RN 049 Presentatie Nieuwe indeling begroting - bespreking met Auditomité

Nieuwe indeling programmabegroting Bespreking met Audit Comité 17 maart

Programma Audit Comité 17 maart

• • • • • • • • • •

Rol van de raad t.a.v. begroting Huidige begroting Aanleiding nieuwe indeling begroting Randvoorwaarden Wat levert het op Voorbeelden andere gemeenten Voorbeeld mogelijke nieuwe indeling Voorbeeld schuiven met thema’s en/of hoofdproducten Budgetrecht raad en mogelijke scenario’s Vervolgstappen

Rol van de raad t.a.v. begroting Kaderstellend (via Voorjaarsnota, begroting) en Controlerend (via Bestuursrapportages/Jaarverantwoording) Beleidsmatig: welke maatschappelijke effecten wil de raad bereiken? Welke prioriteiten stelt de raad daarbij? Financieel: volgens de Gemeentewet (art. 189) heeft de raad expliciet als taak om ervoor te zorgen er geen financieel tekort is (begroting moet meerjarig sluitend zijn). Toekennen van geld aan de diverse gemeentelijke taken. Sturend: de raad moet sturen op de regie-voering van andere organisaties die taken voor de gemeente uitvoeren (verbonden partijen). Doen deze partijen wat beleidsmatig nodig is? Welke financiële consequenties zijn eraan verbonden? Controlerend: raad controleert of afspraken op een doelmatige en rechtmatige wijze zijn nagekomen.

Huidige begroting heeft 13 beleidspecifieke programma’s

Per programma - Wat willen we bereiken, wat gaan we ervoor doen, wat mag het kosten?

Inkomsten en uitgaven (begroting 2023)

Opbouw programma’s Programma’s

Elk programma bestaat uit diverse hoofdproducten

Aanleiding nieuwe indeling •

De Brainportregio en ook Helmond groeit de komende jaren hard.

•

Steeds meer overeenstemming in regio (Brainport, MRE/SGE) dat de welvaart van inwoners niet alleen door economische groei en inkomen bepaald wordt, maar door ‘de kwaliteit van leven’ in bredere zin.

•

Ambitie om groeisprong te benutten om een kwaliteitssprong te maken en zo de brede welvaart in Helmond te verhogen.

•

Een begroting heeft als doel om vanuit een helder financieel perspectief de richting voor de komende jaren te bepalen.

•

Daarom wenselijk P&C documenten meer te laten aansluiten bij domein-overstijgende ambities en doelstellingen van deze kwaliteitssprong om brede welvaart te bevorderen (Ambitie 2040)

Definities brede welvaart komen in de kern overeen

PBL: Brede welvaart omvat alles wat mensen van waarde vinden. Naast materiële welvaart gaat het ook om zaken als gezondheid, onderwijs, milieu en leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing en (on)veiligheid. CBS: Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven in het hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van die van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld. PON/Telos: Duurzame ontwikkeling. Om als stad tot een duurzame ontwikkeling te komen is het belangrijk om evenwichtig te groeien op de drie kapitalen, sociaal-cultureel, ecologisch en economisch. Een groei die voorziet in de behoeften van de huidige generatie en niet ten koste gaat van toekomstige generaties.

Instrumentarium voor monitoring brede welvaart PBL

PON/Telos

CBS

Thema Onderwijs

3 dimensies 8 thema’s 33 indicatoren

3 hoofdthema’s 11 subthema’s 48 indicatoren

9

3 hoofdthema’s 22 subthema’s (voorraden) 140 indicatoren

• In Ambitie 2040 brede welvaart centraal op basis van 3 hoofdopgaven (sociaal, economisch, ecologisch), schaalsprong als kans voor deze maatschappelijke doelen. • Monitoring brede welvaart in Helmond (oftewel sociale/economische/ecologische ontwikkeling) d.m.v. Kennisagenda, waarbij systematiek PON/Telos de basis vormt. • Volgende stap: brede welvaart als basis voor de nieuwe indeling van de begroting

Mogelijke nieuwe indeling eerder aangekondigd •

Het reduceren van het aantal programma’s is aangekondigd in de begrotingen 2022/2023;

•

Inleiding begroting 2023: “Het werken aan Brede Welvaart vraagt per definitie een integrale aanpak en werkwijze die de afzonderlijke beleidsterreinen overstijgt... “Die integrale aanpak willen we ook in onze begrotingssystematiek zichtbaar maken”.

