragen wij het college een zodanige beheersing vorm te geven dat het risico op een onrechtmatige inkoop tot een minimum beperkt.