•

In de opzet van het overdrachtsdossier 2022 is een voorzet gedaan voor een mogelijke nieuwe indeling

Randvoorwaarden • Raad bepaalt inhoud en structuur begroting • Moet voldoen aan wettelijke eisen Gemeentewet, BBV, IV3 eisen etc.

• Beleidsbegroting bevat in ieder geval het programmaplan; • Het programmaplan bevat per programma: – De doelstelling, in het bijzonder de beoogde maatschappelijke effecten (wat willen we bereiken); – De wijze waarop ernaar gestreefd zal worden die effecten te bereiken, en de betrokkenheid hierbij van verbonden partijen (wat gaan we ervoor doen); – De raming van baten en lasten (wat mag het kosten). (bron: BBV)

Wat levert het op voor de raad • Betere integrale aansluiting en sturing op brede welvaart, langetermijn opgaven en strategische doelen (Helmond Ambitie 2040) mogelijk (ook in regioagenda’s wordt koppeling met brede welvaart gemaakt) • Samenhang tussen deelopgaven duidelijker inzichtelijk, daarmee ondersteunend aan opgavegericht werken • Verbeterde leesbaarheid in opzet ( op termijn b.v. ook toewerken naar een portal)

• Minder tussentijdse wijzigingen nodig (in de 2 Bestuursrapportages)

Voorbeelden andere gemeenten

gemeente

Inwoners (per Omvang jan 2022) begroting

Aantal inhoudelijke programma’s

Wat valt op?

Renswoude

5.600

16 mln.

5

Compact

Breda

185.000

753 mln.

5

Werkt met portal

Roosendaal

77.000

340 mln.

5

Aansprekende vormgeving

Tilburg

224.000

1.163 mln.

4

Veel tekst

Alkmaar

111.000

453 mln.

5

Grote verschillen financiële omvang programma’s

Eindhoven

238.000

1.089 mln.

9

Klassieke indeling hoofdfuncties

Den Bosch

157.000

810 mln.

19

Mooie portal

Uitgelicht: Alkmaar begroting Alkmaar Autorisatie baten en lasten per programma

Elk programma start met inleiding met overkoepelende ambitie centraal

Divers aantal thema’s per programma

Per thema beknopte uitwerking

Uitgelicht: Breda Begroting 2023 Breda

5 inhoudelijke programma’s Autorisatie baten en lasten op themaniveau

Per thema (binnen programma’s) uitgebreide uitwerking ‘3 W’s’

Elk programma start met inleiding met overkoepelende ambitie centraal

Uitgelicht: Roosendaal Begroting 2023 Roosendaal

5 inhoudelijke programma’s Autorisatie lasten en baten per programma. Rapporteren in de tussenrapportages wel over afwijkingen > 100.000 per product

Overkoepelde ambities komen globaal terug in Alg. inleiding (niet per programma) Per thema (binnen programma’s) uitwerking ‘3 W’s’ Net als Helmond monitoring op maat o.b.v. brede welvaartsconcept (Alg. Inleiding)

Uitgelicht: Tilburg Programmabegroting 2023 Tilburg

4 inhoudelijke programma’s Autorisatie baten/lasten gekoppeld aan ‘velden’ binnen programma's

Prioriteiten en Ambities per programma in Algemene inleiding ‘wat willen we bereiken’ per deelthema varieert van summier naar uitgebreid

Denkrichting: Helmondse begroting laten aansluiten bij domein-overstijgende opgaven Van 13 programmahoofdstukken naar mogelijk 4 of meer inhoudelijke programmahoofdstukken (werktitels) gekoppeld aan opgaven brede welvaart (sociaal/economisch/ecologisch) zoals ook verwoord in Ambitie 2040.

Daarnaast een programma Financiën

Programma 1 Meedoen, rondkomen, vooruitkomen

Programma 2 Duurzaam en Leefbaar

Programma 3 Economisch vitaal en aantrekkelijk

Programma 4 Bestuur & Organisatie

Indicatieve omvang voorgestelde programma’s Grootte begroting Helmond +/- € 400 miljoen Programmahoofdstuk

Indicatie aandeel (in %)

1. Meedoen, rondkomen vooruitkomen

50

2. Duurzaam en Leefbaar

25

3. Economisch vitaal en aantrekkelijk

5

4. Bestuur & Organisatie

20

• Geredeneerd vanuit inhoud: verschillen in programma’s qua financiële omvang, maar ook in vrij-besteedbare ruimte. • Precieze indeling hangt af van uiteindelijke indeling onderliggende deelthema’s (subniveaus) en hoofdproducten

Mogelijke nieuwe indeling, brede welvaart als paraplu Programmahoofdstuk 1

Programmahoofdstuk 2

Programmahoofdstuk 3

Programmahoofdstuk 4

Meedoen, rondkomen vooruitkomen

Duurzaam & Leefbaar

Economisch vitaal en aantrekkelijk

Bestuur & Organisatie

-

Zorg en welzijn

-

Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

-

-

‘Andere Overheid’

-

Werk & Inkomen (inclusief armoede/schulddienstverle ning, participatiewet)

-

-

Stedelijke vernieuwing (centrum & wijken)

Strategische positionering /lobby

-

Participatiebeleid

-

Wijkgericht werken

-

Dienstverlening

-

Jeugd, Jeugdzorg en Onderwijs

-

-

Inclusie

-

Topsectoren/ Stedelijke werkmilieus Onderwijs/ arbeidsmarkt

Veiligheid -

Bedrijventerreinen /circulaire economie

-

Cultuur & recreatie

Klimaat & energie/gezonde leefomgeving

-

Gezondheid

-

Mobiliteit

-

Huis voor de Stad

-

Sport

-

Beheer en onderhoud

-

Digitale Stad

-

Personeel & Organisatie

• • •

Thema’s kunnen ook anders ingedeeld, b.v. cultuur & recreatie naar ‘Duurzaam & leefbaar’ Financiële omvang per programma afhankelijk van indeling thema’s Ook onderliggende hoofdproducten (binnen thema’s) kunnen anders ingedeeld worden

Voorbeeld verschuiven van thema’s en/of onderliggende hoofdproducten Programma X Thema A hoofdproduct 1 hoofdproduct 2 hoofdproduct 3 etc…

Thema B

Thema C

Thema’s in Programmahoofdstuk Economisch vitaal en aantrekkelijk

Thema’s in Programmahoofdstuk Duurzaam & Leefbaar

-

Topsectoren/ Stedelijke werkmilieus

-

-

Onderwijs/ arbeidsmarkt

Verstedelijking Centrum+, Stationskwartier, Houtsdonk, de Braak BSD

-

Wonen

-

Bedrijventerreinen /circulaire economie

-

Klimaat & energie/gezonde leefomgeving

-

Sport

-

Beheer en onderhoud

-

…….

-

Cultuur & recreatie

Hoofdproducten binnen thema Cultuur & recreatie - Stichting Kunstkwartier - Beeldende kunst en vormgeving - Museum - Speelhuis - Bibliotheek Helmond-Peel - Monumentenzorg en archeologie - Amateur Kunstbeoefening - Evenementen festiviteiten - Toeristische aangelegenheden - Overige culturele aangelegenheden

Hoofdproducten in programmahoofdstuk Duurzaam & Leefbaar -

Ruimtelijke ordening algemeen Volkshuisvesting milieubeheer Etc. Etc. ……….

Budgetrecht raad • Gemeenteraad heeft kaderstellende en controlerende taken • Budgetrecht is een instrument om kaderstellende taak uit te voeren • Uitvoering budgetrecht via vaststellen (beleids)begroting “Voor alle taken en activiteiten brengt de raad jaarlijks op de begroting de bedragen die hij daarvoor beschikbaar stelt, alsmede de financiële middelen die hij naar verwachting kan aanwenden”. (bron: Gemeentewet)

Huidige situatie: • Budgetrecht raad op programmaniveau; • De raad autoriseert het college voor het doen van uitgaven binnen de grenzen van de vastgestelde programma’s; • Financiële afwijkingen op begrotingsbudgetten van ≥ € 50.000 legt het college voor aan de raad via de 2 bestuursrapportages; • In de jaarrekening lichten we afwijkingen tussen begroting en realisatie toe vanaf € 195.000. 23

Budgetrecht raad Nieuwe situatie: • Nieuwe spelregels in samenspraak met raad (budgetrecht organiseren op niveau programma’s, deelthema’s en/of financiële grenswaarden afspreken). Mogelijke scenario’s voor autorisatie baten/lasten: • Via tussenniveaus binnen programma’s (zoals Breda, Tilburg); • Of een financiële grens hanteren voor het schuiven met budgetten binnen programma’s; • Op voorhand geen tussenniveaus of financiële grens hanteren voor schuiven met budgetten binnen programma’s (zoals Alkmaar).

Scenario sturen op programmaniveau Sturen op programmaniveau Voordelen Nadelen • Raad stuurt op programmaniveau. Sluit aan bij doel • Sturingsniveau beïnvloed door financiële om te sturen op maatschappelijke effecten; Mandaat omvang programma, kan daarmee verschillen college net als in de huidige situatie binnen grenzen per programma vastgestelde programma’s; • Sluit aan bij doel om meer integraal te kunnen • Financiële afwijkingen in bestuursrapportages sturen (minder programma’s betekent dat het rapporteren op niveau begrotingsbudgetten net als in formuleren van meer integrale doelen per de huidige situatie; programma makkelijker wordt).

Scenario sturen op thema’s Sturen op zelfgecreëerde tussenniveau ’s (of thema’s) per programma Voordelen • Sturing op specifiek themaniveau; • Financiële afwijkingen in bestuursrapportages op inhoud (stand tussenniveaus) rapporteren;

Nadelen • Aantal begrotingswijzigingen die naar de raad gaan neemt mogelijk toe;

• Sturing is mogelijk minder integraal (hangt af van hoeveelheid en omvang tussenniveau’s)

Scenario financiële grenswaarde Financiële grenswaarde hanteren voor wijzigingen binnen het programma Voordelen Nadelen • Raad stuurt nog steeds op programmaniveau. • Elke grenswaarde die we bepalen is willekeurig Mandaat college net als in de huidige situatie binnen en mogelijk niet voor alle programma grenzen vastgestelde programma’s; evenwichtig wanneer afgezet tegen programmatotaal;

• Concreet en eenduidig;

• Gaat voorbij aan doel raad om te sturen op de inhoud.

• Financiële afwijkingen in bestuursrapportages • Begrotingswijzigingen onder de grenswaarde rapporteren op niveau begrotingsbudgetten net als in binnen programma’s nog steeds niet zichtbaar de huidige situatie; voor de raad;

Denkrichting • Combinatie van sturing op inhoud & financieel • Mutaties binnen programma’s: nadere afspraken maken met de raad – Bijvoorbeeld tot een grens van €1 mln. verschuivingen binnen thema’s mogelijk – Tussen thema’s verschuivingen mogelijk tot bijvoorbeeld €250.000 – Verschuivingen boven deze bedragen en tussen programma’s bevoegdheid raad

Vervolgstappen • Op basis van input Audit Comité voorstel nader uitwerken inclusief structuur format ‘dummy programma’ • Voorstel bespreken in vervolgsessie Audit Comité • Bespreking in gehele raad • Beoogde besluitvorming in raad op 23 mei • Obv nieuwe spelregels financiële verordening aanpassen

Vragen?